Çocuğumun Pasaportunu veya Yurt Dışı İznini Eşim Vermiyor

Ne yaşandı?

Velayeti kendisinde olan ya da çocukla birlikte yurt dışına çıkmak isteyen bir ebeveyn, çocuğun pasaport işlemleri veya yurt dışı çıkışı için diğer ebeveynin onayına ihtiyaç duyar. Ancak karşı taraf, bazen haklı bir gerekçe olmadan bu izni vermez.

Ebeveyn, “Çocuğumla seyahat etmem için tek engel diğer ebeveynin inadı mı, bunu aşmanın yolu var mı?” diye sorar.

Bu durumda ne yapmalısınız?

• İki işlemi ayırın: Pasaport işlemi çocuğun yasal temsilcisi tarafından yürütülür; TMK 342’ye göre ana ve baba velayetleri çerçevesinde çocuğun yasal temsilcisidir. Yurt dışına çıkışta ise kural velayete bağlıdır: velayet sahibi kural olarak diğer ebeveynin muvafakatine ihtiyaç duymaz, velayeti olmayan ebeveyn ise noter onaylı muvafakatname olmadan çocuğu yurt dışına çıkaramaz.
• Mahkemeden izin isteyin: Diğer ebeveyn haksız yere onay vermiyorsa, aile mahkemesinden çocuğun belirli bir seyahati veya pasaport işlemi için izin (onay yerine geçen karar) talep edebilirsiniz.
• Amacınızı belgeleyin: Seyahatin nedeni (tatil, eğitim, sağlık, akraba ziyareti), süresi ve çocuğun yararına olduğu; talebinizi güçlendirir.
• Çocuğun kaçırılması endişesini giderin: Karşı taraf “çocuk geri getirilmez” endişesindeyse, dönüş tarihini ve güvenceleri net ortaya koymak süreci kolaylaştırır.
• Avukata danışın: İzin davaları ve uluslararası boyut teknik konulardır; doğru talep ve belgelerle hızlı sonuç almak için destek alın.

Çocuğunuzla seyahat etmek isteğiniz meşrudur; diğer ebeveynin keyfî engellemesi son söz değildir. Mahkeme, çocuğun yararını gözeterek onay yerine geçecek bir karar verebilir. Önemli olan, seyahatin çocuğun yararına olduğunu ve güvenli biçimde planlandığını ortaya koymaktır.

Benzer bir durumla mı karşı karşıyasınız? Durumunuzu gizlilik içinde değerlendirip size özel bir yol haritası çıkarmamız için bizimle iletişime geçin.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

Pasaportun Kanunî Dayanağı: 5682 s.K. m.14/C

Çocuğun pasaportunda muvafakat aranmasının kaynağı Türk Medeni Kanunu değil, 5682 sayılı Pasaport Kanunudur. Bu ayrım, talebin nereye yöneltileceğini de belirler.

Kanunun 14. maddesinin (C) bendine göre reşit olmayanların ve mahcurların yalnız seyahat etmek üzere pasaport alabilmeleri için kanunî mümessillerinin muvafakatlerini havi resmî bir makamdan tasdikli vesika ibraz eylemeleri lazımdır.

Hükümde üç unsur vardır. Birincisi kimin muvafakati: aranan, kanunî temsilcinin muvafakatidir. Velâyet birlikte kullanılıyorsa her iki ebeveyn kanunî temsilci konumundadır; velâyet bir tarafa verilmişse kanunî temsilci odur. İkincisi şekil: muvafakat sözlü olamaz; resmî bir makamdan tasdikli vesika aranır. Üçüncüsü kapsam: hüküm doğrudan pasaport alınması işlemine ilişkindir.

Aynı maddenin (E) bendi, 2019’da eklenen bir kolaylık getirir: yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca verilen velâyet ya da vesayet kararları, kararın verildiği ülkelerde bulunan Türkiye Cumhuriyeti dış temsilciliklerindeki pasaport başvurularında kabul edilebilir. Yurt dışında yaşayan ve orada velâyet kararı almış ebeveynler bakımından bu bent önem taşır.

Refakat Hanesi ve Veren Makamlar — 5682 s.K. m.15

Çocuğun ayrı bir pasaportu bulunmayabilir; bu hâlde devreye giren düzenleme aynı Kanun’un 15. maddesidir ve pratik bir sınır içerir.

Maddeye göre Türk vatandaşlarının umuma mahsus münferit ve umuma mahsus müşterek pasaportları yurt içinde İçişleri Bakanlığınca veya İçişleri Bakanının vereceği yetkiye göre valiliklerce, yabancı memleketlerde Türkiye Cumhuriyeti konsoloslukları tarafından verilir.

Refakat kaydı bakımından ise şu kural geçerlidir: pasaport sahibi talep ettiği takdirde reşit olmayan kız ve erkek çocukları pasaportun refakat hanesine kaydolunur. Ancak buradaki sınır kritiktir: refakat hanesine yazılı olanlar, adına pasaport verilmiş bulunan kimselerin beraberinde bulunmadıkça o pasaportla seyahat edemezler.

Bunun uygulamadaki sonucu şudur: çocuk yalnız bir ebeveynin pasaportunun refakat hanesine kayıtlıysa, o ebeveyn olmadan seyahat edemez. Diğer ebeveynin çocukla seyahat edebilmesi için çocuğun kendi pasaportunun bulunması gerekir; bu da m.14/C uyarınca kanunî temsilcinin muvafakatini gerektirir.

Yurt Dışına Çıkış Yasağı: 5682 s.K. m.22

Çocuğun yurt dışına çıkarılmasından endişe edilen hâllerde başvurulacak yol, pasaport idaresine dilekçe vermek değil mahkemeden karar almaktır. Bunun kanunî karşılığı Pasaport Kanunu’nun 22. maddesindedir.

Maddeye göre yurt dışına çıkmaları mahkemelerce yasaklananlara pasaport veya seyahat vesikası verilmez. Aynı maddede, memleketten ayrılmalarında genel güvenlik bakımından sakınca bulunduğu İçişleri Bakanlığınca tespit edilenler ile pasaport vermeye yetkili makamlara bildirilen vergi borçluları da sayılmıştır.

Buradaki ölçüt mahkeme kararıdır. Yani “izin vermiyorum” beyanı ya da idareye yapılan bir bildirim tek başına çıkışı engellemez; engelleyici sonuç ancak yargı kararıyla doğar. Bu nedenle talep, aile mahkemesinden tedbir olarak istenmeli ve kararın ilgili makamlara bildirilmesi sağlanmalıdır.

Talep dilekçesinde çıkış riskini gösteren somut olgular yer almalıdır: yurt dışında yerleşik yakınların bulunması, taşınma hazırlığı emareleri, okul kaydının sildirilmesi, daha önce gerçekleşmiş dönmeme vakaları gibi.

Çocuk Geri Getirilmezse: 5717 Sayılı Kanun

Muvafakat verilmiş ve çocuk yurt dışına çıkarılmış olmasına rağmen geri getirilmediğinde, TCK m.234’ün sağladığı koruma pratikte yetersiz kalır. Devreye 5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yön ve Kapsamına Dair Kanun ile 25 Ekim 1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukukî Veçhelerine Dair Sözleşme girer.

Kapsam üç unsurla belirlenir: çocuğun on altı yaşını tamamlamamış olması, velâyet hakkının fiilen kullanılmakta iken ihlal edilmesi ve çocuğun rıza ya da mahkeme kararı olmaksızın mutat meskeninin bulunduğu ülkeden başka bir âkit devlete götürülmesi veya orada alıkonulması.

Başvuru mahkemeye değil merkezî makama yapılır; Türkiye bakımından bu makam Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğüdür. Kanunun 4. maddesine göre Sözleşmenin öngördüğü yükümlülükler Merkezî Makam tarafından mahallî Cumhuriyet başsavcılıkları aracılığı ile yerine getirilir ve çocuğun bulunduğu yerin tespiti için kolluk dâhil gerekli tedbirler alınır.

Önemli bir usul kuralı da şudur: 5717 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca iade başvurusundan sonra alınmış bir velâyet kararı, iade talebinin reddine tek başına gerekçe oluşturmaz. Ayrıca iade davası ile velâyet davası birleştirilmişse davalar tefrik edilerek öncelikle iade davası görülüp sonuçlandırılır.

Muvafakatname Neleri İçermeli?

Pasaport Kanunu’nun aradığı belge resmî makamdan tasdikli olmak zorunda olduğundan, muvafakatname uygulamada noterde düzenlenir. Metnin içeriği ise iki ayrı işlemi karşılayacak biçimde kurulmalıdır: pasaport alınması ve yurt dışına çıkış. İkisi farklı işlemlerdir ve biri için verilen muvafakat diğerini kendiliğinden kapsamaz.

Kimlik bilgileri: muvafakat veren ebeveynin ve çocuğun kimlik bilgileri tam olarak yazılmalıdır. Birden fazla çocuk varsa her biri ayrı ayrı sayılmalı; “çocuklarım” ifadesi belirsizlik yaratır.

İşlemin konusu: yalnız pasaport çıkarılmasına mı, yoksa belirli bir seyahate de mi muvafakat edildiği açıkça belirtilmelidir. Yalnız pasaport için verilmiş bir muvafakatnameyle sınır kapısında sorun yaşanabilir.

Kapsam: gidilecek ülke veya ülkeler, seyahatin tarihleri ve çocuğa kimin refakat edeceği yazılmalıdır. Açık uçlu bir muvafakat vermek istemeyen ebeveyn, bu üç unsuru sınırlayarak metni daraltabilir.

Süre: muvafakatnamenin geçerlilik süresi belirtilmelidir; süre yazılmadığında tarafların beklentileri ayrışabilir.

Son olarak, muvafakat verilmiyorsa metni tartışmaya devam etmek yerine mahkemeye başvurulmalıdır. Hâkim, çocuğun menfaatini değerlendirerek muvafakatin yerine geçecek bir karar verebilir; bu karar, noterden alınacak belgenin işlevini görür.

Uluslararası iade sürecinin ayrıntısı için çocuğun kaçırılması ve alıkonulması yazımıza, kişisel ilişkinin infazı için çocuk teslimi ve kişisel ilişki yazımıza, ortak kararlarda anlaşmazlık için hâkimin müdahalesi yazımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuğun pasaportu için diğer ebeveynin onayı şart mı?

Pasaport işlemi çocuğun yasal temsilcisi tarafından yürütülür. TMK 342’ye göre ana ve baba velayetleri çerçevesinde çocuğun yasal temsilcisidir; boşanma sonrasında velayet kimdeyse yasal temsilci odur. Uygulamada idare ek belge isteyebileceğinden güncel listeyi teyit etmek gerekir.

Velayet bende, çocuğu yurt dışına çıkarmak için izin almalı mıyım?

Kural olarak hayır. Yargıtay uygulamasında velayet hakkı kendisinde bulunan eşin çocuğu yurt dışına çıkarmasının boşandığı eşin muvafakatine bağlı olmadığı kabul edilmiştir.

Gidilecek ülke diğer ebeveynin olurunu istiyorsa ne yapmalıyım?

Bunu belgeleyin. Yargıtay uygulamasında, giriş vizesi verilmediğine ilişkin bir belge sunulmadığı gerekçesiyle isteğin reddi gerektiği belirtilmiştir. Konsolosluk yazışması veya ret yazısı gibi somut bir dayanak sunulmalıdır.

Velayet bende değil, çocuğu tatile götürebilir miyim?

Velayet sahibinin noter onaylı muvafakatnamesi olmadan götüremezsiniz. Kişisel ilişki hakkı, çocuğu ülke dışına götürme yetkisini kapsamaz.

Muvafakat vermezse ne yapabilirim?

Aile mahkemesinden muvafakat yerine geçecek karar talep edebilirsiniz. Dilekçede seyahatin amacı, süresi, gidilecek yer, çocuğun yararı ve geri getirme güvenceleri somut olarak gösterilmelidir.

Ne zaman başvurmalıyım?

Seyahat tarihinden yeterince önce. Aksi hâlde karar seyahatten sonra çıkar ve talep konusuz kalır. Yaz tatili planlanıyorsa ilkbaharda başvurmak gerçekçi bir takvimdir.

Muvafakatnamede neler bulunmalı?

Noter onayı, gidilecek ülkenin adı, çıkış ve dönüş tarihleri, refakat edecek kişi ve gerekiyorsa yeminli tercüme ile apostil. Süresiz ve ülke belirtmeyen muvafakat ciddi risk taşır.

Çocuk geri getirilmezse ne olur?

Türkiye 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi’ne taraftır; iç hukuktaki karşılığı 5717 sayılı Kanun’dur. On altı yaşından küçük çocuğun mutat meskenine iadesi istenir ve başvuru Adalet Bakanlığı’na yapılır. Ayrıca koşulları varsa TCK 234 kapsamında şikâyette bulunulabilir.