Hükümlünün Evlenme ve Aile İlişkileri

Hükümlünün aile bağları, Kanunda ayrı bir izin rejimiyle korunmuştur. 5275 sayılı Kanun m.93-96 arasında üç izin türü düzenlenir ve m.93 açık bir güvence getirir: “İzinde geçen süreler hükümlülükte geçmiş sayılır.” Yani izin, cezayı uzatmaz.

1) Genel Kural: m.93

Yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarında bulunanlar dışındaki hükümlülere mazeret izni, özel izin veya iş arama izni verilebilir. İzinde geçen süreler hükümlülükte geçmiş sayılır.

Tablodaki üçüncü satır, maddenin getirdiği en önemli güvenceyi oluşturmaktadır.

İzin kullanan hükümlünün cezası bu nedenle hiçbir şekilde uzamaz.

Birinci satır ise Kanunun getirdiği tek kapsam sınırlamasıdır.

İkinci satır, üç izin türünün ayrı maddelerde düzenlendiğini gösterir. Görüş hakları için ilgili incelememize bakabilirsiniz.

2) Mazeret İzni: m.94/1

Hükümlülük süresinin onda birini iyi hâlle geçirmiş olanlara hükümlünün isteği ile;

a) Ana, baba, eş, kardeş veya çocuğunun ölümü nedeniyle ceza infaz kurumu en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının onayı ile,

b) Yukarıdaki bentte sayılan yakınlarından birisinin yaşamsal tehlike oluşturacak önemli ve ağır hastalık hâllerinin veya deprem, su baskını, yangın gibi felâketler nedeniyle zarara uğradıklarının belgelendirilmesi koşuluyla kurum en üst amirinin görüşü, Cumhuriyet Başsavcılığının önerisi ve Adalet Bakanlığının onayı ile,

Yol dışında on güne kadar mazeret izni verilebilir.

İkinci satır önemlidir: izin resen verilmez, hükümlünün talebi aranır.

Beşinci satır ise yakınlık çevresini sınırlı biçimde sayar.

Yedinci satır uygulamada sıkça atlanır; yol süresi bu on güne dahil değildir.

Birinci satırdaki oran ise iznin ön koşuludur.

İki bendin onay zinciri neden farklı?

Birinci satırda süreç iki, ikinci satırda üç basamaklıdır.

Ölüm hâlinde süreç daha kısa tutulmuştur; çünkü aciliyet doğrudan bellidir.

Hastalık ve felaket hâlinde ise belgelendirme ve Bakanlık onayı aranmıştır.

Kurumun rolü de değişir: birinde öneri, diğerinde görüş.

3) Cenaze ve Hasta Ziyareti: m.94/2

Bu fıkra, birinci fıkradan farklı süreler ve farklı bir yakınlık çevresi öngörür.

Birinci satırdaki çevre daha geniştir: ikinci derece dahil kan ve kayın hısımları.

İkinci satırda ise eşin anne veya babası da kapsama alınmıştır.

İkinci satırdaki “iki defaya mahsus” kaydı ise sayısal bir üst sınır getirir.

Her iki hâlde de süre yol süresi dışındadır.

Gece konaklaması

Hükümlünün izin süresi içinde gece konaklaması gerekebilir.

Bu durumda kalacağı yer; kendi evi, sayılan bir yakınının evi, güvenli görülen başka bir yer ya da gidilen yerdeki kapalı ceza infaz kurumu olabilir.

Karar, güvenlik hususu değerlendirilerek ve gerekli tedbirler alınarak gidilen yerin valisi tarafından verilir.

Bu yetki, iznin verildiği makamdan ayrıdır.

4) Özel İzin: m.95

Açık ceza infaz kurumlarında bulunanlarla kapalı ceza infaz kurumunda olup da açık ceza infaz kurumlarına ayrılmaya hak kazananlara, aileleriyle bağlarını sürdürmelerini veya güçlendirmelerini ve dış dünyaya uyumlarını sağlamak amacıyla, kurum en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının onayı ile üç ayda bir, yol hariç üç güne kadar izin verilebilir.

İkinci satır maddenin gerekçesini metne yazmıştır.

Kanun, iznin amacını doğrudan aile bağlarına bağlamıştır.

Üçüncü ve dördüncü satır ise düzenli bir ritim kurar: her üç ayda üç gün.

Birinci satır ise iki grubu kapsar; kapalı kurumda olup hak kazananlar da yararlanır.

Mazeret izninden farkı

Birinci satır en belirgin farktır: mazeret izni bir olaya, özel izin bir amaca dayanır.

İkinci satır ise özel iznin öngörülebilir bir düzen kurduğunu gösterir.

Dördüncü satırda süreler ters yönde işler; olağanüstü hâl için tanınan süre daha uzundur.

Üçüncü satır ise kapsam bakımından özel iznin daha dar olduğunu ortaya koyar.

5) Üç İzin Tek Tabloda

Dördüncü satır, üç izin türünün de tabi olduğu ortak kuraldır.

İkinci satır ise aralarındaki temel farkı gösterir: biri olaya, biri takvime, biri aşamaya bağlıdır.

Üç maddenin tamamı, Kanunun aynı bölümünde düzenlenmiştir.

Ayrıntılar ise m.93’ün yollamasıyla yönetmelikte gösterilmiştir.

6) Maddelerin Kelime Kelime Okunması

İkinci satır bu yazının en pratik bilgisidir.

Dokuzuncu ve onuncu satır ise özel iznin gerekçesini doğrudan madde metninden okutur.

On ikinci satır ise her iki izin türü için de geçerlidir: Kanun “verilir” değil “verilebilir” demiştir.

“Verilebilir” ne anlama gelir?

İfade, iznin mutlak bir hak olmadığını gösterir.

Şartlar sağlandığında dahi, yetkili makamların değerlendirme yetkisi bulunur.

Buna karşılık bu yetki sınırsız değildir; maddede sayılan amaçlar ve şartlar çerçevesinde kullanılır.

Olumsuz kararlara karşı ise infaz hâkimliği yolu bulunmaktadır.

En çok atlanan üç ibare

Birincisi en yaygın yanılgıdır ve doğrudan m.93’te çözülür.

İkincisi uzak mesafelerde ciddi bir fark yaratır.

Üçüncüsü ise başvurunun hiç yapılmamasına yol açar.

7) Üç Senaryo

İlk iki satır aynı maddenin iki ayrı bendini işletir.

Aralarındaki fark yalnızca sebepte değil, onay zincirindedir.

Üçüncü satır ise olaya bağlı olmayan, süregelen bir imkândır.

Dördüncü ihtimal: kapsam dışı kalmak

Yüksek güvenlikli ceza infaz kurumunda bulunanlar, m.93 uyarınca bu izinlerin dışındadır.

Bu, Kanunun getirdiği tek kapsam sınırlamasıdır.

Diğer kurumlarda bulunan hükümlüler ise şartları sağladıkları ölçüde yararlanabilir.

Bu nedenle değerlendirmenin ilk adımı kurum türünün tespitidir.

8) Mevzuat Haritası

İlk dört satır Kanunun aynı bölümünde yer alır.

Altıncı satır ise m.93’ün yaptığı yollamadan doğar.

⚠️ Uyarı: İzinlerin kullandırılmasına ilişkin usul ve ayrıntılar yönetmelikte gösterilmekte ve değişebilmektedir. Ayrıca mazeret izninde aranan oran bakımından mevzuatta değişiklikler yapılmış olduğundan, somut bir başvuruda güncel konsolide metin esas alınmalıdır.

Sayıların tamamı bir arada

Beş satırın tamamında yol süresi hariç tutulmuştur.

Tek cümlelik özet

Kanun aile bağını bir lütuf değil, infazın parçası olarak düzenlemiştir.

9) Yakınlık Çevresi Üç Farklı Şekilde Çiziliyor

Üç satır, aynı maddede üç farklı yakınlık çevresi bulunduğunu gösterir.

İkinci satırdaki çevre en geniştir; kayın hısımlığı da kapsanır.

Üçüncü satır ise birinci satırdaki listeye eşin ebeveynini ekler.

Bu nedenle bir talepte önce hangi fıkraya dayanıldığı belirlenmelidir.

Neden farklı çizilmiş?

Çünkü her fıkranın öngördüğü süre ve sebep farklıdır.

On güne kadar izin öngören fıkrada çevre dar tutulmuştur.

İki güne kadar izin öngören fıkrada ise çevre genişletilmiştir.

Süre ile kapsam arasındaki bu ters ilişki, maddenin dengesini kurar.

10) Başvuru ve İtiraz

Birinci adım maddede açıkça aranmıştır: izin hükümlünün isteğiyle gündeme gelir.

İkinci adım özellikle m.94/1-b bakımından zorunludur.

Dördüncü adım ise hangi bende dayanıldığına göre değişir.

Beşinci adım, infaz kurumu işlemlerine karşı öngörülen denetim yoludur.

Belge hazırlığı

İkinci satır maddenin belgelendirme koşulunu doğrudan karşılar.

Dördüncü satır ise yakınlık derecesinin ispatı içindir.

Belgelerin eksikliği, aciliyet taşıyan bir talepte gecikmeye yol açar.

11) İzin ile Diğer Kurumların Farkı

Birinci satır, iznin hükümlülük ilişkisini sona erdirmediğini gösterir.

İkinci satır ise aile ile temasın kurum içindeki olağan yoludur.

Üçüncü satır ayrı bir infaz rejimidir ve farklı şartlara tabidir.

Üçü birlikte, aile bağının üç farklı düzeyde korunduğunu ortaya koyar.

12) Özet Tablo

Dört hayır ve üç evet; hayırlar yaygın yanılgıları düzeltir.

Birinci satır ise en çok tekrarlanan yanlış bilgidir.

13) Kapanış

Üçüncü satır uygulamada en çok karıştırılan noktadır.

Beşinci satır ise uzak mesafelerde doğrudan gün kaybına yol açar.

Tek cümlelik özet

Doğru fıkrayı seçin, belgeyi hazırlayın ve yolu süreye katmayın.

14) “İyi Hâl” ve Oran Şartı

Üçüncü satır önemlidir: oran şartı yalnızca mazeret izni için aranır.

Dördüncü satır ise özel iznin farklı bir eşiğe bağlandığını gösterir.

Özel izinde ölçüt süre değil, hükümlünün bulunduğu kurum ya da açık kuruma ayrılma hakkıdır.

Bu ayrım, iki iznin farklı mantıklara dayandığını ortaya koyar.

“İyi hâl” nasıl değerlendirilir?

Kanun iyi hâl ölçütünü izin maddesinde tanımlamamıştır.

Değerlendirme, infaz mevzuatının genel çerçevesinde yapılır.

Bu nedenle disiplin durumu ve kurum içi davranışlar etkili olabilir.

Ayrıntılar ise m.93’ün yollamasıyla yönetmelikte gösterilmiştir.

15) Aile Bağının Üç Katmanı

Üç katman birlikte, Kanunun aile bağını bütüncül biçimde ele aldığını gösterir.

Birinci katman süreklidir ve kurum içinde işler.

İkinci katman öngörülebilir bir ritim kurar.

Üçüncü katman ise beklenmedik olaylara cevap verir.

Neden üç katman?

Çünkü aile ilişkisi tek bir araçla sürdürülemez.

Kurum içi temas gereklidir ancak yeterli değildir.

Özel izin, dış dünyayla bağın canlı kalmasını sağlar.

Mazeret izni ise kriz anlarında devreye giren bir güvencedir.

16) Kanunun Kurduğu Denge

Dört satır, maddelerin neden bu yapıda kurulduğunu açıklar.

İlk üç satır hükümlü lehine imkânlar tanır.

Dördüncü satır ise bu imkânların sınırını çizer.

Denge, izni bir hak olarak değil ancak ulaşılabilir bir imkân olarak kurmaktadır.

17) Onay Makamları Tek Tabloda

Birinci ve üçüncü satır aynı zinciri paylaşır.

İkinci satır ise tek başına Bakanlık onayı gerektiren hâldir.

Kurumun rolü de değişmektedir: iki satırda öneri, bir satırda görüş.

Bu ayrım, sürecin ne kadar süreceğini de doğrudan etkiler.

18) Süreler Tek Tabloda

Dördüncü sütunun tamamı aynıdır: yol süresi hiçbirinde izne dahil değildir.

Üçüncü sütun ise iki farklı mantığı gösterir: olaya bağlı olanlar ve takvime bağlı olan.

İkinci sütunda en uzun süre m.94/1‘e aittir.

Üçüncü satırdaki “iki defa” kaydı ise Kanunun getirdiği tek sayısal üst sınırdır.

Yol süresi neden ayrı tutulmuş?

Çünkü hükümlünün bulunduğu kurum ile gideceği yer arasındaki mesafe değişkendir.

Yol süresi izne dahil edilseydi, uzak yerlerde izin fiilen kullanılamaz hâle gelirdi.

Kanun bu nedenle dört hükümde de yolu hariç tutmuştur.

Bu tercih, iznin amacına fiilen ulaşılmasını sağlar.

Uygulamada yol süresinin tespiti ise somut duruma göre belirlenir.

19) Talep Dilekçesinde Ne Bulunmalı?

Birinci satır en belirleyici unsurdur; süreç buna göre şekillenir.

Altıncı satır ise gece konaklaması gerekip gerekmediğinin değerlendirilmesini sağlar.

Beşinci satırda talep, maddedeki üst sınırı aşmamalıdır.

Eksik bir dilekçe, aciliyet taşıyan hâllerde zaman kaybettirir.

Özetle: 5275 sayılı Kanun, hükümlünün aile bağını üç ayrı maddede düzenlemiştir.

m.93 çerçeveyi kurar ve iznin cezayı uzatmayacağını güvence altına alır.

m.94 olağanüstü hâlleri, m.95 ise düzenli aile temasını karşılar.

m.96 ise salıverilme öncesi iş arama imkânını tanır.

Dördü birlikte, infazın yalnızca bir kapatma olmadığını gösterir.

Kanunun bakış açısı

m.95’in metni bu bakışı doğrudan yazıya dökmüştür.

İzin, “dış dünyaya uyum” amacına açıkça bağlanmıştır.

Yani izin bir ödül değil, infazın hedefine hizmet eden bir araçtır.

Aile bağının korunması da bu hedefin parçası sayılmıştır.

Bu nedenle izin talepleri, yalnızca kişisel bir istek olarak okunmamalıdır.

Uygulamada ne değişir?

İkinci satır, talebin değerlendirilmesini kolaylaştırır.

Çünkü karar verecek makam, maddedeki şartların sağlanıp sağlanmadığına bakar.

Şartların dilekçede açıkça karşılanması, süreci hızlandırır.

Özellikle onay zincirinin uzun olduğu m.94/1-b hâlinde bu önem kazanır.

O hâlde talep, kurum ve Başsavcılıktan sonra Bakanlık aşamasına da gidecektir.

Her aşamada aynı belgeler değerlendirileceğinden, baştan eksiksiz sunulması gerekir.

Aksi hâlde eksiklik her basamakta yeniden gündeme gelir.

Bu da ağır hastalık gibi aciliyet taşıyan hâllerde ciddi gecikme doğurur.

Kanunun bu hâlde Bakanlık onayı araması, güvenlik ile insani gereklilik arasında kurulan bir dengedir.

Ölüm hâlinde ise süreç iki basamağa indirilmiştir.

Aradaki fark, olayın kesinliğinden kaynaklanır.

Ölüm kaydı tek bir belgeyle gösterilebilirken, ağır hastalık değerlendirme gerektirir.

Maddedeki “yaşamsal tehlike oluşturacak” ölçütü de bu değerlendirmeyi gerekli kılar.

Her hastalık değil, yalnızca bu ağırlıktaki hâller kapsamdadır.

Bu nedenle sunulacak raporun ölçütü karşılaması önem taşır.

Aynı titizlik, felaket hâlinde zararın belgelenmesi bakımından da geçerlidir.

Madde burada da “zarara uğradıklarının belgelendirilmesi” koşulunu aramıştır.

Yani felaketin yaşanmış olması tek başına yetmez.

Yakınların bu felaketten zarar gördüğü de gösterilmelidir.

Bu ayrıntı, uygulamada sıkça gözden kaçar.

Maddenin dili boyunca aynı yaklaşım görülür: her şart ayrı ayrı sayılmıştır.

Yakınlık, sebep, belge, süre ve onay ayrı ayrı düzenlenmiştir.

Bu nedenle bir talep hazırlanırken beş unsurun tamamı karşılanmalıdır.

Eksik bırakılan tek unsur, talebin reddine yol açabilir.

Buna karşılık şartların tamamı sağlandığında, Kanun açık bir imkân tanımaktadır.

Bu imkânın kullanılması ise büyük ölçüde hazırlığa bağlıdır.

Hazırlık ise maddenin doğru okunmasıyla başlar; hangi fıkraya dayanıldığı belirlendiğinde geri kalan adımlar kendiliğinden sıralanır.

20) Sık Yapılan Sekiz Hata

• İzin cezayı uzatır sanmak. Hükümlülükte sayılır.
• Tek izin türü sanmak. Üç tanedir.
• Şartı bilmemek. Oran aranır.
• Yolu süreye katmak. Yol hariçtir.
• Onay makamını karıştırmak. Bentlere göre değişir.
• Belgesiz başvurmak. Belgelendirme aranır.
• Özel izni atlamak. Düzenli haktır.
• Yakınlık derecesini atlamak. Sayılmıştır.

21) Kontrol Listesi

• Kurum türünü teyit edin.
• Oranı hesaplayın.
• İzin türünü belirleyin.
• Yakınlık derecesini kontrol edin.
• Belgeleri hazırlayın.
• Onay makamını öğrenin.
• Süreyi hesaplayın.
• Yol süresini ayrı tutun.

İlgili incelemelerimiz: cezaevinde görüş, telefon ve mektup hakkı, hükümlü ve tutuklunun mektup, telefon ve ziyaret hakları ve koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik.

Sıkça Sorulan Sorular

Hükümlüye izin verilebilir mi?

Evet. 5275 sayılı Kanun m.93 uyarınca yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarında bulunanlar dışındaki hükümlülere mazeret izni, özel izin veya iş arama izni verilebilir.

Kaç tür izin vardır?

Üç tür: mazeret izni, özel izin ve iş arama izni.

İzin süresi cezadan düşer mi?

Madde, izinde geçen sürelerin hükümlülükte geçmiş sayılacağını açıkça belirtir.

Kimler izin alamaz?

Yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarında bulunanlar bu düzenlemenin kapsamı dışındadır.

Mazeret izni hangi hâllerde verilir?

Ana, baba, eş, kardeş veya çocuğun ölümü hâlinde; ayrıca bu yakınlardan birinin yaşamsal tehlike oluşturacak ağır hastalığı veya deprem, su baskını, yangın gibi felaketler nedeniyle zarara uğraması hâlinde.

Mazeret izni için şart var mı?

Hükümlülük süresinin belirli bir oranının iyi hâlle geçirilmiş olması aranır.

Mazeret izni ne kadardır?

Yol dışında on güne kadar izin verilebilir.

Yol süresi bu süreye dahil mi?

Hayır. Madde yol dışında ifadesini kullanmıştır.

Ölüm hâlinde onay kimden alınır?

Ceza infaz kurumu en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının onayı ile.

Hastalık ve felaket hâlinde onay kimden alınır?

Kurum en üst amirinin görüşü, Cumhuriyet Başsavcılığının önerisi ve Adalet Bakanlığının onayı ile.

İki bent arasında neden fark var?

Ölüm hâlinde süreç kurum ve Başsavcılık düzeyinde tamamlanırken, hastalık ve felaket hâlinde Bakanlık onayı aranmıştır.

Hastalık nasıl belgelenir?

Maddede belgelendirme koşulu aranmış olup uygulamada sağlık kurulu raporu istenmektedir.

Cenazeye katılmak için ayrı bir izin var mı?

Maddenin ikinci fıkrasında, ikinci derece dahil kan veya kayın hısımlarından birinin ya da eşinin ölümü nedeniyle cenazeye katılmak için yol süresi dışında iki güne kadar izin öngörülmüştür.

Hasta ziyareti için izin var mı?

Sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi şartıyla, sayılan yakınların her biri için toplam iki defaya mahsus olmak üzere yol süresi dışında bir güne kadar izin verilebilir.

Bu izinde gece kalınabilir mi?

Hükümlünün gece konaklaması gerektiğinde kalacağı yere, güvenlik değerlendirmesi yapılarak gidilen yerin valisi tarafından karar verilir.

Özel izin kimlere verilir?

Açık ceza infaz kurumlarında bulunanlarla, kapalı kurumda olup açık kuruma ayrılmaya hak kazananlara.

Özel iznin amacı nedir?

Aileleriyle bağlarını sürdürmelerini veya güçlendirmelerini ve dış dünyaya uyumlarını sağlamak.

Özel izin ne sıklıkla verilir?

Üç ayda bir.

Özel izin kaç gündür?

Yol hariç üç güne kadar.

Özel izinde onay kimden alınır?

Kurum en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının onayı ile.

Özel izin bir hak mıdır?

Madde verilebilir ifadesini kullandığından takdir yetkisi bulunmaktadır.

İş arama izni nedir?

Kanunun ayrı bir maddesinde düzenlenmiş üçüncü izin türüdür.

İzin talebi nasıl yapılır?

Mazeret izninde madde hükümlünün isteği ile ifadesini kullanmıştır; talep kuruma iletilir.

İzin verilmezse ne yapılabilir?

İnfaz kurumu işlemlerine karşı infaz hâkimliğine başvuru yolu bulunmaktadır.

İzin şartlarına uyulmazsa ne olur?

İzin kurallarının ihlali, infaz rejimi bakımından sonuç doğurabilir.

Hükümlü cezaevinde evlenebilir mi?

Evlenme işlemlerine ilişkin ayrıntılar idari düzenlemelerde gösterilmiştir.

İzinlerin ayrıntıları nerede düzenlenir?

Madde, izinlerin kullandırılmasına ilişkin ayrıntıların yönetmelikte gösterileceğini belirtmiştir.

Tutuklular da izin alabilir mi?

Bu hükümler hükümlüler için düzenlenmiş olup tutuklular hakkında ayrı hükümler uygulanır.

Aile bağları neden korunuyor?

Özel izin maddesi amacı açıkça aile bağlarının sürdürülmesi ve dış dünyaya uyum olarak göstermiştir.

En kritik nokta nedir?

İzinde geçen sürenin hükümlülükte sayılması, yol süresinin izin süresine dahil olmaması ve onay makamının bende göre değişmesi.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.