Mal Paylaşımı Davası Boşanmadan Önce Açılır mı? (TMK 225)

Neden boşanmadan önce mal paylaşımı olmaz? TMK m.202, 225 ve 231

Eşler mal rejimi sözleşmesiyle başka bir rejim seçmedikçe aralarında edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir (TMK m.202). Bu rejim devam ederken her eş kendi malları üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf yetkisini kullanır. Katılma alacağı, rejim sona erdiğinde her eşin edinilmiş mallarından borçlar düşüldükten sonra kalan artık değerin yarısı olarak hesaplanan bir alacaktır (TMK m.231, m.236). Rejim sona ermeden artık değer hesaplanamayacağından, sona erme sebebi bulunmadan açılan bir tasfiye davası dinlenmez.

TMK m.225 sona erme sebeplerini ve tarihini belirler. Birinci fıkraya göre mal rejimi eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer. İkinci fıkraya göre mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine ya da mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâllerinde mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Bu nedenle boşanma davasının açılması, mal rejimi bakımından belirleyici andır: bu tarihten sonra edinilen mallar tasfiyeye girmez, dava üç yıl sürse bile.

Açılabilir ama karara bağlanamaz: bekletici sorun ve iki ayrı tarih

Boşanma davası açıldıktan sonra mal rejiminin tasfiyesi davası aynı dilekçede veya ayrı bir dilekçeyle açılabilir. Ancak mahkeme bu davayı sonuçlandıramaz; boşanma kararının kesinleşmesi HMK m.165 uyarınca bekletici sorun yapılır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 10.03.2014 tarihli, E.2013/23669, K.2014/3820 sayılı kararında bu ilke, mal rejiminin TMK m.225/2 gereğince boşanma davasının açıldığı tarihte sona erdiği ve tasfiyeden kaynaklanan alacak hakkının bu tarih itibarıyla doğduğu, ancak tasfiyeye karar verilebilmesi için boşanma davasının olumlu sonuçlanarak kesinleşmesinin zorunlu olduğu şeklinde ifade edilmiştir. Aynı kararda atıf yapılan Hukuk Genel Kurulu’nun 27.06.2012 tarihli, E.2012/8-268, K.2012/420 sayılı ilamında da boşanma davasının tasfiye alacağı davası için bekletici mesele yapılması gerektiği belirtilmiştir.

Uygulamada hâkim, boşanma davasıyla birlikte ileri sürülen mal paylaşımı talebini çoğunlukla ayırarak ayrı bir dosyada yürütür. Bu nedenle birlikte açmak süreci kendiliğinden hızlandırmaz; avantajı talebin erken kayda geçmesi ve delillerin birlikte toplanabilmesidir. Kesinleşmeden sonra ayrı dava açmak ise boşanma dosyasının daha sade ilerlemesini sağlar.

Hesaplamada iki ayrı an vardır ve bu ayrım katılma alacağının tutarını doğrudan etkiler. TMK m.228/1 uyarınca eşlerin kişisel malları ile edinilmiş malları mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre ayrılır; TMK m.235/1 uyarınca da sona erme sırasında mevcut olan edinilmiş mallar tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır. Yani mal listesi dava tarihinde donar, fiyat ise güncel değerden hesaplanır. Enflasyonun yüksek olduğu dönemlerde bu ayrım belirleyici olur.

Dava nerede, hangi usulle ve ne zamana kadar açılır? TMK m.214 ve HMK

TMK m.214, mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalarda yetkiyi sona erme sebebine göre belirler: ölümle sona ermede ölenin son yerleşim yeri mahkemesi; boşanmaya, evliliğin iptaline veya hâkim tarafından mal ayrılığına karar verilmesi hâlinde bu davalarda yetkili olan mahkeme; diğer durumlarda davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi. En sık uygulanan ikinci bent uyarınca boşanma davası hangi yer mahkemesinde görüldüyse tasfiye davası da orada açılabilir; karşı tarafın sonradan taşınması yetkiyi değiştirmez. Bu yetki kuralı kesin nitelikte değildir; yetki itirazı HMK m.19/2 ve m.116 uyarınca cevap süresi içinde ilk itiraz olarak ileri sürülmezse mahkeme yetkili hâle gelir. Görevli mahkeme ise 4787 sayılı Kanun m.4 uyarınca aile mahkemesidir.

Katılma alacağının tutarı çoğu zaman bilirkişi raporuna kadar belli olmadığından dava türü önemlidir. 7589 sayılı Kanun ile HMK m.107’deki belirsiz alacak davası 31 Temmuz 2026’dan itibaren yürürlükten kaldırılmıştır; bu tarihten önce açılmış davalarda eski hüküm uygulanmaya devam eder. Yeni davalarda kısmi dava yolu kullanılır: HMK m.109/4 uyarınca alacağın bir kısmı dava edildiğinde talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikatın sonuna kadar artırılabilir ve artırılan kısım için de zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır. Dava nispi harca tabidir.

Zamanaşımı bakımından TMK m.178’deki bir yıllık süre boşanmanın fer’i sonuçlarına ilişkindir ve mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklara uygulanmaz. Yargıtay uygulamasında TMK m.5 yollamasıyla TBK m.146’daki on yıllık genel zamanaşımı esas alınır ve süre boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren işletilir. Ayrıntılar için mal paylaşımı davasında zamanaşımı ve tasfiye davası nasıl açılır yazılarımıza bakabilirsiniz.

Evlilik sürerken meşru iki yol: mal rejimi sözleşmesi ve TMK m.206

Boşanma davası açmadan malvarlığı rejimini değiştirmek isteyenler için kanun iki yol öngörür. Birincisi mal rejimi sözleşmesidir. TMK m.203 uyarınca mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir; TMK m.205 uyarınca sözleşme resmî şekilde düzenlenir veya onaylanır ve taraflarca imzalanır. Eşler bu yolla mal ayrılığına veya başka bir rejime geçebilir; TMK m.225/1 uyarınca başka bir mal rejiminin kabulü mevcut rejimi sona erdirir ve önceki rejim bu tarihe göre tasfiye edilir. Bu bir mal paylaşımı davası değil, geleceğe yönelik rejim değişikliğidir.

İkinci yol olağanüstü mal rejimidir. TMK m.206/1’e göre haklı bir sebebin varlığı hâlinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine mal ayrılığına karar verir. Kanun haklı sebep sayılan hâlleri örnek olarak sayar: diğer eşin malvarlığının borca batık olması veya ortaklıktaki payının haczedilmiş olması; diğer eşin istem sahibinin veya ortaklığın menfaatlerini tehlikeye düşürmesi; ortaklık mallarında tasarruf için gerekli rızayı haklı sebep olmaksızın vermekten kaçınması; malvarlığı, gelirleri, borçları veya ortaklık malları hakkında bilgi vermekten kaçınması; sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması. Mal ayrılığı kararı verilirse TMK m.225/2 uyarınca rejim bu davanın açıldığı tarihten geçerli olarak sona erer ve tasfiye evlilik içindeyken de mümkün hâle gelir.

Bu iki yol tasfiyeyi öne çeker, ancak ikisi de malların elden çıkarılmasını kendiliğinden önlemez. Devam eden bir tehlike varsa ayrıca koruma tedbiri istenmelidir. Rejim değişikliği hakkında evlilik sırasında mal rejimi değişikliği yazımıza bakabilirsiniz.

Boşanmayı beklerken mal kaçırılırsa: TMK m.229, 241, 199 ve ihtiyati tedbir

Kanun, tasfiyeden önce malların elden çıkarılması ihtimalini öngörmüştür. TMK m.229 uyarınca eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmaksızın olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar ile mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler edinilmiş mallara eklenir. TMK m.235/2 uyarınca eklenecek değerler, malın devredildiği tarihteki değeri esas alınarak hesaplanır. Yani devir işlemi paylaşımdan kaçmayı sağlamaz; devredilen değer hiç devredilmemiş gibi hesaba yansır.

Borçlu eşin malvarlığı katılma alacağını karşılamaya yetmezse TMK m.241 devreye girer: alacaklı eş, edinilmiş mallara eklenmesi gereken karşılıksız kazandırmaları, yetmeyen miktarla sınırlı olarak bu kazandırmalardan yararlanan üçüncü kişilerden isteyebilir. Bu dava hakkı hakkın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinden itibaren beş yıl içinde kullanılmalıdır. Somut örnekler için eşin boşanmadan önce mal kaçırması rehberimize bakabilirsiniz.

Geriye dönük hesaplama yetmeyebileceğinden devam eden tehlike için önleyici yollar da işletilmelidir. TMK m.199 uyarınca ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde hâkim, belirli malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak diğer eşin rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir; taşınmazda bu durum re’sen tapuya şerh edilir. TMK m.194 uyarınca aile konutu şerhi konut üzerindeki tasarrufu açık rızaya bağlar. Boşanma davasıyla birlikte veya gerektiğinde dava açılmadan önce HMK m.389 ve m.390 uyarınca ihtiyati tedbir istenerek taşınmazlara devir yasağı, banka hesaplarına ve şirket paylarına tedbir konulabilir.

Tasfiyenin aşamaları: TMK m.226-236

Katılma alacağı tek bir hesapla değil, kanunun sıraladığı aşamaların sonunda ortaya çıkar; bu sıralamayı bilmek bilirkişi raporunu denetlemeyi de mümkün kılar. TMK m.226/1 uyarınca her eş diğer eşte bulunan mallarını geri alır. İkinci fıkraya göre paylı mülkiyete konu bir mal varsa eşlerden biri, daha üstün bir yararı olduğunu ispat etmek ve diğerinin payını ödemek suretiyle o malın bölünmeden kendisine verilmesini isteyebilir; bu imkân özellikle konut ve araçta satış yerine devri mümkün kılar. Üçüncü fıkra eşlerin karşılıklı borçlarıyla ilgili düzenleme yapabileceğini belirtir.

İkinci aşamada edinilmiş mallar ile kişisel mallar ayrılır. Üçüncü aşamada TMK m.227’deki değer artış payı, m.229’daki eklenecek değerler ve m.230’daki denkleştirme hesaba katılır. Dördüncü aşamada TMK m.231 uyarınca eklenecek değerler ve denkleştirme alacakları dahil edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarılarak artık değer bulunur ve TMK m.236 uyarınca her eş diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur. Bilirkişi raporu bu sırayı izlemiyorsa itiraz dilekçesinde eksik aşama tek tek gösterilmelidir. Değer artış payı için TMK m.227 değer artış payı, hesaplama için katılma alacağı hesaplama aracı sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Tasfiye talebi dilekçede nasıl kurulur? TMK m.222, 227, 236, 239 ve HMK m.119

Mal paylaşımı davasında en sık kaybedilen nokta hesap değil, talebin eksik kurulmasıdır. HMK m.119 uyarınca her vakıanın hangi delille ispat edileceği gösterilmeli; tasfiyeye konu her mal ayrı ayrı yazılmalıdır. Pratikte dilekçede şu bilgiler yer almalıdır: evlenme tarihi ve boşanma dava tarihi; her taşınmazın ada, parsel ve edinme tarihi; araçların plakası ve tescil tarihi; banka hesapları, yatırım hesapları ve şirket payları; bu malların hangi kaynakla edinildiği; varsa kredi borçları ve kalan tutarları.

İspat yükü bakımından TMK m.222 belirleyicidir: bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir ve bir malın kişisel mal olduğunu iddia eden bunu ispatla yükümlüdür. Bu nedenle davacı, dava tarihinde karşı taraf adına kayıtlı malları göstermekle yetinebilir; kişisel mal savunmasını ispat etmek davalıya düşer. Erişilemeyen kayıtlar için Tapu ve Kadastro, Emniyet Genel Müdürlüğü, bankalar, Merkezi Kayıt Kuruluşu ve SGK gibi kurumlara müzekkere talebi açıkça yazılmalıdır.

Talepler birbirinden ayrı gösterilmelidir. TMK m.227’deki değer artış payı, diğer eşe ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun karşılık almaksızın katkıda bulunan eşin ayrı bir alacağıdır ve katılma alacağı hesabından önce belirlenir; TMK m.236’daki katılma alacağı ise artık değerin yarısıdır. TMK m.229 kapsamında eklenecek değer iddiası varsa devrin tarihi, alıcısı ve bedeli ayrıca gösterilmelidir. TMK m.239 uyarınca katılma alacağı ve değer artış payı ayın veya para olarak ödenebilir; derhal ödeme ciddi güçlük doğuracaksa borçlu eş uygun bir süre ertelenmesini isteyebilir ve aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden başlayarak faiz yürütülür. Mal kaçırma tehlikesi varsa ihtiyati tedbir talebi de aynı dilekçede gerekçesiyle birlikte ileri sürülmelidir.

Özel durumlar: anlaşmalı boşanma, ölüm ve nikâhsız birliktelik

Anlaşmalı boşanmada durum farklıdır. TMK m.166/3 uyarınca hâkim, tarafların boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulmalıdır; taraflar protokolde mal rejiminin tasfiyesini kesin biçimde düzenleyebilir ve bu durumda ayrı bir tasfiye davasına gerek kalmaz. Protokolde mal rejimine ilişkin açık bir düzenleme veya feragat yoksa boşanmadan sonra tasfiye davası açılabilir.

TMK m.225/1 uyarınca mal rejimi eşlerden birinin ölümüyle kendiliğinden sona erer ve burada ölüm tarihi esas alınır. Sağ kalan eşin katılma alacağı mirasçılık payından ayrı ve önce hesaplanır: önce mal rejimi tasfiye edilir, katılma alacağı ödenir, kalan tereke miras hukukuna göre paylaştırılır. Boşanma davası devam ederken eşlerden biri ölürse TMK m.181/2 uyarınca mirasçılardan birinin davaya devam etmesi ve davalının kusurunun ispatı hâlinde sağ kalan eş yasal mirasçı olamaz; mal rejimi bakımından ise dosyanın seyrine göre ayrı bir değerlendirme yapılır. Ayrıntılar için eş ölünce mal rejimi tasfiyesi rehberimize bakabilirsiniz.

Mal rejimi hükümleri resmî evliliğe bağlıdır. Resmî nikâh bulunmayan birlikteliklerde katılma alacağı veya değer artış payı istenemez; talepler katkının ispatı hâlinde sebepsiz zenginleşme, vekâletsiz iş görme veya adi ortaklık gibi genel hükümlere dayandırılır. Bu farkı nikâhsız birliktelikte mal paylaşımı yazımızda işledik.

Uygulamada en sık yapılan hatalar şunlardır: boşanma davası açmadan tasfiye davası açmak; boşanma kesinleşmeden sonuç beklemek; sona erme tarihini karar tarihi sanmak; mevcudiyet tarihi ile değer tarihini karıştırmak; mal kaçırmaya karşı yalnızca TMK m.229’a güvenip tedbir istememek; 31 Temmuz 2026’dan sonra belirsiz alacak davası açmaya çalışmak ve anlaşmalı boşanma protokolünde mal rejimini düzenlememek.

Boşanma sürecinde mal paylaşımını hangi zamanlamayla ve hangi tedbirlerle güvenceye alacağınızı dosyanız üzerinden birlikte değerlendirebiliriz. Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.