Nikâhsız Birliktelik Sona Erince Mallar Nasıl Paylaşılır? Ev, Araba ve Birikimler

Resmî nikâh olmadan süren birlikteliklerde eşler arası mal rejimi kuralları uygulanmaz: yarı yarıya paylaşım ve katılma alacağı yoktur, herkes kendi adına kayıtlı malın sahibi kalır. Diğer tarafın malına yapılan parasal katkı; sebepsiz zenginleşme ve adi ortaklık hükümleriyle, ancak dekont-tanık gibi delillerle ispatlanırsa geri istenebilir.

Hangi Dava Türü, Hangi Durumda?

Nikâhsız birlikteliklerde mal rejimi hükümleri uygulanmadığından, talep borçlar hukuku araçlarıyla kurulur. Yanlış dava türü seçimi dosyanın en sık kaybedilme sebebidir. Aşağıdaki tablo, somut duruma göre hangi hukuki sebebe dayanılacağını göstermektedir.

Uygulamada en verimli yol genellikle terditli talep kurmaktır: asıl olarak adi ortaklık tasfiyesi, kabul edilmezse sebepsiz zenginleşme. Böylece ortaklık iradesi ispatlanamasa dahi yapılan katkı karşılıksız kalmaz. Evli çiftlerdeki karşılığı olan katkı payı alacağıyla karşılaştırma için eşler arasında katkı payı alacağı (TMK m.227) yazımız yararlıdır.

Zamanaşımı: Beklemenin Bedeli

Bu dosyalarda hak kaybının birinci sebebi zamanaşımıdır ve süreler dava türüne göre farklıdır. Ayrılıktan sonra “belki barışırız” diye beklenen aylar, çoğu zaman en değerli talebi zamanaşımına uğratır.

İki yıllık kısa süre özellikle tehlikelidir: geri isteme hakkının öğrenildiği tarihten işlemeye başlar ve ayrılık tarihiyle çoğu zaman örtüşür. Bu nedenle birliktelik sona erdiğinde ilk yapılacak iş, belgelerin toplanması ve süre hesabının yapılmasıdır.

Çocuk Varsa: Malvarlığından Bağımsız Haklar

Nikâhın bulunmaması çocuğun haklarını etkilemez. Bu ayrım çok önemlidir: anne-baba arasındaki malvarlığı ihtilafı ne sonuçlanırsa sonuçlansın, çocuğun bakım ve miras hakları ayrı bir zeminde korunur.

Baba yönünden soybağının kurulması, çocuğun nafaka ve miras haklarının anahtarıdır. Tanıma beyanı nüfus müdürlüğü, noter veya mahkeme önünde yapılabilir; baba kabul etmiyorsa babalık davası açılır. Süreç için babalık ve soybağı davası, beyanın şekli için tanıma beyanı dilekçe örneği, miras boyutu için evlilik dışı çocuğun mirasçılığı sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Malvarlığı Dışındaki Sonuçlar

Nikâhsız birlikteliğin hukuki sonuçları yalnızca mal paylaşımıyla sınırlı değildir. Aşağıdaki tablo, tarafların çoğu zaman ayrılık anında fark ettiği hak kayıplarını özetlemektedir.

Bu tablonun ortaya koyduğu tablo nettir: kanunun vermediği korumayı ancak sözleşme sağlayabilir. Ortak alınan taşınmazın paylı mülkiyet olarak tapuya tescili, ödemelerin banka üzerinden yapılması ve katkıların yazılı hâle getirilmesi, ayrılık anında ispat sorununu büyük ölçüde ortadan kaldırır. Genel çerçeve için nikâhsız birliktelik ve fiilî birlikteliğin hukuki durumu ile dinî nikâhla birlikte yaşamanın hukuki sonuçları rehberlerimizi inceleyebilirsiniz.

Dava Öncesi Belge Seti

Bu dosyalarda hak, delil kadardır ve deliller ayrılıktan sonra hızla erişilemez hâle gelir. Ortak hesap kapanır, mesajlar silinir, tanıklar uzaklaşır. Aşağıdaki liste, dava açılmadan önce toplanması gereken asgari belge setidir.

Bu setin en kritik kalemi banka kayıtlarıdır: elden yapılan ödemeler ispat edilemediği için, birliktelik sürerken dahi ödemelerin hesap üzerinden yürütülmesi ileride en güçlü delili oluşturur. Yazışma kayıtlarının yedeklenmesi de aynı ölçüde önemlidir; cihaz değişikliği ya da hesap kapatma ile bu deliller kalıcı olarak kaybedilebilir.

Acı Gerçekle Başlayalım: Nikâhsıza Mal Rejimi Yok

On yıl aynı evde yaşanmış, birlikte çalışılmış, ev-araba alınmış — ama nikâh masasına hiç oturulmamıştır. Ayrılık günü geldiğinde taraflardan biri sorar: “Evliler gibi yarı yarıya bölüşmez miyiz?” Hukukun cevabı nettir ve çoğu kişi için sarsıcıdır: hayır. Edinilmiş mallara katılma rejimi, katılma alacağı, aile konutu koruması, mal rejimi tasfiyesi — bu kurumların tamamı resmî evliliğe bağlıdır; nikâhsız birlikteliğe ne kıyasen ne kısmen uygulanır. Fiilî birliktelikte kural, yabancılar arasındaki kuralın aynısıdır: mal kimin adına kayıtlıysa onundur. Bu yazı; o sert kuralın içindeki gerçek imkânları — katkının geri alınması yollarını — ve birliktelik sürerken alınması gereken önlemleri anlatıyor.

Uygulanacak Hukuk: Borçlar Kanunu’nun Genel Hükümleri

Aile hukuku kapısı kapalı olunca uyuşmazlık, borçlar hukukunun genel araçlarıyla çözülür ve Yargıtay’ın yerleşik çizgisi de budur: evlilik dışı birlikte yaşayanların malvarlığı ihtilafları; somut olayın yapısına göre sebepsiz zenginleşme, adi ortaklık ve vekâletsiz iş görme hükümleri çerçevesinde görülür. Üç aracın çalışma alanı şöyle ayrışır: (1) Sebepsiz zenginleşme: Bir tarafın parasıyla diğerinin adına mal alınmış, kredisi ödenmiş, hesabına birikim aktarılmışsa; birliktelik bitince bu kazandırmanın sebebi ortadan kalkar ve ödeyen, katkısının iadesini isteyebilir — davaların ana gövdesi budur. (2) Adi ortaklık: Taraflar; emek ve sermayelerini ortak bir ekonomik amaç için birleştirmişse (birlikte işletilen dükkân, ortak inşa edilen ev, beraber büyütülen ticari işler), aralarında adi ortaklık kurulduğu kabul edilir ve ayrılık, ortaklığın tasfiyesi davasıyla sonuçlanır: mallar ve kazanımlar, katkı oranlarına göre paylaştırılır. (3) Paylı mülkiyet: Tapuda-ruhsatta iki ismin yazdığı mallar zaten ortak maldır; ayrılıkta paydaşlığın giderilmesi (izale-i şüyu) yolu işler. İki dürüst sınır da çizilmelidir: yalnızca ev emeği — yemek, temizlik, çocuk bakımı — bu sistemde tek başına parasal alacak doğurmaz; evlilikteki katılma alacağının fiilî birliktelikte karşılığı yoktur. Ve ayrılığın kendisi için kusur tazminatı da istenemez — birlikteliği bitirmek, hukuken herkesin serbestisidir; tazminat ancak kişilik hakkını ağır ihlâl eden özel durumlarda genel hükümlerle tartışılır.

Davanın Kalbi: Katkıyı İspat Etmek

Bu dosyalarda hak, delil kadardır. Kazandıran deliller: banka kayıtları — kredi taksitlerinin kimin hesabından ödendiği, peşinatın hangi hesaptan çıktığı, düzenli transferler; satış-fatura belgeleri — aracın, eşyanın, malzemenin ödeme izi; gelir karşılaştırması — malın alındığı dönemde tarafların kazanç tablosu (“asgari ücretli adına kayıtlı üç daire” anlatısı, katkı iddiasını güçlendirir); yazışmalar — “evi birlikte alıyoruz”, “taksitleri sen yatır” içerikli mesajlar; tanıklar — inşaatta çalışıldığını, dükkânda emek verildiğini, ödemelerin elden yapıldığını görenler. Ziynet ve kişisel hediyeler kendi kulvarında yürür: kadına takılan-hediye edilen takılar, mülkiyetin genel kuralları gereği kadınındır ve iadesi istenebilir. Süre boyutu ihmal edilmemelidir: sebepsiz zenginleşme talepleri, hakkın öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her hâlde on yıllık zamanaşımına tabidir — ayrılığın şokuyla geçirilen yıllar, alacağın üzerine beton döker. Mal kaçırma riski somutsa, dava ile birlikte ihtiyati tedbir talebi ilk celse beklenmeden kurulmalıdır.

Birliktelik Sürerken: Kendi Hukukunuzu Kendiniz Yazın

Bu alandaki en değerli hukuk hizmeti, ayrılıktan sonra değil öncesinde verilir; çünkü kanunun vermediği korumayı sözleşme verebilir. Nikâhsız yaşayan çiftlerin araç seti: (1) Tapu-ruhsat düzeni: Ortak alınan her malın iki isim üzerine kaydı — en ucuz ve en kesin koruma. (2) Birliktelik (paylaşım) sözleşmesi: Tarafların; katkı esaslarını, ayrılıkta malların ve birikimlerin nasıl paylaşılacağını düzenleyen yazılı sözleşme yapması mümkündür — bu, aile hukuku sözleşmesi değil, genel hükümlere tabi geçerli bir borçlar sözleşmesidir; noterden düzenlenmesi ispat gücünü artırır. (3) Dekont disiplini: Ortak giderlerin ve mal alımlarının banka üzerinden, açıklamalı yürütülmesi. (4) Ortak çocuklar: Soybağının (tanımayla) vakit kaybetmeden kurulması — çocuğun nafaka, miras ve SGK hakları nikâhtan bağımsız, soybağıyla tam işler; velayet ise anadadır. Kapanış dürüstlüğü şudur: hukukumuz, fiilî birlikteliği evliliğin küçük kardeşi olarak tanımaz; onu, iki yetişkinin genel hukuk kurallarıyla yürüttüğü bir ortak yaşam sayar. Bu düzende güvence; ya nikâh memurunun imzasında ya da kendi elinizle kurduğunuz belge düzenindedir — ikisi de yoksa, yıllar sonra elde kalan çoğu kez yalnızca tanık listesidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Nikâhsız birliktelikte mallar yarı yarıya paylaşılır mı?

Hayır; mal rejimi kuralları resmî evliliğe özgüdür. Fiilî birliktelikte herkes kendi adına kayıtlı malın sahibi kalır, paylaşım ancak katkı ispatıyla sağlanır.

Onun adına kayıtlı eve verdiğim parayı geri alabilir miyim?

Evet; peşinat ve taksit ödemelerinizi dekont, gelir karşılaştırması ve tanıkla ispatlarsanız, sebepsiz zenginleşme hükümleriyle katkınızın iadesini isteyebilirsiniz.

Birlikte işlettiğimiz dükkândaki emeğimin karşılığı ne olur?

Emek ve sermayenin ortak amaçla birleştiği ilişkiler adi ortaklık sayılır; ayrılıkta ortaklığın tasfiyesi davasıyla kazanımlar katkı oranlarına göre paylaştırılır.

Sadece ev işleri ve çocuk bakımı alacak doğurur mu?

Tek başına doğurmaz; evlilikteki katılma alacağının fiilî birliktelikte karşılığı yoktur. Parasal veya işletmeye dönük katkılar ispatlanabildiği ölçüde istenebilir.

Bu talepler için süre sınırı var mı?

Sebepsiz zenginleşmede öğrenmeden itibaren iki yıl ve her hâlde on yıllık zamanaşımı işler; mal kaçırma riskinde ihtiyati tedbir gecikmeden istenmelidir.