Tutuklu veya hükümlü olanların askerlik işlemleri ertelenir. 7179 sayılı Askeralma Kanununun 20 nci maddesi bunu “ertelenebilir” değil “ertelenir” biçiminde yazmıştır; idarenin takdir alanı bulunmamaktadır.
Buna karşılık erteleme kendiliğinden işlemez: Kanun, tutukluluk veya hükümlülüğün bildirilmesini ayrı bir yükümlülük olarak düzenlemiştir. Bildirilmediğinde sonuç yoklama kaçağı olabilir.
Bu yazı konuyu madde madde ele alır: m.20 erteleme, m.19 bildirme yükümlülüğü, m.21 kategoriler, m.23 mazeretler, m.24 yaptırımlar.
1) Ana Kural: Erteleme (m.20/1)
Yoklamaları veya askere sevkleri sırasında geçici rahatsızlığı nedeniyle askerlik yapamayacakları anlaşılanlar ile tutuklu ve hükümlü olanların askerlik işlemleri ertelenir.
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Kimler | Tutuklu ve hükümlü olanlar |
| Hangi aşamada | Yoklama veya askere sevk sırasında |
| Sonuç | Askerlik işlemleri ertelenir |
| Nitelik | Emredici — takdir yok |
Dördüncü satır bu yazının çıkış noktasıdır: madde “ertelenir” demektedir.
Aynı fıkrada geçici rahatsızlık hâli de düzenlenmiş ve rapor bitiminde yeniden muayene öngörülmüştür. Aynı rahatsızlık nedeniyle ertelemesi üç yıl süreyle devam edenler hakkında askerliğe elverişli olup olmadıkları kararı verilir.
Bu üç yıllık kural yalnızca sağlık hâline ilişkindir; tutukluluk ve hükümlülük bakımından böyle bir süre öngörülmemiştir. Sağlık kararlarına itiraz için askerlik sağlık raporuna itiraz incelememize bakabilirsiniz.
Bildirim ve belge süreci için destek alın
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
2) Kritik Yükümlülük: Bildirme (m.19)
Yoklamaya tabi yükümlülerden yoklamada bulunamayacak derecede hastalığı bulunanlar ile tutuklu/hükümlü olanlar, usulüne uygun rapor göndermeye ve hükümlülük veya tutukluluklarını bildirmeye mecburdurlar.
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Kim | Tutuklu veya hükümlü yükümlü |
| Ne | Durumunu bildirmek |
| Nitelik | Mecburdurlar |
| Yapılmazsa | Yoklama kaçağı riski |
Üçüncü satır belirleyicidir: erteleme hakkı otomatik olsa da, onu doğuran bildirim yükümlülüktür.
Bu nedenle ceza infaz kurumuna girildiğinde, durumun askerlik şubesine bildirilmesi ilk yapılacak işlerden biridir.
Sevk aşamasında
Kanun ayrıca, sevke tabi yükümlülerin sevk belgelerini bizzat askerlik şubesinden veya e-Devlet üzerinden almaya ve tebliğ edilen tarihte birliklerine katılmaya mecbur olduklarını düzenlemiştir.
Tutukluluk veya hükümlülük bu yükümlülüğü bildirim yapılması şartıyla ortadan kaldırır.
3) Temel Tanımlar (m.3)
| Kavram | Tanım |
|---|---|
| Askerlik çağı | 20 yaşına girdiği yılın ocak ayının birinci gününden başlar, 41 yaşına girdiği yılın ocak ayının birinci gününde sona erer |
| Erteleme | Askerlik hizmetine alımın geçici süreyle geri bırakılması |
| Celp ve sevk | Çağrılma ve birliklerine gönderilme |
| Geçici terhis | Kanuni bir mazerete dayalı olarak hizmet süresinin geçici olarak durdurulması |
| Firar | İzinsiz olarak altı günden fazla uzaklaşma |
| Geç iltihak bakayası | Sevkini yaptırdığı hâlde yol süresi dışında birliğine katılanlar |
İkinci satır önemlidir: erteleme bir muafiyet değildir, yükümlülük devam eder ve sebep ortadan kalkınca işlemler kaldığı yerden sürer.
Dördüncü satır ise askerdeyken ortaya çıkan hâller bakımından anahtar kavramdır.
4) Dört Kategori (m.21)
Kanun, yükümlülüğünü yerine getirmeyenleri dört başlıkta tanımlamıştır.
| Kategori | Tanım |
|---|---|
| Yoklama kaçağı | Tabi olduğu yoklama yılı içerisinde yoklamasını yaptırmayanlar |
| Saklı | 20 yaşına girmiş oldukları hâlde isimlerini nüfus kayıtlarına geçirmemiş bulunanlar |
| Bakaya | Sevk edilecekken gelmeyenler |
| Geç iltihak bakayası | Sevkini yaptırdığı hâlde yol süresi dışında katılanlar |
Maddenin girişindeki “Bu Kanunda yazılı mazereti bulunduğuna dair belge ibraz etmeyenlerden” ifadesi kritiktir.
Yani kategoriye girmemek için mazeretin belgeyle ortaya konması gerekir; tutukluluk ve hükümlülük de bu belgelerden biridir.
5) Mazeretler (m.23)
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Amaç | Bakaya sayılmamak |
| Şart | Mazeretin belgelenmesi |
| Sunum | Askerlik şubesine |
| İstisna | Seferberlik ve savaş hâlinde uygulanmaz |
İkinci satır mutlaktır: belgesiz başvuru kabul görmez.
Bu nedenle infaz kurumundan alınacak hükümlülük veya tutukluluk belgesi, sevk tarihinden önce şubeye ulaştırılmalıdır.
İdari para cezasına itiraz için değerlendirme alın
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
6) Yaptırım: Artık İdari Para Cezası (m.24)
Bu, 1111 sayılı Askerlik Kanununa göre en büyük değişikliktir.
| Durum | Yaptırım |
|---|---|
| Kendiliğinden gelenler | Her gün karşılığı 5 Türk lirası idari para cezası |
| Yakalananlar | Her gün karşılığı 10 Türk lirası idari para cezası |
| Hesap | Kaçak kalınan gün sayısı üzerinden |
| Tekrar | Ceza kesinleştikten sonra eylemin tekrarı hâlinde Cumhuriyet savcılığına suç duyurusu |
Birinci ve ikinci satır arasındaki fark iki kattır; bu, kendiliğinden başvurmayı doğrudan teşvik eden bir düzenlemedir.
Dördüncü satır ise sınırı gösterir: yaptırımın idari para cezası olması sınırsız değildir, tekrar hâlinde adli süreç gündeme gelir.
Cezayı uygulayan makam
| Durum | Yetkili |
|---|---|
| Bizzat müracaat | Müracaat ettiği askerlik şubesi başkanı |
| Kolluk tarafından getirilme | Getirildiği askerlik şubesi başkanı |
| Diğer hâller | Nüfusa kayıtlı olduğu yer askerlik şubesi başkanı |
Bu ayrım, cezaya itiraz edilirken doğru makamın belirlenmesi bakımından önemlidir.
7) Az Bilinen Sonuç: İşe Alınamama
Yoklama kaçakları ve bakayalar ile barışta tatbikat ve ferdî seferberlik eğitimi bakayaları kamu hizmetine veya özel hizmete alınamazlar.
| Kapsam | Sonuç |
|---|---|
| Kamu hizmeti | Alınamaz |
| Özel hizmet | Alınamaz |
| İşveren | Alanlar hakkında işlem yapılır |
Bu hüküm, yoklama kaçağı veya bakaya durumunun yalnızca idari para cezasıyla sınırlı kalmadığını gösterir.
Durumun düzeltilmesi, çalışma hayatı bakımından da doğrudan sonuç doğurur.
8) Askerdeyken Ceza Kesinleşirse
| Aşama | İşlem |
|---|---|
| Bildirim | İnfaz evrakı birlik kanalıyla işlem görür |
| Değerlendirme | Ceza süresi ve infaz durumu |
| Hizmet | Geçici terhis gündeme gelebilir |
| Sonrası | Kalan hizmet tamamlanır |
Üçüncü satır Kanundaki tanımla örtüşür: geçici terhis, kanuni bir mazerete dayalı olarak hizmet süresinin geçici olarak durdurulmasıdır.
Dolayısıyla askerlikte geçen süre boşa gitmez; hizmet durdurulur ve sonradan kaldığı yerden devam eder. Askerlik hizmeti sırasındaki suçlar için Askerî Ceza Hukuku Rehberi incelememize bakabilirsiniz.
Kısa cezalarda seçenek
Kesinleşen ceza belirli sınırların altındaysa, 5275 sayılı Kanunun 17 nci maddesi uyarınca infazın ertelenmesi talep edilebilir.
| Suç | Sınır |
|---|---|
| Kasten işlenen | Üç yıl veya daha az |
| Taksirle işlenen | Beş yıl veya daha az |
| Usul şartı | Çağrı üzerine gelmek ve talep |
| Süre | Her defasında bir yıl, en fazla iki kez |
Üçüncü satır atlanmamalıdır: erteleme talep üzerine değerlendirilir.
Ayrıntı için infaza çağrı ve erteleme incelememize bakabilirsiniz.
9) Bildirim Dilekçesinin Kurgusu
Erteleme hakkı kanundan doğsa da, onu harekete geçiren belge budur.
| Bölüm | İçeriği |
|---|---|
| Muhatap | Askerlik şubesi başkanlığı |
| Kimlik | Ad, soyad ve T.C. kimlik numarası |
| Durum | Tutuklu mu hükümlü mü |
| Kurum | Ceza infaz kurumu adı |
| Tarih | Giriş tarihi |
| Dayanak | 7179 m.19 ve m.20 |
| Talep | Askerlik işlemlerinin ertelenmesi |
| Ek | Hükümlülük veya tutukluluk belgesi |
Üçüncü satır ayrımı önemlidir: Kanun her iki hâli de saymış olmakla birlikte, belgenin doğru statüyü göstermesi gerekir.
Sekizinci satır olmadan dilekçe sonuç doğurmaz; belge kurum idaresinden talep edilmelidir.
Kim gönderebilir?
- Hükümlü kendisi,
- Vekili,
- Kurum idaresi aracılığıyla,
- Yakınları, belgeyle birlikte,
- Posta yoluyla, kayıtla.
Üçüncü madde en güvenli yoldur: kurum kanalıyla yapılan bildirim, gönderim tarihini de belgeler.
Beşinci maddede gönderim kaydı saklanmalıdır; sonraki bir yoklama kaçağı iddiasına karşı tek ispat aracıdır.
10) Tahliye Sonrası
Erteleme, sebep ortadan kalkınca kendiliğinden sona erer ve işlemler kaldığı yerden sürer.
| Adım | İşlem |
|---|---|
| 1 | Tahliye belgesini alın |
| 2 | Askerlik şubesine başvurun |
| 3 | Yoklama durumunu kontrol ettirin |
| 4 | Varsa eksik işlemleri tamamlayın |
| 5 | Sevk celbini bekleyin |
| 6 | Yeni bir mazeret varsa belgeleyin |
İkinci adım geciktirilmemelidir: tahliyeden sonra geçen süre, bildirim yapılmadığında kaçak olarak değerlendirilebilir.
Üçüncü adım ise geçmişe yönelik bir kontroldür; kurumda geçen dönemde işlemiş bir yoklama yılı bulunup bulunmadığı görülür.
Denetimli serbestlik döneminde
| Durum | Değerlendirme |
|---|---|
| İnfaz devam ediyor | Hükümlülük sürmektedir |
| Yükümlülükler | Denetimli serbestlik müdürlüğüne karşı |
| Bildirim | Durum güncel tutulmalı |
Birinci satır belirleyicidir: denetimli serbestlik, cezanın toplum içinde infazıdır ve hükümlülük statüsü devam eder.
Bu nedenle askerlik şubesine yapılacak bildirimde güncel infaz durumu gösterilmelidir.
11) İdari Para Cezasına İtiraz
| Adım | İşlem |
|---|---|
| 1 | Karar örneğini alın |
| 2 | Gün sayısını kontrol edin |
| 3 | Mazeret belgesi var mıydı bakın |
| 4 | Tutukluluk veya hükümlülük dönemini gösterin |
| 5 | Süresinde itiraz edin |
Dördüncü adım bu yazıdaki en güçlü itirazdır: tutuklu veya hükümlü geçirilen dönem, Kanunun erteleme öngördüğü bir hâldir.
İkinci adım ise hesap denetimidir; ceza kaçak kalınan gün sayısıyla çarpılarak bulunur.
İtirazda gösterilecekler
- İnfaz kurumu kayıtları,
- Giriş ve çıkış tarihleri,
- Varsa bildirim belgesi,
- Kayıt numarası,
- Gün hesabının hatalı olduğu.
Üçüncü madde bulunuyorsa, hem cezanın kaldırılması hem de kaçak nitelendirmesinin ortadan kalkması talep edilebilir.
12) Sürecin Bütünü
| Aşama | İşlem | Dayanak |
|---|---|---|
| Askerlik çağı | 20-41 yaş | m.3 |
| Yoklama | Şube veya e-Devlet | m.19 |
| Tutuklu/hükümlü | Bildirim zorunlu | m.19 |
| Erteleme | Ertelenir | m.20 |
| Bildirilmezse | Yoklama kaçağı veya bakaya | m.21 |
| Mazeret | Belgeli olmalı | m.23 |
| Yaptırım | 5 veya 10 TL günlük | m.24 |
| Tekrar | Savcılığa bildirim | m.24 |
| Tahliye | İşlemler kaldığı yerden | m.20 |
Üçüncü ve dördüncü satırlar birlikte okunmalıdır: hak kanundan doğar, ancak bildirimle kullanılır.
Beşinci satır ise bildirimin atlanması hâlindeki sonucu gösterir ve bu yazıdaki en sık yaşanan sorundur.
13) İki Takvim Aynı Anda
Bu dosyaların zorluğu, birbirinden bağımsız iki takvimin aynı anda işlemesidir.
| Takvim | Yürüten | Kritik tarih |
|---|---|---|
| İnfaz | Cumhuriyet Başsavcılığı | Çağrı ve on gün |
| Askerlik | Askerlik şubesi | Yoklama ve sevk |
İki kurum birbirini kendiliğinden haberdar etmeyebilir; bağlantıyı kuran şey yükümlünün bildirimidir.
Bu nedenle her iki takvim de ayrı ayrı izlenmeli ve her aşamada kayıt numarası alınmalıdır.
Hangi durumda hangisi önce?
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Kesinleşmiş ceza var, henüz askere gitmedi | Askerlik ertelenir, önce infaz |
| Askerdeyken ceza kesinleşti | Geçici terhis gündeme gelebilir |
| Kısa ceza, henüz teslim olmadı | 5275 m.17 erteleme değerlendirilir |
| İnfaz bitti | Askerlik işlemleri kaldığı yerden |
Üçüncü satır en çok gözden kaçan seçenektir: infazın ertelenmesi hâlinde askerlik hizmeti önce yapılabilir hâle gelebilir.
Ancak bu ihtimalde ertelemenin süresi ile askerlik hizmet süresi birlikte planlanmalıdır.
14) Belge Listesi
| Belge | Nereden | Ne için |
|---|---|---|
| Hükümlülük belgesi | Ceza infaz kurumu | Erteleme |
| Tutukluluk belgesi | Ceza infaz kurumu | Erteleme |
| Müddetname | Ceza infaz kurumu | Süre planlaması |
| Tahliye belgesi | Ceza infaz kurumu | Yeniden işlem |
| Denetimli serbestlik yazısı | Müdürlük | Güncel durum |
| Kesinleşme şerhi | Mahkeme | İnfaz takvimi |
Üçüncü satır planlamanın temelidir: askerlik takvimi ancak infazın ne zaman biteceği bilindiğinde kurulabilir.
Beşinci satır ise denetimli serbestlik döneminde gerekir; bu dönemde hükümlülük statüsü sürmektedir.
Belgelerin saklanması
- Her belgenin tarihini not edin,
- Gönderim kayıtlarını saklayın,
- Şube yazışmalarını biriktirin,
- Ceza kararlarını dosyalayın,
- Tümünü tek dosyada tutun.
İkinci madde en kritik olanıdır: sonraki bir kaçak nitelendirmesine karşı tek ispat aracı gönderim kaydıdır.
15) Özet Tablo
| Soru | Cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| Hükümlü askere alınır mı? | Hayır, ertelenir | 7179 m.20 |
| Takdir var mı? | Yok — “ertelenir” | m.20 |
| Kendiliğinden mi? | Hayır, bildirim şart | m.19 |
| Bildirilmezse? | Yoklama kaçağı riski | m.21 |
| Mazeret nasıl? | Belgeyle | m.23 |
| Bakayada yaptırım? | İdari para cezası | m.24 |
| Ne kadar? | 5 veya 10 TL günlük | m.24 |
| Tekrarda? | Savcılığa bildirim | m.24 |
| İşe alınma? | Engel doğar | 7179 |
| Askerdeyken ceza? | Geçici terhis | m.3 |
| Kısa cezada? | İnfaz ertelemesi | 5275 m.17 |
| Askerlik çağı? | 20-41 yaş | m.3 |
Üçüncü satır bu yazının merkezidir: hak kanundan doğar, kullanımı bildirime bağlıdır.
Dokuzuncu satır ise en az bilinen sonuçtur ve çalışma hayatını doğrudan etkiler.
Tek cümlelik özet
Kanun burada net bir tercih yapmıştır: önce infaz, sonra askerlik.
Bu tercihin işlemesi ise tek bir şarta bağlıdır: durumun askerlik şubesine bildirilmesi.
16) Yakınlar İçin Yol Haritası
Yükümlü kurum içinde olduğundan, şube işlemlerini çoğu zaman yakınları yürütür.
| Adım | İşlem |
|---|---|
| 1 | Askerlik durumunu e-Devletten kontrol edin |
| 2 | Kurumdan belge talep edin |
| 3 | Bildirim dilekçesini hazırlayın |
| 4 | Şubeye ulaştırın |
| 5 | Kayıt numarası alın |
| 6 | Sonucu takip edin |
Birinci adım ilk elemeyi yapar: yükümlünün hâlihazırda yoklama kaçağı veya bakaya görünüp görünmediği buradan anlaşılır.
Beşinci adım ise sonraki tüm itirazların dayanağıdır ve atlanmamalıdır.
Hangi durumda acele gerekir?
| Durum | Aciliyet |
|---|---|
| Sevk celbi gelmiş | Yüksek — bakaya riski |
| Yoklama yılı içinde | Yüksek — yoklama kaçağı riski |
| Yeni tutuklanmış | Orta — bildirim yapılmalı |
| Tahliye yaklaşıyor | Orta — işlem planlanmalı |
İlk iki satırda gecikme doğrudan idari para cezası doğurabilir.
Üçüncü satırda ise bildirim ne kadar erken yapılırsa, kaçak sayılan gün sayısı o kadar az olur.
17) Uygulamada Karşılaşılan Sorular
| Soru | Değerlendirme |
|---|---|
| Adli para cezası askerliği etkiler mi? | Erteleme hükmü tutukluluk ve hükümlülüğe bağlıdır |
| Hükmün açıklanmasının geri bırakılması? | Hükümlülük doğmaz |
| Ertelenen hapis cezası? | İnfaz kuruma girilmeden yürür |
| Denetimli serbestlik | Hükümlülük sürer |
| Koşullu salıverilme sonrası | Denetim süresi devam eder |
Birinci satır önemli bir sınırı gösterir: 7179 m.20 tutuklu ve hükümlü olma hâlini esas almıştır.
Beşinci satır ise sıkça sorulur: koşullu salıverilme cezanın bitmesi değildir, denetim süresi sürer ve bu durum bildirilmelidir.
Her hâlde yapılacak
- Güncel durumu bildirmek,
- Belgeyle desteklemek,
- Kayıt almak,
- Değişiklikte yenilemek,
- Dosyayı saklamak.
Dördüncü madde atlanmamalıdır: statü değiştiğinde (tutukluluktan hükümlülüğe, hükümlülükten denetimli serbestliğe) bildirim güncellenmelidir.
18) Kapanış
| Aşama | Kritik nokta | Kaçırılırsa |
|---|---|---|
| Kuruma giriş | Bildirim | Yoklama kaçağı veya bakaya |
| Belge | Kurumdan temin | Mazeret kabul edilmez |
| Gönderim | Kayıt numarası | İspat sorunu |
| Statü değişikliği | Güncelleme | Durum yanlış görünür |
| Tahliye | Şubeye başvuru | İşlemler aksar |
| Ceza | İtiraz | Kesinleşir |
Birinci satır tüm zincirin başıdır: erteleme hakkı kanunda yazılı olsa da, harekete geçiren şey bildirimdir.
Altıncı satır ise tekrar hâlinde savcılık sürecine kapı araladığından ihmal edilmemelidir.
Tek cümlelik özet
Bu dosyalarda kaybedilen hakların neredeyse tamamı, hukuki bir tartışmadan değil yapılmamış bir bildirimden doğar.
Kanun tutuklu ve hükümlülerin askerlik işlemlerini ertelemiş; karşılığında tek bir şey istemiştir: durumun bildirilmesi.
19) Mevzuat Haritası
Bu konu iki ayrı kanunun kesiştiği yerde durur.
| Konu | Dayanak |
|---|---|
| Askerlik çağı ve tanımlar | 7179 m.3 |
| Yoklama ve bildirim | 7179 m.19 |
| Erteleme | 7179 m.20 |
| Kategoriler | 7179 m.21 |
| Mazeretler | 7179 m.23 |
| Yaptırımlar | 7179 m.24 |
| İnfaza çağrı | 5275 m.19-20 |
| İnfazın ertelenmesi | 5275 m.17 |
İlk altı satır askerlik, son iki satır infaz tarafını düzenler.
İkisi arasındaki köprü, yükümlünün her iki kuruma da durumunu bildirmesidir.
Hangi kanun ne zaman?
| Soru | Kanun |
|---|---|
| Askere gider miyim? | 7179 |
| Cezam ertelenir mi? | 5275 |
| Bakaya sayılır mıyım? | 7179 |
| Ne zaman teslim olmalıyım? | 5275 |
| İdari para cezası? | 7179 |
Bu ayrım, doğru dilekçeyi doğru makama vermek bakımından belirleyicidir.
İnfaz tarafı için infaza çağrı ve on günlük süre incelememize bakabilirsiniz.
20) 1111’den 7179’a Geçiş
7179 sayılı Askeralma Kanunu, 26/6/2019 tarihli ve 30813 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak 1111 sayılı Askerlik Kanununun yerini almıştır.
| Konu | Değişim |
|---|---|
| Bakaya yaptırımı | Kural olarak idari para cezası |
| Adli süreç | Tekrar hâlinde |
| Yoklama | e-Devlet imkânı |
| Sevk belgesi | Şubeden veya e-Devletten |
Birinci satır en köklü değişikliktir ve eski tarihli kaynaklarda hâlâ hapis cezası olarak geçebilir.
Üçüncü ve dördüncü satırlar ise işlemlerin kuruma gitmeden yürütülebilmesini sağlar; ancak tutuklu ve hükümlüler bakımından bildirim yine belgeyle yapılır.
Son hatırlatma
Bu alanda üç şey akılda tutulmalıdır: erteleme emredicidir, kullanımı bildirime bağlıdır ve mazeret belgeyle ortaya konur.
Üçü de 7179 sayılı Kanunun 19, 20 ve 23 üncü maddelerinden okunur ve hiçbiri idarenin serbest takdirine bırakılmamıştır.
21) Aynı Maddedeki Diğer Erteleme Sebepleri (m.20)
Tutukluluk ve hükümlülük, 7179 m.20‘nin tek konusu değildir. Aynı madde öğrenim ve aile durumuna bağlı ertelemeleri de düzenler.
Öğrenim ertelemesi (m.20/2)
Yükümlülerin askerlikleri, lise veya dengi okullarda öğrenim görenler için 22 yaşını, fakülte ve yüksekokullar ile meslek yüksekokullarında öğrenim görenler için 28 yaşını tamamladıkları yılın sonunu geçmemek kaydıyla, mezun oluncaya veya ilişikleri kesilinceye kadar ertelenir.
| Öğrenim | Yaş tavanı |
|---|---|
| Lise veya dengi | 22 yaş |
| Fakülte, yüksekokul, meslek yüksekokulu | 28 yaş |
İki sınır birlikte işler: erteleme hem mezuniyete hem de yaş tavanına bağlıdır; hangisi önce gerçekleşirse erteleme orada sona erer.
Maddedeki “tamamladıkları yılın sonunu” ibaresi de önemlidir: hesap doğum gününe değil, yılın sonuna göre yapılır.
“İlişikleri kesilinceye kadar” ifadesi ise erteleme sebebinin kaybı hâlini gösterir: kayıt silinirse erteleme düşer.
Kayıt dondurma yaptırımı
Kanun ayrıca, askerlik yükümlülüğünü yerine getirmeyen öğrencilerin kayıtlarının, askerlik hizmetini yerine getirene kadar Bakanlığın talebi üzerine ilgili ortaöğretim ve yükseköğretim kurumlarınca geçici olarak dondurulacağını öngörmüştür.
Bu, öğrenim ertelemesinin karşılığındaki yaptırımdır ve erteleme süresi dolduğunda gündeme gelir.
22) Aile Durumuna Bağlı Erteleme ve Muafiyet
| Hâl | Sonuç |
|---|---|
| Baba veya ananın talebi | Oğullarından biri, diğeri muvazzaf askerlik hizmetini bitirinceye kadar ertelenir |
| Hesaba katılmayanlar | 20 yaşından küçükler ile geçime yardım edemeyecek derecedeki maluller |
| İki oğul | Biri askerdeyken diğerinin işlemleri ertelenir |
| İkiden fazla oğul | İkisi askerdeyken diğerlerinin işlemleri ertelenir |
Birinci satırda talep hakkı yükümlüde değil, baba veya anadadır; bu, uygulamada sıkça atlanan bir ayrımdır.
İkinci satır hesabı etkiler: 20 yaşından küçük kardeşler sayıma dâhil edilmez.
Üçüncü ve dördüncü satırlar ise aynı anda silahaltında bulunacak kardeş sayısını sınırlar.
Kardeş muafiyeti
Kanun, belirli hâllerde kardeşlerden birinin istekli olmadıkça silahaltına alınmayacağını düzenlemiştir.
Muafiyet kapsamına girmekle birlikte bundan yararlanmak istemeyenlerin askerlik hizmetini yerine getireceği yerler Bakanlıkça belirlenir.
Bu hükümler seferberlik ve savaş hâlinde uygulanmaz.
23) Vatandaşlığa Sonradan Alınanlar
Türk vatandaşlığını sonradan kazananlar askerliklerini, vatandaşlığı kazandığı tarihteki yaş ve öğrenim durumlarına göre o yıl askerlik çağına giren yükümlüler gibi yaparlar.
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Geldiği ülkede askerlik yapmış | Askerlik yapmış sayılır |
| Hizmeti yerine getirmiş sayılıyor | Askerlik yapmış sayılır |
| Vatandaşlığa alındığı yıl 22 ve daha büyük yaşta | Askerlik yapmış sayılır |
| Diğerleri | İstek hâlinde iki yıl erteleme |
Üçüncü satır bir yaş eşiğidir ve belgelendirme gerektirmez.
Dördüncü satırdaki erteleme istek şartına bağlıdır ve vatandaşlığa alındığı tarihten itibaren işler.
24) Erteleme Sebeplerinin Karşılaştırması
| Sebep | Süre | Talep gerekir mi? |
|---|---|---|
| Tutukluluk veya hükümlülük | Sebep sürdükçe | Bildirim şart |
| Geçici rahatsızlık | Rapor süresince | Rapor |
| Öğrenim | 22 veya 28 yaş tavanı | Öğrenci belgesi |
| Aile durumu | Kardeşin hizmeti bitinceye kadar | Baba veya ana talebi |
| Vatandaşlık | İki yıl | İstek |
Birinci satır bu yazının ana konusudur ve diğerlerinden ayrılır: erteleme emredicidir, ancak bildirime bağlıdır.
İkinci satırda ise üç yıllık bir sınır vardır: aynı rahatsızlık nedeniyle ertelemesi üç yıl süreyle devam edenler hakkında askerliğe elverişli olup olmadıkları kararı verilir.
Birden fazla sebep varsa
- Her sebep ayrı ayrı belgelenir,
- Süreleri ayrı işler,
- Biri sona erince diğeri devam edebilir,
- Bildirim her seferinde yenilenir,
- Kayıt numarası alınır.
Üçüncü madde önemlidir: tahliye sonrasında öğrenim veya aile durumuna bağlı bir erteleme sebebi varsa, işlemler kendiliğinden başlamaz; ayrıca ileri sürülmelidir.
25) Sevk ve Sınıflandırmada Talep İmkânı
| Konu | Kural |
|---|---|
| Meslek | Mesleklerine uygun sınıflandırma talebi |
| Celp dönemi | İstedikleri celp döneminde silahaltına alınma talebi |
| Ölçüt | Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyaç ve öncelikleri |
| Usul | Bakanlıkça belirlenir |
İlk iki satır, infaz sonrası askerliğini yapacak yükümlüler için planlama imkânı sağlar.
Üçüncü satır ise sınırı gösterir: talep bir hak değil, ihtiyaç ve önceliklere göre değerlendirilen bir istemdir.
İnfaz sonrası planlama
| Adım | İşlem |
|---|---|
| 1 | Tahliye belgesi |
| 2 | Şubeye başvuru |
| 3 | Başka erteleme sebebi var mı |
| 4 | Varsa belgeyle bildir |
| 5 | Yoksa celp ve sınıflandırma talebi |
| 6 | Sevk takvimini izle |
Üçüncü adım çoğu dosyada atlanır: öğrenim veya aile durumuna bağlı bir sebep varsa, askerlik hemen gündeme gelmeyebilir.
Beşinci adım ise sevkin zamanlamasını etkileyebilir ve denetimli serbestlik dönemiyle çakışmayı önlemeye yardımcı olur.
26) Sık Yapılan Sekiz Hata
- Bildirim yapmamak. Erteleme bildirime bağlıdır.
- Ertelemeyi muafiyet sanmak. Yükümlülük devam eder.
- Belgesiz mazeret sunmak. Kanun belge arar.
- Yakalanmayı beklemek. Ceza iki katına çıkar.
- Tekrarı önemsememek. Savcılığa bildirilir.
- İşe alınma engelini bilmemek. Kanunda düzenlenmiştir.
- Askerlikte ertelemeyi talep etmemek. Talep şarttır.
- Tahliye sonrası şubeye gitmemek. İşlemler yeniden başlar.
27) Kontrol Listesi
- Kuruma girişte şubeye bildirin.
- Hükümlülük belgesi alın.
- Kayıt numarası saklayın.
- Sevk tarihini takip edin.
- Tahliyede şubeye başvurun.
- Yoklama durumunu kontrol edin.
- Varsa idari para cezasına itiraz edin.
- Kısa cezalarda erteleme talep edin.
İlgili incelemelerimiz: Askerî Ceza Hukuku Rehberi, askerlik sağlık raporuna itiraz (7179) ve Askerî Ceza Kanunu madde dizini.
Dosyanız için hukuki destek alın
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Sıkça Sorulan Sorular
Hapis cezam varsa askere alınır mıyım?
7179 sayılı Askeralma Kanununun 20 nci maddesi uyarınca yoklamaları veya askere sevkleri sırasında tutuklu ve hükümlü olanların askerlik işlemleri ertelenir.
Bu erteleme idarenin takdirinde mi?
Hayır. Madde “ertelenebilir” değil “ertelenir” ifadesini kullanmıştır; takdir alanı bulunmamaktadır.
Erteleme kendiliğinden mi işler?
Hayır. Kanun tutukluluk veya hükümlülüğün bildirilmesini ayrı bir yükümlülük olarak düzenlemiştir.
Bildirim yükümlülüğü hangi maddede?
7179 m.19 uyarınca yoklamaya tabi yükümlülerden tutuklu veya hükümlü olanlar, usulüne uygun rapor göndermeye ve hükümlülük veya tutukluluklarını bildirmeye mecburdurlar.
Bildirim yapmazsam ne olur?
Yoklama kaçağı durumuna düşme riski doğar; Kanun kategorileri “mazereti bulunduğuna dair belge ibraz etmeyenlerden” diye tanımlar.
Kuruma girdiğimde ne yapmalıyım?
Durumu askerlik şubesine bildirmek ilk yapılacak işlerden biridir; hükümlülük veya tutukluluk belgesi alınmalıdır.
Geçici rahatsızlıkta durum ne?
Aynı fıkrada düzenlenmiştir: erteleme kararı verilenler rapor bitiminde yeniden muayeneye tabi tutulur. Aynı rahatsızlık nedeniyle ertelemesi üç yıl süreyle devam edenler hakkında askerliğe elverişli olup olmadıkları kararı verilir.
Üç yıllık kural hükümlüler için de geçerli mi?
Hayır. Bu kural yalnızca sağlık hâline ilişkindir; tutukluluk ve hükümlülük bakımından böyle bir süre öngörülmemiştir.
Erteleme muafiyet midir?
Hayır. Kanundaki tanıma göre erteleme, askerlik hizmetine alımın geçici süreyle geri bırakılmasıdır; yükümlülük devam eder.
Askerlik çağı ne zaman başlar ve biter?
Her erkeğin 20 yaşına girdiği yılın ocak ayının birinci gününden başlar ve 41 yaşına girdiği yılın ocak ayının birinci gününde sona erer.
Yoklama kaçağı kimdir?
Tabi olduğu yoklama yılı içerisinde yoklamasını yaptırmayanlar.
Saklı kimdir?
20 yaşına girmiş oldukları hâlde isimlerini nüfus kayıtlarına geçirmemiş bulunanlar.
Geç iltihak bakayası nedir?
Sevkini yaptırdığı hâlde kendisine tanınan yol süresi dışında birliğine katılanlar.
Bu kategorilere girmemek için ne gerekir?
Madde “Bu Kanunda yazılı mazereti bulunduğuna dair belge ibraz etmeyenlerden” der; mazeretin belgeyle ortaya konması gerekir.
Mazeret nasıl sunulur?
7179 m.23 uyarınca mazeretin belgelenmesi ve askerlik şubesine sunulması zorunludur; belgesiz başvuru kabul görmez.
Mazeret hükümleri her zaman uygulanır mı?
Hayır. Seferberlik ve savaş hâlinde uygulanmaz.
Bakaya kalmak hapis cezası gerektirir mi?
7179 m.24 uyarınca kural olarak idari para cezası uygulanır. Bu, 1111 sayılı Askerlik Kanununa göre en büyük değişikliktir.
İdari para cezası ne kadar?
Kendiliğinden gelenler her gün karşılığı 5 Türk lirası, yakalananlar ise her gün karşılığı 10 Türk lirası.
Kendiliğinden gelmenin avantajı var mı?
Evet, ceza yarı yarıya azalır; bu düzenleme kendiliğinden başvurmayı doğrudan teşvik eder.
Ceza neye göre hesaplanır?
Kaçak kalınan gün sayısı üzerinden.
Tekrarlarsam ne olur?
Ceza kesinleştikten sonra eylemin tekrarlanması hâlinde Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulur.
Cezayı hangi makam uygular?
Bizzat müracaat edenler için müracaat ettiği, kolluk kuvvetleri tarafından getirilenler için getirildiği askerlik şubesi başkanı; diğer hâllerde nüfusa kayıtlı olduğu yer askerlik şubesi başkanı.
Bakaya kalmanın başka sonucu var mı?
Evet. Yoklama kaçakları ve bakayalar kamu hizmetine veya özel hizmete alınamazlar; bunları alanlar hakkında ayrıca işlem yapılır.
Askerdeyken cezam kesinleşirse ne olur?
İnfaz evrakı birlik kanalıyla işlem görür; ceza süresi ve infaz durumu değerlendirilir ve geçici terhis gündeme gelebilir.
Geçici terhis nedir?
Kanuni bir mazerete dayalı olarak askerlik hizmet süresinin geçici olarak durdurulmasıdır.
Askerlikte geçen sürem boşa gider mi?
Hayır. Hizmet durdurulur ve sonradan kaldığı yerden devam eder.
Kısa cezalarda ne yapılabilir?
5275 sayılı Kanunun 17 nci maddesi uyarınca infazın ertelenmesi talep edilebilir: kasten işlenen suçlarda üç yıl, taksirle işlenen suçlarda beş yıl veya daha az süreli hapis cezalarında.
Bu erteleme için şart var mı?
Evet. Madde ertelemeyi “çağrı üzerine gelen hükümlünün istemi üzerine” şartına bağlamıştır; savcılığa gitmek ve talep etmek gerekir.
Erteleme ne kadar sürer?
Her defasında bir yılı geçmemek üzere en fazla iki kez uygulanabilir.
Tahliye olduktan sonra ne yapmalıyım?
Askerlik şubesine başvurarak yoklama ve sevk durumunuzu kontrol ettirmelisiniz; erteleme sebebi ortadan kalktığından işlemler kaldığı yerden sürer.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.


