Askerî Ceza Kanunu Madde Dizini: 1632 Sayılı Kanunun Tüm Maddeleri

1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu 22/5/1930 tarihinde kabul edilmiş, 15/6/1930 tarihli ve 1520 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Yayımı tarihinden dört ay sonra yürürlüğe girmiş ve doksan yılı aşkın süredir uygulanmaktadır.

Bu süre içinde Kanun defalarca değiştirilmiş, birçok maddesi yürürlükten kaldırılmış, bazıları mülga edildikten sonra yeniden yürürlüğe konulmuştur. Sonuç olarak bugün metinde yürürlükte olan maddelerle mülga maddeler iç içe durmaktadır. Uygulamada en sık yapılan hatalardan biri, artık yürürlükte olmayan bir maddeye dayanılmasıdır.

Bu dizin, Kanunun tüm maddelerini — asıl maddeler, ek maddeler ve geçici maddeler dâhil — tek tabloda toplar. Her madde için üç bilgi verilir: konusu, yürürlükte olup olmadığı ve sırf askerî suç niteliği taşıyıp taşımadığı. Ayrıntılı rehberi bulunan maddelerin konusu bağlantılıdır.

Dizin Nasıl Okunur?

Tablodaki üç etiket şu anlama gelir:

• Yürürlükte: Madde bugün itibarıyla uygulanmaktadır. Bu, maddenin hiç değiştirilmediği anlamına gelmez; birçok madde defalarca değişikliğe uğramıştır.
• Mülga: Madde yürürlükten kaldırılmıştır. Kaldırma çoğunlukla üç kaynaktan gelir: 16/6/1964 tarihli ve 477 sayılı Kanun (disiplin mahkemeleri kurulunca bazı suçlar disiplin suçuna dönüştürülmüştür), 22/3/2000 tarihli ve 4551 sayılı Kanun ve 31/1/2013 tarihli ve 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu. Sonuncusu, Kanunun disiplin cezalarına ilişkin ikinci kısmının neredeyse tamamını (162 ilâ 191. maddeler) yürürlükten kaldırmıştır.
• Sırf askerî suç: Madde, Ek Madde 11 uyarınca sırf askerî suç olarak sayılan hükümlerdendir. Bu nitelik, erteleme, hükmün açıklanmasının geri bırakılması, önödeme ve tutuklama bakımından farklı rejimler doğurur.

Sırf Askerî Suçlar: Kanunun Kendi Listesi

Sırf askerî suç kavramı uzun süre tartışmalıydı. 24/6/2021 tarihli ve 7329 sayılı Kanunla eklenen Ek Madde 11 bu belirsizliği gidermiş ve listeyi tek tek saymıştır.

Maddenin birinci fıkrasına göre; bu Kanunda düzenlenen suçlar ile asker kişilerin askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlar askerî suçtur. İkinci fıkraya göre ise bu Kanunda düzenlenen ve asker kişiler tarafından işlenen şu maddelerdeki suçlar sırf askerî suçtur:

m. 60 · 62 · 65 · 66 · 67 · 68 · 70 · 79 · 81 · 82 · 85 · 87 · 88 · 89 · 90 · 91 · 97 · 98 · 100 · 101 · 102 · 136

Ayrım pratikte dört yerde sonuç doğurur:

• Erteleme (m. 47): Sırf askerî suçlardan yapılan yargılama sonunda hükmolunan netice cezanın üç ay veya daha fazla süreli hapis cezası olması hâlinde ceza ertelenmez.
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (Ek m. 17): Sırf askerî bir suçtan altı ay veya daha fazla süreli hapis cezasına hükmedilmesi hâlinde uygulanmaz.
• Önödeme (Ek m. 8): Sırf askerî suçlar ile hapis cezasının üst sınırı üç ayı geçen askerî suçlar hakkında önödeme hükümleri uygulanmaz.
• Tutuklama (Ek m. 14): Sırf askerî suçlarda tutuklama yasağına ilişkin hükümler uygulanmaz; kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller bulunması ve sırf askerî suç nedeniyle askerî disiplinin ağır şekilde ihlal edilmesi hâlinde de tutuklama kararı verilebilir.

Kanunun Yapısı

Kanun iki kısımdan oluşur. Birinci Kısım askerî suçlar, kabahatler ve cezaları düzenler; dört baba ve bunların altındaki fasıllara ayrılır. İkinci Kısım disiplin cezalarına ayrılmıştı; ancak bu kısmın hemen tamamı 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu ile yürürlükten kaldırılmıştır. Bugün disiplin süreçleri 6413 sayılı Kanuna göre yürütülür.

Suç tiplerinin toplandığı asıl bölüm Üçüncü Baptır ve on bir fasıldan oluşur: hiyanet; seferberlikte harp kuvvetlerini tehlikeye düşürmek; yoklama kaçağı, bakaya, saklı ve firar; kendini askerliğe yaramayacak hâle getirmek; askerî itaat ve inkıyadı bozan suçlar; makam ve memuriyet nüfuzunu suistimal; seferberlikte insanlar ve mallar aleyhine yapılan cürümler; mallara karşı yapılan diğer cürümler; hizmet ve vazifenin ihlali; askerî disiplini bozan sair fiiller; askerlik haysiyetine ve şerefine dokunan suçlar.

Bunların yanında 2021 yılında 7329 sayılı Kanunla eklenen Ek Madde 11 ilâ 20, askerî mahkemelerin kaldırılmasından sonra ortaya çıkan usul boşluğunu doldurmuştur: sırf askerî suç tanımı, ast-üst ilişkisinin sınırları, yakalama ve tutuklama, soruşturma izni, hükmün açıklanmasının geri bırakılması, mahkemelerin görev ve yetkisi ile kanunlardaki atıfların karşılıkları bu maddelerde düzenlenmiştir.

Neden Madde Numarası Kontrolü Gerekir?

Bu dizini hazırlarken tespit ettiğimiz bir sorunu paylaşmakta fayda var: ikincil kaynaklarda madde numarası hataları yaygındır. Örneğin asta müessir fiil suçu, birçok kaynakta 93. madde olarak gösterilmektedir; oysa bu suç Kanunun 117. maddesinde düzenlenmiştir. 93. madde ise “muharrik” kavramını tanımlar. Benzer şekilde memuriyet nüfuzunun sair suretle kötüye kullanılması 95. madde değil 115. maddedir.

Bu tür hatalar, yanlış hüküm üzerinden kurulmuş bir savunmaya yol açabilir. Elinizdeki iddianame, savunma isteme yazısı veya karar metnindeki madde numarasını, kanunun kendi metniyle karşılaştırmanız yerinde olur. Bu dizin tam olarak bu amaçla hazırlanmıştır.

1632 Sayılı Kanunun Tüm Maddeleri

Aşağıdaki dizin Kanunun kendi fasıl yapısına göre düzenlenmiştir. Toplam 219 madde yer almaktadır; bunların bir kısmı yürürlükten kaldırılmış olmakla birlikte, dizinde tarihsel bütünlük ve yanlış atıfların tespiti amacıyla gösterilmiştir.

BİRİNCİ BAP — Esaslar (19 madde · 17 yürürlükte)

BİRİNCİ FASIL — Askeri cezalar (21 madde · 15 yürürlükte)

İKİNCİ FASIL — Cürme teşebbüs (1 madde · 1 yürürlükte)

ÜÇÜNCÜ FASIL — Cürümde ve kabahatte iştirak (1 madde · 1 yürürlükte)

DÖRDÜNCÜ FASIL — Cürümde tekerrür (1 madde · 1 yürürlükte)

BEŞİNCİ FASIL — Cürüm ve cezaların içtimaı (1 madde · 1 yürürlükte)

ALTINCI FASIL — Cezaya ehliyet veren ve bunu kaldıran ve hafifleten sebepler (3 madde · 3 yürürlükte)

YEDİNCİ FASIL — Cezaların tecili (1 madde · 1 yürürlükte)

SEKİZİNCİ FASIL — Müşterek hükümler (6 madde · 6 yürürlükte)

BİRİNCİ FASIL — Hiyanet (7 madde · 7 yürürlükte)

İKİNCİ FASIL — Seferberlikte harb kuvvetlerini tehlikeye düşürmek (2 madde · 2 yürürlükte)

ÜÇÜNCÜ FASIL — Yoklama kaçağı, bakaya, saklı, firar (16 madde · 15 yürürlükte)

DÖRDÜNCÜ FASIL — Kendini askerliğe yaramıyacak hale getirmek ve (3 madde · 3 yürürlükte)

BEŞİNCİ FASIL — Askeri itaat ve inkıyadı bozan suçlar (26 madde · 21 yürürlükte)

ALTINCI FASIL — Makam ve memuriyet nüfuzunu suiistimal (14 madde · 11 yürürlükte)

YEDİNCİ FASIL — Seferberlikte insanlar ve mallar aleyhine yapılan cürümler (8 madde · 8 yürürlükte)

SEKİZİNCİ FASIL — Mallara karşı yapılan diğer cürümler (4 madde · 4 yürürlükte)

DOKUZUNCU FASIL — Hizmet ve vazifenin ihlali (11 madde · 10 yürürlükte)

ONUNCU FASIL — Askeri disiplini bozan sair fiiller (5 madde · 5 yürürlükte)

ON BİRİNCİ FASIL — Askerlik haysiyetine ve şerefine dokunan suçlar ve cezaları (5 madde · 1 yürürlükte)

DÖRDÜNCÜ BAP — Yalnız harb zamanında askeri kanunlara tabi şahıslar hakkındaki hükümler (7 madde · 7 yürürlükte)

BİRİNCİ BAP — Disiplin cezalarının şümulü (3 madde · 0 yürürlükte)

İKİNCİ BAP — Disiplin cezaları (8 madde · 0 yürürlükte)

ÜÇÜNCÜ BAP — Askeri adli hakim, memurların disiplin cezaları (1 madde · 0 yürürlükte)

DÖRDÜNCÜ BAP — Orduyu takip edenlerle harb esirlerine verilecek disiplin cezaları (1 madde · 0 yürürlükte)

BEŞİNCİ BAP — Disiplin cezalarının verilmesi ve infazı (13 madde · 0 yürürlükte)

ALTINCI BAP — Disiplin cezalarından şikayet (8 madde · 4 yürürlükte)

EK VE GEÇİCİ MADDELER (23 madde · 22 yürürlükte)

Dizinin Sınırları

Bu dizin madde konularını ve yürürlük durumunu gösterir; ceza miktarlarını içermez. Bunun sebebi bilinçlidir: pek çok maddede ceza, fiilin seferberlikte mi düşman karşısında mı işlendiğine, toplu asker karşısında bulunup bulunmadığına, silahlı olup olmadığına ve “az vahim hâl” değerlendirmesine göre değişmektedir. Tek bir rakam vermek yanıltıcı olurdu.

Ayrıntılı ceza kademeleri, suçun unsurları ve savunma başlıkları için ilgili rehber sayfalarımıza bakabilirsiniz. Dizindeki bağlantılı maddeler bu sayfalara yönlendirir; dizin, yeni rehberler yayımlandıkça genişletilmektedir.

Son olarak: mülga bir maddenin dizinde yer alması, o maddenin uygulanabileceği anlamına gelmez. Mülga maddeler yalnızca yanlış atıfların tespit edilebilmesi ve Kanunun tarihsel gelişiminin izlenebilmesi için gösterilmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Askerî Ceza Kanunu hâlâ yürürlükte mi?

Evet. 2017 Anayasa değişikliğiyle kaldırılan şey askerî mahkemeler, Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesidir. 22/5/1930 tarihli ve 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu yürürlüktedir; değişen yalnızca yargılamanın yapıldığı mercidir.

Kanunun kaç maddesi var?

Kanun 195 asıl madde, 21 ek madde ve 3 geçici madde olmak üzere toplam 219 maddeden oluşur. Bunların bir kısmı çeşitli tarihlerde yürürlükten kaldırılmıştır; metinde mülga maddeler numaraları korunarak yer almaya devam eder.

Hangi maddeler yürürlükten kaldırıldı?

Kaldırmalar başlıca üç kaynaktan gelir: 16/6/1964 tarihli ve 477 sayılı Kanun, 22/3/2000 tarihli ve 4551 sayılı Kanun ve 31/1/2013 tarihli ve 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu. Sonuncusu, Kanunun disiplin cezalarına ilişkin ikinci kısmının neredeyse tamamını yürürlükten kaldırmıştır.

Sırf askerî suçlar hangileridir?

Ek Madde 11’in ikinci fıkrasına göre bu Kanunda düzenlenen ve asker kişiler tarafından işlenen 60, 62, 65, 66, 67, 68, 70, 79, 81, 82, 85, 87, 88, 89, 90, 91, 97, 98, 100, 101, 102 ve 136. maddelerdeki suçlar sırf askerî suçtur.

Sırf askerî suç olmanın sonucu nedir?

Dört alanda farklı rejim doğurur. Erteleme bakımından netice ceza üç ay veya daha fazlaysa ceza ertelenmez; hükmün açıklanmasının geri bırakılması bakımından altı ay veya daha fazla hapis cezasında bu kurum uygulanmaz; önödeme hükümleri uygulanmaz; ve tutuklama yasağına ilişkin hükümler uygulanmaz.

İddianamedeki madde numarası yanlış olabilir mi?

İkincil kaynaklarda madde numarası hataları yaygındır; örneğin asta müessir fiil birçok kaynakta 93. madde olarak gösterilmesine rağmen Kanunun 117. maddesinde düzenlenmiştir. Elinizdeki metindeki madde numarasının kanunun kendi metniyle karşılaştırılması yerinde olur.

Dizinde neden ceza miktarları yok?

Pek çok maddede ceza; fiilin seferberlikte mi düşman karşısında mı işlendiğine, toplu asker karşısında bulunulup bulunulmadığına, silahlı olunup olunmadığına ve az vahim hâl değerlendirmesine göre değişmektedir. Tek bir rakam vermek yanıltıcı olacağından ayrıntılı kademeler ilgili rehber sayfalarında ele alınmıştır.

Askerî suçlar hangi mahkemede görülür?

Ek Madde 19’a göre askerî suçlara ilişkin dava ve işler, suçun işlendiği yerin bağlı olduğu ilin adıyla anılan asliye ve ağır ceza mahkemelerinde ya da Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen ilçelerdeki mahkemelerde görülür. Bu dava ve işler acele işlerden sayılır ve adli tatilde de görülür.