2002 Öncesi Evlenenlerde Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır?

1 Ocak 2002’den önce evlenen çiftlerin mal paylaşımı, iki farklı mal rejiminin bir arada değerlendirilmesini gerektirir. Bu durum, hangi malın hangi kurallara tabi olduğu konusunda kafa karışıklığı yaratabilir. Bu yazıda 2002 öncesi evliliklerde mal paylaşımının nasıl yapıldığını açıklıyoruz.

İki Dönemli Değerlendirme

1 Ocak 2002’den önce evlenmiş çiftlerde mal paylaşımı, evliliğin iki ayrı döneme bölünerek incelenmesiyle yapılır. Bunun dayanağı 4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un 10. maddesidir: bu tarihten önce evlenmiş eşler arasında o tarihe kadar tâbi oldukları mal rejimi devam eder; eşler bir yıl içinde başka bir rejim seçmezlerse yasal mal rejimini seçmiş sayılırlar. Buna göre evlilik tarihinden 01.01.2002’ye kadar mal ayrılığı (743 sayılı mülga Kanun m.170), bu tarihten mal rejiminin sona erdiği tarihe kadar ise edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Her mal, hangi dönemde edinildiyse o dönemin kurallarına tabi olur.

Kanuni Dayanak: 743 Sayılı Kanun m.170, 4722 Sayılı Kanun m.10 ve TMK m.202

1 Ocak 2002’den önce yürürlükte olan 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin 170. maddesi, eşler sözleşmeyle başka bir rejim seçmedikçe mal ayrılığını yasal rejim olarak öngörüyordu. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ise edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanmasını asıl kabul etmiş ve eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini seçebileceğini düzenlemiştir (TMK m.202). İki kanun arasındaki geçiş, 4722 sayılı Türk Medenî Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanunun 10. maddesiyle çözülmüştür.

Anayasa Mahkemesi, 4722 sayılı Kanunun 10. maddesine yönelik iptal başvurusunu reddetmiş ve yasal rejimin evlenme tarihine geriye yürümediğini, 01.01.2002’den itibaren uygulandığını belirtmiştir (E.2006/37, K.2008/141). Genel tasfiye kuralları için mal rejimi tasfiyesi rehberimize bakabilirsiniz.

Aşağıdaki tablo iki dönemli tasfiyede başvurulan maddeleri gösterir.

2002 Öncesi Edinilen Mallar

1 Ocak 2002’den önce mal ayrılığı döneminde edinilen mallarda, kural olarak malı kimin üzerine kayıtlıysa o eşe aittir. Ancak diğer eş, bu malın edinilmesine para veya emekle katkıda bulunduğunu ispatlarsa, katkı payı alacağı talep edebilir. Burada ispat yükü katkıda bulunduğunu iddia eden eştedir.

2002 Sonrası Edinilen Mallar

1 Ocak 2002’den sonra edinilen mallar, edinilmiş mallara katılma rejimine tabidir. Bu dönemde edinilen malların artık değerinin yarısı, katkı şartı aranmaksızın diğer eşe ait olur. Eşler isterlerse sözleşmeyle başka bir mal rejimi (mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı, mal ortaklığı) seçebilir; aksi hâlde yasal rejim uygulanır.

2002 Öncesi Mallar Yeni Rejimde Kişisel Maldır: TMK m.220/2 ve m.230

İki dönemli tasfiyenin en çok gözden kaçan noktası, 01.01.2002 öncesinde edinilen malların yeni rejimdeki niteliğidir. TMK m.220/2’ye göre mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan malvarlığı değerleri kişisel maldır. 2002 öncesi evliliklerde edinilmiş mallara katılma rejimi 01.01.2002’de başladığından, bu tarihte eşlerden birine ait olan mallar yeni rejim bakımından o eşin kişisel malıdır ve artık değer hesabına girmez. Bu mallar için diğer eşin talebi, mal ayrılığı döneminde yaptığı katkıya dayanan katkı payı alacağıdır.

Kişisel malın gelirleri ise edinilmiş maldır (TMK m.219/2-4). 2002’den önce alınmış bir dairenin 2002 sonrasındaki kira gelirleri ve bu gelirlerle edinilen değerler, artık değer hesabına girer. Aynı şekilde 2002’den önce alınmış ama kredisi 2002’den sonra maaşla ödenmiş bir konutta, edinilmiş mal kesiminden kişisel mal kesimine yapılan katkı için denkleştirme istenebilir; denkleştirme katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki değerine göre yapılır (TMK m.230). Denkleştirme sonucunda edinilmiş mal kesimine düşen değer konut sahibinin artık değerine eklenir ve diğer eş bunun yarısını ister (TMK m.236/1). Kredili konutlarda hesabın ayrıntısı için kredili konut rehberimize bakabilirsiniz.

Diğer eşe ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız katkıda bulunan eş ise TMK m.227 uyarınca değer artış payı ister. Bu talep, 2002 sonrası dönemde yapılan katkılar içindir ve denkleştirmeden farklı olarak eşler arasındaki bir alacaktır. Aşağıdaki tablo tipik durumları ve her birinde hangi talebin ileri sürüleceğini gösterir.

Karma Hesaplama ve Bilirkişi

İki dönemli mal varlığının tasfiyesi teknik bir hesaplama gerektirir. Mahkeme, her malın edinme tarihini belirler, ilgili dönemin kurallarını uygular ve genellikle bilirkişi marifetiyle katkı payı ve katılma alacağı hesaplaması yaptırır. Bu nedenle 2002 öncesi evliliklerde mal paylaşımı davalarının dikkatle yürütülmesi önemlidir.

Katkı Payı Alacağının İspatı ve Oranı: Yargıtay HGK E.2023/2-709

Katkı payı alacağı, 743 sayılı Kanunun mal ayrılığı rejimi döneminde edinilen mallar için ileri sürülen bir alacaktır. 743 sayılı Kanunda mal rejiminin tasfiyesine ilişkin ayrıntılı bir düzenleme bulunmadığından bu alacağın şartları yargı kararlarıyla belirlenmiştir. Edinilmiş mallara katılmadan temel farkı, katkının varlığının ve oranının alacaklı eş tarafından ispat edilmesidir; edinilmiş mallara katılmada ise TMK m.222/3’teki karine ve TMK m.236/1’deki yarı pay kuralı uygulanır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 21.05.2025 tarihli kararında katkının yapıldığına dair ispat yükünün bunu iddia eden davacıda olduğunu, gelir elde eden eşin bu gelirini katkıda kullandığının fiilî karine olarak kabul edilmesi gerektiğini ve katkının varlığı tespit edilip oranı belirlenemiyorsa hâkimin TMK m.4 ile TBK m.50’yi gözeterek hukuk ve hakkaniyete uygun bir katkı oranı takdir etmesi gerektiğini belirtmiştir (E.2023/2-709, K.2025/325). Bu karar, katkının belgelenip oranının tam olarak hesaplanamadığı dosyalarda alacağın reddedilmeyeceğini, hâkimin hakkaniyete uygun bir oran belirleyeceğini göstermesi bakımından önemlidir. Kararın verildiği dosyada Bakırköy 6. Aile Mahkemesinin direnme kararı bozulmuştur.

Uygulamada katkının ispatı için evlenme ve edinme tarihleri arasında davacının düzenli bir gelirinin bulunduğu, bu gelirin hangi tarihlerde ne miktarda olduğu ve malın bedelinin hangi kaynaklardan karşılandığı ortaya konulmalıdır. SGK hizmet dökümü, ücret bordroları, banka hesap hareketleri ve tapu ile kredi kayıtları bu ispatın temel belgeleridir. Ayrıntılar için katkı payı ve değer artış payı rehberimize bakabilirsiniz.

Mal Rejiminin Ölümle Sona Ermesi: TMK m.225/1, 236/1, 240 ve 599

2002 öncesi evliliklerin önemli bir kısmında mal rejimi boşanmayla değil, eşlerden birinin ölümüyle sona erer. Mal rejimi eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer (TMK m.225/1); bu durumda edinilmiş mallara katılma dönemi 01.01.2002’den ölüm tarihine kadar sürer. Her eş veya mirasçıları diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olduğundan (TMK m.236/1), katılma alacağı sağ kalan eş tarafından ölen eşin mirasçılarına karşı veya ölen eşin mirasçıları tarafından sağ kalan eşe karşı ileri sürülebilir. Mirasçılar mirasbırakanın alacaklarını ve diğer malvarlığı haklarını ölümle doğrudan kazandığından (TMK m.599), mal ayrılığı dönemine ait katkı payı alacağı da terekenin bir parçası olarak değerlendirilir.

Ölüm hâlinde sıralama önemlidir: önce mal rejimi tasfiye edilir, sağ kalan eşin katılma alacağı ve varsa katkı payı alacağı ayrılır, kalan değer tereke olarak mirasçılar arasında paylaşılır. Sağ kalan eş, eski yaşantısını sürdürebilmesi için ölen eşe ait olup birlikte yaşadıkları konut üzerinde katılma alacağına mahsuben intifa veya oturma hakkı, ev eşyası üzerinde ise mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir (TMK m.240). Bu davada yetkili mahkeme ölenin son yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m.214/1).

Görev, Yetki, Dava Değeri ve Bilirkişi: 4787 s. K. m.4, TMK m.214, HMK m.109, 266, 281

Katkı payı ve katılma alacağı davaları aile hukukundan doğduğu için aile mahkemesinde görülür (4787 sayılı Kanun m.4). Boşanma hâlinde boşanma davasında yetkili olan mahkeme, ölüm hâlinde ölenin son yerleşim yeri mahkemesi, diğer durumlarda davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.214). Dava, boşanma davası açıldıktan sonra açılabilir; mal rejimi dava tarihinden geçerli olarak sona erdiğinden ve tasfiye boşanmanın sonucuna bağlı olduğundan boşanma kararının kesinleşmesi bekletilir (HMK m.165).

Malların değeri bilirkişi incelemesiyle belirlenir; mahkeme, çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin görüşüne başvurur (HMK m.266). Taraflar raporun kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksik görülen hususların tamamlattırılmasını, belirsiz hususlarda açıklama yapılmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir; talebin bu süre içinde hazırlanmasının çok zor olduğu hâllerde süre içinde başvuran tarafa bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (HMK m.281/1).

Değeri ancak bilirkişi incelemesiyle belli olacak bu davalarda sık kullanılan belirsiz alacak davası (HMK m.107), 7589 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Aynı Kanunla eklenen HMK m.109/4’e göre alacağın sadece bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. Davanın açılış adımları için mal paylaşımı davası rehberimize bakabilirsiniz.

2002 öncesi evliliklerde mal paylaşımı için 0554 648 37 15 numaralı telefondan Hukukçular Evi Ankara ile görüşebilirsiniz.

İki Dönemli Mal Rejimi Tasfiyesi: Katkı Payı ve Katılma Alacağı Dava Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki örnek, 2002’den önce evlenmiş eşler arasında her iki dönem için alacak talebinin yapısını gösterir. Köşeli parantez içindeki yerler dosyaya göre doldurulmalıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

2002 öncesi evliliklerde hangi rejim uygulanır?

İki dönem birlikte değerlendirilir. 4722 sayılı Kanun’un 10. maddesi uyarınca evlilik tarihinden 01.01.2002’ye kadar mal ayrılığı (743 sayılı mülga Kanun m.170), bu tarihten mal rejiminin sona erdiği tarihe kadar ise edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir.

Mal rejimi ne zaman sona erer?

TMK 225’in son fıkrasına göre boşanma kararı verilmesi hâlinde mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Yani karar tarihi veya kesinleşme tarihi değil, davanın açıldığı tarih esas alınır.

Dava açıldıktan sonra alınan mallar paylaşıma girer mi?

Girmez. Mal rejimi dava tarihinde sona erdiğinden, bu tarihten sonra edinilen mallar ile elde edilen maaş, ikramiye ve gelirler tasfiyeye dahil olmaz.

2002 öncesi edinilen mallarda ne talep edebilirim?

Katılma alacağı değil, katkı payı alacağı. Mal ayrılığı rejiminde mal kimin üzerine kayıtlıysa ona aittir; diğer eş ancak katkısını ispatlarsa katkı oranında alacak talep edebilir.

Katkı payı ile katılma alacağı arasındaki fark nedir?

Katkı payında ispat yükü katkıda bulunduğunu iddia eden eştedir ve alacak ispatlanan katkı oranına göre belirlenir. Edinilmiş mallara katılmada ise katkı şartı aranmaz; artık değerin yarısı istenebilir.

Katkımı nasıl ispatlarım?

Para katkısı için banka kayıtları, havale ve dekontlar, kredi ödeme belgeleri ve gelir kayıtları; diğer katkılar için tanık beyanları ve somut olgular kullanılır. İspat yükü katkıda bulunduğunu iddia eden eştedir; katkı ispatlanıp oranı belirlenemezse hâkim hakkaniyete uygun bir oran takdir eder (Yargıtay HGK E.2023/2-709, K.2025/325).

Değer artış payı nedir?

TMK 227’de düzenlenen ayrı bir kurumdur: bir eş, diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunmuşsa katkısı oranında değer artışından pay isteyebilir. 2002 sonrası dönem için de gündeme gelir.

Malların değeri hangi tarihe göre belirlenir?

“Hangi mal girer” sorusu dava tarihine, “kaç lira değerlenir” sorusu ise TMK 235 uyarınca tasfiye anındaki sürüm değerine bağlıdır. Bu iki tarihin karıştırılmaması gerekir.

2002’den önce alınan ev yeni rejimde nasıl değerlendirilir?

Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan mallar kişisel mal olduğundan (TMK m.220/2), 01.01.2002’de bir eşe ait olan ev yeni rejimde o eşin kişisel malıdır. Diğer eş 2002 öncesi katkısı için katkı payı alacağı, 2002 sonrası maaştan ödenen taksitler için denkleştirme yoluyla katılma alacağı isteyebilir (TMK m.230, m.236).

Katkı oranı tespit edilemezse alacak reddedilir mi?

Hayır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, katkının varlığı tespit edilip oranı belirlenemiyorsa hâkimin TMK m.4 ve TBK m.50’yi gözeterek hukuk ve hakkaniyete uygun bir katkı oranı takdir etmesi gerektiğini belirtmiştir (E.2023/2-709, K.2025/325).

Katkı payı alacağında zamanaşımı ne zaman başlar?

Evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirinden olan alacakları için zamanaşımı işlemez (TBK m.153/1-3); süre on yıldır (TBK m.146). Katılma alacağında Yargıtay Hukuk Genel Kurulu on yıllık sürenin boşanma hükmünün kesinleşmesinden başlayacağını kabul etmiştir (E.2016/8-1061, K.2016/959).

2002’den sonraki bir yıl içinde mal rejimi sözleşmesi yapılmışsa ne olur?

Eşler 4722 sayılı Kanun m.10’daki bir yıllık süre içinde başka bir rejim seçmişlerse 01.01.2002’den itibaren o rejim uygulanır. Sözleşmenin noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılmış olması gerekir (TMK m.205).

Bilirkişi raporuna ne zaman itiraz edilir?

Taraflar raporun kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksik hususların tamamlattırılmasını, açıklama yapılmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir; zorunlu hâllerde bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (HMK m.281/1).

Mal paylaşımı davası hangi mahkemede açılır?

Görevli mahkeme aile mahkemesidir (4787 sayılı Kanun m.4). Boşanma hâlinde boşanma davasında yetkili olan mahkeme, diğer durumlarda davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.214).

Eşim öldü; 2002 öncesi evlilikte mal paylaşımı nasıl yapılır?

Mal rejimi ölümle sona erer (TMK m.225/1). Önce rejim tasfiye edilir: 2002 öncesi dönem için katkı payı, 01.01.2002’den ölüm tarihine kadar olan dönem için katılma alacağı hesaplanır (TMK m.236/1); kalan değer miras olarak paylaşılır. Sağ kalan eş birlikte yaşanan konut üzerinde katılma alacağına mahsuben intifa veya oturma hakkı isteyebilir (TMK m.240).