2002 Öncesi Evlenenlerde Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır?

Geçiş kuralının kaynağı: 4722 sayılı Kanun m.10

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe girdi. Bu tarihten önce evli olan çiftlerin durumu, 4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un 10. maddesiyle çözüme bağlanmıştır.

Maddeye göre; Türk Medeni Kanunu’nun yürürlüğe girdiği tarihten önce evlenmiş olan eşler arasında bu tarihe kadar tâbi oldukları mal rejimi devam eder. Eşler, Kanun’un yürürlüğe girmesinden başlayarak bir yıl içinde başka bir mal rejimi seçmedikleri takdirde, bu tarihten geçerli olmak üzere yasal mal rejimini seçmiş sayılırlar.

Somut karşılığı

• Evlilik tarihi — 31.12.2001 arası: 743 sayılı mülga Türk Kanunu Medenisi’nin 170. maddesi uyarınca mal ayrılığı.
• 01.01.2002 — mal rejiminin sona erdiği tarih arası: edinilmiş mallara katılma (TMK 202/1).

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi kararlarında bu formül aynen tekrarlanır. Örneğin 11.12.2019 tarihli, 2019/5851 E. ve 2019/11251 K. sayılı kararda; sözleşmeyle başka mal rejiminin seçildiği ileri sürülmediğinden evlilik tarihinden 01.01.2002’ye kadar mal ayrılığının, bu tarihten mal rejiminin sona erdiği tarihe kadar ise edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğu belirtilmiştir.

Kritik tarih: rejim ne zaman sona eriyor?

Hesabın ikinci ucunu belirleyen tarih, çoğu kişinin sandığı gibi boşanma kararının verildiği ya da kesinleştiği tarih değildir.

TMK 225’in son fıkrasına göre; mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine ya da mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâllerinde, mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.

Yargıtay kararlarında bu ilke istikrarlı biçimde uygulanır: “Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarih itibarıyla sona ermiştir (TMK m. 225/son).”

Neden bu kadar önemli?

• Dava tarihinden sonra edinilen mallar tasfiyeye girmez. Uzun süren bir yargılamada bu, yıllar süren bir dönemi kapsayabilir.
• Dava tarihinden sonra elde edilen maaş, ikramiye ve gelirler paylaşıma konu olmaz.
• Buna karşılık malların değerlemesi farklı bir tarihe göre yapılır; TMK 235 uyarınca değerleme, tasfiye anındaki sürüm değerleri esas alınarak yapılır. Yani “hangi mal girer” sorusu ile “kaç lira değerlenir” sorusunun cevapları farklı tarihlere bağlıdır.

2002 öncesi dönem: katkı payı alacağı

Mal ayrılığı rejiminde her eş kendi malvarlığı üzerinde mülkiyet, yönetim, yararlanma ve tasarruf hakkına sahiptir. Bu dönemde edinilen mallar bakımından tapuda adı geçmeyen eşin elindeki araç, artık değere katılma değil katkı payı alacağıdır.

Katılma alacağından farkı

• İspat yükü. Katkı payında katkıda bulunduğunu iddia eden eş, katkısını ispatlamakla yükümlüdür. Edinilmiş mallara katılmada ise katkı şartı aranmaz.
• Oran. Katkı payında alacak, ispatlanan katkı oranına göre belirlenir; yarı yarıya paylaşım söz konusu değildir.
• Kapsam. Yalnızca katkı sağlanan mal bakımından talep edilebilir.

Katkı nasıl ispatlanır?

Para katkısı için banka kayıtları, havale ve dekontlar, kredi ödemelerine ilişkin belgeler; ev içi emek katkısı için tanık beyanları ve somut olgular kullanılır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2000/2-959 E. ve 2000/972 K. sayılı ilamında da eşin diğer eşin mal edinmesine karşılıksız katkıda bulunması hâli değerlendirilmiştir.

Değer artış payıyla karıştırmayın

TMK 227’de düzenlenen değer artış payı ayrı bir kurumdur: bir eş, diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunmuşsa, katkısı oranında değer artışından pay isteyebilir. Bu, 2002 sonrası dönem için de gündeme gelir.

Davayı doğru kurmak

Dilekçede ayrım yapın

İki dönemli evliliklerde en sık yapılan hata, tüm talebi tek bir hukuki temele dayandırmaktır. Dilekçede her mal için edinme tarihi gösterilmeli ve talep buna göre nitelendirilmelidir: 2002 öncesi mallar için katkı payı, 2002 sonrası mallar için katılma alacağı ve koşulları varsa değer artış payı.

Toplanacak belgeler

• Evlenme tarihini gösteren nüfus kayıt örneği; boşanma dava dilekçesinin tarihini gösteren belge.
• Her taşınmaz için tapu kaydı ve edinme tarihi; taşıtlar için trafik tescil kayıtları.
• Banka hesap hareketleri, kredi sözleşmeleri ve ödeme planları.
• Çalışma geçmişi: SGK hizmet dökümü, ücret bordroları.
• Miras veya bağış yoluyla edinilen mallar için veraset ilamı, bağış belgeleri.

Bilirkişi incelemesi

İki dönemli tasfiye teknik bir hesaplama gerektirir; mahkeme genellikle bilirkişi marifetiyle katkı payı ve katılma alacağı hesabı yaptırır. Rapora itiraz hakkınızı kullanın: hangi malın hangi döneme ait sayıldığı, değerleme tarihi ve kullanılan oranlar itiraz konusu yapılabilir.

Sözleşme yapılmışsa

Eşler 2002’yi izleyen bir yıl içinde başka bir rejim seçmişlerse tablo değişir. Böyle bir sözleşme varsa, noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılmış olması gerekir (TMK 205); şekil şartına uyulmamışsa sözleşme geçersizdir ve yasal rejim uygulanır.

Sık karşılaşılan somut durumlar

• 2002’den önce alınmış, kredisi sonra bitmiş konut. Malın edinme tarihi 2002 öncesi ise mal ayrılığı dönemine girer; ancak 2002’den sonra edinilmiş mallardan yapılan kredi ödemeleri bakımından denkleştirme ve değer artış payı gündeme gelebilir. Bu nedenle kredi ödeme planı ve ödemelerin hangi kaynaktan yapıldığı dosyaya konulmalıdır.
• 2002 öncesi alınan malın sonradan satılıp yerine yeni mal alınması. Kişisel malın yerine geçen değer de kişisel maldır. Satış bedelinin izlenebilir olması, yeni malın niteliğini belirler; bu nedenle satış sözleşmesi, tapu kaydı ve para akışının belgelenmesi önemlidir.
• Uzun süre çalışıp 2002’den sonra emekli olan eş. Kıdem tazminatı ve emekli ikramiyesi gibi toplu ödemeler, çalışılan sürenin karşılığı olduğundan dönemlere bölünerek değerlendirilir. SGK hizmet dökümü bu ayrım için zorunludur.
• Miras kalan taşınmaz. Hangi dönemde intikal ederse etsin miras yoluyla edinilen mal kişisel maldır; ancak kirası gibi gelirleri 2002 sonrası dönemde edinilmiş mal sayılır.

Zamanaşımı ve dava açma süresi

Mal rejiminden kaynaklanan alacak talepleri belirli sürelere tabidir ve süreler alacağın niteliğine göre değişebilmektedir. Boşanma kararının kesinleşmesinden sonra beklemek hak kaybına yol açabileceğinden, tasfiye talebinin zamanında ileri sürülmesi gerekir; somut dosyada uygulanacak süre için vekilinizden güncel değerlendirme almanız yerinde olur.