Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi (TMK m.244-255): Mal Ayrılığından Farkı

Paylaşmalı mal ayrılığı, adı yüzünden en çok karıştırılan mal rejimidir. Mal ayrılığından farklı olarak burada eşler kendi mallarını yönetir ancak ailenin ortak kullanımına özgülenmiş mallar ile ailenin ekonomik geleceğini güvence altına almaya yönelik yatırımlar, rejim sona erdiğinde eşler arasında eşit olarak paylaşılır. Bu yazıda TMK m.244-255 arasında düzenlenen paylaşmalı mal ayrılığının işleyişi, hangi malların paylaşıma girdiği, mal ayrılığı ve edinilmiş mallara katılma rejiminden farkları ele alınmaktadır.

1) Paylaşmalı Mal Ayrılığı Nedir?

Paylaşmalı mal ayrılığı, Türk Medeni Kanunu m.244-255 arasında düzenlenen seçimlik bir mal rejimidir. Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminden farklı olarak kendiliğinden uygulanmaz; eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle açıkça seçmesi gerekir.

TMK m.244 uyarınca eşlerden her biri, yasal sınırlar içinde kendisine ait malı serbestçe yönetme, yararlanma ve bu mal üzerinde tasarrufta bulunma hakkına sahiptir. Bu yönüyle rejim, mal ayrılığına benzer. Ancak rejimin ayırt edici özelliği tasfiye aşamasında ortaya çıkar.

Bu rejim, İsviçre Medeni Kanunu’nda karşılığı bulunmayan, Türk hukukuna özgü bir düzenlemedir. Temelindeki düşünce şudur: aileye özgülenen mallarda eşin parasal katkısı olmasa dahi emek katkısı vardır ve bu emek karşılıksız bırakılmamalıdır.

2) Hangi Mallar Eşit Paylaşılır? (TMK m.250)

TMK m.250/1’e göre, eşlerden biri tarafından paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin kurulmasından sonra edinilmiş olup:

• ailenin ortak kullanım ve yararlanmasına özgülenmiş mallar (aile konutu, ailece kullanılan araç, yazlık, ev eşyası gibi),
• ailenin ekonomik geleceğini güvence altına almaya yönelik yatırımlar,
• ya da bunların yerine geçen değerler,

mal rejiminin sona ermesi hâlinde eşler arasında eşit olarak paylaşılır. Paylaştırmada işletmelerin ekonomik bütünlüğü gözetilir.

Paylaşıma girmeyen mallar

Aynı maddenin devamı üç istisna sayar; bunlar hakkında eşit paylaşım hükmü uygulanmaz:

• Manevî tazminat alacakları,
• Miras yoluyla edinilen mallar,
• Karşılıksız kazandırmada bulunanın açık iradesinden aksi anlaşılmadıkça, sağlararası veya ölüme bağlı tasarruflarla edinilen mallar (bağış, vasiyet gibi).

3) Mal Kaçırmaya Karşı Denkleştirme

TMK m.250 son fıkrası, rejimin en önemli koruyucu hükmüdür: eşlerden biri, diğer eşin payını azaltmak kastıyla paylaşmadan önce bir malı karşılıksız olarak elden çıkarırsa, hâkim diğer eşin alacağı denkleştirme bedelini hakkaniyete uygun olarak belirler. Böylece boşanma öncesi yapılan muvazaalı devirlerin sonuca etkisi giderilir.

4) Zina ve Hayata Kast Hâlinde Payın Azaltılması (TMK m.252)

Kanun, kusurlu davranışı tasfiyeye yansıtan özel bir hüküm içerir. TMK m.252 uyarınca zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin payının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya tamamen kaldırılmasına karar verebilir. Bu düzenleme, edinilmiş mallara katılma rejimindeki benzer hükümle (TMK m.236) paralel işler.

5) Aile Konutu ve Ev Eşyası (TMK m.254)

Rejimin sona ermesi hâlinde aile konutu ve ev eşyasının kime kalacağı özel olarak düzenlenmiştir. Taraflar anlaşamazsa hâkim, çocukların ve ailenin menfaatini gözeterek konutun ve ev eşyasının kullanımına ilişkin karar verir. Bu, barınma ihtiyacının tasfiye kurallarının önüne geçtiği bir istisnadır.

6) İspat Yükü Kimdedir?

TMK m.245 uyarınca, bir malın eşlerden hangisine ait olduğu konusunda uyuşmazlık çıkarsa herkes kendi iddiasını kanıtlamakla yükümlüdür. Bu kural, edinilmiş mallara katılma rejimindeki “evlilik içinde edinilen mal edinilmiş sayılır” karinesinden önemli ölçüde farklıdır. Paylaşmalı mal ayrılığında lehe bir karine yoktur; belge, banka kaydı ve fatura saklamak belirleyici hâle gelir.

7) Üç Rejimin Karşılaştırması

8) Rejim Nasıl Seçilir, Ne Zaman Sona Erer?

Paylaşmalı mal ayrılığı ancak mal rejimi sözleşmesiyle seçilebilir. Sözleşme evlenmeden önce ya da evlilik sürerken yapılabilir; noterde düzenleme veya onaylama şeklinde geçerlidir. Eşler kanunda sayılan rejimler arasından seçim yapabilir; kanunda yer almayan yeni bir rejim yaratamazlar.

Rejim; eşlerden birinin ölümü, başka bir mal rejiminin kabulü ya da mahkemece evliliğin iptali veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesi hâlinde biter. Boşanma hâlinde mal rejimi, dava tarihi itibarıyla sona ermiş sayılır.

Rejim Sözleşmesinin Şekil ve Zaman Şartları

Paylaşmalı mal ayrılığı, yasal rejim değildir; eşlerin seçmesi gerekir. Seçim, kanunun aradığı şekle uyulmadığında geçersiz kalır.

Rejim değişikliğinin bir sonucu daha vardır: yeni rejim seçildiğinde, önceki rejimin tasfiyesi gündeme gelir. Yani eşler evlilik süresince rejim değiştirirlerse, o ana kadar geçerli olan rejime göre bir hesaplaşma yapılması gerekir. Bu husus sözleşmede düzenlenmezse sonradan uyuşmazlık doğar.

Üç Rejimin Tasfiye Sonucu Karşılaştırması

Aynı malvarlığı, seçilen rejime göre farklı biçimde paylaşılır. Aşağıdaki karşılaştırma, seçimin pratik sonucunu gösterir.

Denkleştirme: Mal Kaçırmaya Karşı Koruma

Rejimin işlevsiz kılınmasını önlemek için bir mekanizma öngörülmüştür. Bir eş, paylaşımı azaltmak amacıyla mal devrettiğinde bu devir hesaba katılır.

1. Karşılıksız kazandırmalar. Rejimin sona ermesinden önceki belirli bir dönemde yapılan, olağan hediyeler dışındaki karşılıksız devirler denkleştirmeye tabidir.
2. Paylaşımı azaltmak amacıyla yapılan devirler. Amaç unsurunun gösterilmesi hâlinde, devredilen değer hesaba eklenir.
3. Üçüncü kişilere karşı. Denkleştirme sonucu doğan alacak diğer eşin malvarlığından karşılanamıyorsa, kazandırmadan yararlanan üçüncü kişiye başvurulabilir.

Bu iddiayı ileri sürecek taraf için ispat araçları: tapu akit tabloları, banka hareketleri, devir tarihleri ile boşanma davası tarihi arasındaki yakınlık, devredilen kişinin devreden eşle yakınlık derecesi ve devrin bedelsiz veya düşük bedelli olması.

Uygulamada ihmal edilen bir nokta: denkleştirme talebi, tasfiye davasında ayrıca ve açıkça ileri sürülmelidir. Mahkeme kendiliğinden araştırma yapmaz; hangi devrin hangi tarihte ve hangi amaçla yapıldığı dilekçede gösterilmelidir.

Kişisel mal ile edinilmiş mal ayrımı ve tasfiye hesabının adımları için kişisel mal rehberimize, katkı payı ile katılma alacağı arasındaki fark için katkı payı rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Paylaşmalı mal ayrılığı nedir?

TMK m.244-255 arasında düzenlenen seçimlik bir mal rejimidir. Eşler kendi mallarını serbestçe yönetir; ancak rejimin kurulmasından sonra edinilip ailenin ortak kullanım ve yararlanmasına özgülenen mallar ile ailenin ekonomik geleceğini güvence altına almaya yönelik yatırımlar, rejim sona erdiğinde eşler arasında eşit olarak paylaşılır.

Paylaşmalı mal ayrılığı ile mal ayrılığı arasındaki fark nedir?

Mal ayrılığında kural olarak tasfiyede paylaşım yoktur; her eş kendi malını korur. Paylaşmalı mal ayrılığında ise ailenin ortak kullanımına özgülenmiş mallar ve aile geleceğine yönelik yatırımlar eşit paylaşılır. Yönetim bakımından iki rejim benzer, tasfiye bakımından farklıdır.

Hangi mallar paylaşıma girmez?

TMK m.250 uyarınca manevî tazminat alacakları, miras yoluyla edinilen mallar ile karşılıksız kazandırmada bulunanın açık iradesinden aksi anlaşılmadıkça sağlararası veya ölüme bağlı tasarruflarla edinilen mallar eşit paylaşım hükmünün dışındadır.

Eşim boşanmadan önce malı devrederse ne olur?

TMK m.250 uyarınca eşlerden biri diğerinin payını azaltmak kastıyla paylaşmadan önce bir malı karşılıksız olarak elden çıkarırsa, hâkim diğer eşin alacağı denkleştirme bedelini hakkaniyete uygun olarak belirler.

Aldatma tasfiyeyi etkiler mi?

Evet. TMK m.252 uyarınca zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin payının hakkaniyete uygun biçimde azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir.

Bu rejim nasıl seçilir?

Paylaşmalı mal ayrılığı yasal rejim değildir; mal rejimi sözleşmesiyle seçilmesi gerekir. Sözleşme evlenmeden önce veya evlilik sürerken yapılabilir ve noterde düzenleme ya da onaylama şeklinde geçerlilik kazanır.

Aile konutu tasfiyede kime kalır?

TMK m.254 uyarınca taraflar anlaşamazsa hâkim, çocukların ve ailenin menfaatini gözeterek aile konutu ve ev eşyasının kullanımına ilişkin karar verir.