Mal Rejimi Sözleşmesinin Şekil Şartı ve Geçerliliği (TMK 205)

Eşler, yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma yerine başka bir rejim (örneğin mal ayrılığı) seçmek isteyebilir. Özellikle işletme sahibi ya da önemli servet sahibi eşler, evlilik öncesi ya da sırasında böyle bir düzenleme yapmayı düşünür. Ancak bu sözleşmenin geçerli olabilmesi için belirli bir şekle uyulması zorunludur.

Kanun ne diyor?

Türk Medeni Kanunu m. 205 uyarınca, mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır. Bu, geçerlilik şartıdır; yani bu şekle uyulmadan yapılan anlaşma hukuken hükümsüzdür. Sözleşme evlenmeden önce de, evlilik süresince de yapılabilir; önemli olan resmî şekle uyulmasıdır. Taraflar yasal rejim dışında başka bir rejimi ancak kanunda öngörülen sınırlar içinde seçebilir.

Uygulamada durum

Sık yapılan bir hata, eşlerin kendi aralarında imzaladıkları ya da bir avukata yazdırdıkları “mal ayrılığı sözleşmesi”nin geçerli olduğunu sanmalarıdır. Oysa noterde düzenlenmemiş ya da onaylanmamış böyle bir metin hukuken sonuç doğurmaz. Böyle bir durumda taraflar mal ayrılığını seçtiklerini düşünse de, kendiliğinden yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma uygulanır ve mallar buna göre tasfiye edilir.

Bu durum, özellikle servetini korumak isteyen eş bakımından ciddi bir sürprize yol açabilir: geçerli sandığı sözleşme yok hükmünde sayıldığında, malları paylaşıma açık hâle gelir. Bu nedenle şekil şartı, sadece bir formalite değil; sözleşmenin varlığının ön koşuludur.

Pratik sonuç

Mal rejimi konusunda bir düzenleme yapmak istiyorsanız, bunu mutlaka noter aracılığıyla yapmanız gerekir; aksi hâlde anlaşmanız geçersiz olur ve yasal rejim uygulanır. Özellikle işletme ya da önemli servet sahibi eşler için bu, evlilik öncesinde düşünülmesi gereken bir planlama konusudur. Sözleşmenin hem şekil hem de içerik bakımından geçerli olması için bir avukata danışmak yerinde olur.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve belirtilen kanun maddelerini güncel metinden teyit etmeniz önerilir.

Şekil Şartı: Geçerliliğin Ön Koşulu

Mal rejimi sözleşmesi, tarafların serbestçe kaleme alıp imzalayabileceği bir belge değildir. Kanun, geçerlilik için sıkı bir şekil öngörür; şekle aykırılık sözleşmeyi baştan geçersiz kılar.

Son satır, uygulamadaki en yaygın ve en pahalı hatadır: eşler arasında el yazısıyla veya bilgisayarda düzenlenip imzalanan “mal paylaşımı anlaşmaları” mal rejimi sözleşmesi olarak hüküm doğurmaz. Noter şekline uyulmadığı için geçersizdir ve boşanma anında hiçbir koruma sağlamaz. Böyle bir belgeye güvenerek yıllarca hareket eden taraf, tasfiyede tamamen yasal rejime tabi olduğunu görür.

Seçilebilecek Rejimler ve Sonuçları

Kanun, seçilebilecek rejimleri sınırlı sayıda belirlemiştir. Taraflar bunların dışında bir düzen kuramaz; ancak seçtikleri rejim içinde bazı değişiklikler yapabilirler.

Sözleşme yapılmadığı sürece eşler kendiliğinden edinilmiş mallara katılma rejimine tabidir; ayrıca bir işlem yapmaya gerek yoktur. Bu nedenle mal rejimi sözleşmesi, yasal rejimin sonuçlarını istemeyen çiftler için anlamlıdır. Seçilen rejim içinde artık değere katılma oranının değiştirilmesi de mümkündür; ancak bu da yazılı şekle bağlıdır. Rejim türlerinin ayrıntısı için mal ayrılığı seçimi ve mal rejiminde kişisel mallar yazılarımıza bakınız.

Sözleşmenin Sınırları ve Üçüncü Kişiler

Mal rejimi sözleşmesi sınırsız bir düzenleme yetkisi vermez. Aşağıdaki tablo, sözleşmeyle düzenlenebilen ve düzenlenemeyen konuları göstermektedir.

Yedinci satır önemli bir sınır çizer: mal rejimi sözleşmesi, alacaklılara karşı bir kalkan işlevi görmez. Eşlerden birinin borçlarından dolayı alacaklıların hakları saklıdır; rejim değişikliğiyle malvarlığını alacaklılardan kaçırmaya yönelik düzenlemeler sonuç doğurmaz. Sekizinci satır ise sık karıştırılır: eşin mirasçılık sıfatından vazgeçmesi mal rejimi sözleşmesiyle değil, ayrı bir miras sözleşmesiyle mümkündür.

Özetle: Noter Şekli Olmadan Koruma Yok

Mal rejimi sözleşmesi, geçerliliği sıkı şekil şartına bağlı bir sözleşmedir: noterde düzenleme veya onaylama biçiminde yapılmalıdır. Tek alternatif, evlenme başvurusu sırasında hangi rejimin seçildiğinin yazılı olarak bildirilmesidir. Eşlerin kendi aralarında imzaladığı adi yazılı “mal paylaşımı anlaşmaları” bu şekli taşımadığından hüküm doğurmaz ve boşanmada hiçbir koruma sağlamaz. Sözleşme yapılmadığı sürece eşler kendiliğinden edinilmiş mallara katılma rejimine tabidir. Sözleşmeyle rejim türü seçilebilir ve katılma oranı değiştirilebilir; ancak aile konutu koruması, nafaka ve çocuğa ilişkin konular bu yolla düzenlenemez.

Sıkça Sorulan Sorular

Mal rejimi sözleşmesi nasıl yapılır?

Mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama biçiminde yapılır. Şekil şartına uyulmaması sözleşmeyi geçersiz kılar.

Mal rejimi sözleşmesi ne zaman yapılabilir?

Sözleşme evlenmeden önce veya evlilik sırasında her zaman yapılabilir. Eşler, yasal mal rejimi yerine başka bir rejimi seçmek için bu sözleşmeyi kullanır.

Sözleşmeyle hangi rejim seçilebilir?

Eşler kanunda öngörülen mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini seçebilir. Seçim, şekil şartına uygun sözleşmeyle yapılır.