İkinci Evlilikte Mal Rejimi: Önceki Evlilikten Kalan Malları ve Çocukların Hakkını Korumak (TMK 220, 221, 237)

İkinci evliliğe girerken sahip olduğunuz mallar, önceki evlilikten size kalan ev, birikim veya katılma alacağı dahil, kanun gereği kişisel malınızdır ve yeni eşinizle paylaşılmaz (TMK m.220/2). Ancak bunu ispat yükü sizdedir; çünkü bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılır (TMK m.222/3). Kişisel malların kira, faiz gibi gelirleri ise edinilmiş maldır; bunu önlemenin yolu mal rejimi sözleşmesine özel bir hüküm koymaktır (TMK m.219, m.221/2). Mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama şeklinde ya da evlenme başvurusu sırasında yazılı bildirimle yapılır (TMK m.205). Eşler artık değere katılma oranını değiştirebilir; ancak bu, ortak olmayan çocukların ve altsoylarının saklı paylarını zedeleyemez (TMK m.237). Mal rejimi yalnızca katılma alacağını belirler; yeni eşin miras hakkı ayrıca doğar ve ancak mirastan feragat sözleşmesiyle ortadan kaldırılabilir (TMK m.499, m.528).

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Önceki evlilikten kalan mallar kişiseldir
• Gelirler, değer artışı ve ortak emek
• Hangi mal rejimi? Seçenekler ve şekil
• Malı satıp yeniden almak: ikame
• Aile konutu ve sağ kalan eşin hakları
• Ölüm hâlinde: önce mal rejimi, sonra miras
• Mirastan feragat ve zamanlama
• Önceki evlilikten kalan hak ve yükümlülükler
• Evlenmeden önce hazırlanacak belgeler
• Dilekçe örnekleri
• Örnek hesaplar
• Adım adım yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

İkinci evliliğe hazırlanan ve önceki evlilikten malı veya çocuğu olan kişilerin en sık sorduğu soruların kısa cevapları aşağıdadır.

Karma ailelerde mirasın paylaşımı için ikinci evlilik ve karma ailede miras yazımıza bakabilirsiniz.

Önceki Evlilikten Kalan Mallar Kişiseldir

Eşler mal rejimi sözleşmesi yapmamışsa aralarında edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (TMK m.202). Bu rejimde mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla edinilen malvarlığı değerleri ile kişisel mallar yerine geçen değerler kişisel maldır (TMK m.220/2, m.220/4). İkinci evliliğe girdiğiniz tarihte sahip olduğunuz her şey, yani önceki evlilikteki mal paylaşımından size kalan ev, araç, birikim ve ziynetler, yeni evliliğin mal rejimi bakımından kişisel malınızdır.

Önceki eşinizden henüz tahsil etmediğiniz bir katılma alacağınız varsa, bu alacak da ikinci evliliğin başlangıcında size ait bir malvarlığı değeridir; tahsil edildiğinde gelen para kişisel malın yerine geçen değer niteliğindedir (TMK m.220/2, m.220/4; bizim değerlendirmemiz). Sorun ispattadır: bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılır ve kişisel mal iddiasında bulunan eş bunu ispatlamalıdır (TMK m.222/3). Yıllar sonra “bu para önceki evliliğimden kalmıştı” demek, belge yoksa çoğu zaman yeterli olmaz.

Ayrıntılar için mal rejiminde kişisel mallar ve evlilik öncesi birikim ve mallar yazılarımıza bakabilirsiniz.

Gelirler, Değer Artışı ve Ortak Emek

Kişisel malın kendisi paylaşılmaz; ancak gelirleri edinilmiş mal sayılır (TMK m.219/2-4). Önceki evlilikten kalan dairenin kirası, birikimin faizi veya hisselerin temettüsü ikinci evlilik boyunca biriktiğinde, bu birikim boşanmada paylaşılır. Eşler mal rejimi sözleşmesiyle kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmayacağını kararlaştırabilir; aynı şekilde bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan malların kişisel mal sayılacağını da kabul edebilir (TMK m.221). Hukuk Genel Kurulu, bu istisnalar dışında mal gruplarının sözleşmeyle değiştirilemeyeceğini belirtmiştir (YHGK 2024/7 E.).

Yeni eşiniz kişisel malınızın iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız katkıda bulunursa, örneğin kendi parasıyla evin tadilatını yaptırırsa, mal rejimi sona erdiğinde katkısı oranında değer artış payı isteyebilir. Eşler yazılı bir anlaşmayla değer artışından pay almaktan vazgeçebilir veya pay oranını değiştirebilir (TMK m.227). Kişisel malınıza ilişkin bir borç, örneğin önceki evlilikten kalan konut kredisi, ikinci evlilikte maaşınızdan ödenirse tasfiyede denkleştirme gündeme gelir (TMK m.230/1). Hukuk Genel Kurulu, bir eşin kişisel malını taşınmaz alımında kullandığının belirlenmesi hâlinde katkı oranının tespit edilerek karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir (YHGK, 08.02.2022, E.2019/301, K.2022/79; derlemede aktarıldığına göre).

Kişisel malın gelirleri için kira geliri, faiz ve temettü, kişisel arsaya yapılan ev için evlilikten önceki arsaya evlilikte ev yapıldı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Hangi Mal Rejimi? Seçenekler ve Şekil

Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir; taraflar kanunda yazılı sınırlar içinde mal rejimlerini seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilir (TMK m.203). Sözleşme noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır; eşler evlenme başvurusu sırasında seçtikleri rejimi yazılı olarak da bildirebilir ve sözleşmenin taraflarca imzalanması zorunludur (TMK m.205). Yargıtay, sözleşmenin geçmişe etkili hükümlerini geçersiz saymaktadır; bu nedenle sözleşme ikinci evliliğe girmeden önce yapılmalıdır.

Yasal rejimi korumak isteyen eşler artık değere katılmada başka bir esas kabul edebilir; ancak bu anlaşmalar eşlerin ortak olmayan çocuklarının ve onların altsoylarının saklı paylarını zedeleyemez (TMK m.237). Boşanma, evliliğin iptali veya hâkim kararıyla mal ayrılığına geçilmesi hâlinde artık değere katılmaya ilişkin farklı anlaşmalar, ancak sözleşmede açıkça öngörülmüşse geçerlidir (TMK m.238). Bu iki madde, önceki evlilikten çocuğu olan eşler için özellikle önemlidir.

Mal ayrılığının boşanmadaki sonuçları için mal ayrılığı sözleşmesi yaptık, şekil şartı için mal rejimi sözleşmesinin şekil şartı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Malı Satıp Yeniden Almak: İkame

İkinci evlilikte en sık yaşanan durum, önceki evlilikten kalan evin satılıp yeni bir ev alınmasıdır. Kişisel malların yerine geçen değerler de kişisel maldır (TMK m.220/4). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kişisel malın satışından gelen paranın ikame ve denkleştirme kurallarıyla değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir (2. HD, 18.03.2025, E.2024/4565, K.2025/2810; Karamercan Hukuk’ta yayımlanan metin). Bir başka dosyada ilk derece mahkemesi, mirastan kalan taşınmazın satışından kısa süre sonra yatırılan paranın, aradaki kısa süreyi dikkate alarak kişisel mal olduğunu kabul etmiştir (2. HD 2023/316 E.; Yargıtay kararı usulden onamıştır).

Yeni evin bedeli yalnızca kısmen eski evin parasıyla, kalanı ikinci evlilikteki gelirle ödenmişse ev karma bir yapıya bürünür. Bu durumda bedelin hangi oranda kişisel kaynaktan karşılandığı belirlenir ve tasfiye bu orana göre yapılır (TMK m.230/3; YHGK 2019/301 E.). Satış ile yeni alım arasındaki sürenin kısa tutulması ve paranın aynı hesapta izlenebilmesi ispatı kolaylaştırır.

Paranın kaynağının izlenmesi için evdeki nakit ve birikimin ispatı yazımıza bakabilirsiniz.

Aile Konutu ve Sağ Kalan Eşin Hakları

Önceki evlilikten kalan ev kişisel malınız olsa bile, ikinci evliliğinizde birlikte oturduğunuz konut aile konutu niteliği kazanır. Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutunu devredemez veya üzerindeki hakları sınırlayamaz; konut eşlerden biri adına kayıtlıysa diğer eş tapu kütüğüne şerh verilmesini isteyebilir (TMK m.194). Hukuk Genel Kurulu, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutu üzerine kurulan ipoteği geçersiz saymış ve tapuda şerh bulunmamasının bankanın iyiniyet savunmasını değiştirmediğini kabul etmiştir (YHGK, 21.10.2015, E.2015/2-247, K.2015/2323; derlemede aktarıldığına göre).

Ölüm hâlinde sağ kalan eşin konut üzerinde iki ayrı hakkı vardır. Yasal rejimde sağ kalan eş, eski yaşantısını sürdürebilmesi için ölen eşe ait ve birlikte yaşadıkları konut üzerinde, katılma alacağına mahsuben, yetmezse bedel ekleyerek intifa veya oturma hakkı isteyebilir; mal rejimi sözleşmesiyle kabul edilen başka düzenlemeler saklıdır (TMK m.240). Miras hukuku bakımından ise sağ kalan eş, terekedeki aile konutu ve ev eşyası üzerinde miras payına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir; haklı sebeplerin varlığında mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınabilir (TMK m.652). Yargıtay, aile konutu niteliğinin ölüm tarihine göre belirleneceğini kabul etmektedir (2. HD, 30.11.2017, E.2016/11844, K.2017/13709; derlemede aktarıldığına göre).

Sağ kalan eşin konut hakkı için sağ kalan eşin aile konutu ve ev eşyası üzerindeki hakkı, aile konutu şerhi için aile konutu şerhi tapuya nasıl konulur yazılarımıza bakabilirsiniz.

Ölüm Hâlinde: Önce Mal Rejimi, Sonra Miras

Ölümle mal rejimi sona erer ve önce mal rejimi tasfiye edilir; sağ kalan eşin katılma alacağı terekenin borcu olarak ayrılır. Kalan tereke mirasçılar arasında paylaşılır. Sağ kalan eş, altsoyla birlikte mirasçı olursa mirasın dörtte birini alır (TMK m.499/1). Önceki evlilikten olan çocuklar ölen ebeveynin altsoyudur ve ortak çocuklarla aynı payı alır.

Saklı paylar mirasbırakanın serbestçe tasarruf edemeyeceği sınırı belirler: altsoy için yasal miras payının yarısı, sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamıdır (TMK m.506). Bu nedenle bir vasiyetnameyle sağ kalan eşin dörtte birlik payı azaltılamaz; eşin miras hakkını ortadan kaldırmanın yolu mirastan feragat sözleşmesidir (bizim değerlendirmemiz). Mal rejimi tercihi ise yalnızca katılma alacağını etkiler: mal ayrılığında katılma alacağı doğmaz ama miras payı aynen devam eder.

Ölümde katılma alacağının hesabı için ölümde katılma alacağı hesabı, eşin miras payı için eşin miras payı tablosu yazılarımıza bakabilirsiniz.

Mirastan Feragat ve Zamanlama

Mirasbırakan, bir mirasçısıyla karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir; feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder ve karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur (TMK m.528). Mirastan feragat bir miras sözleşmesidir ve geçerliliği resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesine bağlıdır; taraflar arzularını resmî memura aynı zamanda bildirir ve sözleşmeyi resmî memurun ve iki tanığın önünde imzalar (TMK m.545). İkinci evliliklerde eşler çoğu zaman karşılıklı feragat ederek her birinin malının kendi çocuklarına kalmasını amaçlar.

Zamanlama tartışmalıdır. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, nikâhtan 15-20 dakika önce noterde imzalanan feragat sözleşmesini, mirasçılık hakkının ölümle doğduğunu ve evlilik beklentisinin yüksek olduğunu dikkate alarak oy çokluğuyla geçerli saymıştır (7. HD, 11.12.2023, E.2023/3547, K.2023/6122; Karamercan Hukuk’ta yayımlanan metin). Karşı oyda ise evlilik beklentisinin muhtemel mirasçılık kazandırmayacağı belirtilmiştir. Derlemelerde, evlenmeden önce mirasçılık sıfatı bulunmadığı gerekçesiyle feragati geçersiz sayan karar da aktarılmaktadır (21.09.2022, E.2022/2476, K.2022/5976; derlemede aktarıldığına göre). Bu nedenle feragatin evlendikten sonra yapılması veya önceden yapılmışsa evlilikten sonra yenilenmesi en güvenli yoldur (bizim değerlendirmemiz).

Ayrıntılar için mirastan feragat sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Önceki Evlilikten Kalan Hak ve Yükümlülükler

İkinci evlilik, önceki evlilikten kalan bazı hakları sona erdirir, bazılarını etkilemez. Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi hâlinde irat biçimindeki yoksulluk nafakası kendiliğinden kalkar (TMK m.176/3). Buna karşılık önceki evlilikten olan çocuklar için ödenen iştirak nafakası, ebeveynin yeniden evlenmesiyle kendiliğinden sona ermez.

Önceki evliliğin mal rejimi henüz tasfiye edilmemişse bu hak saklıdır. Mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklar on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146) ve Yargıtay sürenin boşanma kararının kesinleşmesinden başlatılmasını uygun bulmaktadır (8. HD, E.2012/9631, K.2013/7126; derlemede aktarıldığına göre). Anlaşmalı boşanmada verilen “birbirimizden başka talebimiz yoktur” gibi genel beyanlar, mal rejiminin tasfiyesinden feragat anlamına gelmeyebilir. Hukuk Genel Kurulu bu tür beyanların tasfiye alacağını kendiliğinden kapsamadığını, feragatin açık ve kayıtsız şartsız olması gerektiğini kabul etmiştir (YHGK, 07.06.2022, E.2019/335, K.2022/850; YHGK, 10.09.2025, E.2024/7, K.2025/498; derlemede aktarıldığına göre).

Yeniden evlenmenin nafakaya etkisi için yoksulluk nafakası alan eş yeniden evlenirse, protokoldeki feragat için anlaşmalı boşanmada mal paylaşımından feragat yazılarımıza bakabilirsiniz.

Evlenmeden Önce Hazırlanacak Belgeler

İkinci evlilikte kişisel malları korumanın en etkili yolu, evlenme tarihindeki durumu belgelerle sabitlemektir. Kişisel mal iddiasında ispat yükü bu iddiayı ileri süren eşte olduğundan (TMK m.222/3), aşağıdaki belgelerin evlenmeden önce toplanması ve saklanması önerilir.

Bu belgeler mal rejimi sözleşmesine ek liste olarak da bağlanabilir; böylece hangi malların evlilikten önce var olduğu sözleşmenin kendisinde de gösterilmiş olur (bizim önerimiz).

Dilekçe Örnekleri

1. Önceki evlilikten kalan evin kişisel mal olduğuna ilişkin cevap (ikinci evlilikteki boşanmada davalı eş)

2. Önceki eşe karşı katılma alacağı (protokolde açık feragat yok)

3. Sağ kalan eşin katılma alacağı talebine karşı önceki evlilikten olan çocukların cevabı

Örnek Hesaplar

Örnek 1: Kira gelirinin boşanmaya etkisi. Kadın, önceki evliliğinden kalan ve şu an 5.000.000 TL değerindeki dairesiyle ikinci kez evlenmiştir. İkinci evlilik boyunca daireden aldığı kiraları biriktirmiş ve dava tarihinde 1.000.000 TL birikimi oluşmuştur. Kocanın evlilik içinde edindiği mallar 600.000 TL’dir.

Örnek 2: Ölüm ve önceki evlilikten olan iki çocuk. Baba, önceki evlilikten iki çocuğu varken yeniden evlenmiştir. Ölümünde evlilikten önceki malları 6.000.000 TL, ikinci evlilikte edindiği malları 2.000.000 TL’dir. Sağ kalan eşin edinilmiş malı yoktur.

Son satır, belgelemenin önemini gösterir: kişisel mal ispatlanamazsa bütün mallar edinilmiş sayılır (TMK m.222/3) ve sağ kalan eşin payı iki katına çıkar.

Örnek 3: Eski evi satıp yeni ev almak. Koca, önceki evliliğinden kalan evini ikinci evlilikte 3.000.000 TL’ye satmış, kısa süre sonra bu parayla ve maaşından ödediği 1.000.000 TL ile 4.000.000 TL’ye yeni bir ev almıştır. Yeni evin tasfiye tarihindeki değeri 6.000.000 TL’dir.

Adım Adım Yol Haritası

1. Malvarlığınızın dökümünü çıkarın. Evlenme tarihindeki tapu, banka, araç ve şirket kayıtlarını toplayın (TMK m.222/3).
2. Önceki evliliğin tasfiyesini kontrol edin. Size kalan mallar ve alacaklar belgelenmiş mi, protokolde açık feragat var mı bakın.
3. Mal rejimini seçin. Yasal rejim, mal ayrılığı veya özel hükümlü yasal rejim arasında karar verin (TMK m.203).
4. Gelir hükmünü değerlendirin. Kira ve faiz gelirlerinin paylaşılmasını istemiyorsanız sözleşmeye yazın (TMK m.221/2).
5. Sözleşmeyi noterde yapın. Düzenleme veya onaylama şekline uyun ve mal listesini ekleyin (TMK m.205).
6. Kişisel paraları ayrı tutun. Satış bedellerini ayrı hesapta izleyin ve yeni alımlarda kaynağı belgeleyin (TMK m.220/4).
7. Miras planını yapın. Evlendikten sonra gerekiyorsa mirastan feragat sözleşmesi ve vasiyetname düzenleyin (TMK m.528, m.545).
8. Aile konutunu hesaba katın. Birlikte oturulan evin satışı için eşin rızası gerektiğini ve ölümde sağ kalan eşin haklarını unutmayın (TMK m.194, m.240, m.652).

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

Önceki evliliğimden kalan ev yeni eşimle paylaşılır mı?

Hayır. Mal rejiminin başlangıcında size ait olan mallar kişisel malınızdır (TMK m.220/2). Ancak bunu belgelerle ispatlamanız gerekir.

Kişisel malımı nasıl ispatlarım?

Evlenme tarihinden önceki tapu kayıtları, akit tabloları, hesap dökümleri ve önceki boşanma kararı ile. Bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş sayıldığından ispat yükü sizdedir (TMK m.222/3).

Evimin kirası da benim mi kalır?

Kural olarak hayır; kişisel malların gelirleri edinilmiş maldır (TMK m.219/2-4). Bunu önlemek için mal rejimi sözleşmesine gelirlerin edinilmiş mallara dahil olmayacağını yazmanız gerekir (TMK m.221/2).

Mal rejimi sözleşmesi nerede yapılır?

Noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır; eşler evlenme başvurusu sırasında seçtikleri rejimi yazılı olarak da bildirebilir (TMK m.205).

Evlendikten sonra sözleşme yapabilir miyiz?

Evet (TMK m.203). Ancak sözleşme geçmişe etkili olmaz; evlenme tarihinden sözleşmeye kadar geçen dönem yasal rejime tabi kalır.

Sözleşmeye “evlilikte alınan her şey kocanındır” yazabilir miyiz?

Hayır. Hukuk Genel Kurulu, eşlerin TMK m.221’deki istisnalar dışında mal gruplarını sözleşmeyle değiştiremeyeceğini kabul etmiştir. Bunun yerine mal ayrılığı veya TMK m.237 uyarınca farklı katılma oranı seçilebilir.

Katılma oranını sıfıra indirirsek çocuklarım korunur mu?

Eşler artık değere katılmada başka bir esas kabul edebilir; ancak bu anlaşmalar ortak olmayan çocukların ve altsoylarının saklı paylarını zedeleyemez (TMK m.237). Boşanmada uygulanması için sözleşmede açıkça öngörülmesi gerekir (TMK m.238).

Mal ayrılığı seçersek eşim mirasçım olmaz mı?

Olur. Mal ayrılığı yalnızca katılma alacağını kaldırır; eşiniz altsoyunuzla birlikte mirasınızın dörtte birine mirasçıdır (TMK m.499/1).

Eşimin miras payını vasiyetnameyle azaltabilir miyim?

Eşin altsoyla birlikte mirasçı olduğu durumda saklı payı yasal miras payının tamamıdır (TMK m.506). Bu nedenle vasiyetnameyle azaltılamaz; tek yol mirastan feragat sözleşmesidir.

Mirastan feragati nikâhtan önce yapabilir miyiz?

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi nikâhtan dakikalar önce yapılan sözleşmeyi oy çokluğuyla geçerli saymıştır; ancak aksi yönde kararlar da aktarılmaktadır. En güvenlisi evlendikten sonra resmî vasiyetname şeklinde yapmak veya yenilemektir.

Kendi adıma kayıtlı evimi eşimin rızası olmadan satabilir miyim?

Ev aile konutuysa satamazsınız; diğer eşin açık rızası gerekir (TMK m.194). Kişisel mal olması bu sonucu değiştirmez.

Ölünce eşim evimde oturmaya devam edebilir mi?

Sağ kalan eş, katılma alacağına mahsuben intifa veya oturma hakkı (TMK m.240) ya da miras payına mahsuben mülkiyet hakkı (TMK m.652) isteyebilir. TMK m.240 bakımından mal rejimi sözleşmesiyle farklı düzenleme yapılabilir.

Eski eşimden aldığım nafaka ne olur?

Yoksulluk nafakası alıyorsanız yeniden evlenmenizle kendiliğinden kalkar (TMK m.176/3). Çocuklarınız için ödenen iştirak nafakası ise devam eder.

Önceki eşimden katılma alacağı isteyebilir miyim?

Tasfiye yapılmadıysa isteyebilirsiniz. Süre on yıldır ve boşanma kararının kesinleşmesinden başlar; protokoldeki genel beyanlar tasfiyeden feragat sayılmayabilir (YHGK 2019/335 E.).

Eski evimi satıp yeni ev alırsam ne olur?

Yeni ev, kişisel paranızla alındığı ölçüde kişisel maldır (TMK m.220/4). Kalan kısım edinilmiş sayılır; bu nedenle satış bedelinin yeni alımda kullanıldığını belgelemeniz gerekir.

Ortak çocuğumuz olursa durum değişir mi?

Ortak çocuk da altsoy olarak mirasçıdır. TMK m.237’deki saklı pay koruması ise yalnızca eşlerin ortak olmayan çocukları ve onların altsoyu içindir.