Eşime Vekâletname Vermiştim, Mallarımı Sattı: Vekâletin Kötüye Kullanılması, Azil ve Tapu İptali (TBK 504-506)

Eşinize verdiğiniz vekâletname, sizin adınıza işlem yapma yetkisi verir; ama sizin aleyhinize davranma hakkı vermez. Vekil, özel olarak yetkili kılınmadıkça taşınmazı devredemez, bir hakla sınırlandıramaz ve bağışlama yapamaz (TBK m.504/3); yetkisi olsa bile işi vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle yürütmek zorundadır (TBK m.506/2). Yargıtay, geniş yetkinin bu borcu ortadan kaldırmadığını ve oransız bedelle satışın kötüye kullanma olduğunu kabul etmektedir. Alıcı kötüye kullanmayı biliyor veya bilmesi gerekiyorsa satış sizi bağlamaz ve tapunun iptalini isteyebilirsiniz; alıcı iyiniyetliyse korunur ve zararınızı vekil olan eşinizden istersiniz. Tapu iptali ve tescil davası zamanaşımına tabi değildir; yine de vekâleti hemen azletmek, azli tebliğ ettirmek ve tapuya tedbir koydurmak gerekir.

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Vekâletin kapsamı ve özel yetki
• Vekâlet ne zaman kötüye kullanılmış sayılır?
• Alıcı kim? İyiniyet meselesi
• Eşler arasında özel durumlar
• Azil: ilk ve en acil adım
• Dava yolları, süre ve mahkeme
• Ceza boyutu
• Hangi belgeleri toplamalısınız?
• Dilekçe örnekleri
• Örnek senaryolar
• Adım adım yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Eşe verilen vekâletnameyle yapılan satışlarda en sık sorulan soruların kısa cevapları aşağıdadır.

Vekâletname ile mal kaçırmanın genel kuralları için vekâletname ile mal kaçırma, hazır dilekçe için vekâletin kötüye kullanılması dava dilekçesi örneği yazılarımıza bakabilirsiniz.

Vekâletin Kapsamı ve Özel Yetki

Vekâlet sözleşmesi, vekilin vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlendiği sözleşmedir (TBK m.502). Vekâletin kapsamı sözleşmede açıkça gösterilmemişse görülecek işin niteliğine göre belirlenir ve işin görülmesi için gerekli hukuki işlemleri yapma yetkisini de kapsar (TBK m.504/1-2). Ancak kanun bazı önemli işlemleri ayrıca özel yetkiye bağlamıştır: vekil, özel olarak yetkili kılınmadıkça dava açamaz, sulh olamaz, hakeme başvuramaz, kambiyo taahhüdünde bulunamaz, bağışlama yapamaz, kefil olamaz, taşınmazı devredemez ve bir hakla sınırlandıramaz (TBK m.504/3).

Bu nedenle eşinize “her türlü işlerimi takip etsin” şeklinde genel bir vekâletname verdiyseniz, bu belgeyle evinizin satılması veya üzerine ipotek kurulması mümkün olmamalıdır. Hukuk Genel Kurulu da ipotek için vekâletnamede açık yetki ve resmî şekil aranacağını kabul etmiştir (YHGK, 13.04.2021, E.2017/2005, K.2021/478; derlemede aktarıldığına göre). Sorun, çoğu zaman vekâletnamede “taşınmazlarımı dilediği bedelle satmaya” gibi geniş bir özel yetki bulunmasıyla ortaya çıkar.

Vekâletin ölümle sona ermesi için vekâletname ölümle sona erer mi yazımıza bakabilirsiniz.

Vekâlet Ne Zaman Kötüye Kullanılmış Sayılır?

Vekil üstlendiği iş ve hizmetleri vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle yürütmekle yükümlüdür; özen borcundan doğan sorumluluğun belirlenmesinde basiretli bir vekilin göstermesi gereken davranış esas alınır (TBK m.506/2-3). Hukuk Genel Kurulu, geniş yetkinin sadakat ve özen borcunu ortadan kaldırmadığını ve oransız bedelle yapılan satışın kötüye kullanma olduğunu kabul etmiştir (YHGK, 03.06.2020, E.2019/693, K.2020/335). Vekilin vekâlet vereni zararlandırıcı davranışlardan kaçınma yükümlülüğü her durumda vardır (YHGK, 15.03.2023, E.2021/946, K.2023/219; her ikisi derlemede aktarıldığına göre).

Kötüye kullanmayı iddia eden taraf bunu ispatlamalıdır. Hukuk Genel Kurulu, tarafların birbirini tanımasının ve sözleşmedeki bedelle gerçek bedel arasındaki farkın tek başına kötüye kullanmanın ispatı için yeterli görülemeyeceğini, bu iddiayı ileri sürenin ispat yükü altında olduğunu belirtmiştir (YHGK, 16.04.2025, E.2023/7-1037, K.2025/235). Buna karşılık vekilin taşınmazı kendisine satış göstererek devralıp bedeli ödediğine dair belge sunamadığı bir dosyada Yargıtay 1. Hukuk Dairesi kötüye kullanmayı kabul etmiş ve tapu iptali ile tescil isteğinin kabulü gerektiğini belirtmiştir (1. HD, 07.10.2021, E.2021/6752, K.2021/5259). Satış bedelini vekâlet verene ödediğini ispat yükü de vekildedir (1. HD, 07.10.2019, E.2016/12501, K.2019/5066; derlemede aktarıldığına göre).

Mal kaçırmanın genel görünümleri için eşin boşanmadan önce mal kaçırması yazımıza bakabilirsiniz.

Alıcı Kim? İyiniyet Meselesi

Davanın sonucunu çoğu zaman alıcının durumu belirler. Tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya başka bir ayni hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımı korunur (TMK m.1023). Kanunun iyiniyete sonuç bağladığı durumlarda asıl olan iyiniyetin varlığıdır; ancak durumun gerektirdiği özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz (TMK m.3). Hukuk Genel Kurulu, alıcı iyiniyetliyse vekilin görevini kötüye kullanmasının vekil ile vekâlet veren arasında bir iç sorun olarak kalacağını; alıcı vekille birlikte hareket etmişse ya da kötüye kullanmayı biliyor veya bilmesi gerekiyorsa vekâlet verenin sözleşmeyle bağlı olmadığını ve tapunun iptalini her zaman isteyebileceğini kabul etmiştir (YHGK, 03.07.2024, E.2023/1-605, K.2024/356; Karamercan Hukuk’ta yayımlanan metin). Dürüstlük kuralı hâkim tarafından resen gözetilir (TMK m.2).

Yakın akrabalık bu değerlendirmede önemli bir olgudur. Vekilin taşınmazı rayiç değerinin yaklaşık yarısına kendi kardeşine sattığı bir dosyada Hukuk Genel Kurulu, alıcı kardeşin iyiniyetli sayılamayacağını kabul etmiştir (YHGK, 19.12.2019, E.2017/1272, K.2019/1399; Hukuki Haber’de yayımlanan metin). Yargıtay 1. Hukuk Dairesi de edinenin vekâlet verenin yakın akrabası olduğu ve durumu bilebilecek konumda bulunduğu bir olayda iyiniyet korumasını tanımamıştır (1. HD, 01.04.2014, E.2013/19282, K.2014/6854; derlemede aktarıldığına göre).

Yakın akraba adına yapılan devirlerin mal paylaşımına etkisi için eşim evi annesinin adına aldı yazımıza bakabilirsiniz.

Eşler Arasında Özel Durumlar

Vekilin eş olması bazı ek sorular doğurur. Birincisi aile konutudur. Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutunu devredemez ve üzerindeki hakları sınırlayamaz (TMK m.194/1). Bu koruma malik olmayan eşe tanınmıştır. Evin sahibi olduğunuz ve satışı eşiniz vekil olarak yaptığı için, bu hüküm vekâlet veren eşi kendiliğinden korumaz (bizim değerlendirmemiz). Buna karşılık eşiniz vekâletle aile konutu olan evinizi bir başkasına ipotek ettirmişse, rızasız ipotek konusundaki içtihat ayrıca değerlendirilmelidir.

İkincisi mal rejimidir. Eşinize ait olmayan mallarınız onun adına devredildiyse, bu malı geri almanın yolu tapu iptali ve tescil davasıdır. Bu dava açılmadan yalnızca mal paylaşımına gidilirse, eşin adına geçmiş taşınmazın niteliği ayrıca tartışma konusu olur; karşılıksız kazanma yoluyla edinilen değerlerin kişisel mal sayılması (TMK m.220/2) gibi savunmalarla karşılaşılabilir ve hakkınız katılma alacağıyla sınırlı kalabilir. Oysa tapu iptali ile mal bütünüyle size döner (bizim değerlendirmemiz). Satış bedeli eşinizde kaldıysa bu, eşler arasındaki bir alacaktır; mal rejimi eşler arasındaki borçların muaccel olmasını önlemez (TMK m.217) ve evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirinden alacakları için zamanaşımı işlemez (TBK m.153/1-3).

Üçüncüsü koruma önlemleridir. Ailenin ekonomik varlığının korunması gerektiği ölçüde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir; taşınmazlarda bu kısıtlama resen tapuya şerh edilir (TMK m.199). Hukuk Genel Kurulu, boşanma kesinleşince bu tedbirin konusuz kalacağını kabul etmiştir (YHGK, 08.02.2022, E.2019/440, K.2022/85; derlemede aktarıldığına göre).

Eşler arası alacakların ispatı için eşime borç para verdim, aile konutu şerhi için aile konutu şerhi tapuya nasıl konulur yazılarımıza bakabilirsiniz.

Azil: İlk ve En Acil Adım

Vekâlet veren veya vekil, sözleşmeyi her zaman tek taraflı olarak sona erdirebilir; uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür (TBK m.512). Temsil olunan, hukuki işlemden doğan temsil yetkisini her zaman sınırlayabilir veya geri alabilir ve bu haktan önceden feragat edemez (TBK m.42/1-2). Bu nedenle vekâletnamede yer alan “azil hakkımdan feragat ediyorum” gibi kayıtlar azil hakkını ortadan kaldırmaz. Hukuk Genel Kurulu azlin herhangi bir şekle tabi olmayan, tek taraflı ve ileriye etkili bir beyan olduğunu kabul etmiştir (YHGK, 08.11.2023, E.2022/1072, K.2023/1064; derlemede aktarıldığına göre).

Azlin sonuç doğurması için vekile ulaşması önemlidir. Vekil, sözleşmenin sona erdiğini öğrenmeden önce yaptığı işlerden dolayı vekâlet vereni, sözleşme devam ediyormuş gibi sorumlu kılar (TBK m.514). Temsil olunan, verdiği yetkiyi üçüncü kişilere açıkça veya dolaylı biçimde bildirmişse, yetkiyi geri aldığını onlara bildirmediği takdirde bunu iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri süremez (TBK m.42/3). Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, vekilin azledildiğini öğrenmeden önce yaptığı işlemlerin vekâlet vereni bağladığını ve azilnamenin aziller siciline işlenip işlenmediğine ilişkin kayıtların getirtilmesi gerektiğini belirtmiştir (1. HD, 13.10.2021, E.2021/1620, K.2021/5484). Azilden sonra yapılan devrin geçerliliğinin vekilin azli bilip bilmediğine bağlı olduğu da ayrıca vurgulanmıştır (1. HD, 08.06.2022, E.2022/3177, K.2022/4626; her ikisi derlemede aktarıldığına göre).

Azilname örneği için vekâletin kötüye kullanılması dava dilekçesi örneği yazımızdaki ek metne bakabilirsiniz.

Dava Yolları, Süre ve Mahkeme

Alıcı kötüye kullanmayı biliyor veya bilmesi gerekiyorsa açılacak dava tapu iptali ve tescil davasıdır. Alıcının iyiniyetli çıkması ihtimaline karşı dava terditli kurulmalı, tapu iptali kabul edilmezse taşınmazın gerçek değeri ile satış bedeli arasındaki farkın ve ödenmeyen bedelin vekilden tahsili istenmelidir. Vekil, işin yürütülmesiyle ilgili hesap vermek ve vekâlet dolayısıyla aldıklarını vekâlet verene vermekle yükümlüdür; geciktirdiği paranın faizini de öder (TBK m.508). Yargıtay, bu faizin gecikme tarihinden işleyeceğini ve ayrıca temerrüt ihtarı gerekmediğini kabul etmiştir (3. HD, 25.05.2023, E.2022/8063, K.2023/1612; derlemede aktarıldığına göre).

Süre bakımından Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, tapu iptali ve tescil istekli davaların zamanaşımı ya da hak düşürücü süreye tabi olmadığını açıkça belirtmiştir (1. HD, 01.06.2020, E.2016/18465, K.2020/1954; Hukuki Haber’de yayımlanan metin). Vekâlet sözleşmesinden doğan alacaklar için kanunda beş yıllık zamanaşımı öngörülmüştür (TBK m.147/5); ancak vekâletin kötüye kullanılmasına dayanan bir davada ilk derece mahkemesinin beş yıllık zamanaşımı gerekçesiyle verdiği ret kararı bozulmuştur (1. HD, 07.10.2021, E.2021/6752, K.2021/5259). Vekâletten doğan alacaklarda zamanaşımının vekâlet ilişkisi devam ederken işlemediği, sona erme veya hesap verme ile başladığı da kabul edilmiştir (3. HD, 12.03.2025, E.2024/2140, K.2025/1522; derlemede aktarıldığına göre). Eşler arasında ayrıca TBK m.153/1-3 uygulanır.

Tapu iptali ve tescil davası kural olarak asliye hukuk mahkemesinde görülür ve taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12). Davalı eş olduğunda görev tartışması çıkabilir; Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin eşler arasındaki borçlara ilişkin bazı kararlarında aile mahkemesi görevli görülmüştür (2. HD, 01.11.2007, E.2006/19987, K.2007/14622; derlemede aktarıldığına göre). Bu nedenle dilekçede dayanılan hukuki ilişkinin vekâlet olduğunun açıkça belirtilmesi yararlıdır (bizim değerlendirmemiz). Dava sırasında taşınmazın yeniden devrini önlemek için ihtiyati tedbir istenmelidir (HMK m.389).

Taşınmazın rayiç değerinin belirlenmesi için ev ve araç değeri nasıl belirlenir yazımıza bakabilirsiniz.

Ceza Boyutu

Satış bedelini alıp vermeyen vekil bakımından güveni kötüye kullanma suçu gündeme gelebilir. Kanun, suçun başkasının mallarını idare etmek yetkisinin gereği olarak tevdi ve teslim edilmiş eşya hakkında işlenmesini nitelikli hâl olarak düzenlemiştir (TCK m.155/2). Ancak malvarlığına karşı suçlarda, haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin zararına işlenen fiil nedeniyle diğer eş hakkında cezaya hükmolunmaz; ayrılık kararı verilmiş eşler bakımından ise ceza şikâyet üzerine yarı oranında indirilir (TCK m.167). Boşanma davasının açılmış olması ayrılık kararı anlamına gelmez.

Bu nedenle eşler arasında asıl koruma hukuk davası ve tedbir yoluyla sağlanır. Ceza hükmü verilmemesi, vekil eşin hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; satış bedelinin iadesi ve tazminat talebi saklıdır.

Güveni kötüye kullanma suçu için güveni kötüye kullanma suçu nedir, eşler arası şahsi cezasızlık için eşim düğün altınlarımı izinsiz bozdurdu yazılarımıza bakabilirsiniz.

Hangi Belgeleri Toplamalısınız?

Kötüye kullanmayı iddia eden taraf bunu ispatlamalıdır (TMK m.6; HMK m.190). Hukuk Genel Kurulunun tanışıklık ve bedel farkını tek başına yeterli görmediği dikkate alındığında, birden fazla göstergenin birlikte ortaya konması gerekir. Her delilin hangi vakıa için gösterildiği dilekçede belirtilmelidir (HMK m.194).

Paranın kaynağı ve akışının izlenmesi için evdeki nakit ve çekilen paranın ispatı yazımıza bakabilirsiniz.

Dilekçe Örnekleri

1. Tapu iptali ve tescil, olmazsa tazminat (vekâlet veren eş)

2. Satış bedelinin ve hesabın verilmesi (alıcı iyiniyetli olduğunda)

3. Dava açılmadan önce ihtiyati tedbir talebi

Örnek Senaryolar

Örnek 1: Kardeşe ucuz satış. Kadın, yurt dışında çalışırken kocasına evini satma yetkisini de içeren bir vekâletname vermiştir. Koca, rayiç değeri 4.000.000 TL olan daireyi 1.500.000 TL bedelle kendi kardeşine satmış, bedel kadına ödenmemiştir. Satıştan sonra dairede yine koca oturmaktadır.

Örnek 2: İyiniyetli alıcıya satış. Koca, vekâletle kadının dairesini hiç tanımadığı bir alıcıya 3.900.000 TL’ye satmış, bedel banka yoluyla kocanın hesabına ödenmiştir. Dairenin rayiç değeri 4.000.000 TL’dir.

Örnek 3: Vekilin evi kendi adına devralması. Koca, vekâletle kadının dairesini bedel ödemeden kendi adına devralmıştır. Kadın tapu iptali davası açmadan yalnızca mal paylaşımı davasıyla yetinmeyi düşünmektedir. Dairenin değeri 4.000.000 TL’dir.

Adım Adım Yol Haritası

1. Vekâleti hemen azledin. Noterden azilname düzenletin ve eşinize tebliğ ettirin (TBK m.512, m.514).
2. Azli bildirin. Azilnamenin bir örneğini tapu müdürlüğüne ve işlem yapılabilecek bankalara verin (TBK m.42/3).
3. Tapu kaydını çıkarın. Tedavül kaydı, akit tablosu ve takyidat dökümünü alın.
4. Bedeli ve parayı izleyin. Satış bedelinin kime ödendiğini banka kayıtlarıyla belirleyin (TBK m.508).
5. Alıcıyı araştırın. Vekil eşle akrabalığını, ödeme gücünü ve satıştan sonra taşınmazı kimin kullandığını tespit edin.
6. Tedbir isteyin. Taşınmazın yeniden devrini önlemek için ihtiyati tedbir talep edin (HMK m.389).
7. Davayı terditli açın. Önce tapu iptali ve tescil, olmazsa tazminat isteyin (HMK m.111).
8. Mal paylaşımını ayrıca planlayın. Boşanma ve mal paylaşımı davası ile vekâlet davasının ilişkisini değerlendirin.

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

Eşime verdiğim vekâletle evimi satabilir mi?

Ancak vekâletnamede taşınmaz satışı için özel yetki varsa satabilir (TBK m.504/3). Genel vekâlet taşınmaz devri için yeterli değildir.

Vekâletnamede satış yetkisi varsa yapılacak bir şey yok mu?

Vardır. Vekil, yetkisi olsa bile işi sizin haklı menfaatlerinizi gözeterek sadakat ve özenle yürütmek zorundadır (TBK m.506/2). Yargıtay geniş yetkinin bu borcu ortadan kaldırmadığını kabul etmektedir.

Ucuza satış tek başına yeterli mi?

Her zaman değil. Hukuk Genel Kurulu, tanışıklık ve bedel farkının tek başına kötüye kullanmanın ispatı için yeterli olmadığını belirtmiştir (YHGK 2023/7-1037 E.). Bedelin ödenmemesi, akrabalık ve satıştan sonraki kullanım gibi göstergeler birlikte sunulmalıdır.

Eşim evi kendi adına devraldı; ne yapabilirim?

Tapu iptali ve tescil davası açabilirsiniz. Yargıtay, vekilin taşınmazı kendisine devralıp bedeli ödediğini ispatlayamadığı bir dosyada kötüye kullanmayı kabul etmiştir (1. HD 2021/6752 E.).

Alıcı eşimin kardeşi; tapuyu geri alabilir miyim?

Yakın akraba alıcının durumu bilebilecek konumda olduğu kabul edilerek iyiniyet koruması tanınmayabilir (YHGK 2017/1272 E.). Bu durumda tapu iptali ve tescil istenebilir.

Alıcı tanımadığımız biri ve parasını ödemiş; ne olur?

Tapu kütüğüne iyiniyetle dayanan üçüncü kişinin kazanımı korunur (TMK m.1023). Bu durumda satış bedelini ve zararınızı vekil olan eşinizden istersiniz (TBK m.506, m.508).

Satış parası eşimde kaldı; nasıl alırım?

Vekil, vekâlet dolayısıyla aldıklarını vermek ve geciktirdiği paranın faizini ödemekle yükümlüdür (TBK m.508). Bu alacak için dava açabilirsiniz; evlilik sürerken zamanaşımı işlemez (TBK m.153/1-3).

Vekâleti nasıl iptal ederim?

Noterden azilname düzenletip eşinize tebliğ ettirirsiniz. Azil şekle tabi değildir; ancak ispat ve sicil kaydı için noter yoluyla yapılması ve tapu müdürlüğüne bildirilmesi önerilir (TBK m.512).

Azilden sonra yapılan satış geçerli mi?

Vekil azli öğrenmişse kural olarak sizi bağlamaz. Vekilin azli öğrenmeden yaptığı işlemler ise sizi bağlayabilir (TBK m.514); azilden haberi olmayan iyiniyetli üçüncü kişiler de korunabilir (TBK m.42/3).

Vekâletnamede azilden feragat ettiğim yazıyor; azledemez miyim?

Azledebilirsiniz. Temsil olunan, yetkiyi geri alma hakkından önceden feragat edemez (TBK m.42/2) ve vekâlet her zaman tek taraflı sona erdirilebilir (TBK m.512).

Tapu iptali davası için süre var mı?

Yargıtay, tapu iptali ve tescil istekli davaların zamanaşımı ya da hak düşürücü süreye tabi olmadığını kabul etmektedir (1. HD 2016/18465 E.). Ancak beklemek taşınmazın iyiniyetli kişilere geçmesi riskini artırır.

Eşim ceza alır mı?

Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşler arasında malvarlığına karşı suçlarda cezaya hükmolunmaz (TCK m.167/1). Ayrılık kararı varsa ceza şikâyet üzerine yarı oranında indirilir (TCK m.167/2). Hukuki sorumluluk her durumda devam eder.

Hangi mahkemede dava açılır?

Tapu iptali ve tescil davası kural olarak asliye hukuk mahkemesinde ve taşınmazın bulunduğu yerde açılır (HMK m.12). Davalı eş olduğunda görev konusunda tartışma çıkabileceğinden dilekçede vekâlet ilişkisi açıkça belirtilmelidir.

Dava sürerken ev başkasına satılırsa ne olur?

Yeni alıcı iyiniyetliyse korunabilir. Bu nedenle dava açarken veya dava öncesinde tapu kaydına ihtiyati tedbir konulması istenmelidir (HMK m.389, m.397).

Bu satış mal paylaşımını nasıl etkiler?

Tapu iptali ile malınız size dönerse mal paylaşımı bu duruma göre yapılır. Yalnızca mal paylaşımıyla yetinirseniz hakkınız katılma alacağıyla sınırlı kalabilir; bu nedenle önce tapu iptali yolu değerlendirilmelidir (bizim yorumumuz).

Eşim evimi vekâletle ipotek ettirdiyse?

İpotek için vekâletnamede açık yetki ve resmî şekil aranır (YHGK 2017/2005 E.). Yetki yoksa veya kötüye kullanılmışsa ipoteğin kaldırılması istenebilir; bankanın iyiniyeti ayrıca değerlendirilir.