Eşim Evi Annesinin Adına Aldı (Muvazaa): Boşanmada Hakkımı Nasıl Alırım? TMK 229, 241, Aile Konutu ve YHGK 2025 Kararı

Eşiniz evi kendi kazancıyla alıp annesinin adına tescil ettirdiyse veya kendi adına olan evi boşanma öncesinde annesine “sattıysa”, hakkınız kaybolmaz; ancak hangi yolun izleneceği evin durumuna bağlıdır. Mal rejimi davasında, eşin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde rızanız olmadan yaptığı karşılıksız kazandırmalar ile katılma alacağınızı azaltmak kastıyla yaptığı devirler edinilmiş mallara değer olarak eklenir (TMK m.229). Davanın anneye ihbar edilmesi hâlinde karar ona karşı da ileri sürülebilir (m.229/2). Eşin malvarlığı alacağınızı karşılamazsa, eksik kalan miktarı bu kazandırmadan yararlanan anneden isteyebilirsiniz; bu dava hakkı öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinden itibaren beş yıl içinde kullanılmalıdır (TMK m.241). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 16.04.2025 tarihli kararında, alacaklı eşin muvazaalı devir nedeniyle üçüncü kişiye dava açabileceğini; alacağın varlığı için mal rejimi davasının bekletici mesele yapılacağını; alacak ve muvazaa ispatlanırsa tapu iptal ve tesciline gerek olmaksızın taşınmazın haciz ve satışının istenebileceğini kabul etmiştir. Ev aile konutuysa durum daha da açıktır: eşin açık rızası olmadan yapılan devir geçersizdir ve tapuda şerh bulunmasa da alıcının iyiniyeti sonucu değiştirmez (YHGK 25.10.2022; Yargıtay 2. HD 10.02.2025). Ev elden çıkmadan ihtiyati tedbir istenmesi, bütün yolların ortak ve en acil adımıdır.

İçindekiler

• Kısa cevap: senaryolara göre yol
• Muvazaa nedir? Görünüşteki satış, gerçek irade
• Dört hukuki yol ve farkları
• 1. yol: mal rejimi davasında eklenecek değer (TMK 229)
• 2. yol: anneye karşı tamamlayıcı dava (TMK 241)
• 3. yol: muvazaa davası ve YHGK 2025 kararı
• 4. yol: aile konutu annesine devredildiyse (TMK 194)
• Babası, kardeşi veya şirketi adına alınan mallar
• Hesap örneği: yollar arasındaki fark
• Muvazaa nasıl ispat edilir?
• Ev elden çıkmadan: ihtiyati tedbir
• Dava dilekçelerinde yer alacak talepler
• Süreler
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevap: Senaryolara Göre Yol

“Eşim evi annesinin adına aldı” cümlesi birbirinden farklı birkaç durumu anlatabilir. Her birinde hukuki yol ve ispat edilmesi gerekenler değişir.

Bütün senaryolarda ortak olan iki nokta vardır: birincisi, evin gerçekte eşin parasıyla alındığını veya devrin görünüşte olduğunu ispat etmek; ikincisi, ev üçüncü bir kişiye satılmadan önce tedbir almak. Evin kayınpederin adına olduğu ve sizin katkınızı geri istediğiniz durumu evlendiğimiz ev kayınpederimin üzerine yazısında ayrıca ele aldık.

Muvazaa Nedir? Görünüşteki Satış, Gerçek İrade

Muvazaa, tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla gerçek iradelerine uymayan bir görünüş yaratmasıdır. Türk Borçlar Kanunu m.19’a göre bir sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde ve yorumunda, tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın gerçek ve ortak iradeleri esas alınır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2025 tarihli kararında TBK m.19 ile yalnızca nispi muvazaanın düzenlendiğini, mutlak muvazaanın ise içtihatla şekillendiğini belirtmiştir.

Muvazaalı işlem tarafları arasında geçersizdir; ancak muvazaanın sonucunu kimin, hangi davayla ve ne kadar ileri sürebileceği ayrı bir sorundur. Mal rejimi açısından bu soruyu cevaplayan dört farklı yol vardır ve bunlar birbirinin alternatifi değil, çoğu zaman tamamlayıcısıdır. Mirasçıların ileri sürdüğü muris muvazaası ise farklı bir kurumdur; onu muris muvazaası ve tapu iptali yazısında anlattık.

Dört Hukuki Yol ve Farkları

Bu yolların seçimi stratejik bir karardır. Eklenecek değer yolu, mal rejimi davasının içinde ve en az ispat yüküyle işler; ancak sonuç bir para alacağıdır ve eşin ödeme gücü yetersizse tahsil sorunu doğar. Muvazaa davası ise taşınmazın kendisine ulaşmayı sağlar, fakat muvazaanın ispatı daha zordur. Aile konutu davası, şartları varsa en güçlü sonuç olan tapu iptali ve tescilini sağlar. Uygulamada çoğu zaman bu yollar birlikte işletilir. Mal kaçırmaya karşı genel stratejiyi eşinden mal kaçıran tarafa karşı ne yapılabilir yazısında da ele aldık.

1. Yol: Mal Rejimi Davasında Eklenecek Değer (TMK 229)

Kanun, mal rejiminin tasfiyesinde iki tür kazandırma veya devrin edinilmiş mallara değer olarak ekleneceğini öngörür (TMK m.229/1):

1. Eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar,
2. Bir eşin mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler.

Eşin kendi kazancıyla ödediği bedelle evi annesinin adına tescil ettirmesi, annesine yapılmış bir kazandırmadır. Bu kazandırma boşanma davasından önceki bir yıl içinde yapılmışsa, eşin kastını ispat etmeniz gerekmez; rızanızın bulunmaması yeterlidir. Daha eski bir tarihte yapılmışsa, katılma alacağınızı azaltma kastının ispatı gerekir. Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olarak sona erdiğinden (TMK m.225/2), bir yıllık süre dava tarihinden geriye doğru hesaplanır.

Bu yolun en önemli usul ayrıntısı ihbardır. Bu tür kazandırma veya devirlere ilişkin uyuşmazlıklarda mahkeme kararı, davanın kendisine ihbar edilmiş olması koşuluyla kazandırma veya devirden yararlanan üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir (TMK m.229/2). Bu nedenle mal rejimi davasında eşin annesine davanın ihbar edilmesi istenmelidir (HMK m.61). İhbar yapılmazsa, kararın anneye karşı ileri sürülmesi ve TMK m.241’deki tamamlayıcı davada aynı tartışmaların yeniden yapılması gerekebilir.

Eklenecek değerlerin hangi tarihteki değerle hesaba katılacağı da kanunda düzenlenmiştir: edinilmiş mallara hesapta eklenecek olanların değeri, malın devredildiği tarih esas alınarak hesaplanır (TMK m.235/2). Değerlemenin uygulamada nasıl yapıldığını ve kastın hangi olgularla ispatlandığını eşin boşanmadan önce mal kaçırması (TMK 229) ve eşinden mal kaçıran tarafa karşı ne yapılabilir yazılarında ayrıntılı olarak anlattık.

2. Yol: Anneye Karşı Tamamlayıcı Dava (TMK 241)

Eklenecek değer, katılma alacağınızı büyütür; ama bu alacak eşinizden tahsil edilir. Eşinizin üzerine kayıtlı başka mal yoksa kâğıt üzerinde büyük bir alacak elde edip tahsil edememe riski vardır. Kanun bu riske karşı tamamlayıcı bir dava öngörür: tasfiye sırasında borçlu eşin malvarlığı veya terekesi katılma alacağını karşılamadığı takdirde, alacaklı eş veya mirasçıları, edinilmiş mallarda hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmaları bunlardan yararlanan üçüncü kişilerden eksik kalan miktarla sınırlı olarak isteyebilir (TMK m.241/1).

Beş yıllık üst süre mal rejiminin sona erdiği tarihten, yani boşanma davasının açıldığı tarihten başlar. Mal rejimi davaları çoğu zaman yıllar sürdüğünden, bu sürenin mal rejimi davası bitmeden dolabileceğine dikkat edilmelidir. Bu nedenle TMK m.241 davasının, eşin malvarlığının yetersiz olduğu anlaşılır anlaşılmaz ve gerekirse mal rejimi davasıyla eş zamanlı olarak açılması değerlendirilmelidir.

3. Yol: Muvazaa Davası ve YHGK 2025 Kararı

Eşin evini boşanma öncesinde annesine görünüşte satması veya kendi parasıyla aldığı evi annesinin adına tescil ettirmesi, alacaklı eşin muvazaa davası açmasına da imkân verir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 16.04.2025 tarihli, E.2023/618, K.2025/231 sayılı kararı bu davanın nasıl işleyeceğini ayrıntılı biçimde ortaya koymuştur.

Bu kararın pratik önemi büyüktür. Muvazaa davası, mal rejimi davasındaki alacağınızı, annenin adına görünen taşınmazdan doğrudan tahsil etmenizi sağlar. Taşınmaz eşin adına geri tescil edilmez; ancak alacağınız kadar haczedilip satılabilir. Bu nedenle mal rejimi davası açılırken muvazaa davasının da açılması ve iki davanın birbirini beklemesi, uygulamada izlenecek yoldur. Mal rejimi davasının adımlarını mal rejimi tasfiyesi davası nasıl açılır yazısında anlattık.

4. Yol: Aile Konutu Annesine Devredildiyse (TMK 194)

Eşlerin birlikte oturduğu ev kocanın adına kayıtlıysa ve koca bu evi annesine devrettiyse, en güçlü yol aile konutu korumasıdır. Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz (TMK m.194/1). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 25.10.2022 tarihli, E.2019/2-765, K.2022/1369 sayılı kararında bu sınırlamanın tapuya şerh konulduğu için değil, konutun aile konutu olması nedeniyle getirildiğini, şerh bulunmasa da işlem tarafı üçüncü kişinin iyiniyetinin sonucu değiştirmediğini ve açık rızanın varlığını ispat yükünün davalılara ait olduğunu kabul etmiştir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de 10.02.2025 tarihli, E.2025/674, K.2025/1154 sayılı kararında, aile konutunun diğer eşin açık rızası olmadan satışının geçersiz olduğunu, bu nedenle alıcı adına yapılan tescilin yolsuz tescil sayılacağını, TMK m.1023’ün aile konutu üzerinde uygulanmasının mümkün olmadığını ve aile konutu şerhinin kurucu değil açıklayıcı nitelikte olduğunu vurgulamıştır.

Bu yolun bir sınırı vardır: aile konutu koruması evlilik birliğine bağlıdır ve konutun ilk devrinde güçlü biçimde işler. Anne evi kısa süre içinde başka birine satarsa, sonraki alıcının durumu ayrıca tartışılabilir. Bu nedenle dava açılırken ihtiyati tedbirle devir yasağı istenmeli ve tedbir gecikmeden tapuya şerh ettirilmelidir. Konuyu aile konutu şerhi ve rızasız tasarrufun iptali, aile konutu şerhinin üçüncü kişiye etkisi ve iyiniyet ve aile konutu tapu iptali ve tescil dilekçesi örneği yazılarında ayrıntılı olarak anlattık.

Babası, Kardeşi veya Şirketi Adına Alınan Mallar

Aynı mantık yalnızca anne için değil, eşin babası, kardeşi, yeni partneri veya ortağı olduğu bir şirket adına alınan mallar için de geçerlidir. Belirleyici olan, malın tapuda kimin adına kayıtlı olduğu değil, gerçekte kimin parasıyla alındığı ve devrin amacının ne olduğudur.

Şirket üzerinden yapılan aktarımlar en karmaşık durumlardır; çünkü şirketin malvarlığı ortakların kişisel malvarlığından ayrıdır. Bu dosyalarda şirket kayıtları, ticaret sicili ve vergi kayıtları ile şirkete yapılan ödemeler bilirkişiyle incelenir. Eşin kendi adına olan malları ile edinilmiş mal ve kişisel mal ayrımını ise anne babanın verdiği parayla alınan ev ve ev hanımı boşanınca mal paylaşımından ne alır yazılarında anlattık.

Hesap Örneği: Yollar Arasındaki Fark

Aşağıdaki temsilî örnek, aynı olayda farklı yolların sonucu nasıl değiştirdiğini gösterir.

Örnek, eklenecek değer yolunun alacağın miktarını, tamamlayıcı dava ile muvazaa davasının ise tahsil imkânını belirlediğini gösterir. Gerçek dosyada değerler bilirkişiyle belirlenir. Kendi rakamlarınızla yaklaşık bir sonuç görmek için katılma alacağı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Muvazaa Nasıl İspat Edilir?

Muvazaa, tarafların gizli anlaşmasına dayandığı için doğrudan belgeyle ispatı nadirdir; çoğu zaman birbirini destekleyen olgularla ortaya konur. Muvazaa iddiasında bulunan üçüncü kişi, bu iddiasını her türlü delille ispat edebilir. Yakın akrabalar arasında yapılan satışlarda bedelin gerçekten ödenip ödenmediği ve alıcının ödeme gücü özellikle araştırılır.

Bu olgulardan biri tek başına yeterli olmayabilir; ancak birkaçının bir arada bulunması, mahkemenin muvazaa kanaatine varmasını kolaylaştırır. Delilleri toplarken hukuka uygun yollara başvurulmalıdır; eşin telefonuna veya hesaplarına izinsiz erişimle elde edilen bilgiler delil olarak dikkate alınmayabilir (HMK m.189/2). Banka kayıtları gibi üçüncü kişilerdeki belgeler, dava açıldıktan sonra mahkeme aracılığıyla getirtilir.

Ev Elden Çıkmadan: İhtiyati Tedbir

Annenin adına görünen ev üçüncü bir kişiye satılırsa, bütün yollar zorlaşır. Bu nedenle en acil adım, evin devrini önleyecek bir tedbir kararı almaktır. Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından veya tamamen imkânsız hâle geleceğinden endişe edilirse ihtiyati tedbir istenebilir (HMK m.389). Tedbir dava açılmadan önce de istenebilir; bu durumda tedbirin uygulanmasının istendiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas davanın açılması gerekir, aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m.390, 397).

Tedbir talebinde haklılığın yaklaşık olarak ispatı yeterlidir (HMK m.390/3); bu nedenle yukarıdaki muvazaa olgularından birkaçının belgeyle gösterilmesi çoğu zaman tedbir için yeterli olur. Kural olarak teminat istenir (HMK m.392). Tedbir kararı tapuya şerh edildiğinde, sonraki alıcılar bu durumu bilmediklerini ileri süremez. Dava öncesi tedbirleri boşanmada mal üzerine ihtiyati tedbir ve eşin tasarruf yetkisinin sınırlanması (TMK 199) yazılarında, dava açılmadan önceki dönemin bütün adımlarını ise eşim boşanma davası açacağını söyledi rehberinde anlattık.

Dava Dilekçelerinde Yer Alacak Talepler

Yolların birlikte işletilmesi, her davada doğru taleplerin yazılmasına bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her davada bulunması gereken temel talepleri özetler; dilekçeler somut olaya göre bir avukat tarafından hazırlanmalıdır.

7589 sayılı Kanun’la belirsiz alacak davası kaldırıldığından, mal rejimi ve tamamlayıcı davalar artık kısmi dava olarak açılmakta ve talep, bilirkişi raporundan sonra tahkikat sonuna kadar bir defaya mahsus artırılabilmektedir (HMK m.109/4). Dava değerinin başlangıçta düşük gösterilmesi harcı azaltır; ancak artırım hakkının kullanılmasını unutmamak gerekir.

Süreler

Bu tablodaki en tehlikeli süre, TMK m.241’deki beş yıllık üst süredir; çünkü mal rejiminin sona erdiği, yani boşanma davasının açıldığı tarihten başlar ve mal rejimi davası bitmeden dolabilir. On yıllık süreyi mal paylaşımında zamanaşımı, kısmi dava ve talep artırımını ise 7589 sayılı Kanun’un aile davalarına etkisi yazılarında anlattık.

Sık Yapılan Hatalar

1. Tedbir istemeden beklemek. Anne evi başkasına satarsa bütün yollar zorlaşır (HMK m.389).
2. Mal rejimi davasında anneye ihbar yapmamak. Karar anneye karşı ileri sürülemeyebilir (TMK m.229/2).
3. TMK 241’deki beş yıllık süreyi kaçırmak. Süre, boşanma davasının açıldığı tarihten başlar.
4. Muvazaa davasını mal rejimi davasından bağımsız düşünmek. Hukuki yarar için alacağın varlığı aranır; mal rejimi davası bekletici mesele yapılır (YHGK 16.04.2025).
5. Aile konutunda açık rıza vermek. Tapuda hazır bulunup rıza beyan etmek, sonradan devrin geçersizliğini ileri sürmeyi engeller.
6. Annenin ödeme gücünü araştırmamak. Muvazaanın en güçlü göstergelerinden biridir.
7. Yalnızca tanıklara dayanmak. Banka kayıtları ve ödeme belgeleri getirtilmelidir.
8. Hukuka aykırı yollarla delil toplamak. Delil dikkate alınmayabilir ve suç oluşturabilir (HMK m.189/2).

Sıkça Sorulan Sorular

Eşim evi annesinin adına aldı; boşanmada paylaşılır mı?

Ev doğrudan paylaşılmaz; çünkü tapuda annenin adına kayıtlıdır. Ancak eşinizin ödediği bedel, son bir yıl içinde rızanız olmadan yapılmış bir karşılıksız kazandırma veya katılma alacağınızı azaltmak kastıyla yapılmış bir devir ise edinilmiş mallara değer olarak eklenir ve alacağınız buna göre hesaplanır (TMK m.229).

Evin tapusu tekrar eşimin adına döner mi?

Ev aile konutuysa ve devir açık rızanız olmadan yapıldıysa devir geçersizdir ve tapu iptali ile eş adına tescil istenebilir (TMK m.194; YHGK 25.10.2022). Diğer durumlarda Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, muvazaa ispatlanırsa iptal ve tescile gerek olmaksızın taşınmazın alacak kadar haczinin ve satışının istenebileceğini kabul etmektedir (YHGK 16.04.2025).

Eşimin annesine dava açabilir miyim?

Evet. Eşinizin malvarlığı katılma alacağınızı karşılamazsa eksik kalan miktarı anneden isteyebilirsiniz (TMK m.241). Ayrıca devir muvazaalıysa anneye karşı muvazaa davası da açılabilir (YHGK 16.04.2025).

Muvazaa davası ne zaman açılır?

Muvazaa davasında hukuki yarar için alacağın varlığı aranır; bu nedenle görülmekte olan mal rejimi davasının sonucu bekletici mesele yapılır. Uygulamada iki dava birlikte yürütülür.

Annesine yaptığı satışın muvazaalı olduğunu nasıl ispat ederim?

Annenin bu bedeli ödeyecek gücünün olmaması, bedelin gerçekte ödenmemesi, evin fiilen eşinizin kullanımında kalması, vergi ve aidatları eşinizin ödemesi, devrin boşanma tartışmalarına yakın tarihte yapılması ve tapudaki bedelin gerçek değerin çok altında olması gibi olgular birlikte değerlendirilir.

Ev beş yıl önce annesinin adına alındı; yine de hesaba girer mi?

Boşanma davasından önceki bir yıllık süre dışında kalan kazandırmalar için katılma alacağınızı azaltma kastının ispatı gerekir (TMK m.229/1-2). Kast ispatlanırsa süre sınırı olmaksızın hesaba eklenir.

Eklenecek değer hangi tarihteki değerle hesaplanır?

Kanun, edinilmiş mallara hesapta eklenecek olanların değerinin malın devredildiği tarih esas alınarak hesaplanacağını düzenler (TMK m.235/2). Değerlemenin ayrıntıları bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

TMK 241 davasının süresi nedir?

Haklarınızın zedelendiğini öğrendiğiniz tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinden itibaren beş yıldır (TMK m.241/2). Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona erdiğinden beş yıllık süre bu tarihten başlar.

Ev aile konutuydu ve tapuda şerh yoktu; annesine satış geçerli mi?

Hayır. Eşin açık rızası olmadan aile konutunun devri geçersizdir; şerh açıklayıcı niteliktedir ve şerh bulunmasa da işlem tarafının iyiniyeti sonucu değiştirmez (YHGK 25.10.2022; Yargıtay 2. HD 10.02.2025).

Annesi evi başkasına satarsa ne olur?

Sonraki alıcının durumu ayrıca değerlendirilir ve uyuşmazlık uzar. Bu nedenle dava açılırken devir yasağı için ihtiyati tedbir istenmeli ve tedbir tapuya şerh ettirilmelidir (HMK m.389).

Eşim annesine para gönderdi, annesi kendi adına ev aldı; ne yapabilirim?

Gönderilen para, annesine yapılmış bir kazandırmadır ve TMK m.229’daki şartlarla edinilmiş mallara eklenir. Eşinizin malvarlığı yetmezse eksik kalan kısmı anneden TMK m.241 uyarınca isteyebilirsiniz.

Evi gerçekten annesi kendi parasıyla aldıysa?

Bu durumda ev annenin malıdır ve mal rejimine girmez. Muvazaa iddiasında bulunan taraf, evin gerçekte eşin parasıyla alındığını ispat etmek zorundadır.

Eşim evi kardeşinin veya babasının adına aldıysa da aynı kurallar geçerli mi?

Evet. Belirleyici olan tapudaki isim değil, malın gerçekte kimin parasıyla alındığı ve devrin amacıdır. Eklenecek değer, tamamlayıcı dava ve muvazaa davası yolları baba, kardeş veya başka bir yakın için de uygulanır (TMK m.229, 241).

Eşim parayı şirketine aktardı; ne olur?

Eşin ortağı olduğu şirket payının değeri edinilmiş mal olarak hesaba girer ve bilirkişiyle belirlenir. Şirkete yapılan aktarımlar katılma alacağını azaltma kastıyla yapılmışsa ayrıca eklenecek değer olarak değerlendirilebilir (TMK m.219, 229).

Hangi mahkemede dava açılır?

Mal rejimi davası ve aile konutuna ilişkin dava aile mahkemesinde görülür. Mal rejimi davasında boşanma davasında yetkili olan mahkeme yetkilidir (TMK m.214/2).

Dava öncesi tedbir alırsam ne kadar sürede dava açmalıyım?

Tedbirin uygulanmasının istendiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas davanın açılması ve bunun tedbiri uygulayan memura belgelenmesi gerekir; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m.397/1).