Boşanmadan Nafaka Alınabilir mi? Evlilik Devam Ederken Nafaka: TMK 196, 197, 198 ve Dava Dilekçesi Örneği

Evet, boşanma davası açmadan da nafaka alınabilir. Türk Medeni Kanunu, evlilik devam ederken eşlerin birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıklarıyla katılmasını öngörür (TMK m.186/3) ve bu yükümlülüğü yerine getirmeyen eşe karşı üç ayrı yol açar. Eşler aynı evde yaşıyorsa, eşlerden birinin istemi üzerine hâkim ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkıyı belirler; ev işlerini görme, çocuklara bakma ve diğer eşin işinde karşılıksız çalışma bu miktarın belirlenmesinde dikkate alınır ve bu katkılar geçmiş bir yıl ile gelecek yıllar için istenebilir (TMK m.196). Eşler ayrı yaşıyorsa ve ayrı yaşama haklı bir sebebe dayanıyorsa ya da diğer eş haklı sebep olmaksızın birlikte yaşamaktan kaçınıyorsa, hâkim eşlerin birbirine yapacağı parasal katkıyı belirler (TMK m.197). Şiddet varsa 6284 sayılı Kanun kapsamında da nafakaya karar verilebilir. Eş ödemezse hâkim, onun borçlularına, örneğin işverenine, ödemeyi tamamen veya kısmen diğer eşe yapmalarını emredebilir (TMK m.198); nafaka kararına uyulmaması tazyik hapsine kadar varan sonuçlar doğurur (İİK m.344). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, TMK m.197 kapsamındaki nafakanın bağımsız bir dava konusu olduğunu ve ayrı yaşama sürdükçe geçerliliğini koruyacağını kabul etmiştir. Dava, eşlerden herhangi birinin yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açılır (TMK m.201).

İçindekiler

• Kısa cevap: hangi durumda hangi nafaka?
• Evlilik sürerken nafakanın hukuki temeli
• Aynı evde yaşarken nafaka (TMK 196)
• Ayrı yaşarken nafaka (TMK 197)
• TMK 196, 197, 169 ve 175 arasındaki farklar
• Örnek durumlarla doğru yol
• Nafaka miktarı nasıl belirlenir?
• Nafaka davasında neyi, nasıl ispat etmelisiniz?
• Eş ödemezse: maaştan doğrudan ödeme (TMK 198) ve tazyik hapsi
• Çocuk için boşanmadan nafaka
• Şiddet varsa: 6284 sayılı Kanun
• Dava: mahkeme, yetki, harç ve değişiklik
• Nafaka sonradan artırılabilir veya kaldırılabilir mi?
• Dava dilekçesi örneği
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevap: Hangi Durumda Hangi Nafaka?

“Nafaka” denildiğinde çoğu kişinin aklına boşanmadan sonraki yoksulluk nafakası gelir. Oysa kanun, evlilik sürerken de eşlerden birinin aileye bakmaması hâlinde mahkemeye başvurma imkânı tanır. Hangi yolun izleneceği, eşlerin birlikte mi yoksa ayrı mı yaşadığına ve boşanma davasının açılıp açılmadığına göre değişir.

Bu yazı evlilik devam ederken, yani boşanma davası açılmadan önce ve açılmadan da alınabilen nafakaya odaklanır. Boşanma davası sürerken verilen tedbir nafakasını tedbir nafakası: dava sürerken istenen geçici nafaka, bütün nafaka türlerini ise nafaka türleri: tedbir, iştirak, yoksulluk yazılarında anlattık.

Evlilik Sürerken Nafakanın Hukuki Temeli

Evlilik, eşlere karşılıklı mali yükümlülükler yükler. Eşler birlikte yaşamak, birbirine sadık kalmak ve yardımcı olmak zorundadır (TMK m.185/3). Eşler oturacakları konutu birlikte seçer, birliği beraberce yönetir ve birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile katılır (TMK m.186). Bu katılma yükümlülüğü yalnızca para ile değil, emekle de yerine getirilir; ev işlerini gören ve çocuklara bakan eş de birliğin giderlerine katılmış sayılır.

Kanun, bu yükümlülüğün yerine getirilmemesini “evlilik birliğinin korunması” başlığı altında düzenler (TMK m.195-201). Evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya evlilik birliğine ilişkin önemli bir konuda uyuşmazlığa düşülmesi hâlinde eşler ayrı ayrı veya birlikte hâkimin müdahalesini isteyebilir; hâkim eşleri yükümlülükleri konusunda uyarır, uzlaştırmaya çalışır ve gerektiğinde eşlerden birinin istemi üzerine kanunda öngörülen önlemleri alır (TMK m.195). Nafaka bu müdahalenin en somut biçimidir. Uygulamada bu nafakalara da çoğu zaman “tedbir nafakası” denir; ancak dayanakları ve sonuçları boşanma davasındaki tedbir nafakasından farklıdır. Evlilik birliğinin korunmasına ilişkin diğer önlemleri evlilik birliğinin korunması: hâkimin müdahalesi (TMK 195) yazısında anlattık.

Aynı Evde Yaşarken Nafaka (TMK 196)

En az bilinen ama en çok ihtiyaç duyulan yol budur. Eşler aynı evde yaşamaya devam ederken eşlerden biri maaşını aileye harcamıyor, ev giderlerini karşılamıyor veya diğer eşi ve çocukları geçimsiz bırakıyorsa, boşanma davası açmak veya evi terk etmek zorunda kalmadan mahkemeye başvurulabilir. TMK m.196’ya göre:

• Eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkıyı belirler (m.196/1).
• Eşin ev işlerini görmesi, çocuklara bakması, diğer eşin işinde karşılıksız çalışması katkı miktarının belirlenmesinde dikkate alınır (m.196/2).
• Bu katkılar, geçmiş bir yıl ve gelecek yıllar için istenebilir (m.196/3).

Üçüncü fıkra çok önemlidir: aynı evde yaşarken açılan bu davada, dava tarihinden geriye doğru bir yıllık dönem için de katkı istenebilir. Ayrı yaşama durumundaki TMK m.197 nafakasının uygulamada dava tarihinden itibaren hükme bağlandığı düşünüldüğünde, geçmiş bir yılı kapsaması bu yolun önemli bir avantajıdır.

Bu dava, evliliği sona erdirmeye yönelik bir dava değildir; tam tersine evlilik birliğini korumayı amaçlar. Bu nedenle boşanmayı düşünmeyen ama eşinin aileye bakmadığı durumlarda en uygun yoldur. Koşullar değişirse hâkim kararında gerekli değişikliği yapar veya sebebi sona ermişse önlemi kaldırır (TMK m.200).

Ayrı Yaşarken Nafaka (TMK 197)

Ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailesinin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düşen eş, bu tehlike sürdükçe ayrı yaşama hakkına sahiptir (TMK m.197/1). Ayrı yaşama haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine eşlerin birbirine yapacakları parasal katkıyı belirler, konut ve ev eşyasından yararlanma konusunda karar alır ve malların yönetimiyle ilgili uygun önlemleri alır (m.197/2). Eşlerden biri haklı bir sebep olmaksızın diğerinin birlikte yaşamaktan kaçınması veya ortak hayatın başka bir sebeple olanaksız hâle gelmesi durumunda da aynı istemler ileri sürülebilir (m.197/3). Ergin olmayan çocuklar varsa hâkim, ana ve baba ile çocuk arasındaki ilişkilere dair hükümlere göre gerekli önlemleri alır (m.197/4).

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 16.03.2016 tarihli kararında, bu nafakanın bağımsız bir talep ve bağımsız bir davanın konusu olduğunu ve önlemlerin ayrı yaşamanın devam ettiği sürece varlığını sürdürdüğünü belirtmiştir. Karara konu olayda nafakaya, nafaka davasının açıldığı tarihten itibaren hükmedilmiştir. Ayrı yaşamanın haklılığı, ispatı ve terk ile ilişkisi konusunu ayrı yaşama hakkı (TMK 197) ve evden ayrılırsam terk sayılır mı yazılarında ayrıntılı olarak anlattık.

TMK 196, 197, 169 ve 175 Arasındaki Farklar

Uygulamada farklı dayanaklara sahip nafakaların hepsine zaman zaman aynı ad verildiği için karışıklık yaşanır. Oysa her birinin şartı, başlangıcı ve sona erme anı farklıdır.

Bu farkların pratik bir sonucu vardır: ayrı yaşarken TMK m.197 nafakası alan eş, sonradan boşanma davası açılırsa TMK m.169 kapsamında tedbir nafakası da isteyebilir; ancak aynı dönem için iki kez nafaka alınmaması gerekir. TMK m.197 nafakası boşanma davasının açılmasıyla kendiliğinden sona ermez; kaldırılması veya değiştirilmesi için TMK m.200 uyarınca istemde bulunulması gerekir. Boşanma sonrası yoksulluk nafakasındaki son değişikliği AYM süresiz nafaka kararı 2026: ne değişti yazısında, tedbir nafakasının başlangıç tarihini ise tedbir nafakasının başlangıç tarihi rehberinde anlattık.

Örnek Durumlarla Doğru Yol

Aşağıdaki örnekler, aynı ihtiyacın farklı olaylarda hangi hükme dayandırılacağını gösterir. Her dosyanın sonucu somut delillere göre değişir.

Üçüncü satırdaki durum özellikle önemlidir: evi terk eden eş “ben ayrı yaşıyorum, nafaka ödemem” diyemez. Kanun, haklı sebep olmaksızın birlikte yaşamaktan kaçınan eşe karşı da diğer eşin parasal katkı istemesine imkân tanır (TMK m.197/3).

Nafaka Miktarı Nasıl Belirlenir?

Kanun bir oran veya formül öngörmez. Eşler birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile katılır (TMK m.186/3); ev işlerini görme, çocuklara bakma ve diğer eşin işinde karşılıksız çalışma da dikkate alınır (TMK m.196/2). Hâkim, tarafların ekonomik ve sosyal durumlarını, ailenin yaşam düzeyini ve ihtiyaçlarını gözeterek hakkaniyete uygun bir miktar belirler.

Yaklaşık bir değerlendirme için nafaka hesaplama aracımızı kullanabilir, ev hanımı eşe bağlanan nafakanın ölçütlerini ev hanımına ne kadar nafaka bağlanır yazısında inceleyebilirsiniz.

Nafaka Davasında Neyi, Nasıl İspat Etmelisiniz?

Nafaka davasında iki temel soru vardır: nafaka yükümlüsünün ödeme gücü ne kadar ve isteyen eşin ve ailenin ihtiyacı ne kadar? TMK m.197 davasında bunlara ayrı yaşamanın haklılığı eklenir. Aşağıdaki deliller bu soruların cevabını verir.

Eşin gerçek gelirini gizlemesi, örneğin kayıt dışı çalışması veya gelirini başkasının hesabına aktarması, nafaka davalarında sık karşılaşılan bir sorundur. Bu durumda yaşam tarzını gösteren deliller, kullanılan araç, yapılan harcamalar ve tanık beyanları gelirin belirlenmesinde önem kazanır. Delilleri hukuka uygun yollarla toplamak gerekir; eşin telefonuna veya hesaplarına izinsiz erişimle elde edilen bilgiler dikkate alınmayabilir.

Eş Ödemezse: Maaştan Doğrudan Ödeme (TMK 198) ve Tazyik Hapsi

Nafaka kararı almak, tahsil etmenin yalnızca ilk adımıdır. Kanun, evlilik birliğinin korunması kapsamında bu konuda özel ve etkili bir önlem öngörür: eşlerden biri birliğin giderlerine katılma yükümlülüğünü yerine getirmezse, hâkim onun borçlularına ödemeyi tamamen veya kısmen diğer eşe yapmalarını emredebilir (TMK m.198). Bu, pratikte eşin işverenine maaşın belirli bir kısmını doğrudan diğer eşe ödemesi talimatının verilmesi anlamına gelir. Aynı talimat kira geliri elde eden eşin kiracılarına da verilebilir.

TMK m.198 talimatı, icra takibine göre çok daha hızlı ve düzenli bir tahsil sağlar; çünkü ödeme her ay kaynağında yapılır. Bu nedenle dava dilekçesinde, nafakaya hükmedilmesinin yanında işverene talimat verilmesinin de istenmesi yerinde olur. Nafaka ödenmediğinde başvurulacak şikâyet yolunu nafaka borcunu ödememek: tazyik hapsi (İİK 344) ve nafaka ödememe şikâyet dilekçesi örneği yazılarında, mal kaçırmaya karşı önlemi ise eşin tasarruf yetkisinin sınırlanması (TMK 199) rehberinde anlattık.

Çocuk İçin Boşanmadan Nafaka

Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır (TMK m.327/1). Bu yükümlülük evliliğin devam edip etmediğine bağlı değildir. Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir (TMK m.329/1). Bu nedenle eşler ayrı yaşıyorsa ve çocuk annenin yanındaysa, anne boşanma davası açmadan çocuk için babaya karşı nafaka isteyebilir. Ayırt etme gücüne sahip olan küçük de nafaka davası açabilir (TMK m.329/3).

Ayrı yaşama durumunda hâkim, ergin olmayan çocuklar için ana ve baba ile çocuk arasındaki ilişkilere dair hükümlere göre gerekli önlemleri de alır (TMK m.197/4); bu kapsamda çocuğun kimin yanında kalacağı ve diğer ebeveynle kişisel ilişkisi de düzenlenebilir. Boşanmadan sonra ise çocuk için iştirak nafakası söz konusu olur (TMK m.182). İştirak nafakasının kapsamını iştirak nafakası neleri kapsar yazısında anlattık.

Şiddet Varsa: 6284 Sayılı Kanun

Şiddet veya şiddet tehlikesi bulunan durumlarda nafaka, koruma kararıyla birlikte ve çok daha hızlı biçimde istenebilir. 6284 sayılı Kanun m.5 uyarınca hâkim, önleyici tedbirlerin yanında velayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki kurulması konularında da karar verebilir. Koruma kararı için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz (6284 m.8/3). Şiddet uygulayanın ortak konuttan uzaklaştırılması da bu kapsamda istenebilir (6284 m.5/1). Koruma kararının nasıl alınacağını 6284 koruma kararı nasıl alınır rehberinde anlattık.

Dava: Mahkeme, Yetki, Harç ve Değişiklik

Dava açılmadan önce eşin mallarını elden çıkarma riski de varsa, aynı başvuruda TMK m.199 kapsamında tasarrufların rızaya bağlanması da istenebilir. Boşanma davası açılmadan önce atılacak diğer adımları eşim boşanma davası açacağını söyledi rehberinde bir arada anlattık.

Nafaka Sonradan Artırılabilir veya Kaldırılabilir mi?

Evlilik birliğinin korunması kapsamında verilen nafaka kararları kalıcı değildir. Koşullar değiştiğinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine kararında gerekli değişikliği yapar veya sebebi sona ermişse alınan önlemi kaldırır (TMK m.200). Değiştirme, tamamlama veya kaldırma konusunda yetkili mahkeme önlem kararını veren mahkemedir; ancak her iki eşin de yerleşim yeri değişmişse eşlerden herhangi birinin yeni yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.201/3).

Nafakayı kendi başına kesmek veya azaltmak ise mümkün değildir; kararla belirlenen nafaka değiştirilinceye kadar ödenmek zorundadır ve ödenmemesi icra ile tazyik hapsine yol açar (İİK m.344). Boşanma sonrası nafakaların artırılmasını nafaka artırım davası nasıl açılır yazısında anlattık.

Dava Dilekçesi Örneği (TMK 196 / 197)

Aşağıdaki örnek, aynı evde yaşarken (TMK m.196) veya haklı sebeple ayrı yaşarken (TMK m.197) açılacak nafaka davası için bir şablondur. Olayınıza uymayan bölümleri çıkarın.

Sık Yapılan Hatalar

1. “Nafaka için önce boşanmam gerekir” sanmak. Evlilik sürerken de nafaka istenebilir (TMK m.196, 197).
2. Aynı evde yaşarken nafaka istenemeyeceğini düşünmek. TMK m.196 tam olarak bu durum içindir.
3. Geçmiş bir yılı talep etmemek. Birlikte yaşarken istenen katkı geçmiş bir yıl için de istenebilir (TMK m.196/3).
4. Haklı sebebi belgelemeden ayrı eve çıkmak. TMK m.197 nafakası haklılığa bağlıdır.
5. İşverene talimat istememek. TMK m.198 talimatı, icra takibinden çok daha hızlı tahsil sağlar.
6. Kendi geliri olduğu için nafaka isteyemeyeceğini sanmak. Gelirin bulunması tek başına engel değildir (YHGK 18.04.2018).
7. Boşanma davası açılınca TMK m.197 nafakasının kendiliğinden bittiğini düşünmek. Bağımsız bir davadır; değişiklik veya kaldırma istem gerektirir (YHGK 16.03.2016; TMK m.200).
8. Aynı dönem için iki kez nafaka istemek. TMK m.197 ve m.169 nafakalarının dönemleri çakışmamalıdır.
9. Kararla belirlenen nafakayı kendi başına kesmek. Değişiklik için dava gerekir (TMK m.200); ödememek tazyik hapsine yol açar (İİK m.344).

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanmadan nafaka alınabilir mi?

Evet. Eşler birlikte yaşarken TMK m.196, haklı sebeple ayrı yaşarken veya diğer eş haklı sebep olmadan birlikte yaşamaktan kaçınırken TMK m.197 uyarınca hâkimden parasal katkı (nafaka) belirlenmesi istenebilir. Şiddet varsa 6284 sayılı Kanun kapsamında da nafakaya karar verilebilir.

Aynı evde yaşarken eşimden nafaka isteyebilir miyim?

Evet. Eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkıyı belirler (TMK m.196/1). Ev işleri, çocuk bakımı ve eşin işinde karşılıksız çalışma da dikkate alınır.

Geçmiş aylar için nafaka isteyebilir miyim?

Aynı evde yaşarken istenen katkı, geçmiş bir yıl ve gelecek yıllar için istenebilir (TMK m.196/3). Ayrı yaşamaya dayanan TMK m.197 nafakasına ise uygulamada dava tarihinden itibaren hükmedilmektedir.

Ayrı yaşıyorum; boşanma davası açmadan nafaka alabilir miyim?

Ayrı yaşamanız haklı bir sebebe dayanıyorsa veya eşiniz haklı sebep olmaksızın birlikte yaşamaktan kaçınıyorsa, hâkimden parasal katkı belirlenmesini isteyebilirsiniz (TMK m.197/2-3).

Benim de gelirim var; yine de nafaka isteyebilir miyim?

Evet. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, gelirin bulunmasının nafakaya tek başına engel olmadığını kabul etmektedir (YHGK 18.04.2018). Eşler birliğin giderlerine güçleri oranında katılır (TMK m.186/3); ekonomik güçler birbirine çok yakınsa nafaka yükümlülüğü ortadan kalkabilir.

Eşim nafakayı ödemezse ne olur?

Hâkim, eşin borçlularına, örneğin işverenine, ödemeyi doğrudan size yapmalarını emredebilir (TMK m.198). Ayrıca karar icraya konulabilir ve nafaka kararının gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında şikâyet üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir (İİK m.344).

Maaşından doğrudan kesilmesini isteyebilir miyim?

Evet. Eşlerden biri birliğin giderlerine katılma yükümlülüğünü yerine getirmezse hâkim onun borçlularına ödemeyi tamamen veya kısmen diğer eşe yapmalarını emredebilir (TMK m.198). İşveren de eşin borçlusu olduğundan maaşın bir kısmının doğrudan size ödenmesi istenebilir.

Bu davayı hangi şehirde açarım?

Eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesinde açabilirsiniz (TMK m.201/1). Her iki eş de başvurmuşsa ilk istemde bulunanın yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (m.201/2).

Boşanma davası açarsam bu nafaka ne olur?

TMK m.197 nafakası bağımsız bir davanın konusudur ve ayrı yaşama sürdükçe geçerliliğini korur (YHGK 16.03.2016). Boşanma davasında TMK m.169 kapsamında tedbir nafakası da istenebilir; ancak aynı dönem için iki kez nafaka alınmamalıdır. Değişiklik veya kaldırma için TMK m.200 uyarınca istemde bulunulur.

Çocuk için boşanmadan nafaka alabilir miyim?

Evet. Çocuğun giderleri ana ve baba tarafından karşılanır (TMK m.327/1) ve küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir (TMK m.329/1). Ayrı yaşamada hâkim çocuklar için gerekli önlemleri de alır (TMK m.197/4).

Nafaka miktarı nasıl belirlenir?

Kanunda sabit bir oran yoktur. Hâkim, eşlerin gelirlerini, ailenin yaşam düzeyini, zorunlu giderleri, çocukların ihtiyaçlarını ve ev işleri ile çocuk bakımı gibi para dışı katkıları değerlendirerek hakkaniyete uygun bir miktar belirler (TMK m.186/3, 196/2).

Kusurlu olsam da nafaka alabilir miyim?

TMK m.196 ve boşanma davasındaki TMK m.169 nafakasında kusur ölçüt değildir; tedbir nafakası kusurlu eş yararına dahi verilebilir (YHGK 16.03.2016; YHGK 18.04.2018). TMK m.197 nafakasında ise ayrı yaşamanın haklılığı aranır.

Nafaka kararı sonradan değiştirilebilir mi?

Evet. Koşullar değiştiğinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine kararında gerekli değişikliği yapar veya sebebi sona ermişse önlemi kaldırır (TMK m.200).

Şiddet görüyorum; nafaka için ayrı dava mı açmalıyım?

Gerekmeyebilir. 6284 sayılı Kanun m.5 uyarınca hâkim, koruma kararıyla birlikte nafaka konusunda da karar verebilir. Koruma kararı için delil veya belge aranmaz (6284 m.8/3).

Ev hanımıyım; ev işlerim katkı sayılır mı?

Evet. Eşin ev işlerini görmesi ve çocuklara bakması, parasal katkının belirlenmesinde dikkate alınır (TMK m.196/2). Eşler birliğin giderlerine yalnızca para ile değil emekle de katılır (TMK m.186/3).

Eşim evi terk etti ve para göndermiyor; ne yapabilirim?

Eşlerden biri haklı bir sebep olmaksızın birlikte yaşamaktan kaçınıyorsa, diğer eş hâkimden parasal katkı belirlenmesini isteyebilir (TMK m.197/3). Ayrıca koşulları oluşmuşsa terk sebebiyle boşanma yolu da değerlendirilebilir (TMK m.164).

Eşim gelirini gizliyor; nafaka nasıl belirlenir?

Mahkeme işverene, SGK’ya, bankalara ve tapu ile trafik kayıtlarına müzekkere yazar ve tarafların ekonomik ve sosyal durumunu araştırır. Kayıt dışı gelir hâlinde yaşam tarzı, harcamalar ve tanık beyanları da değerlendirilir.

Bu dava boşanma davası anlamına mı gelir?

Hayır. TMK m.196 ve 197 davaları evliliği sona erdirmez; evlilik birliğini korumaya yönelik önlemlerdir. Boşanmayı düşünmeyen ama eşi aileye bakmayan kişiler için uygun yoldur.