Ayrı Yaşama ve Evlilik Birliğinin Korunması Talep Dilekçesi Örneği: TMK 195-201, Tedbir Nafakası ve Konut

Evlilik devam ederken de hâkimden yardım istenebilir. Eşlerden biri yükümlülüklerini yerine getirmezse veya önemli bir konuda uyuşmazlık çıkarsa hâkim eşleri uyarır, uzlaştırmaya çalışır ve gerektiğinde önlem alır (TMK m.195). Birlikte yaşanırken ailenin geçimi için parasal katkı belirlenebilir; bu katkı geçmiş bir yıl ve gelecek yıllar için istenebilir (TMK m.196). Ortak hayat nedeniyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailesinin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düşen eş ayrı yaşama hakkına sahiptir; hâkim parasal katkı, konut ve ev eşyası, malların yönetimi ve çocuklar hakkında önlem alır (TMK m.197). Ölçüt kusur değil, ayrı yaşamada haklılıktır. Ödeme yapılmazsa eşin işverenine doğrudan ödeme emri verilebilir (TMK m.198). Aşağıda üç dilekçe örneği bulunuyor.

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Kanuni çerçeve
• TMK 195: hâkimin müdahalesi
• TMK 196: birlikte yaşarken katkı
• TMK 197: ayrı yaşama ve haklılık
• Ayrı yaşamada önlemler
• TMK 198: işverene ödeme emri
• Boşanma davasıyla ilişkisi
• Ayrılık, yardım nafakası ve 6284 ile farkı
• Terk ihtarı ve ortak konut
• Görev, yetki, usul ve harç
• Önlemlerin değiştirilmesi
• Deliller ve ispat
• Dilekçe örnekleri
• Örnek senaryolar
• Yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Konunun genel anlatımı için evlilik birliğinin korunması, ayrı yaşama hakkı ve boşanmadan nafaka alınabilir mi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kanuni Çerçeve: TMK 195-201

Evlilik birliğinin korunması, boşanma davası açılmadan ve evlilik sürerken hâkimin eşler arasındaki ilişkiye müdahalesini düzenler. Kanun önce genel bir müdahale yetkisi tanır (TMK m.195), ardından birlikte yaşarken parasal katkıyı (TMK m.196), birlikte yaşamaya ara verilmesi hâlindeki önlemleri (TMK m.197), borçlulara ödeme emrini (TMK m.198) ve tasarruf yetkisinin sınırlanmasını (TMK m.199) düzenler. Önlemler değişen koşullara göre değiştirilir veya kaldırılır (TMK m.200); yetki kuralı TMK m.201’dedir.

Bu önlemlerin temelinde eşlerin karşılıklı yükümlülükleri vardır: eşler birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamak, çocukların bakımına ve eğitimine birlikte özen göstermek, birbirine sadık kalmak ve yardımcı olmakla yükümlüdür (TMK m.185). Birliğin giderlerine güçleri oranında katılırlar (TMK m.186/3). Bu yükümlülükler yerine getirilmediğinde boşanma tek çare değildir.

Tasarruf yetkisinin sınırlanması ayrı bir yazının konusudur; bu talep için TMK 199 talep dilekçesi örneği yazımıza bakabilirsiniz.

TMK 195: Hâkimin Müdahalesi

Eşlerden biri evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmez veya evlilik birliğine ilişkin önemli bir konuda uyuşmazlığa düşülürse eşler ayrı ayrı veya birlikte hâkimin müdahalesini isteyebilir. Hâkim eşleri yükümlülükleri konusunda uyarır ve uzlaştırmaya çalışır; eşlerin rızasıyla uzman kişilerin yardımını isteyebilir. Gerektiğinde eşlerden birinin istemi üzerine kanunda öngörülen önlemleri alır (TMK m.195/1-3).

Yargıtay, hâkimin doğrudan zorlayıcı önleme geçmeden önce eşleri uyarması, uzlaştırmaya çalışması ve ortak rızayla uzman yardımı istemesi gerektiğini belirterek bu adımları atlayan kararı bozmuştur (Y2HD, 06.04.2016, E.2015/26089, K.2016/6952). Ana ve babanın ortak çocuğun adı konusunda anlaşamamasını da birliğe ilişkin önemli bir uyuşmazlık saymıştır (Y2HD, 04.12.2017, E.2016/26017, K.2017/14036). Yükümlülüğü hatırlatmak için bu yola hiç başvurmamış olmanın, ileride karşı eşe kusur yüklenmesini güçleştirebileceği de belirtilmiştir (Y2HD, 16.02.2016, E.2015/12469, K.2016/2619). Kararlar ikincil kaynaktan aktarılmıştır.

Hâkimin müdahalesinin ayrıntısı için evlilik birliğinin korunması ve hâkimin müdahalesi yazımıza bakabilirsiniz.

TMK 196: Birlikte Yaşarken Parasal Katkı

Eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkıyı belirler. Eşin ev işlerini görmesi, çocuklara bakması, diğer eşin işinde karşılıksız çalışması katkı miktarının belirlenmesinde dikkate alınır. Bu katkılar geçmiş bir yıl ve gelecek yıllar için istenebilir (TMK m.196). Bu hüküm, aynı evde yaşamaya devam eden ama eve para vermeyen eşe karşı kullanılır; geriye dönük talep imkânı tanıması bakımından TMK m.197’den ayrılır.

Yargıtay’ın bu konudaki kararları dikkatle okunmalıdır. Bir kararda hâkimin TMK 196 kapsamında katkı miktarını denetime elverişli biçimde belirlemesi gerektiği ve eda hükmü kuramayacağı belirtilmiş (Y2HD, 24.11.2014, E.2014/18863, K.2014/23579); başka bir kararda ise koşullar varsa TMK 196 uyarınca tedbir nafakasına hükmedilmesi onanmıştır (Y2HD, 14.04.2016, E.2015/25906, K.2016/7668). Birlikte yaşarken istenen okul ve ev giderleri boşanmanın eki sayılmaz ve nispi harca tabidir (Y2HD, 06.10.2016, E.2016/15955, K.2016/13627).

Dilekçede bu nedenle hem katkı miktarının belirlenmesi hem de belirlenen tutarın ödenmesi istenmeli, geçmiş bir yıllık dönem ayrıca ve tutarıyla yazılmalıdır.

TMK 197: Ayrı Yaşama Hakkı ve Haklılık Ölçütü

Ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailesinin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düşen eş, bu tehlike sürdükçe ayrı yaşama hakkına sahiptir (TMK m.197/1). Birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkim eşlerden birinin istemi üzerine önlem alır (TMK m.197/2). Eşlerden biri haklı bir sebep olmaksızın birlikte yaşamaktan kaçınıyorsa veya ortak hayat başka bir sebeple olanaksız hâle gelmişse de aynı istemlerde bulunulabilir (TMK m.197/3).

Hukuk Genel Kurulu, ölçütün kusur değil ayrı yaşamada haklılık olduğunu, haklılık için eşin gelirinin bulunmaması gerekmediğini ve gelirin yalnız nafaka miktarının takdirinde dikkate alınacağını kabul etmiştir (YHGK, 25.03.2021, E.2017/2415, K.2021/347). Eş ayrı yaşamada haklıysa kusursuz olmasa bile nafakaya hükmedilir (YHGK, 29.11.2022, E.2020/366, K.2022/1619). Ayrılığın erkeğin kadını annesinin evine bırakmasıyla başladığı olayda kadın ayrı yaşamada haklı bulunmuştur (YHGK, 09.07.2020, E.2017/2208, K.2020/575).

Haklı sebeple ayrı yaşayan eş ortak konutu terk etmiş sayılmaz. Evden ayrılmanın sonuçları için evden ayrılırsam terk sayılır mı yazımıza bakabilirsiniz.

Ayrı Yaşamada Alınabilecek Önlemler

Ayrı yaşama haklıysa hâkim eşlerden birinin diğerine yapacağı parasal katkıyı belirler, konut ve ev eşyasından yararlanmaya ve eşlerin mallarının yönetimine ilişkin önlemleri alır (TMK m.197/2). Eşlerin ergin olmayan çocukları varsa hâkim ana ve baba ile çocuklar arasındaki ilişkiye ilişkin hükümlere göre gerekli önlemleri alır (TMK m.197/4). Yargıtay, ayrı yaşayan eşin kendisi ve çocuklar yararına bağımsız tedbir nafakası isteyebileceğini kabul etmektedir (Y2HD, 02.05.2017, E.2016/13049, K.2017/5010).

Kişisel ilişki kurulmasına ilişkin talep de TMK m.197’nin son fıkrası kapsamında bir önlemdir ve bu talepte TMK m.201’deki yetki kuralı uygulanır (Y2HD, 02.02.2016, E.2016/306, K.2016/1592). Şiddet veya şiddet tehlikesi varsa 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu tedbirler ayrıca istenebilir (6284 s.K. m.5).

Aynı evde yaşamaya devam edilirken konutun kullanımı için aynı evde yaşarken konutun kullanımı, eşin çocukları alıp gitmesi hâlinde ilk adımlar için eşim çocukları alıp gitti yazılarımıza bakabilirsiniz.

TMK 198: İşverene ve Diğer Borçlulara Ödeme Emri

Eşlerden biri birliğin giderlerine katılma yükümlülüğünü yerine getirmezse hâkim, onun borçlularına ödemeyi tamamen veya kısmen diğer eşe yapmalarını emredebilir (TMK m.198). En sık kullanılan biçimi, eşin işverenine maaşın belirli bir kısmını doğrudan diğer eşe ödeme emridir; kira geliri gibi dönemsel alacaklar da kapsama girer. Yargıtay, kira gelirinin diğer eşe ödenmesi talebinin TMK m.198 kapsamında olduğunu ve bu önlemin koşullar değişince TMK m.200 uyarınca kaldırılabileceğini belirtmiştir (Y2HD, 17.02.2010, E.2009/22118, K.2010/2791).

TMK m.198 ve 199’a dayanan talepler aile mahkemesinde esastan incelenmelidir; Yargıtay bu konuda verilen görevsizlik kararını bozmuştur (Y2HD, 09.07.2015, E.2015/8760, K.2015/14794). Ödeme emri talebinde borçlu kurumun veya kişinin adı, adresi ve ödemenin dayanağı (maaş, kira, alacak) açıkça gösterilmelidir.

Boşanma Davasıyla İlişkisi: TMK 169 ve TMK 197

Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli geçici önlemleri re’sen alır (TMK m.169). Bu önlemler boşanma davasına bağlıdır. TMK m.197 nafakası ise bağımsız bir davanın konusudur. Hukuk Genel Kurulu, boşanma kararının kesinleşmesiyle TMK m.169 tedbir nafakasının sona erdiğini, TMK m.197 nafakasının ise ayrı yaşama sürdükçe devam ettiğini kabul etmiştir (YHGK, 16.03.2016, E.2014/1021, K.2016/328).

TMK m.197 davası, aynı evlilik birliğinden doğduğu için boşanma davasıyla birleştirilerek görülebilir; bu durumda kusur bütün delillerle tek bir değerlendirmeyle belirlenmelidir (YHGK, 09.11.2022, E.2020/677, K.2022/1466). Ayrı yaşarken TMK m.197 nafakası alan eş, sonradan boşanma davası açılırsa aynı dönem için ikinci kez nafaka almamalıdır; çakışan dönemler için TMK m.200 uyarınca değiştirme istenmelidir.

Boşanma davasındaki tedbir nafakası için tedbir nafakası, boşanmadan sonraki durum için tedbir nafakası kendiliğinden yoksulluk nafakasına döner mi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Ayrılık Kararı, Yardım Nafakası ve 6284 Tedbirleriyle Farkı

Evlilik birliğinin korunması, benzer görünen üç kurumdan ayrılır. Ayrılık kararı bir boşanma davasının sonucudur: boşanma sebebi ispatlanırsa hâkim boşanmaya veya ayrılığa karar verir ve ayrılık süresi sonunda ortak hayat yeniden kurulamamışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir (TMK m.170, 172). TMK m.197 ise dava sebebi aramadan, yalnız ayrı yaşamanın haklılığına bakar ve evlilik hakkında bir karar içermez.

Yardım nafakası üstsoy, altsoy ve kardeşler arasındaki dayanışmaya dayanır (TMK m.364); evlilik sürerken eşler arasındaki geçim yükümlülüğü ise TMK m.186, 196 ve 197 ile karşılanır. Şiddet veya şiddet tehlikesi hâlinde 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu tedbirler kısa sürede alınabilir; ancak bu tedbirler süreli ve koruma amaçlıdır, TMK m.197’deki düzenlemenin yerini tutmaz. Uygulamada iki yol birlikte kullanılır.

Ayrılık davası için ayrılık davası dilekçesi örneği, hısımlar arasındaki nafaka için yardım nafakası dilekçesi, 6284 kararlarına itiraz için 6284 tedbir kararına itiraz yazılarımıza bakabilirsiniz.

Terk İhtarı ve Ortak Konut ile İlişkisi

Haklı bir sebeple ayrı yaşayan eş ortak konutu terk etmiş sayılmaz; terk sebebiyle boşanma ancak haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmeyen eş için gündeme gelir (TMK m.164). Eşler oturacakları konutu birlikte seçer (TMK m.186/1); anlaşamazlarsa konut TMK m.195 kapsamında hâkimce belirlenebilir. Yargıtay, terk ihtarında davet edilen konutun eşlerce birlikte seçilmiş veya hâkim tarafından belirlenmiş ortak konut olması gerektiğini (Y2HD, 09.02.2011, E.2010/684, K.2011/2020), davet edilen konut bu nitelikte bağımsız bir ev değilse eşin ihtara uymamakta haklı olduğunu belirtmiştir (Y2HD, 28.06.2018, E.2016/19610, K.2018/8353).

Bu nedenle ayrı yaşayan eş, kendisine terk ihtarı gönderilmesi ihtimaline karşı ayrı yaşamanın haklı sebebini belgelemeli ve TMK m.197 talebini geciktirmemelidir. Haklılığı mahkeme kararıyla tespit edilen eşe karşı gönderilecek ihtarın başarı şansı düşüktür.

Terk ihtarının şartları için terk sebebiyle boşanma ve ihtar yazımıza bakabilirsiniz.

Görev, Yetki, Usul ve Harç

Evlilik birliğinin korunmasına ilişkin talepler aile mahkemesinde görülür (4787 s.K. m.4). Yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir; eşlerin yerleşim yerleri farklı ve ikisi de önlem istemişse ilk istemde bulunanın yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Önlemlerin değiştirilmesi, tamamlanması veya kaldırılması için yetkili mahkeme önlem kararını veren mahkemedir; ancak eşlerin her ikisinin de yerleşim yeri değişmişse herhangi birinin yeni yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.201).

Parasal katkı ve ayrı yaşama nafakası talepleri her çeşit nafaka davasını kapsayan HMK m.316/1-ç uyarınca basit yargılama usulüne tabidir. Ortak konuttan ayrılan eşin konuta davet edilmesi, temsil yetkisi ve aile konutuna ilişkin işlemde rıza gibi bazı istemler ise çekişmesiz yargı işidir (HMK m.382/2-b). Nafaka talepleri nispi harca tabidir (Y2HD, 30.11.2017, E.2016/23885, K.2017/13637); uygulamada harç, istenen nafakanın bir yıllık toplamı üzerinden hesaplanır. 2026 yılında nispi harç oranı binde 68,31’dir ve dörtte biri peşin alınır (Harçlar K. m.28; ikincil kaynak). Örneğin aylık 10.000 TL nafaka için yıllık tutar 120.000 TL, nispi harç 8.197,20 TL, peşin harç 2.049,30 TL’dir.

Harç hesabı için boşanmada maktu ve nispi harç yazımıza bakabilirsiniz.

Önlemlerin Değiştirilmesi ve Kaldırılması (TMK 200)

Koşullar değiştiğinde hâkim eşlerden birinin istemi üzerine kararda gerekli değişikliği yapar; önlemin sebebi sona ermişse önlemi kaldırır (TMK m.200). Eşlerin yeniden birlikte yaşamaya başlaması, talep eden eşin düzenli bir gelire kavuşması veya nafaka yükümlüsünün gelirinin önemli ölçüde azalması bu değişikliklere örnektir. Yargıtay, nafakanın değiştirilmesinin ancak koşulların gerçekten değişmesiyle mümkün olduğunu belirtmiştir (Y2HD, 08.02.2005, E.2004/16628, K.2005/1555).

Kaldırma veya indirme talebi de harca tabidir. Yargıtay, TMK m.200’e dayanan tedbir nafakasının kaldırılması veya indirilmesi talebinde kaldırılması istenen nafakanın bir yıllık toplamı üzerinden nispi peşin harç alınmadan karar verilemeyeceğini belirtmiştir (Y2HD, 14.01.2015, E.2014/16313, K.2015/344). TMK m.197 nafakası boşanma davasının açılmasıyla kendiliğinden sona ermediğinden, çakışan dönem için de bu yol kullanılmalıdır.

Deliller ve İspat

TMK m.197 talebinde ispat edilmesi gereken iki konu vardır: ayrı yaşamada haklılık ve nafaka miktarını belirleyecek ekonomik durumlar. Haklılık için şiddeti, tehdidi, evden çıkarılmayı, geçimin sağlanmamasını veya eşin ailesinin müdahalesini gösteren deliller; miktar için tarafların gelirleri, giderleri ve çocukların ihtiyaçları gösterilmelidir. Taraflar dayandıkları vakıaları somutlaştırmak ve hangi delilin hangi vakıa için gösterildiğini belirtmek zorundadır (HMK m.194).

Delillerin listelenmesi ve tanık listesi için tanık ve delil listesi örneği yazımıza bakabilirsiniz.

Dilekçe Örnekleri

1. Ayrı yaşama nedeniyle tedbir nafakası, konut, çocuk ve işverene ödeme emri talep dilekçesi (TMK 197, 198, 201)

2. Birlikte yaşarken hâkimin müdahalesi ve parasal katkı talep dilekçesi (TMK 195, 196)

3. Ayrı yaşama nafakası talebine cevap dilekçesi (TMK 197, 200)

Örnek Senaryolar

Senaryo 1: Evden çıkarılan eş. Koca, tartışmadan sonra eşini annesinin evine bırakıyor ve geri almıyor. Kadın çalışıyor ama geliri düşük.

Senaryo 2: Aynı evde para vermeyen eş. Eşler aynı evde yaşıyor; koca bir yıldır kira ve faturaları ödemiyor.

Senaryo 3: Sonradan boşanma davası. TMK 197 nafakası alan eş bir yıl sonra boşanma davası açıyor.

Adım Adım Yol Haritası

1. Doğru maddeyi seçin. Aynı evde yaşıyorsanız TMK 196, ayrı yaşıyorsanız TMK 197.
2. Haklılığı belgeleyin. Şiddet, tehdit, evden çıkarılma, geçimsizlik.
3. Ekonomik durumları gösterin. Gelir, gider, çocuk ihtiyaçları.
4. Talepleri ayrı ayrı yazın. Nafaka, konut, eşya, çocuk, işverene emir.
5. Yetkili mahkemeyi belirleyin. Kendi yerleşim yeriniz de olabilir (TMK m.201).
6. Nispi harcı yatırın. Yıllık nafaka tutarı üzerinden.
7. Şiddet varsa 6284 tedbiri isteyin. Ayrıca ve hemen.
8. Boşanma davası açılırsa çakışmayı önleyin. TMK m.200.

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanma davası açmadan nafaka alabilir miyim?

Evet; birlikte yaşarken TMK 196, ayrı yaşarken TMK 197 uyarınca nafaka istenebilir.

Ayrı yaşama hakkı ne zaman doğar?

Ortak hayat nedeniyle kişiliğiniz, ekonomik güvenliğiniz veya ailenizin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düştüğünde (TMK m.197/1).

Ayrı yaşamak için mahkemeden izin almam gerekir mi?

Hayır; hâkim istem üzerine ayrı yaşamanın haklı olup olmadığını değerlendirir ve önlemleri alır (TMK m.197/2).

Kusurluysam nafaka isteyemez miyim?

Ölçüt kusur değil haklılıktır; ayrı yaşamada haklıysanız kusursuz olmasanız da nafaka verilir (YHGK, K.2022/1619).

Çalışıyorsam nafaka isteyebilir miyim?

Evet; gelir haklılığı değil, yalnız nafaka miktarını etkiler (YHGK, K.2021/347).

Aynı evde yaşıyoruz ama eşim para vermiyor, ne yapabilirim?

TMK 196 uyarınca parasal katkı isteyebilirsiniz; geçmiş bir yıl için de istenebilir (TMK m.196/3).

Ortak ev bana bırakılabilir mi?

Ayrı yaşama haklıysa hâkim konut ve ev eşyasından yararlanmayı düzenler (TMK m.197/2).

Çocuklar için de nafaka istenebilir mi?

Evet; ayrı yaşayan eş kendisi ve çocuklar için bağımsız tedbir nafakası isteyebilir (Y2HD, K.2017/5010).

Eşim ödemezse ne olur?

Hâkim işverenine maaştan doğrudan size ödeme yapılması için emir verebilir (TMK m.198).

Hangi mahkemede dava açılır?

Aile mahkemesinde; eşlerden herhangi birinin yerleşim yerinde (TMK m.201/1).

Harç ne kadar?

Nafaka talepleri nispi harca tabidir; harç yıllık nafaka tutarı üzerinden hesaplanır (Y2HD, K.2017/13637).

Boşanma davası açılırsa bu nafaka ne olur?

Kendiliğinden bitmez; ayrı yaşama sürdükçe devam eder, çakışma TMK 200 ile giderilir (YHGK, K.2016/328).

TMK 197 davası boşanma davasıyla birleşebilir mi?

Evet; birleştirilebilir ve kusur tek bir değerlendirmeyle belirlenir (YHGK, K.2022/1466).

Ayrı yaşarsam terk etmiş sayılır mıyım?

Haklı sebeple ayrı yaşayan eş terk etmiş sayılmaz (TMK m.164, 197).

Nafaka sonradan değiştirilebilir mi?

Koşullar değişirse değiştirilir veya kaldırılır; bu talep de nispi harca tabidir (TMK m.200; Y2HD, K.2015/344).

Şiddet gördüysem ne yapmalıyım?

TMK 197 talebinin yanında 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu tedbir isteyin (6284 s.K. m.5).