Eşinizin evlilik sürerken malları elden çıkarmasından endişe ediyorsanız, aile mahkemesinden tasarruf yetkisinin sınırlanmasını isteyebilirsiniz. Ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde hâkim, belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak diğer eşin rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir; taşınmazda bu sınırlama re’sen tapu kütüğüne şerh edilir (TMK m.199). Talep harcı yatırılarak açılan ayrı bir davayla ileri sürülür. Dilekçede korunacak mallar ada, parsel, plaka veya hesap bilgisiyle tek tek gösterilmeli ve tehlikeyi gösteren somut olaylar delilleriyle yazılmalıdır; Yargıtay bütün malvarlığını kapsayan ölçüsüz sınırlamaları bozmaktadır. Karar verilinceye kadar satışı önlemek için ihtiyati tedbir istenebilir (HMK m.389). Boşanma kesinleşince önlemin dayanağı sona erer; koşullar değişirse önlem değiştirilir veya kaldırılır (TMK m.200). Aşağıda üç dilekçe örneği bulunuyor.
Güncel durum (26 Ekim 2026). TMK m.199’un metninde bir değişiklik yoktur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, eşlerin fiilen ayrı yaşadığı ve eşin malvarlığının bir kısmını elden çıkarma girişiminde bulunduğu bir dosyada TMK m.199’un koşullarının oluştuğunu kabul ederek talebi reddeden bölge adliye mahkemesi kararını bozmuştur (03.05.2023, E.2023/505, K.2023/2098; ikincil kaynak). Hukuk Genel Kurulu ise boşanma kararı kesinleştiğinde bu önlemin konusuz kalacağını belirtmiştir (08.02.2022, E.2019/440, K.2022/85; ikincil kaynak). 2026 yılı için aile mahkemelerinde başvurma harcı 732,00 TL’dir.
Malların elden çıkarılmasını hukuka uygun yoldan durduralım
TMK 199 talep dilekçesi, ihtiyati tedbir, tapu şerhi, aile konutu şerhi ve önlemin kaldırılması: Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppİçindekiler
- Kısa cevaplar
- Kanun ne diyor?
- Şartlar ve ölçülülük
- Hangi mallar?
- Ne zaman istenir?
- Mahkeme, usul ve harç
- Dilekçenin unsurları
- Karar verilinceye kadar tedbir
- Deliller
- Tapu şerhi ve üçüncü kişiler
- Benzer yollarla farkı
- Karar, kanun yolu ve kaldırma
- Dilekçe örnekleri
- Örnek senaryolar
- Yol haritası
- Sık yapılan hatalar
- Sıkça sorulan sorular
Kısa Cevaplar
Tablo: TMK 199 talebi hakkında kısa cevaplar
| Soru | Kısa cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| Kim ister? | Eşlerden biri | TMK m.199/1 |
| Hangi sebeple? | Ailenin ekonomik varlığı veya evlilikten doğan mali yükümlülük | TMK m.199/1 |
| Sonucu nedir? | Belirlenen mallarda tasarruf diğer eşin rızasına bağlanır | TMK m.199/1 |
| Taşınmazda ne olur? | Re’sen tapu kütüğüne şerh | TMK m.199/3 |
| Bütün mallar sınırlanabilir mi? | Hayır; ölçülü ve belirli mallarla | Y2HD, K.2012/9437 |
| Hangi mahkeme? | Aile mahkemesi; eşlerden birinin yerleşim yeri | 4787 s.K. m.4; TMK m.201 |
| Boşanma davası içinde istenir mi? | Harcı yatırılmış ayrı dava gerekir | Y2HD, K.2018/6620 |
| Boşanma kesinleşirse? | Önlem konusuz kalır | YHGK, K.2022/85 |
| Karara kadar satış nasıl önlenir? | İhtiyati tedbir | HMK m.389 |
| Önlem kaldırılabilir mi? | Koşullar değişirse değiştirilir veya kaldırılır | TMK m.200 |
| Mal satılmışsa? | Dava konusuz kalabilir; başka yollar gündeme gelir | YHGK, K.2011/479 |
Kurumun genel anlatımı için eşin tasarruf yetkisinin sınırlanması, boşanma davası sırasında mal kaçırmaya karşı yollar için boşanma davası sırasında mal kaçırmayı önleme yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kanun Ne Diyor? TMK 199 ve Evlilik Birliğinin Korunması
Kural olarak eşler malvarlıkları üzerinde serbestçe tasarruf eder: kanunda aksine hüküm bulunmadıkça eşlerden her biri, diğeri ve üçüncü kişilerle her türlü hukuki işlemi yapabilir (TMK m.193). TMK m.199 bu kurala getirilmiş bir istisnadır. Hükme göre ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde, eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir (m.199/1). Hâkim bu durumda gerekli önlemleri alır (m.199/2). Eşlerden birinin taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisi kaldırılırsa hâkim re’sen durumun tapu kütüğüne şerhedilmesine karar verir (m.199/3).
Hüküm, evlilik birliğinin korunmasına ilişkin önlemler arasında yer alır. Evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya evlilik birliğine ilişkin önemli bir konuda uyuşmazlığa düşülmesi hâlinde eşler ayrı ayrı veya birlikte hâkimin müdahalesini isteyebilir; hâkim gerektiğinde eşlerden birinin istemi üzerine kanunda öngörülen önlemleri alır (TMK m.195/1, 3). Koşullar değiştiğinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine kararında gerekli değişikliği yapar veya sebebi sona ermişse önlemi kaldırır (TMK m.200). Yetkili mahkeme ise TMK m.201’de ayrıca düzenlenmiştir.
Tablo: TMK 199 ve bağlantılı hükümler
| Hüküm | İçerik | TMK 199 ile ilişkisi |
|---|---|---|
| TMK m.193 | Eşlerin hukuki işlem serbestisi | Genel kural |
| TMK m.195 | Hâkimin müdahalesi ve önlemler | Genel çerçeve |
| TMK m.196-198 | Katkı payı, ayrı yaşama, borçlulara talimat | Birlikte istenebilir |
| TMK m.199/1 | Belirli mallarda tasarrufun rızaya bağlanması | Asıl hüküm |
| TMK m.199/2 | Gerekli önlemler | Banka, trafik, tapu yazıları |
| TMK m.199/3 | Taşınmazda re’sen tapu şerhi | Üçüncü kişilere etki |
| TMK m.200 | Değiştirme ve kaldırma | Önlemin sona erdirilmesi |
| TMK m.201 | Yetkili mahkeme | Başvuru yeri |
Evlilik birliğinin korunmasına ilişkin önlemlerin bütünü için evlilik birliğinin korunması (TMK 195) yazımıza bakabilirsiniz.
Şartlar: İki Sebepten Biri, Somut Tehlike ve Ölçülülük
Kanun iki sebep sayar ve birinin varlığı yeterlidir: ailenin ekonomik varlığının korunması gereği ya da evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gereği (TMK m.199/1). İlk sebep, eşin aile ekonomisinin dayandığı malları elden çıkarmaya hazırlanması veya birikimleri hesapsızca tüketmesi gibi durumlarda; ikinci sebep, eşin katkı payı veya nafaka gibi yükümlülüklerini karşılıksız bırakmak için malvarlığını eritmesi gibi durumlarda gündeme gelir. Yargıtay, eşlerin fiilen ayrı yaşadığı ve eşin malvarlığının bir kısmını elden çıkarma girişiminde bulunduğu dosyada koşulların oluştuğunu kabul etmiştir (Y2HD, 03.05.2023, E.2023/505, K.2023/2098; ikincil kaynak).
Sınırlamanın ölçüsü kanunda “gerektirdiği ölçüde” ifadesiyle belirlenmiştir. Yargıtay sınırlamanın ölçülü olmasını aramakta (Y2HD, E.2016/6148, K.2016/9173), dört parsel ve bir aracı birlikte kapsayan kararı ölçüsüz bularak bozmakta (Y2HD, E.2011/2293, K.2012/9437) ve yerine getirilmeyen mali yükümlülüğün miktarı belirlenmeden bütün malvarlığı üzerinde sınırlama konulamayacağını kabul etmektedir (Y2HD, 09.11.2017, E.2016/21131, K.2017/12499). Ailenin ekonomik varlığı tehlikedeyken ve eş taşınmazı satmak istiyorken talebin reddi de bozma sebebi sayılmıştır (Y2HD, E.2008/16201, K.2009/19869; tümü ikincil kaynak).
Tablo: Şartlar ve Yargıtay uygulaması
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Sebep 1 | Ailenin ekonomik varlığının korunması | TMK m.199/1 |
| Sebep 2 | Evlilikten doğan mali yükümlülük | TMK m.199/1 |
| Ayrı yaşama ve elden çıkarma girişimi | Koşullar oluşmuş sayıldı | Y2HD, K.2023/2098 |
| Tehlikeye rağmen ret | Bozma sebebi | Y2HD, K.2009/19869 |
| Ölçülülük | Sınırlama gerektirdiği ölçüde | Y2HD, K.2016/9173 |
| Çok sayıda mal | Ölçüsüz bulundu | Y2HD, K.2012/9437 |
| Borç miktarı belirsiz | Bütün malvarlığına sınırlama olmaz | Y2HD, K.2017/12499 |
Eşin ekonomik sorumsuzluğu için eşim evi geçindirmiyor, birikimlerin habersiz kullanılması için eşim ortak birikimimizi habersiz fona yatırdı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Hangi Mallar Sınırlanabilir? Hâkimin Alacağı Önlemler
Kanun “belirleyeceği malvarlığı değerleri” der; sınırlama aile konutuyla sınırlı değildir. Taşınmaz, araç, banka hesabı ve diğer malvarlığı değerleri kapsama alınabilir. Ancak hâkim değerleri tek tek belirler; bu nedenle dilekçede taşınmazın il, ilçe, ada ve parsel bilgisi, aracın plakası, hesabın bulunduğu banka ve şube açıkça yazılmalıdır. Hâkim kararın uygulanması için gerekli önlemleri alır (TMK m.199/2): taşınmaz için tapu müdürlüğüne, araç için trafik tescil birimine, hesap için ilgili bankaya yazı yazılması bu önlemlerin tipik örnekleridir.
Öğretide ve uygulamada taşınır malların ve kıymetli evrakın bir bankaya, mahkemeye veya üçüncü kişiye bırakılmasına, üçüncü kişilerdeki hesap ve alacakların dondurulmasına karar verilebileceği belirtilmektedir (ikincil kaynak). Sınırlama hangi mal rejimi geçerli olursa olsun uygulanabilir. Talep edilirken her malın aile ekonomisi veya mali yükümlülükle bağlantısı ayrıca gösterilmelidir; aksi hâlde talep ölçüsüz bulunabilir.
Tablo: Mal türüne göre önlem
| Mal | Dilekçede yazılacak bilgi | Önlem |
|---|---|---|
| Taşınmaz | İl, ilçe, mahalle, ada, parsel | Tapu kütüğüne şerh (TMK m.199/3) |
| Araç | Plaka, marka, model | Trafik tescil birimine yazı |
| Banka hesabı | Banka, şube, hesap sahibi | Bankaya yazı; rızasız çekime engel |
| Taşınır ve kıymetli evrak | Niteliği ve bulunduğu yer | Tevdi kararı |
| Üçüncü kişideki alacak | Borçlu ve alacak tutarı | Dondurma; TMK m.198 ile birlikte |
| Bütün malvarlığı | Talep edilmemeli | Ölçüsüz sayılır |
Eşin kartı veya hesabı kullanması için eşim banka kartımı kullandı, vekâletnameyle yapılan satışlar için eşime vekâletname vermiştim, mallarımı sattı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Ne Zaman İstenir? Evlilik Sürerken, Ayrı Yaşarken ve Boşanma Davası Sırasında
TMK m.199 evlilik birliğinin korunmasına yöneliktir; bu nedenle evlilik devam ettiği sürece istenebilir. Eşlerin birlikte veya ayrı yaşaması sonucu değiştirmez. Boşanma davası açılmış olsa bile karar kesinleşinceye kadar evlilik sürer. Yargıtay, boşanma kararı henüz kesinleşmemişken talebin konusuz sayılamayacağını, ayrılarak esastan incelenmesi gerektiğini belirtmiştir (Y2HD, 19.04.2018, E.2016/16130, K.2018/5332). Boşanma davası içinde ileri sürülen talebin ise harcı yatırılarak açılmış ayrı bir dava niteliğinde olması gerekir (Y2HD, 24.05.2018, E.2016/18724, K.2018/6620; ikincil kaynak).
Boşanma kararı kesinleşince evlilik sona erer ve önlemin dayanağı ortadan kalkar. Hukuk Genel Kurulu bu durumda dava konusuz kaldığından esas hakkında karar verilemeyeceğini, yargılama giderlerinin HMK m.331/1’e göre belirleneceğini kabul etmiştir (YHGK, 08.02.2022, E.2019/440, K.2022/85; aynı yönde Y2HD, 01.06.2017, E.2016/16039, K.2017/6734; ikincil kaynak). Boşanmadan sonra mal rejiminin tasfiyesi için açılan davada ihtiyati tedbir ve TMK m.229, 241 gibi yollar gündeme gelir.
Tablo: Zamana göre TMK 199
| Dönem | TMK 199 istenebilir mi? | Dayanak |
|---|---|---|
| Birlikte yaşarken | Evet | TMK m.199/1 |
| Fiilen ayrı yaşarken | Evet | Y2HD, K.2023/2098 |
| Boşanma davası sürerken | Evet; harçlı ayrı dava | Y2HD, K.2018/6620 |
| Boşanma kararı kesinleşmeden | Konusuz değil; esastan incelenir | Y2HD, K.2018/5332 |
| Boşanma kesinleştikten sonra | Konusuz kalır | YHGK, K.2022/85 |
| Konusuz kalmada giderler | Haklılık durumuna göre | HMK m.331/1 |
Dava açılmadan önceki adımlar için eşim boşanma davası açacağını söyledi yazımıza bakabilirsiniz.
Görevli ve Yetkili Mahkeme, Yargılama Usulü ve Harç
Aile mahkemeleri Türk Medeni Kanununun aile hukukuna ilişkin dava ve işlerine bakar (4787 s.K. m.4). Yargıtay, TMK m.198 ve 199’a dayanan bir talepte görevsizlik kararı verilmesini bozmuş ve davanın aile mahkemesinde esastan görülmesi gerektiğini belirtmiştir (Y2HD, 09.07.2015, E.2015/8760, K.2015/14794; ikincil kaynak). Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Evlilik birliğinin korunmasına yönelik önlemlerde yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir; eşlerin yerleşim yerleri farklıysa ve ikisi de önlem istemişse ilk istemde bulunanın yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.201/1-2).
TMK m.199 talebi HMK m.382’deki aile hukukuna ilişkin çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmamıştır; HMK m.316’daki basit yargılama usulüne tabi işler arasında da yer almaz. Bu nedenle talep, dava dilekçesiyle açılan bir dava olarak görülür; aile mahkemesi esasa girmeden önce sulh teşebbüsünde bulunur (4787 s.K. m.7). 2026 yılı için başvurma harcı 732,00 TL’dir; dava maktu harca tabidir ve gider avansı ayrıca yatırılır (HMK m.120). Yabancı eşlerde evliliğin genel hükümlerine uygulanacak hukuk belirlenmelidir; Yargıtay, eşlerin ortak milli hukukunda benzer bir hüküm bulunmadığı dosyada talebin kabulünü bozmuştur (MÖHUK m.13/3; Y2HD, 04.12.2017, E.2016/24911, K.2017/14028; ikincil kaynak).
Tablo: Mahkeme, usul ve harç
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Görevli mahkeme | Aile mahkemesi | 4787 s.K. m.4; Y2HD, K.2015/14794 |
| Yetkili mahkeme | Eşlerden birinin yerleşim yeri | TMK m.201/1 |
| İki eş de istemişse | İlk istemde bulunanın yerleşim yeri | TMK m.201/2 |
| Çekişmesiz iş mi? | HMK m.382’de sayılmamış | HMK m.382/2-b |
| Sulh teşebbüsü | Esasa girmeden önce | 4787 s.K. m.7 |
| Harç (2026) | Başvurma harcı 732,00 TL; maktu harç | Harçlar K. tarifesi |
| Yabancı eşler | Uygulanacak hukuk belirlenir | MÖHUK m.13/3 |
Harcın ayrıntıları için boşanmada maktu ve nispi harç hesabı, yabancılık unsuru taşıyan evlilikler için gurbetçi çiftin Türkiye’deki evi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Dilekçenin Unsurları: Malları Tanımlamak ve Tehlikeyi Somutlaştırmak
TMK m.199 talebi bir dava olduğundan dilekçe dava dilekçesinin unsurlarını taşımalıdır: mahkemenin adı, tarafların ad, soyad ve adresleri, davacının T.C. kimlik numarası, varsa vekil bilgileri, davanın konusu, vakıaların sıra numarası altında açık özetleri, her vakıanın delili, hukuki sebepler, açık talep sonucu ve imza (HMK m.119/1). Taraf bilgileri, talep sonucu veya imza eksikse bir haftalık kesin süre verilir; tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (HMK m.119/2).
TMK 199 dilekçesinin kendine özgü iki zorunluluğu vardır. Birincisi, sınırlama istenen mallar tek tek ve tanımlanabilir biçimde gösterilmelidir; “davalının bütün mallarına” şeklinde bir talep ölçüsüz bulunur. İkincisi, tehlike somutlaştırılmalıdır: satış ilanı, emlakçıyla yazışma, yakına devir hazırlığı, olağan dışı hesap hareketleri veya ödenmeyen nafaka gibi olaylar tarih ve delille yazılmalıdır. Evlilikten doğan mali yükümlülüğe dayanılıyorsa, yükümlülüğün miktarı ve sınırlanan malın bu miktarla orantısı da gösterilmelidir.
Tablo: TMK 199 dilekçesinin bölümleri
| Bölüm | Ne yazılır? | Dayanak |
|---|---|---|
| Konu | Belirli mallarda tasarrufun rızaya bağlanması | TMK m.199/1 |
| Mallar | Ada, parsel, plaka, banka ve şube | TMK m.199/1-2 |
| Tehlike | Satış ilanı, devir hazırlığı, hesap hareketleri | HMK m.119/1-e |
| Mali yükümlülük | Tutar ve dayanak karar | TMK m.199/1 |
| Orantı | Sınırlanan malın gerekli ölçüde olduğu | Y2HD, K.2017/12499 |
| Tedbir talebi | Karar verilinceye kadar satış yasağı | HMK m.389 |
| Talep sonucu | Rıza şartı, şerh ve yazılar | HMK m.119/1-ğ; TMK m.199/3 |
Karar Verilinceye Kadar Satışı Önlemek: İhtiyati Tedbir
TMK 199 davası sonuçlanıncaya kadar geçen sürede malın satılması, davayı konusuz bırakabilir; Hukuk Genel Kurulu yargılama sırasında taşınmazın üçüncü kişiye satıldığı dosyada esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir (YHGK, 06.07.2011, E.2011/417, K.2011/479; ikincil kaynak). Bu nedenle dilekçede ihtiyati tedbir de istenmelidir. Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından veya tamamen imkânsız hâle geleceğinden endişe edilmesi hâlinde uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir (HMK m.389/1).
Tedbir isteyen, haksız çıktığı takdirde karşı tarafın ve üçüncü kişilerin uğrayacakları muhtemel zararlara karşılık teminat göstermek zorundadır; talep resmî belgeye veya kesin bir delile dayanıyorsa ya da durum ve koşullar gerektiriyorsa mahkeme gerekçesini belirterek teminat alınmamasına karar verebilir (HMK m.392/1). Tedbir kararının uygulanması, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta içinde talep edilmelidir; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m.393/1). Dava açılmadan önce tedbir alınmışsa, uygulamanın talep edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas hakkındaki dava açılmalıdır (HMK m.397/1). Karşı taraf dinlenmeden verilen tedbire, uygulamadan veya tutanağın tebliğinden itibaren bir hafta içinde itiraz edilebilir (HMK m.394/1-2).
Tablo: TMK 199 davasında ihtiyati tedbir
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Şart | Hakkın elde edilmesinin zorlaşması endişesi | HMK m.389/1 |
| Teminat | Kural olarak gerekir; resmî belge varsa alınmayabilir | HMK m.392/1 |
| Uygulama süresi | Tefhim veya tebliğden itibaren bir hafta | HMK m.393/1 |
| Dava öncesi tedbir | İki hafta içinde dava açılmalı | HMK m.397/1 |
| Karşı tarafın itirazı | Bir hafta içinde | HMK m.394/2 |
| Tedbirin süresi | Aksi belirtilmedikçe kesinleşmeye kadar | HMK m.397/2 |
| Mal satılırsa | Dava konusuz kalabilir | YHGK, K.2011/479 |
Dava sürerken taşınmaz satılırsa doğan sonuçlar için mal rejimi davası sürerken taşınmaz satılırsa yazımıza bakabilirsiniz.
Deliller: Tehlikeyi Nasıl Gösterirsiniz?
TMK 199 talebinde ispat yükü talepte bulunan eştedir. Mahkemeye götürülmesi gereken şey duygusal gerekçe değil, malvarlığının tehlikede olduğunu gösteren olaylardır. Taşınmazın satış ilanı, emlak ofisine verilen yetki, tapuda randevu alınması, malın düşük bedelle yakınlara devri için yapılan hazırlıklar, olağan dışı para çekimleri, aileden gizli çekilen krediler ve ödenmeyen nafaka için başlatılan icra takibi tipik delillerdir. Kurumlardaki kayıtlar mahkeme aracılığıyla istenebilir (HMK m.221).
Her vakıanın hangi delille ispat edileceği dilekçede gösterilmelidir (HMK m.119/1-f, 194). Banka kayıtları için banka ve tarih aralığı, tapu kayıtları için taşınmazın bilgisi, tanıklar için hangi olayı bildikleri yazılmalıdır. Eşin telefonuna veya hesaplarına gizlice erişilerek elde edilen bilgiler hukuka aykırı delil sayılabilir; bu nedenle kayıtların mahkeme yoluyla getirtilmesi güvenli yoldur (HMK m.189/2).
Tablo: Tehlike ve delil eşleştirmesi
| Tehlike | Delil | Dayanak |
|---|---|---|
| Satış hazırlığı | İlan çıktısı, emlakçı yazışması, tanık | HMK m.194 |
| Yakına devir | Tapu kayıtları, aile içi yazışmalar | HMK m.221 |
| Hesapların boşaltılması | Banka hesap hareketleri | HMK m.221 |
| Gizli kredi | Banka ve kredi kayıtları | HMK m.221 |
| Ödenmeyen nafaka | Mahkeme kararı ve icra dosyası | TMK m.199/1 |
| Fiilen ayrı yaşama | Tanık, adres kayıtları | Y2HD, K.2023/2098 |
Kayıtların mahkemeden istenmesi için boşanmada HTS, otel, kamera ve banka kayıtları yazımıza bakabilirsiniz.
Tapu Şerhi ve Üçüncü Kişilere Etkisi
Hâkim, eşlerden birinin taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisini kaldırırsa re’sen durumun tapu kütüğüne şerhedilmesine karar verir (TMK m.199/3); ayrıca talep gerekmez, ancak dilekçede yazılması kararın eksiksiz kurulmasına yardımcı olur. Çekişmeli hakların korunmasına ilişkin mahkeme kararlarına dayanan tasarruf yetkisi kısıtlamaları tapu kütüğüne şerh verilebilir; şerh verilmekle kısıtlama taşınmaz üzerinde sonradan kazanılan haklara karşı da ileri sürülebilir (TMK m.1010/1-2).
Şerhten önce yapılan devirlerde durum farklıdır. Tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya başka bir aynî hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımı korunur (TMK m.1023). Mal satılmışsa TMK 199 davası konusuz kalabilir; bu durumda, mal rejiminin tasfiyesinde diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirlerin edinilmiş mallara değer olarak eklenmesi (TMK m.229) ve koşulları varsa kazandırmadan yararlanan üçüncü kişiye başvurulması (TMK m.241) gibi yollar gündeme gelir.
Tablo: Şerhin etkisi
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Taşınmazda sınırlama | Re’sen tapu şerhi | TMK m.199/3 |
| Şerhten sonra kazanılan haklar | Kısıtlama bunlara karşı ileri sürülür | TMK m.1010/2 |
| Şerhten önce iyiniyetli kazanım | Korunur | TMK m.1023 |
| Mal satılmışsa | TMK 199 davası konusuz kalabilir | YHGK, K.2011/479 |
| Mal kaçırma kastıyla devir | Edinilmiş mallara değer olarak eklenir | TMK m.229 |
| Üçüncü kişiye başvuru | Koşulları varsa | TMK m.241 |
Eklenecek değerler için eşin boşanmadan önce mal kaçırması yazımıza bakabilirsiniz.
Aile Konutu Şerhi, TMK 169, İhtiyati Tedbir ve Mal Ayrılığından Farkı
Mal kaçırmaya karşı birden fazla yol vardır ve doğru yolu seçmek sonucu belirler. Aile konutu şerhi yalnız aile konutunu korur: eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutunu devredemez veya üzerindeki hakları sınırlayamaz; konut diğer eş adına kayıtlıysa tapu kütüğüne şerh verilmesi istenebilir (TMK m.194). TMK m.199 ise konut dışındaki taşınmazları, araçları ve hesapları da kapsayabilir; fakat hâkim kararı ve somut tehlike gerektirir.
Boşanma davası açıldıktan sonra hâkim, davanın devamı süresince eşlerin mallarının yönetimine ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (TMK m.169). İhtiyati tedbir, açılmış veya açılacak bir davadaki uyuşmazlık konusunu korur (HMK m.389). Mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüştürülmesi ise HMK m.382’de çekişmesiz yargı işi olarak sayılmıştır (HMK m.382/2-b-8). Bu yollar birbirini dışlamaz: konuta TMK 194 şerhi, diğer mallara TMK 199 sınırlaması ve dava açıldığında tedbir birlikte kullanılabilir.
Tablo: Mal kaçırmaya karşı yollar
| Yol | Kapsam ve şart | Dayanak |
|---|---|---|
| Aile konutu şerhi | Yalnız aile konutu; açık rıza şartı | TMK m.194 |
| Tasarruf yetkisinin sınırlanması | Belirli mallar; somut tehlike | TMK m.199 |
| Boşanma davasında geçici önlem | Dava süresince; mal yönetimi | TMK m.169 |
| İhtiyati tedbir | Uyuşmazlık konusu; teminat | HMK m.389, 392 |
| Mal ayrılığına geçiş | Çekişmesiz yargı işi | HMK m.382/2-b-8 |
| Gerçekleşmiş devir | Eklenecek değer, üçüncü kişiye başvuru | TMK m.229, 241 |
Aile konutu için aile konutu şerhi nasıl konulur, dilekçesi için aile konutu şerhi talep dilekçesi, rızasız satışın iptali için aile konutu şerhi ve rızasız tasarrufun iptali yazılarımıza bakabilirsiniz.
Karar, Kanun Yolu, Değiştirme ve Kaldırma
Mahkeme talebi kabul ederse kararda sınırlanan malları tek tek gösterir, bu mallardaki tasarrufların davacı eşin rızasına bağlı olduğunu belirtir ve uygulama için gerekli yazıların yazılmasına karar verir (TMK m.199/1-3). Nihai karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir; ihtiyati tedbir talebinin reddine ve tedbire itiraz üzerine verilen kararlara karşı da istinaf yolu açıktır (HMK m.341/1).
Önlem kalıcı değildir. Koşullar değiştiğinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine kararında gerekli değişikliği yapar veya sebebi sona ermişse önlemi kaldırır (TMK m.200). Önlemlerin değiştirilmesi, tamamlanması veya kaldırılması konusunda yetkili mahkeme önlem kararını veren mahkemedir; her iki eşin de yerleşim yeri değişmişse eşlerden herhangi birinin yeni yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.201/3). Boşanma kesinleşince önlemin dayanağı sona erdiğinden, tapu kütüğündeki şerhin terkini için bu yolla karar alınması ve kararın tapu müdürlüğüne bildirilmesi gerekir.
Tablo: Karardan sonra
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kararın içeriği | Mallar, rıza şartı, yazılar | TMK m.199 |
| Kanun yolu | İstinaf | HMK m.341/1 |
| Koşullar değişirse | Değiştirme | TMK m.200 |
| Sebep sona ererse | Kaldırma | TMK m.200 |
| Yetkili mahkeme | Kararı veren mahkeme; ikisi de taşınmışsa yeni yer | TMK m.201/3 |
| Boşanma kesinleşince | Kaldırma ve şerhin terkini | TMK m.200; YHGK, K.2022/85 |
İstinaf süreci için boşanmada istinaf ne kadar sürer yazımıza bakabilirsiniz.
Dilekçe Örnekleri
Önemli not. Aşağıdaki dilekçeler basitleştirilmiş ve varsayımsal örneklerdir. Köşeli parantez içindeki bölümleri dosyanıza göre doldurmanız; sınırlama istenen malları tapu, plaka veya banka bilgisiyle tek tek yazmanız ve tehlikeyi gösteren olayları delilleriyle göstermeniz gerekir.
1. Tasarruf yetkisinin sınırlanması ve ihtiyati tedbir talepli dava dilekçesi (TMK 199; HMK 389)
2. Davalı eşin cevap dilekçesi ve ihtiyati tedbire itiraz (TMK 193, 199; HMK 389, 392, 394)
3. Boşanma kesinleştikten sonra sınırlamanın kaldırılması ve tapu şerhinin terkini talebi (TMK 200, 201/3)
Örnek Senaryolar
Uyarı. Aşağıdaki senaryolar basitleştirilmiş ve varsayımsaldır; gerçek kişilere ait değildir.
Senaryo 1: Satış ilanı ve ödenmeyen nafaka. Ayrı yaşayan koca, adına kayıtlı arsayı satışa çıkarıyor ve tedbir nafakasını üç aydır ödemiyor.
Senaryo 1: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Sebep | Ekonomik varlık ve mali yükümlülük | TMK m.199/1 |
| Benzer karar | Koşullar oluşmuş sayıldı | Y2HD, K.2023/2098 |
| Karara kadar | İhtiyati tedbir ve tapu şerhi | HMK m.389; TMK m.199/3 |
Senaryo 2: Her şeye sınırlama. Kadın, kocasının dört taşınmazı ve aracı hakkında sınırlama istiyor; ancak tehlike yalnız bir taşınmaz için gösterilebiliyor.
Senaryo 2: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Bütün mallar | Ölçüsüz bulunabilir | Y2HD, K.2012/9437 |
| Doğru talep | Tehlikedeki mal ile sınırlı | TMK m.199/1 |
| Mali yükümlülükte | Miktar belirlenmeli | Y2HD, K.2017/12499 |
Senaryo 3: Boşanma kesinleşti, şerh duruyor. Boşanmadan iki yıl sonra eski eş, adına kayıtlı evi satmak istiyor; tapuda TMK 199 şerhi görünüyor.
Senaryo 3: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Önlemin dayanağı | Evlilik sona erdi | YHGK, K.2022/85 |
| Yol | Kaldırma talebi ve şerhin terkini | TMK m.200 |
| Yetkili mahkeme | Kararı veren mahkeme | TMK m.201/3 |
Adım Adım Yol Haritası
- Tehlikedeki malları belirleyin. Tapu, plaka ve banka bilgilerini toplayın.
- Tehlikeyi belgeleyin. İlan, yazışma, hesap hareketi, icra dosyası.
- Aile konutu için ayrıca şerh isteyin. TMK 194 daha hızlı bir yoldur.
- Dilekçeyi yalnız gerekli mallarla sınırlayın. Ölçülülük şarttır.
- Aynı dilekçede ihtiyati tedbir isteyin. Satışı karar verilinceye kadar önleyin.
- Tedbir kararının uygulanmasını bir hafta içinde isteyin. Aksi hâlde tedbir kalkar.
- Harcı ve gider avansını yatırın. Talep harçlı bir davadır.
- Koşullar değişirse kaldırma veya değiştirme isteyin. TMK 200.
Sık Yapılan Hatalar
Tablo: TMK 199 taleplerinde sık yapılan hatalar
| Hata | Sonuç | Doğrusu |
|---|---|---|
| Bütün malvarlığını istemek | Ölçüsüz bulunur | Tehlikedeki malları tek tek yazmak |
| Yalnız sadakatsizliğe dayanmak | Ekonomik tehlike gösterilemez | Somut elden çıkarma girişimi |
| Malı tanımlamamak | Karar uygulanamaz | Ada, parsel, plaka, banka |
| Tedbir istememek | Satış olursa dava konusuz kalır | Aynı dilekçede ihtiyati tedbir |
| Tedbirin uygulanmasını geciktirmek | Bir hafta sonra tedbir kalkar | Hemen uygulama talebi |
| Boşanma dosyasına harçsız eklemek | Karar verilmez | Harçlı ayrı dava |
| Boşanmadan sonra şerhi bırakmak | Tapuda işlem engeli sürer | TMK 200 ile kaldırma |
Boşanma davası açıldıktan sonra: Mal rejimi davasında tapuya ihtiyati tedbir ve boşanma dosyasındaki tedbirin sınırları için Boşanma Davasında Tapuya İhtiyati Tedbir Talep Dilekçesi Örneği yazımıza bakın.
Sıkça Sorulan Sorular
TMK 199 nedir?
Ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilikten doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesi için hâkimin belirli mallardaki tasarrufları diğer eşin rızasına bağlamasıdır.
TMK 199 için boşanma davası açmak gerekir mi?
Hayır. Evlilik sürerken, eşler birlikte veya ayrı yaşarken istenebilir.
Eşimin bütün mallarına sınırlama konulabilir mi?
Hayır. Sınırlama gerektirdiği ölçüde ve hâkimin belirlediği mallarla sınırlı olmalıdır (Y2HD, K.2012/9437; ikincil kaynak).
Sadakatsizlik tek başına yeterli mi?
Hayır. Kanun ailenin ekonomik varlığına yönelik somut bir tehlike veya yerine getirilmeyen bir mali yükümlülük arar.
Hangi mahkemeye başvurulur?
Aile mahkemesine; eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (4787 s.K. m.4; TMK m.201).
Dilekçede malları nasıl göstermeliyim?
Taşınmaz için il, ilçe, ada ve parsel; araç için plaka; hesap için banka ve şube bilgisiyle.
Taşınmazdaki sınırlama tapuya işlenir mi?
Evet. Hâkim re’sen tapu kütüğüne şerh verilmesine karar verir (TMK m.199/3).
Şerh üçüncü kişilere karşı etkili mi?
Şerhten sonra taşınmaz üzerinde hak kazananlara karşı ileri sürülebilir (TMK m.1010/2).
Dava sürerken mal satılırsa ne olur?
Dava konusuz kalabilir (YHGK, K.2011/479). Bu nedenle ihtiyati tedbir istenmelidir.
İhtiyati tedbir için teminat gerekir mi?
Kural olarak gerekir; talep resmî belgeye veya kesin delile dayanıyorsa mahkeme gerekçe göstererek teminat almayabilir (HMK m.392/1).
Boşanma davası içinde TMK 199 istenebilir mi?
Harcı yatırılarak açılmış ayrı bir dava niteliğinde olmalıdır (Y2HD, K.2018/6620; ikincil kaynak).
Boşanma kesinleşirse sınırlama ne olur?
Önlemin dayanağı sona erer ve talep konusuz kalır (YHGK, K.2022/85). Şerhin terkini için kaldırma kararı istenir (TMK m.200).
Sınırlama kararı kaldırılabilir mi?
Evet. Koşullar değişirse hâkim kararı değiştirir veya sebebi sona ermişse kaldırır (TMK m.200).
Kaldırma talebi hangi mahkemeye yapılır?
Önlem kararını veren mahkemeye; iki eşin de yerleşim yeri değişmişse yeni yerleşim yerlerinden birindeki mahkemeye (TMK m.201/3).
TMK 199 kararına karşı kanun yolu var mı?
Nihai karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m.341/1).
Aile konutu şerhi ile TMK 199 aynı şey mi?
Hayır. Aile konutu şerhi yalnız konutu korur (TMK m.194); TMK 199 hâkimin belirlediği başka malları da kapsayabilir.
Bu yazının kaynakları. TMK m.169, 193, 194, 195, 196, 197, 198, 199, 200, 201, 229, 241, 1010, 1023; HMK m.119, 120, 127, 189, 194, 221, 316, 331, 341, 382, 389, 392, 393, 394, 397; 4787 s.K. m.4, 7; 5718 s. MÖHUK m.13; 492 s. Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife.
Kararlar: YHGK, 08.02.2022, E.2019/440, K.2022/85; YHGK, 06.07.2011, E.2011/417, K.2011/479; Y2HD, 03.05.2023, E.2023/505, K.2023/2098; Y2HD, 24.05.2018, E.2016/18724, K.2018/6620; Y2HD, 19.04.2018, E.2016/16130, K.2018/5332; Y2HD, 04.12.2017, E.2016/24911, K.2017/14028; Y2HD, 09.11.2017, E.2016/21131, K.2017/12499; Y2HD, 01.06.2017, E.2016/16039, K.2017/6734; Y2HD, 09.07.2015, E.2015/8760, K.2015/14794; Y2HD, E.2016/6148, K.2016/9173; Y2HD, E.2011/2293, K.2012/9437; Y2HD, E.2008/16201, K.2009/19869. Karar özetleri ikincil kaynaklardan (av-saimincekas.com, karamercanhukuk.com, hukukihaber.net); kanun metinleri av-saimincekas.com’daki kopyalardan ve 4787 sayılı Kanunun Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı sitesindeki metninden aktarılmıştır.
📚 İlgili Rehberler
- 🧭 Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi (Hub)Boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımının tüm başlıkları
- Eşin Tasarruf Yetkisinin Sınırlanması (TMK 199)Mal kaçırmaya karşı
- Boşanma Davası Sırasında Mal Kaçırmayı ÖnlemeTedbirler
- Eşim Boşanma Davası Açacağını SöylediDava öncesi adımlar
- Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?TMK 194
- Aile Konutu Şerhi Talep DilekçesiDilekçe örneği
- Evlilik Birliğinin KorunmasıTMK 195
- Eşin Boşanmadan Önce Mal KaçırmasıTMK 229
- Mal Rejimi Davası Sürerken Taşınmaz SatılırsaHMK 389; TMK 241
Tehlikedeki malları belirleyelim, sınırlamayı ve tedbiri birlikte isteyelim
TMK 199 talep dilekçesi, ihtiyati tedbir, tapu şerhi, itiraz ve kaldırma: Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppMal kaçırmaya karşı koruma kümesindeki diğer rehberler:
Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi · Aile konutu şerhi ve rızasız tasarrufun iptali · Evlilik devam ederken nafaka · Dava sürerken konutun kullanımı · Vekâletnameyle yapılan satışlar · Ortak birikimin habersiz kullanılması · Eşin banka kartını kullanması · Boşanmada karşı dava dilekçesi