Eşim Ortak Birikimimizi Habersiz Fona Yatırdı: Evlilik İçinde ve Boşanmada Haklarım (2026) — Ortak Hesap, Vekâlet, Değer Artış Payı, Tasarruf Kısıtlaması, Mal Ayrılığı ve Fon Zararının Mal Paylaşımına Etkisi

Eşinizin haberiniz olmadan birikimi fona yatırması, tek başına hukuka aykırı değildir: yasal mal rejiminde her eş kendi mallarını yönetme ve bunlar üzerinde tasarruf etme hakkına sahiptir (TMK m.223/1). Sonuç, paranın kime ait olduğuna göre değişir. Para eşinizin kendi kazancıysa hakkınız, mal rejimi sona erdiğinde katılma alacağıdır. Ortak hesaptaki para kullanıldıysa iç ilişkide eşit pay karinesi sizi korur (TBK m.169). Sizin mirasınız veya kişisel birikiminiz kullanıldıysa vekâlet hükümleri ve değer kaybında katkının başlangıçtaki değeri gündeme gelir (TMK m.215, m.227/1). Evlilik sürerken de tasarruf kısıtlaması, mal ayrılığı ve eşler arası alacak davası gibi kanuni yollar vardır.

Eşiniz Rızanız Olmadan Fona Yatırım Yapabilir mi? TMK m.193 ve m.223

Kısa cevap: Kendi adına ve kendi parasıyla yapabilir. Kanun, eşlerden her birinin diğeriyle ve üçüncü kişilerle her türlü hukuki işlemi yapabileceğini ve kendi mallarını yönetme, bunlardan yararlanma ve bunlar üzerinde tasarruf etme hakkına sahip olduğunu öngörür (TMK m.193, m.223/1). Sınır, paylı mülkiyetteki paydır: bir eş diğerinin rızası olmadan paylı mülkiyet konusu maldaki payı üzerinde tasarrufta bulunamaz (m.223/2).

Türk Medeni Kanunu’nun yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi, evlilik süresince eşlerin mallarını birleştirmez. Evlilik sürerken her eşin malvarlığı ayrıdır; ortaklık ancak mal rejimi sona erdiğinde, bir alacak hakkı biçiminde ortaya çıkar. Bu nedenle eşinizin kendi hesabındaki maaşını veya kazancını riskli bir fona yatırması, sizin rızanıza bağlı değildir. “Haberim yoktu” itirazı tek başına işlemi geçersiz kılmaz, bankadan veya portföy yönetim şirketinden bir talep hakkı da doğurmaz. Kanunun eşlerin rızasını aradığı işlemler sınırlıdır; aile konutuna ilişkin işlemler (TMK m.194) bunun en bilinen örneğidir ve fon yatırımı bu kapsamda değildir.

Bu genel kuralın önemli istisnaları, paranın kaynağında saklıdır. Eşinizin kullandığı para gerçekte size aitse, ortak bir hesaptan geliyorsa ya da işlem sizin hesabınızdan sizin adınıza yapılmışsa, eşinizin serbestisi sona erer ve sizin lehinize başka hukuki ilişkiler devreye girer. Aşağıdaki tablo, paranın kaynağına göre sonucu özetler.

Tablonun her satırı farklı bir hukuki ilişkiye karşılık gelir ve farklı zamanda ileri sürülür. Mal rejiminden doğan alacaklar, yani katılma alacağı ve değer artış payı, ancak mal rejimi sona erdiğinde istenebilir. Buna karşılık ortak hesap payı, vekâlet ilişkisinden doğan iade ve hesap verme talepleri ile haksız fiil tazminatı, mal rejiminden bağımsız alacaklardır. TMK m.217’ye göre mal rejimi, eşler arasındaki borçların muaccel olmasını önlemez; bu alacaklar evlilik sürerken de istenebilir. Borcun hemen ödenmesi borçlu eşi evlilik birliğini tehlikeye düşürecek derecede önemli güçlüklere sokacaksa, bu eş ödeme için süre isteyebilir ve hâkim durum gerektiriyorsa güvence gösterilmesine karar verir. Ayrıca evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirinden olan alacakları için zamanaşımı işlemez (TBK m.153).

Ortak Hesaptaki Birikim Kullanıldıysa: Eşit Pay Karinesi

Kısa cevap: Tek imzalı (teselsüllü) ortak hesapta banka, hesap sahiplerinden birine ödeme yaparak borcundan kurtulur; bu yüzden eşinizin parayı çekip fona yatırmasını banka engellemez. Ancak hesap sahipleri arasında, aksi kararlaştırılmadıkça hakların eşit olduğu kabul edilir ve payından fazlasını alan fazlasını diğerine ödemekle yükümlüdür (TBK m.169). Paranın gerçekte kime ait olduğu ayrıca ispat edilebilir.

Ortak hesap uyuşmazlıklarında iki soru birbirinden ayrılmalıdır. Birincisi dış ilişkidir: banka veya aracı kurum kime ödeme yapabilir? Bu sorunun cevabı hesap sözleşmesindedir. Birlikte imzalı hesapta bütün sahiplerin imzası gerekir; tek imzalı hesapta ise sahiplerden birinin talimatı yeterlidir ve kurum bu talimata uyarak ödeme yaptığında sorumlu tutulmaz. İkincisi iç ilişkidir: para gerçekte kimindir? Burada eşitlik karinesi uygulanır; eşlerden biri, paranın tamamının veya daha büyük bir kısmının kendisine ait olduğunu, örneğin maaşının yattığı hesap olduğunu veya mirasın bu hesaba geldiğini, belgeyle ispat edebilir. Eşler arasında ayrıca, hangisine ait olduğu ispat edilemeyen malların paylı mülkiyette sayılacağı kuralı vardır (TMK m.222/2).

Eşinizin ortak hesaptaki birikimin tamamını fona yatırması, sizin payınıza düşen kısmı rızanız olmadan kullanması anlamına gelir. Bu durumda payınıza düşen tutar için eşinizden talepte bulunabilirsiniz. Bu talebin mal rejimi tasfiyesi içinde mi, yoksa ayrı bir alacak davası olarak mı ileri sürüleceği somut olaya göre değişir; görevli mahkeme de bu nitelendirmeye bağlıdır. Uygulamada eşler arasındaki ortak hesap uyuşmazlıkları çoğu zaman mal rejimi tasfiyesi içinde değerlendirilir. Evlilik sürerken hesaptaki kalan paranın da çekilmesinden endişe ediyorsanız, bir mahkemeye veya icraya başvurduğunuzu bankaya bildirmeniz, kurumun sahiplerden birine ödeme yapma serbestisini sınırlar. Tasfiye ödemesinin ortak hesaba yatması ve kimin çekebileceği ortak hesaptaki fon: tasfiye ödemesi kime gider yazımızda ayrıntılı olarak anlatıldı.

Sizin Mirasınız veya Kişisel Birikiminiz Kullanıldıysa: Vekâlet ve Başlangıç Değeri

Kısa cevap: Eşinize mallarınızın yönetimini açıkça veya örtülü olarak bıraktıysanız, aksi kararlaştırılmadıkça vekâlet hükümleri uygulanır (TMK m.215). Eşiniz özenle ve talimatınıza uygun davranmak, hesap vermek ve aldığını size vermekle yükümlüdür (TBK m.506, m.508). Paranızla eşinizin adına fon alınmışsa, mal rejimi sona erdiğinde fon değer kaybetmiş olsa bile katkınızın başlangıçtaki değerini isteyebilirsiniz (TMK m.227/1).

Uygulamada en sık karşılaşılan durum şudur: eşlerden biri miras veya evlilik öncesi birikim gibi kişisel parasını “değerlendirsin” diye diğerine verir ya da hesabının yönetimini ona bırakır; diğer eş bu parayı yüksek riskli bir serbest fona yatırır ve fon tasfiyeye girer. Burada iki ayrı hukuki kurum birlikte düşünülmelidir. Birincisi vekâlettir. TMK m.215, eşlerden birinin açık veya örtülü olarak mallarının yönetimini diğer eşe bırakması hâlinde aksi kararlaştırılmış olmadıkça vekâlet hükümlerinin uygulanacağını öngörür. Vekil, üstlendiği işi sadakat ve özenle yürütmek zorundadır; özen borcunun ölçüsü, benzer işi üstlenen basiretli bir vekilin davranışıdır (TBK m.506). Vekil, müvekkilin istemi üzerine yürüttüğü işin hesabını vermek ve vekâlet dolayısıyla aldığı şeyleri müvekkile vermekle yükümlüdür (TBK m.508).

Bu hükümler somut sorular doğurur. Parayı verirken “riske girme” veya “mevduatta tut” gibi bir talimat verdiyseniz, eşinizin talimata aykırı olarak yüksek riskli bir fona yatırım yapması özen borcunun ihlali olarak değerlendirilebilir. Talimat yoksa, yatırımın sizin risk tercihinize, paranın vadesine ve genel özen ölçüsüne uygun olup olmadığına bakılır. Her iki durumda da hesap verme hakkınız saklıdır: hangi fonun, hangi tarihte, hangi tutarla alındığını ve bugünkü durumunu öğrenmeye hakkınız vardır. Vekâletten doğan bu talepler mal rejiminden bağımsızdır; TMK m.217 uyarınca evlilik sürerken de ileri sürülebilir. Vekâlet hükümlerinin yatırım ilişkilerindeki uygulaması portföy yönetiminde vekâlet hükümleri yazımızda anlatıldı.

İkinci kurum değer artış payıdır. TMK m.227/1’e göre eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahiptir; bir değer kaybı söz konusu olduğunda ise katkının başlangıçtaki değeri esas alınır. Fon dosyaları için bu cümle belirleyicidir: sizin paranızla eşinizin adına alınan fon payları değer kaybetmişse, katkınızın başlangıçtaki değerini talep edebilirsiniz; değer kaybına ortak edilmezsiniz. Eşler yazılı bir anlaşmayla bu paydan vazgeçebilir veya oranını değiştirebilir (m.227/2); bu nedenle size imzalatılmak istenen belgeleri dikkatle okumalısınız. Değer artış payı mal rejimi tasfiyesinde istenir; evlilik sürerken ayrıca dava konusu yapılamaz. Paranın size ait olduğunu gösteren belgeler, örneğin veraset ilamı, miras payının hesabınıza geçtiğini gösteren dekont ve eşinizin hesabına yapılan havalenin açıklaması, bu aşamada en değerli delillerdir.

Kendi Hesabınızdan Sizin Adınıza İşlem Yapıldıysa: Yetkisiz Temsil

Kısa cevap: Eşiniz, örneğin internet bankacılığı bilgilerinizi kullanarak sizin hesabınızdan sizin adınıza fon aldıysa, bu işlem yetkisiz temsil niteliğindedir; siz onaylamadıkça sizi bağlamaz (TBK m.46). Onay açık veya örtülü olabilir; bu nedenle işlemi öğrendiğinizde bankaya yazılı olarak bildirmeniz ve sonraki işlemlerde ihtirazi kayıt kullanmanız önemlidir.

TBK m.46’ya göre bir kimse yetkisi olmadığı hâlde başkasının temsilcisi olarak bir sözleşme yaparsa, temsil olunan, sözleşmeyi onaylamadıkça onunla bağlı olmaz. Sözleşme onaylanmazsa, temsilci sıfatıyla hareket eden kişi bundan doğan zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m.47). Bu hükümler, eşinizin size ait hesapta sizin adınıza işlem yapması hâlinde, işlemin sonuçlarını üstlenmek zorunda olmadığınızı gösterir. Ancak pratikte iki güçlük vardır. Birincisi, banka emrin sizin kimlik doğrulama bilgilerinizle verildiğini ileri sürecektir; şifrenizi eşinizle paylaştıysanız bankanın sorumluluğu ile sizin ortak kusurunuz tartışılır (TBK m.52). İkincisi, işlemi öğrendikten sonra uzun süre sessiz kalmak, fon paylarını tutmaya devam etmek veya tasfiye ödemesini itirazsız almak örtülü onay olarak yorumlanabilir.

Bu nedenle ilk iş, bankaya veya aracı kuruma işlemi onaylamadığınızı yazılı olarak bildirmek ve emrin nasıl verildiğini gösteren kayıtları istemektir. Aracı kurumlar internet ve mobil emirlerde IP ve işlem log kayıtlarını, telefonla alınan emirlerde ses kayıtlarını tutmak ve bu kayıtları on yıl saklamakla yükümlüdür (III-45.1). Bu kayıtlar, emrin sizin cihazınızdan mı yoksa başka bir cihazdan mı verildiğini gösterebilir. Tasfiye ödemesi hesabınıza yatarsa, ödemeyi haklarınızı saklı tutarak kabul ettiğinizi belirten bir ihtirazi kayıt beyanı vermeniz, ileride onay itirazıyla karşılaşmamanızı sağlar. Kayıt talebinin usulü aracı kurumdan emir, ses ve ekstre kayıtları talebi, ihtirazi kayıt ise tasfiye ödemesi ihtirazi kayıt beyanı yazımızda anlatıldı.

Evlilik Devam Ederken Hangi Yollar Var?

Kısa cevap: Boşanmadan da harekete geçebilirsiniz. Hâkimin müdahalesini isteyebilir (TMK m.195), belirli malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufun rızanıza bağlanmasını talep edebilir (m.199), haklı sebep varsa mal ayrılığına geçilmesini isteyebilir (m.206) ve mal rejiminden bağımsız alacaklarınız için eşinize dava açabilirsiniz (m.217).

Evlilik birliğinin korunmasına ilişkin hükümler, eşlerden birinin evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemesi veya eşlerin önemli bir konuda anlaşmazlığa düşmesi hâlinde hâkimin müdahalesini öngörür (TMK m.195). Mali konularda en etkili araç TMK m.199’dur: hâkim, ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde, eşlerden birinin istemi üzerine belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir ve gerekli önlemleri alır. Fon payları ve yakında ödenecek tasfiye bakiyesi, bu önleme konu olabilecek malvarlığı değerleridir. Koşullar değişirse hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine kararında gerekli değişikliği yapar veya önlemi kaldırır (m.200).

Mal ayrılığı, boşanmadan mal rejimini sona erdirmenin kanuni yoludur. TMK m.206’ya göre haklı bir sebep varsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine mal ayrılığına karar verir. Kanunun özellikle saydığı haklı sebepler arasında diğer eşin istemde bulunanın menfaatlerini tehlikeye düşürmesi ve istemde bulunan eşe malvarlığı, geliri, borçları hakkında bilgi vermekten kaçınması da vardır. Ortak birikimin habersizce yüksek riskli bir fona yatırılması ve sonrasında bilgi verilmemesi, bu sebeplerin somut örneği olarak ileri sürülebilir. Mahkeme mal ayrılığına karar verirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olarak sona erer (TMK m.225/2) ve edinilmiş malların tasfiyesi yapılır; yani katılma alacağı, boşanma olmaksızın da istenebilir hâle gelir. Bu yol, evliliği sürdürmek isteyen ancak malvarlığını korumak isteyen eş için önemlidir. Görevli mahkeme aile mahkemesidir.

Ceza Yolu: Eşinizi Şikâyet Edebilir misiniz?

Kısa cevap: Malvarlığına karşı suçların (yağma hariç), hakkında ayrılık kararı verilmemiş eşin zararına işlenmesi hâlinde ilgili eş hakkında cezaya hükmolunmaz (TCK m.167/1). Ayrılık kararı verilmişse ceza şikâyet üzerine yarı oranında indirilir (m.167/2). Bu nedenle eşler arasındaki fon uyuşmazlıklarında asıl yol hukuk yoludur.

TCK m.167, güveni kötüye kullanma ve dolandırıcılık gibi malvarlığına karşı suçlar bakımından şahsi bir cezasızlık sebebi öngörür. Hüküm suçun varlığını ortadan kaldırmaz; yalnızca belirli yakınlar hakkında ceza verilmesini engeller. Bu yüzden size ait paranın eşiniz tarafından izinsiz kullanılması, ceza hukuku bakımından çoğu zaman sonuçsuz kalır; zararınızın giderilmesi için hukuk yoluna başvurmanız gerekir. Boşanmış eşler bu hükmün kapsamında değildir; boşanmadan sonra gerçekleşen fiiller genel hükümlere tabidir. Bilişim sistemine izinsiz girilmesi gibi başka bölümlerde düzenlenen suçlar bakımından ise durum ayrıca değerlendirilmelidir. Her durumda, suç isnadında bulunmadan önce hukuki danışmanlık almanız, gereksiz bir ceza dosyasının aile içi uyuşmazlığı derinleştirmesini önler.

Boşanma veya Mal Ayrılığında Fon Zararı Nasıl Hesaba Girer?

Kısa cevap: Mal rejimi dava tarihinde sona erer; bu tarihte mevcut olan fon payları tasfiye anındaki değerleriyle hesaba girer. Eşinizin artık değerinin yarısı sizin katılma alacağınızdır. Fonun değer kaybı artık değeri azalttığı için zarar size dolaylı olarak yansır; ancak eksi değer paylaşılmaz ve katılma alacağını azaltma kastıyla yapılan devirler hesaba eklenir.

Mal rejiminin tasfiyesinde iki ayrı tarih vardır. Hangi malların hesaba gireceği, mal rejiminin sona erdiği ana göre belirlenir; boşanmada veya mal ayrılığında bu an davanın açıldığı tarihtir (TMK m.225/2, m.228/1). Malların değeri ise tasfiye anındaki sürüm değeridir (m.232, m.235/1). Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, tasfiye tarihinin karar tarihi olduğunu ve banka hesabındaki para bakımından da tasfiye tarihindeki sürüm değerinin tespit edilmesi gerektiğini belirtmiştir (E. 2019/584, K. 2021/1817, T. 02.03.2021). Fon tasfiyesi sürerken açılan bir davada bu kural önemlidir: fon payları tasfiye edilip bedeli ödenmişse, payların yerini ödenen para alır ve edinilmiş malın yerine geçen değer olarak hesaba girer (m.219).

“Eşim riskli bir yatırım yaptı, zararı neden ben de paylaşıyorum?” sorusu en sık duyulan itirazdır. Kanunun cevabı şudur: eşinizin kendi edinilmiş malıyla yaptığı yatırım kararı, TMK m.223/1 uyarınca onun serbestisi içindedir; kötü sonuçlanan bir yatırım kural olarak ne karşılıksız kazandırmadır ne de katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılmış bir devirdir. Bu nedenle kaybedilen tutar, TMK m.229 uyarınca edinilmiş mallara eklenmez. Buna karşılık yatırımın, boşanma sürecinin yaklaştığı bir dönemde, malvarlığını tasfiyeden kaçırmak amacıyla ve örneğin bir yakın adına yapıldığı ispat edilirse, m.229/1-2’deki kast unsuru tartışılabilir. Eşinizin kusuru, katılma oranınızı artırmaz; kanun yalnızca zina veya hayata kast sebebiyle boşanmada kusurlu eşin artık değerdeki payının azaltılmasına imkân tanır (m.236/2).

Örnekler, fon zararının katılma alacağını nasıl etkilediğini gösterir. Birinci senaryoda fonun 600.000 TL’lik değer kaybı, eşinizin artık değerini düşürür ve bu kaybın yarısı dolaylı olarak size yansır. İkinci senaryoda eşinizin edinilmiş malları borcunun altında kalır; kanun değer eksikliğini hesaba katmadığından açık size yüklenmez. Dördüncü senaryoda ise sizin paranızla yapılan katkı TMK m.227/1 ile korunur. Ayrıntılı tarih ve değerleme kuralları, kredili yatırım ve eklenecek değerler boşanmada fon yatırımları yazımızda, zamanaşımı ise mal paylaşımı davasında zamanaşımı yazımızda ele alındı.

Tasfiye Ödemesi Kimin Hesabına Yatar ve Nasıl Korunur?

Kısa cevap: Tasfiye bakiyesi, fon paylarının kayıtlı olduğu yatırımcı hesabına aktarılır. Paylar eşinizin adınaysa ödeme onun hesabına yatar ve siz bankadan doğrudan ödeme isteyemezsiniz. Ödemenin harcanmasını önlemek için evlilik sürerken TMK m.199, boşanma davasında TMK m.169 kapsamında önlem ya da HMK m.389 uyarınca ihtiyati tedbir talep edebilirsiniz.

SPK’nın tasfiye esaslarına göre fon varlıklarının satışından elde edilen nakit, yatırımcıların bireysel saklama hesaplarına pay oranında aktarılır. Bu nedenle ödeme, fon payının kimin adına kayıtlı olduğuna göre yapılır; eşler arasındaki iç ilişki bankayı ilgilendirmez. Fon paylarının sahibi olmayan eşin, tasfiye bankasından veya portföy yönetim şirketinden kendi adına ödeme isteme hakkı yoktur. Aynı şekilde fon zararı nedeniyle kuruluşlara karşı doğabilecek tazminat talebinin sahibi de payların sahibi olan eştir; ancak bu tazminat, edinilmiş malın yerine geçen değer olarak tasfiyede hesaba girer.

Ödemenin harcanması veya başka bir hesaba aktarılması riski, zamanında alınacak önlemlerle azaltılabilir. Evlilik sürerken TMK m.199 uyarınca belirli malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufun rızanıza bağlanmasını isteyebilirsiniz; hâkim bu durumda gerekli önlemleri alır. Boşanma veya ayrılık davası açılmışsa hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan ve özellikle eşlerin mallarının yönetimine ilişkin geçici önlemleri resen alır (TMK m.169). Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davada ise uyuşmazlık konusu hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı veya tamamen imkânsız hâle geleceği endişesiyle ihtiyati tedbir istenebilir (HMK m.389); talepte dayanılan sebep ve tedbirin türü açıkça gösterilmeli ve yaklaşık ispat sağlanmalıdır (HMK m.390). Katılma alacağının bir para alacağı olması nedeniyle belirli bir mal üzerinde tedbir kararı verilip verilmeyeceği mahkemenin takdirindedir. İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz ayrımı fon davasında ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir yazımızda, ödeme takvimi ise tasfiye edilen fonlarda ödeme takibi sayfamızda anlatıldı.

Delil ve Kayıtlar: Neyi, Nereden Alırsınız?

Kısa cevap: Kendi hesaplarınızın ve ortak hesabın kayıtlarını doğrudan bankadan isteyebilirsiniz. Eşinizin kendi adına aldığı fon paylarının kayıtları onun kişisel verisidir; bu kayıtlara ancak dava içinde mahkeme aracılığıyla ulaşılır.

İspat yükü, bir hakkı ileri süren taraftadır. Paranın size ait olduğunu, ortak hesaptan çekildiğini veya eşinize belirli bir talimatla verildiğini göstermeniz gerekir. Eşler arasında bir malın kime ait olduğunu iddia eden kimse iddiasını ispat etmekle yükümlüdür; bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılır (TMK m.222). Bu nedenle mirasın veya evlilik öncesi birikimin izini gösteren banka kayıtları, özellikle paranın hangi hesaptan hangi hesaba ve hangi tarihte geçtiğini gösteren dekontlar, dosyanın temelidir. Yazışmalar da önemlidir: “Parayı mevduatta tut” gibi bir talimat içeren mesajlar vekâlet ilişkisinin ve talimatın ispatına yarar.

Eşinizin kendi adına tuttuğu hesaplara ilişkin bilgi için kişisel verilerin korunması hukuku bir yol sunmaz; 6698 sayılı Kanun m.11, ilgili kişiye yalnızca kendisiyle ilgili verileri isteme hakkı verir. Bu kayıtlar, dava açıldıktan sonra mahkemenin bankaya, aracı kuruma ve Merkezi Kayıt Kuruluşuna yazacağı müzekkerelerle celbedilir; mahkeme ayrıca karşı tarafa belgeleri ibraz etmesi için süre verebilir. Belge ibrazı ve delil tespiti kuralları fon davasında ispat ve deliller, kendi kayıtlarınıza erişim ise fon yatırımcısının KVKK başvurusu yazımızda anlatıldı.

Durumunuza Göre Yol Haritası

Kısa cevap: İlk adım her durumda aynıdır: paranın kaynağını ve akışını gösteren belgeleri toplamak. Sonraki adım, evliliğin devam edip etmediğine ve paranın kime ait olduğuna göre değişir.

Fon krizinde aile içi uyuşmazlıklar genellikle iki hatayla büyür. Birincisi, “ortak paramızdı” düşüncesiyle hukuki niteliği belirlemeden dava açmak; oysa ortak hesap, vekâlet ve mal rejimi talepleri farklı şartlara ve farklı zamanlara bağlıdır. İkincisi, zamanında önlem almamak; tasfiye ödemesi eşin hesabına geçtikten sonra harcanırsa, alacağınız bir para alacağına dönüşür ve tahsili eşin diğer malvarlığına bağlı kalır. Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan durumlar için ilk ve sonraki adımları gösterir.

Habersiz yatırım ve kayıp, evlilik birliği bakımından da bir anlam taşıyabilir. Tek başına bir boşanma sebebi olarak düzenlenmemiştir; ancak ortak birikimin sistematik olarak gizlenmesi ve bilgi verilmemesi, evlilik birliğinin temelinden sarsılması değerlendirmesinde (TMK m.166/1) diğer olgularla birlikte ele alınabilecek bir durumdur. Boşanma kararı vermek bu yazının konusu değildir; burada vurgulanması gereken, mali hakların korunmasının boşanma kararından bağımsız olarak da mümkün olduğudur.

Örnek 1: Tasarruf Yetkisinin Sınırlandırılması ve Tedbir Talebi (TMK m.199)

Bu dilekçe, evlilik devam ederken eşinizin adına kayıtlı fon payları ve bunlara ilişkin tasfiye ödemesi üzerinde rızanız olmadan tasarruf yapılmasını önlemek için kullanılabilir. Boşanma davası açılmışsa aynı talep o dosyada TMK m.169 kapsamında geçici önlem olarak ileri sürülür.

Örnek 2: Eşe İhtarname (Hesap Verme ve İade)

Bu metin, size ait paranın veya ortak hesaptaki payınızın eşiniz tarafından fona yatırıldığı durumlarda, mal rejiminden bağımsız alacaklarınızı ileri sürmek ve hesap istemek için kullanılabilir. Noter aracılığıyla gönderilmesi, ihtarın tarihini ve içeriğini ispat açısından kolaylaştırır.

Örnek 3: Bankaya veya Aracı Kuruma Bildirim ve Kayıt Talebi

Bu yazı, iki durum için kullanılabilir: kendi hesabınızda sizin adınıza bilginiz dışında işlem yapılmışsa işlemi onaylamadığınızı bildirmek ve kayıtları istemek; ortak hesap söz konusuysa uyuşmazlığı kuruma bildirmek. Kurumun ortak hesapta sahiplerden birine ödeme yapma serbestisi, mahkemeye veya icraya başvurunuzun kendisine bildirilmesiyle sınırlanır; bu nedenle başvuru yaptıysanız belgesini ekleyin.

Adım Adım: Eşiniz Ortak Birikimi Habersiz Fona Yatırdıysa

1. Paranın kaynağını belirleyin. Eşinizin kazancı mı, ortak hesap mı, sizin mirasınız mı?
2. Belgeleri toplayın. Dekontlar, hesap dökümleri, veraset ilamı, yazışmalar.
3. Hesap türünü öğrenin. Ortak hesap tek imzalı mı, birlikte imzalı mı?
4. Kendi hesabınızdaki izinsiz işleme itiraz edin. Bankaya yazılı bildirimde bulunun, kayıtları isteyin.
5. Eşinizden hesap isteyin. Gerekirse noter ihtarı gönderin.
6. Tasfiye ödemesini izleyin. Ödeme eşinizin hesabına yatacaksa önlem talebini gecikmeden yapın.
7. Evlilik içi yolları değerlendirin. TMK m.199 tasarruf kısıtlaması veya m.206 mal ayrılığı.
8. Boşanma söz konusuysa dava dilekçesinde fon paylarını belirtin. Geçici önlem ve mal rejimi davası için.
9. İmzaladığınız belgelere dikkat edin. Değer artış payından vazgeçme yazılı anlaşmayla mümkündür.

Sık Yapılan Hatalar

1. “Haberim yoktu, işlem geçersiz” sanmak. Eşin kendi parasıyla yaptığı yatırım rızaya bağlı değildir.
2. Bankayı sorumlu tutmaya çalışmak. Eşin kendi hesabındaki işlem için bankaya karşı talebiniz yoktur.
3. Evlilik sürerken değer artış payı davası açmak. Bu alacak mal rejimi sona erince istenir.
4. Mal rejimi dışı alacakları unutmak. Ortak hesap payı ve vekâlet talepleri evlilik sürerken de istenebilir.
5. İzinsiz işlemi öğrenip sessiz kalmak. Uzun sessizlik örtülü onay olarak yorumlanabilir.
6. Tasfiye ödemesini beklemek. Ödeme eşin hesabına geçip harcandıktan sonra önlem almak zorlaşır.
7. Eşi ceza yoluyla zorlamaya çalışmak. Malvarlığı suçlarında eş hakkında cezaya hükmolunmaz (TCK m.167/1).
8. Zamanaşımını bir yıl sanmak veya ihmal etmek. Mal rejimi alacakları için süre boşanmanın kesinleşmesinden itibaren on yıldır.
9. Kaynağı gösteren belgeleri saklamamak. Aksi ispat edilmedikçe mallar edinilmiş mal sayılır (TMK m.222/3).

Önemli Kavramlar

Edinilmiş mal

Eşin mal rejimi süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleri; maaş ve bunlarla alınan fon payları gibi (TMK m.219).

Kişisel mal

Evlilik öncesi mallar, miras ve bağış yoluyla gelenler ile bunların yerine geçen değerler (TMK m.220).

Artık değer

Edinilmiş malların toplam değerinden borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktar; değer eksikliği hesaba katılmaz (TMK m.231).

Katılma alacağı

Diğer eşin artık değerinin yarısı üzerindeki alacak hakkı (TMK m.236).

Değer artış payı

Diğer eşin malına yapılan katkıdan doğan alacak; değer kaybında katkının başlangıç değeri esas alınır (TMK m.227).

Mal ayrılığı

Haklı sebeple hâkim kararıyla geçilen ve edinilmiş mallara katılma rejimini sona erdiren olağanüstü mal rejimi (TMK m.206).

Teselsüllü hesap

Hesap sahiplerinden her birinin tek başına işlem yapabildiği ortak hesap; iç ilişkide eşitlik karinesi uygulanır (TBK m.169).

Yetkisiz temsil

Yetkisi olmayan birinin başkası adına işlem yapması; temsil olunan onaylamadıkça bağlanmaz (TBK m.46).

Sıkça Sorulan Sorular

Eşim benden habersiz fona yatırım yapabilir mi?

Kendi adına ve kendi parasıyla yapabilir. Yasal mal rejiminde her eş kendi mallarını yönetme ve bunlar üzerinde tasarruf etme hakkına sahiptir (TMK m.223/1). Paylı mülkiyetteki payınız veya size ait para kullanılmışsa durum değişir.

Fon zarar ettiyse bu zararı ben de paylaşır mıyım?

Dolaylı olarak evet. Mal rejimi sona erdiğinde fon payları tasfiye anındaki değeriyle hesaba girer ve eşinizin artık değeri azalır; katılma alacağınız da buna göre düşer. Ancak eksi değer size yüklenemez (TMK m.231).

Ortak hesabımızdaki paranın tamamını çekip fona yatırdı; ne yapabilirim?

Aksi kararlaştırılmadıkça hesap sahiplerinin hakları eşittir ve payından fazlasını alan fazlasını diğerine öder (TBK m.169). Payınıza düşen tutar için eşinizden talepte bulunabilirsiniz; talebin mal rejimi tasfiyesi içinde mi ayrı dava olarak mı ileri sürüleceği somut olaya bağlıdır.

Mirasımı eşime yatırsın diye vermiştim, fon battı; ne olacak?

Mallarınızın yönetimini bıraktıysanız vekâlet hükümleri uygulanır (TMK m.215); eşiniz özen göstermek ve hesap vermekle yükümlüdür (TBK m.506, m.508). Paranızla onun adına fon alındıysa, mal rejimi sona erdiğinde katkınızın başlangıçtaki değerini isteyebilirsiniz (TMK m.227/1).

Benim hesabımdan benim adıma fon almış; işlem geçerli mi?

Yetkisiz temsil söz konusudur ve onaylamadıkça sizi bağlamaz (TBK m.46). İşlemi öğrendiğinizde bankaya yazılı olarak bildirin ve emir kayıtlarını isteyin; sessiz kalmak örtülü onay olarak yorumlanabilir.

Boşanmadan eşimden para isteyebilir miyim?

Mal rejiminden bağımsız alacaklar için evet; mal rejimi eşler arasındaki borçların muaccel olmasını önlemez (TMK m.217). Katılma alacağı ve değer artış payı ise ancak mal rejimi sona erdiğinde istenebilir.

Boşanmadan mal rejimini sona erdirebilir miyim?

Evet, haklı sebep varsa mal ayrılığına karar verilmesini isteyebilirsiniz (TMK m.206). Karar verilirse mal rejimi dava tarihinden geçerli olarak sona erer ve tasfiye yapılır (m.225/2).

Tasfiye ödemesi kimin hesabına yatacak?

Fon paylarının kayıtlı olduğu yatırımcı hesabına. Paylar eşinizin adınaysa ödeme onun hesabına yatar; bankadan doğrudan ödeme isteyemezsiniz. Harcanmasını önlemek için TMK m.199, m.169 veya HMK m.389 kapsamında önlem talep edebilirsiniz.

Fonun değeri hangi tarihe göre hesaplanır?

Hangi payların hesaba gireceği dava tarihine, değer ise tasfiye anına göre belirlenir (TMK m.225/2, m.235/1). Yargıtay uygulamasında tasfiye tarihi karar tarihidir.

Eşimin riskli yatırımı katılma alacağını azaltma kastı sayılır mı?

Kural olarak hayır; kötü sonuçlanan bir yatırım karşılıksız kazandırma veya devir değildir. Malvarlığını tasfiyeden kaçırma amacıyla örneğin bir yakın adına yapıldığı ispat edilirse TMK m.229/1-2 tartışılabilir.

Eşimi şikâyet edebilir miyim?

Malvarlığına karşı suçlarda, hakkında ayrılık kararı verilmemiş eş için cezaya hükmolunmaz (TCK m.167/1). Ayrılık kararı varsa ceza şikâyet üzerine yarı oranında indirilir (m.167/2).

Eşimin fon kayıtlarına nasıl ulaşırım?

Eşinizin kendi hesaplarına ilişkin kayıtlar onun kişisel verisidir; bu kayıtlar dava içinde mahkeme müzekkeresiyle banka, aracı kurum ve Merkezi Kayıt Kuruluşundan celbedilir. Kendi hesaplarınız için doğrudan başvurabilirsiniz.

Mal paylaşımı davası için ne kadar sürem var?

Yargıtay uygulamasına göre mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklar için süre, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıldır (TBK m.146); TMK m.178’deki bir yıllık süre uygulanmaz.

Hangi mahkemeye başvurmalıyım?

Mal rejimine ve evlilik birliğinin korunmasına ilişkin davalar aile mahkemesinde görülür. Mal rejiminden bağımsız bazı alacaklarda görevli mahkeme, talebin niteliğine göre ayrıca belirlenir.

İlgili Rehberler

• Boşanmada fon yatırımları
• Ortak hesaptaki fon: tasfiye ödemesi kime gider
• Mal paylaşımı davasında zamanaşımı
• Portföy yönetiminde vekâlet hükümleri
• Fon davasında ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir
• Fon davasında ispat ve deliller
• Fon yatırımcısının KVKK başvurusu
• Tasfiye ödemesi ihtirazi kayıt beyanı
• Kredi çekip fona yatırdım
• Fon yatırımcısı vefat etti: mirasçıların hakları
• Param fonda kilitli, nafaka ödeyemiyorum
• Fon tasfiyesi hukuk rehberi