Boşanma Davası Sırasında Eşin Mal Kaçırmasını Önleme Yolları: TMK 199, 229, 241 ve İhtiyati Tedbir

Boşanmada mal kaçırma, bir eşin diğerinin katılma alacağını azaltmak için malvarlığını devretmesi/gizlemesidir; kanun buna karşı koruma sağlar. Mal rejiminin sona ermesinden önceki 1 yıl içinde rıza olmadan yapılan karşılıksız kazandırmalar ve alacağı azaltma kastıyla yapılan devirler tasfiyede edinilmiş mallara eklenir (TMK m. 229); üçüncü kişiye karşı da dava açılabilir (TMK m. 241). Bu rehberde mal kaçırmayı önlemeyi açıklıyoruz.

Boşanmada mal kaçırma nedir?

Boşanmada mal kaçırma, eşlerden birinin, diğer eşin mal rejiminin tasfiyesinden doğacak katılma alacağını azaltmak veya ortadan kaldırmak amacıyla malvarlığını başkasına devretmesi, gizlemesi ya da danışıklı (muvazaalı) işlemlerle elinden çıkarmasıdır. Örneğin boşanma yaklaşırken taşınmazın bir yakına düşük bedelle veya bağış yoluyla devredilmesi bu kapsamdadır. Kanun, bu tür kaçırmaları önlemek ve alacaklı eşi korumak için çeşitli düzenlemeler öngörmüştür.

Eklenecek değerler (TMK m. 229)

Türk Medeni Kanunu m. 229’a göre bazı kazandırmalar, tasfiyede edinilmiş mallara eklenir:

• Eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde, diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar,
• Bir eşin, mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler.

Bu değerler edinilmiş mallara eklenerek hesaplandığından, kaçırılan mal sanki hâlâ malvarlığındaymış gibi tasfiyeye tabi tutulur.

Devir Ne Zaman Yapıldı? Tarihe Göre Uygulanacak Kural

Mal kaçırma iddiasında ilk soru, devrin hangi tarihte yapıldığıdır. Edinilmiş mallara katılma rejimi, mahkemece evliliğin iptali veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine ya da mal ayrılığına geçilmesine karar verilen hâllerde dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m.225/2). Tasfiye hesabı bu ana göre kurulur; hangi devrin “eklenecek değer” sayılacağı da bu tarihe göre belirlenir.

Değerleme bakımından iki ayrı kural vardır. Mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m.235/1); edinilmiş mallara hesapta eklenecek olanların değeri ise malın devredildiği tarih esas alınarak hesaplanır (TMK m.235/2). Eklenen değer, artık değerin hesabında edinilmiş malların toplamına katılır: artık değer, eklemeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere edinilmiş malların toplam değerinden bunlara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır ve değer eksilmesi göz önüne alınmaz (TMK m.231). Her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir (TMK m.236/1). Hesabın bütün adımları için artık değer ve denkleştirme rehberimize bakabilirsiniz.

Dava tarihinden sonraki satışlar ayrı bir sonuç doğurur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, boşanma davasının açılmasından sonra üçüncü kişiye satılan bağımsız bölüm için TMK m.241’e dayanılarak açılan davada, devrin mal rejimi sona erdikten sonra yapıldığını ve bu nedenle TMK m.229 anlamında eklenecek değer sayılamayacağını belirtmiş; üçüncü kişinin sorumluluğunun da devraldığı malvarlığı ve eksik kalan miktarla sınırlı olduğunu vurgulamıştır (Yargıtay 2. HD, 04.04.2022, E.2021/5633, K.2022/3253). Öğretide, rejim sona erdikten sonra elden çıkarılan malın tasfiyede mevcutmuş gibi hesaba katılması gerektiği görüşü savunulmaktadır; ancak satış bedeli eşin elinden çıkmışsa alacağın tahsili güçleşir. Bu nedenle dava açıldıktan sonraki satışlara karşı asıl koruma, dava dilekçesiyle birlikte istenecek tedbir ve hacizdir.

Kaçırma kastının ispatı

Katılma alacağını azaltma kastıyla yapılan devirlerde ispat yükü, bu iddiayı ileri süren (davacı) eşin üzerindedir. Devrin kasten, danışıklı veya alacağı azaltma amacıyla yapıldığı somut delillerle ortaya konmalıdır. Devrin zamanlaması (boşanmaya yakın yapılması), bedelin gerçek değerin çok altında olması, devralan kişinin eşe yakınlığı gibi unsurlar kastın belirlenmesinde dikkate alınır. Bu nedenle tapu, banka ve değer kayıtları önemli delil oluşturur.

Üçüncü kişiye başvuru (TMK m. 241) ve ihtiyati tedbir

Türk Medeni Kanunu m. 241’e göre, borçlu eşin malvarlığı katılma alacağını karşılamaya yetmezse, alacaklı eş, edinilmiş mallarda hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmalardan yararlanan üçüncü kişilere karşı eksik kalan miktarı talep edebilir; bu hak, öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinden itibaren beş yıl içinde kullanılmalıdır (TMK m. 241/2). Ayrıca boşanma veya tasfiye davası sırasında, malların elden çıkarılmasını önlemek için ihtiyati tedbir istenebilir: taşınmazların tapu kaydına devir yasağı şerhi konulması gibi. Katılma alacağı bir para alacağı olduğundan, hesaplar ve diğer mallar için ayrıca ihtiyati haciz (İİK m. 257) istenebilir. Bu önlemler, dava sürerken kaçırmayı engeller.

Muvazaa ve ne yapılmalı?

Gerçek bir devir iradesi olmaksızın yalnızca malı alacaktan kaçırmak için görünürde yapılan danışıklı (muvazaalı) işlemler geçersiz sayılabilir; muvazaa ispatlanırsa mal tasfiyeye dahil edilebilir. Mal kaçırma şüphesi varsa erken hareket etmek önemlidir: malların tespiti yapılmalı, tapu ve banka kayıtları incelenmeli, gerekirse ihtiyati tedbir talep edilmeli ve tasfiyede TMK m. 229 ile gerekirse TMK m. 241 yolları değerlendirilmelidir. Bu süreçler delile dayalı ve teknik olduğundan, bir aile hukuku avukatıyla yürütülmesi hak kaybını önler.

Mal Kaçırmaya Karşı Mevzuat Haritası

Mal kaçırmaya karşı başvurulabilecek hükümler tek bir kanunda değildir. Aşağıdaki tablo, Medeni Kanun, Hukuk Muhakemeleri Kanunu, İcra ve İflas Kanunu ve Borçlar Kanunundaki ilgili hükümleri, sağladıkları koruma ve kullanılacakları aşamayla birlikte gösterir.

Dava Açmadan Önce: Tasarruf Yetkisinin Sınırlanması (TMK m.199) ve Aile Konutu

Kaçırma riski boşanma davasından önce ortaya çıkabilir. Bu aşamada en etkili araç TMK m.199’dur. Ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan bir mali yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektiğinde, eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, belirli malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufların ancak diğer eşin rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir (TMK m.199/1). Hâkim bu durumda gerekli önlemleri alır (TMK m.199/2). Bir eşin taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisi kaldırılırsa hâkim, bu durumun tapu kütüğüne şerh edilmesini kendiliğinden sağlar (TMK m.199/3).

Bu yolun HMK’daki ihtiyati tedbirden farkı, açılmış bir boşanma davasına bağlı olmamasıdır; evlilik birliğini koruyucu bir önlem olarak tek başına istenebilir. Kanun “belirli malvarlığı değerleri”nden söz ettiğinden talep, tapu bilgisi, plaka veya hesap bilgisiyle tanımlanmış somut mallara yöneltilmelidir. Satış ilanı, emlakçı görüşmesi, vekâletname verilmesi veya bir yakına devir hazırlığı gibi olgular, ailenin ekonomik varlığının tehlikede olduğunu gösteren delillerdir. Ayrıntılar için TMK 199 rehberimize bakabilirsiniz.

Aile konutu için ayrıca özel bir koruma vardır. Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz (TMK m.194/1). Aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eş, tapu müdürlüğünden konutla ilgili şerhin tapu kütüğüne verilmesini isteyebilir (TMK m.194/3). Şerh, satışı tamamen yasaklamaz; ancak tapuda işlem yapacak kişilerin konutun aile konutu olduğunu bilmediklerini ileri sürmesini zorlaştırır.

Boşanma davası açıldıktan sonra ise hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan ve özellikle eşlerin mallarının yönetimine ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169). Kendiliğinden alınması gereken bir önlem olsa da hâkimin hangi malın hangi kayda şerh edileceğini bilmesi gerekir; bu nedenle talep yine somut mallar gösterilerek yapılmalıdır. Diğer eşin malvarlığı, geliri veya borçları hakkında bilgi vermekten kaçınması ise mal ayrılığına geçilmesi için kanunda sayılan haklı sebeplerdendir (TMK m.206/2); bilgi edinme yolları için eşin gelirini ve mal varlığını öğrenme rehberimize bakabilirsiniz.

İhtiyati Tedbir Talebi: Nasıl Yazılır?

Mal kaçırmayı fiilen önleyen tek araç, zamanında alınmış bir tedbir kararıdır. Talebin karşılanması, yazılış biçimine bağlıdır.

Zamanlama kritiktir: tedbir dava açılmadan önce de istenebilir (HMK m. 390/1); talep edenin haklarının derhâl korunmasında zorunluluk varsa mahkeme karşı tarafı dinlemeden karar verebilir (HMK m. 390/2). Devir gerçekleştikten sonra ise tedbir malı geri getirmez — o aşamada ekleme (TMK m. 229), üçüncü kişiye dava (TMK m. 241), muvazaa veya tasarrufun iptali yollarına başvurulur ve ispat yükü ağırlaşır.

İhtiyati Tedbir ve İhtiyati Haciz: Kanuni Şartlar ve Süreler

İhtiyati tedbir, mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakınca ya da ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde, uyuşmazlık konusu hakkında verilir (HMK m.389/1). Mahkeme, tedbire konu mal veya hakkın muhafaza altına alınmasına, yediemine tevdiine veya bir şeyin yapılmasına ya da yapılmamasına karar verebilir; sakıncayı ortadan kaldıracak veya zararı engelleyecek her türlü tedbir mümkündür (HMK m.391/1). Kararda tedbirin hangi sebebe ve delillere dayandığı ile neyin üzerinde ve ne tür olduğu tereddüt bırakmayacak biçimde gösterilir (HMK m.391/2).

Katılma alacağı bir para alacağıdır. Para alacaklarında geçici hukuki korumanın asıl aracı ihtiyati hacizdir: rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun ve üçüncü kişilerin elindeki taşınır ve taşınmaz malları ile alacak ve haklar üzerine ihtiyati haciz koydurabilir (İİK m.257/1). Vadesi gelmemiş borçlarda kanun iki istisna tanır; bunlardan biri, borçlunun taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya kaçmaya hazırlanması ya da alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemlere girişmesidir (İİK m.257/2). Alacaklı, alacağını ve haciz sebebini mahkemeye kanaat verecek delillerle gösterir (İİK m.258); haksız çıkma ihtimaline karşı kural olarak teminat gösterir (İİK m.259). Ayrıntılar için ihtiyati haciz rehberimize bakabilirsiniz.

Hangi korumanın isteneceği dilekçede açıkça belirtilmelidir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, bölge adliye mahkemeleri arasındaki görüş ayrılığını gideren kararında, hukuki nitelendirmenin hâkime ait olduğunu, ancak talep edilenden başka bir geçici hukuki korumaya hükmedilmesinin taleple bağlılık ilkesine aykırı olduğunu kabul etmiştir; talep edilen korumanın şartları oluşmazsa mahkeme kendiliğinden başka bir korumaya karar veremez (Yargıtay 3. HD, 09.02.2026, E.2025/4636, K.2026/522). Bu nedenle belirli mallar için ihtiyati tedbir ile katılma alacağının güvencesi için ihtiyati haciz, gerekçeleriyle birlikte ayrı ayrı istenmelidir.

Tedbirin sınırı da Yargıtay kararıyla netleşmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bölge adliye mahkemeleri arasındaki uyuşmazlığı gidererek, mal rejiminin tasfiyesi davalarında HMK m.389 uyarınca uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebileceğini; ancak eşin ortağı olduğu şirket ayrı tüzel kişiliğe sahip olduğundan tasfiye konusunun eşin şirket hissesi ve hisseye bağlı haklar olduğunu, şirket adına kayıtlı malvarlığına ihtiyati tedbir konulamayacağını kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 04.02.2025, E.2025/49, K.2025/923). Tedbir, eşin kendi adına kayıtlı mallar ile şirket payları için istenmelidir. Dava açılır açılmaz hesabın boşaltıldığı durumlar için ortak hesabın boşaltılması rehberimize bakabilirsiniz.

Üçüncü Kişiye Karşı Dava: Şartlar ve İspat

Mal elden çıkarılmışsa, kazandırmadan yararlanan üçüncü kişiye başvurulabilir. Ancak bunun şartları vardır:

1. Alacağın karşılanamaması. Borçlu eşin malvarlığı, doğan alacağı karşılamaya yetmiyor olmalıdır.
2. Kazandırmanın niteliği. Kanun metni, edinilmiş mallarda hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmalardan söz eder; bağış gibi karşılıksız devirler açıkça kapsamdadır. Bedelin gerçek değerin çok altında kaldığı işlemlerde aradaki farkın karşılıksız kazandırma sayılıp sayılmayacağı somut olaya göre değerlendirilir.
3. Süre. Dava, hakların zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinden itibaren beş yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 241/2). Üçüncü kişinin kötü niyetli olması kanunda davanın şartı olarak aranmaz; iyi niyet yalnızca geri verme borcunun kapsamını etkiler (TMK m. 241/3 yollamasıyla TMK m. 566/1).

Devrin gerçekte karşılıksız olduğunu, katılma alacağını azaltma kastını (TMK m. 229/1-2) ve devralanın iyi niyetli olup olmadığını gösteren olgular şunlardır: devralanın devreden eşle akrabalık veya yakın ilişkisi, devrin boşanma davası tarihine yakınlığı, bedelin ödendiğini gösteren bir kaydın bulunmaması, devralanın ödeme gücünün bulunmaması ve malın fiilen devreden eşin kullanımında kalmaya devam etmesi.

TMK m.241 Davası: Şartlar, Süreler ve Üçüncü Kişinin Sorumluluğu

TMK m.241/1’e göre tasfiye sırasında borçlu eşin malvarlığı veya terekesi katılma alacağını karşılamadığı takdirde, alacaklı eş veya mirasçıları, edinilmiş mallarda hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmaları, bunlardan yararlanan üçüncü kişilerden eksik kalan miktarla sınırlı olarak isteyebilir. Madde metninden ve uygulamadan çıkan şartlar şunlardır:

1. Katılma alacağının belirlenmesi. Önce mal rejimi tasfiye edilerek alacağın varlığı ve tutarı ortaya konulmalıdır.
2. Borçlu eşin malvarlığının yetmemesi. Borçlu eşin malvarlığı veya terekesi alacağı karşılıyorsa üçüncü kişiye gidilemez.
3. Karşılıksız kazandırma. Üçüncü kişiye yapılan kazandırma, edinilmiş mallarda hesaba katılması gereken bir karşılıksız kazandırma olmalıdır.
4. Eksik kalan miktar. Üçüncü kişiden ancak karşılanamayan kısım istenebilir.
5. Süre. Dava hakkı, hakların zedelendiğinin öğrenildiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinden başlayarak beş yıl geçmekle düşer (TMK m.241/2). Bu süreler hak düşürücüdür.

Yargıtay bu ön koşulu sıkı uygular. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, katılma alacağı borçlu eş tarafından ödendiği ve eksik kalan alacak bulunmadığı için üçüncü kişiye karşı açılan davanın, ön koşul yokluğu nedeniyle reddedilmesi gerektiğine karar vermiş ve hükmü bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 16.01.2025, E.2024/3551, K.2025/407). Mal rejimine ilişkin dosyaların temyiz incelemesi, Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulunun 22.06.2021 tarihli ve 196 sayılı kararıyla 01.07.2021’den itibaren yeniden 2. Hukuk Dairesine verilmiştir; bu nedenle güncel içtihat bu dairenin kararlarından izlenir.

Üçüncü kişinin iyi niyeti davayı engellemez. Kanun, üçüncü kişinin kötü niyetli olmasını davanın şartı olarak aramaz. Ancak TMK m.241/3, yetki kuralları dışında mirastaki tenkis davasına ilişkin hükümlerin kıyasen uygulanacağını belirtir. Tenkiste geri verme borcunu düzenleyen TMK m.566/1’e göre iyiniyetli kazanan, sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre yalnızca elinde kalanı geri vermekle yükümlüdür; iyiniyetli olmayan kazanan ise iyiniyetsiz zilyedin geri verme borcuna ilişkin hükümlere göre sorumlu olur. Bu kıyas nedeniyle üçüncü kişinin iyi veya kötü niyeti davanın açılabilmesini değil, sorumluluğunun kapsamını etkiler.

İhbar unutulmamalıdır. Kazandırma veya devirlere ilişkin uyuşmazlıklarda mahkeme kararı, davanın kendisine ihbar edilmiş olması koşuluyla, kazandırma veya devirden yararlanan üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir (TMK m.229/2). Bu nedenle mal rejimi tasfiyesi davası açılırken devralan kişiye davanın ihbarı istenmelidir. TMK m.241 davası kural olarak bir para alacağı davasıdır; kazandırmanın geçerliliğini ortadan kaldırmaz ve malın aynen iadesini sağlamaz.

Tasarrufun İptali ve Muvazaa: Hangi Hâlde Hangi Yol?

Katılma alacağı ilama bağlandıktan sonra borçlu eş hakkında icra takibi yapılır. Alacak tahsil edilemezse, borçlunun malvarlığını azaltan tasarruflarına karşı İcra ve İflas Kanununun 277 ve devamı maddelerindeki tasarrufun iptali davası gündeme gelir. Bu dava için kesin veya geçici aciz belgesi gerekir (İİK m.277); Yargıtay kesinleşmiş bir icra takibi bulunmayan davayı reddetmiştir (Yargıtay 17. HD, 04.11.2020, E.2019/5361, K.2020/6485). İptal sebepleri bağışlama hükmündeki tasarruflar (İİK m.278), aciz hâlindeki bazı tasarruflar (İİK m.279) ve alacaklılara zarar verme kastıyla yapılan tasarruflardır (İİK m.280). Dava hakkı, tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren beş yıl geçmekle düşer (İİK m.284). Ayrıntılar için tasarrufun iptali davası rehberimize bakabilirsiniz.

Muvazaa ise görünüşte yapılan, gerçekte taraflarca istenmeyen işlemleri ifade eder. Bir sözleşmenin türünün nitelendirilmesinde ve yorumlanmasında, tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın gerçek ve ortak iradeleri esas alınır (TBK m.19/1). Mal kaçırma amacıyla yapılan danışıklı satışlarda bu, bedelin gerçekte ödenmediğini, malın devreden eşin kullanımında kaldığını ve işlemin yalnızca katılma alacağından kaçırmak için yapıldığını ispat etmek demektir.

Yollar birbirini dışlamaz; ancak her birinin ön koşulu ve sonucu farklıdır. Ekleme, devredilen değerin hesaba katılmasını sağlar ve çoğu dosyada yeterlidir. Borçlu eşin malvarlığı alacağı karşılamıyorsa TMK m.241; icra aşamasında aciz belgesi alınmışsa İİK m.277 vd.; işlem baştan görünüşteyse muvazaa iddiası gündeme gelir. Dilekçede bu talepler ayrı başlıklar altında ve gerektiğinde terditli olarak ileri sürülmelidir.

Sayısal Örnek: Kardeşe Bağışlanan Daire

Kaçırma Belirtileri: Erken Uyarı Listesi

Dava açılmadan önce fark edilen belirtiler, tedbir talebinin zamanında yapılmasını sağlar:

Bu kayıtların çoğu kişisel çabayla temin edilemez; mahkemeden celbi istenmelidir. Talep dilekçesinde kurum adı ve tarih aralığı yazılmalıdır. Ayrıca bu kayıtlar zamanla erişilemez hâle gelebileceğinden, dava açılır açılmaz istenmelidir.

Ekleme ve denkleştirme kuralları (TMK m. 229-230) ile rejim seçiminin tasfiyeye etkisi için mal rejimi sözleşmesi rehberimize, tasfiye hesabının adımları ve izlenebilirlik kuralı için kişisel mal rehberimize bakabilirsiniz.

Mal Kaçırma Dosyalarında Sık Yapılan Hatalar

1. Tedbir kararını uygulatmamak. Karar, tefhim veya tebliğden itibaren bir hafta içinde uygulatılmazsa kendiliğinden kalkar (HMK m.393/1).
2. Dava öncesi tedbirden sonra esas davayı geciktirmek. Uygulama talebinden itibaren iki hafta içinde esas dava açılmazsa tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m.397/1).
3. “Bütün mallara tedbir” istemek. Tedbirin sebebi ve türü açıkça gösterilmeli, kararda neyin üzerinde olduğu tereddüde yer bırakmamalıdır (HMK m.390/3, m.391/2).
4. Yalnız tedbir isteyip hacze güvenmek. Talep edilmeyen bir koruma kendiliğinden verilmez (Yargıtay 3. HD, 09.02.2026, E.2025/4636, K.2026/522).
5. Şirket adına kayıtlı mallara tedbir istemek. Tasfiye konusu, eşin şirket payıdır (Yargıtay 2. HD, 04.02.2025, E.2025/49, K.2025/923).
6. TMK m.241 için kötü niyet aramak veya süreyi kaçırmak. Kötü niyet şart değildir; ancak öğrenmeden itibaren bir yıllık süre kısadır.
7. Dava tarihinden sonraki satışı TMK m.229 kapsamında sanmak. Rejim dava tarihinde sona erdiğinden bu satışlar eklenecek değer sayılmaz (Yargıtay 2. HD, 04.04.2022, E.2021/5633, K.2022/3253).
8. Devralan kişiye davayı ihbar etmemek. Karar, ihbar edilmeyen üçüncü kişiye karşı ileri sürülemez (TMK m.229/2).
9. Eklemeyi denkleştirmeyle karıştırmak. Kaçırılan değer TMK m.229 ile eklenir; denkleştirme (TMK m.230) mal kesimleri arasındaki aktarımlara ilişkindir.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanmada mal kaçırma nedir?

Boşanmada mal kaçırma, eşlerden birinin, diğer eşin mal rejiminin tasfiyesinden doğacak katılma alacağını azaltmak veya ortadan kaldırmak amacıyla malvarlığını başkasına devretmesi, gizlemesi ya da danışıklı (muvazaalı) işlemlerle elinden çıkarmasıdır. Örneğin boşanma yaklaşırken taşınmazın bir yakına düşük bedelle veya bağış yoluyla devredilmesi bu kapsamdadır. Kanun, bu tür kaçırmaları önlemek ve alacaklı eşi korumak için çeşitli düzenlemeler öngörmüştür.

Kaçırılan mallar tasfiye hesabına eklenir mi (TMK 229)?

Evet. Türk Medeni Kanunu m. 229’a göre bazı kazandırmalar, tasfiyede edinilmiş mallara eklenir: (1) eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde, diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar; (2) bir eşin, mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler. Bu değerler edinilmiş mallara eklenerek hesaplandığından, kaçırılan mal sanki hâlâ malvarlığındaymış gibi tasfiyeye tabi tutulur.

Mal kaçırma (katılma alacağını azaltma) kastı nasıl ispatlanır?

Katılma alacağını azaltma kastıyla yapılan devirlerde ispat yükü, bu iddiayı ileri süren (davacı) eşin üzerindedir. Devrin kasten, danışıklı veya alacağı azaltma amacıyla yapıldığı somut delillerle ortaya konmalıdır. Devrin zamanlaması (boşanmaya yakın yapılması), bedelin gerçek değerin çok altında olması, devralan kişinin eşe yakınlığı gibi unsurlar kastın belirlenmesinde dikkate alınır. Bu nedenle tapu, banka ve değer kayıtları önemli delil oluşturur.

Üçüncü kişiye devredilen mal için ne yapılabilir (TMK 241)?

Türk Medeni Kanunu m. 241’e göre, tasfiye sırasında borçlu eşin malvarlığı veya terekesi katılma alacağını karşılamaya yetmezse, alacaklı eş veya mirasçıları, edinilmiş mallarda hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmalardan yararlanan üçüncü kişilere karşı eksik kalan miktarı talep edebilir. Talep eksik kalan miktarla sınırlıdır; dava hakkı, hakların zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinden itibaren beş yıl geçmekle düşer (TMK m. 241/2). Üçüncü kişinin kötü niyetli olması davanın şartı değildir.

Mal kaçırmayı önlemek için dava sırasında tedbir alınabilir mi?

Evet. Boşanma davası sırasında veya mal rejiminin tasfiyesi davasında, malların elden çıkarılmasını önlemek için ihtiyati tedbir talep edilebilir. Bu kapsamda taşınmazların tapu kaydına devir yasağı şerhi konulması istenebilir; katılma alacağı bir para alacağı olduğundan, hesaplar ve diğer mallar için ayrıca ihtiyati haciz (İİK m. 257) talep edilmelidir. Tedbir isteyen kural olarak teminat gösterir (HMK m. 392/1). Böylece dava sürerken karşı tarafın malları devretmesi engellenmiş olur. Tedbir talebinin, somut kaçırma riskine ilişkin gerekçelerle desteklenmesi, mahkemenin kabulü açısından önemlidir.

Danışıklı (muvazaalı) satış işlemleri geçerli midir?

Gerçek bir devir iradesi olmaksızın, yalnızca malı eşin alacağından kaçırmak için görünürde yapılan danışıklı (muvazaalı) işlemler, hukuken sakatlık taşır ve geçersiz sayılabilir. Bu tür işlemlerde asıl amaç malı gerçekten devretmek değil, tasfiye dışında bırakmaktır. Muvazaa ispatlanırsa, işlem taraflar arasında geçersiz kabul edilerek mal tasfiyeye dahil edilebilir. Ancak muvazaanın ispatı teknik bir konu olduğundan, delillerin dikkatli biçimde toplanması gerekir.

Mal kaçırmaya karşı ne yapılmalıdır?

Mal kaçırma şüphesi varsa erken hareket etmek önemlidir: boşanma davasıyla birlikte veya öncesinde malların tespiti yapılmalı, tapu ve banka kayıtları incelenmeli ve gerekirse ihtiyati tedbir talep edilmelidir. Tasfiye aşamasında TMK m. 229 kapsamında eklenecek değerler ve gerekirse TMK m. 241 kapsamında üçüncü kişiye başvuru yolları değerlendirilmelidir. Bu süreçler teknik ve delile dayalı olduğundan, bir aile hukuku avukatıyla yürütülmesi hak kaybını önler.

Boşanma davası açıldıktan sonra yapılan satış eklenecek değer sayılır mı?

Hayır. Mal rejimi boşanma dava tarihinden geçerli olarak sona erdiğinden (TMK m.225/2), bu tarihten sonra yapılan satış TMK m.229 anlamında eklenecek değer sayılmaz (Yargıtay 2. HD, 04.04.2022, E.2021/5633, K.2022/3253). Bu nedenle dava açılırken risk görülen mallar için ihtiyati tedbir, katılma alacağı için ihtiyati haciz istenmelidir.

Malı alan kişi iyi niyetliyse TMK 241 davası açılabilir mi?

Evet. TMK m.241 üçüncü kişinin kötü niyetli olmasını davanın şartı olarak aramaz. Ancak tenkis hükümleri kıyasen uygulandığından (TMK m.241/3), iyiniyetli kazanan yalnızca elinde kalanı sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri vermekle yükümlüdür; iyiniyetli olmayan kazanan ise iyiniyetsiz zilyet gibi sorumludur (TMK m.566/1).

TMK 241 davası ne zamana kadar açılmalıdır?

Dava hakkı, hakların zedelendiğinin öğrenildiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinden başlayarak beş yıl geçmekle düşer (TMK m.241/2). Bu süreler hak düşürücüdür; ayrıca borçlu eşin malvarlığının alacağı karşılamadığının ortaya çıkması gerekir (Yargıtay 2. HD, 16.01.2025, E.2024/3551, K.2025/407).

Eşimin şirketinin mallarına ihtiyati tedbir konulabilir mi?

Hayır. Şirket ayrı tüzel kişiliğe sahip olduğundan mal rejimi tasfiyesinde tasfiye konusu, eşin şirket hissesi ve hisseye bağlı haklardır; şirket adına kayıtlı malvarlığına ihtiyati tedbir konulamaz (Yargıtay 2. HD, 04.02.2025, E.2025/49, K.2025/923). Tedbir, eşin kendi adına kayıtlı mallar ve şirket payları için istenmelidir.

İhtiyati tedbir kararı aldıktan sonra ne yapmalıyım?

Kararın, size tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta içinde uygulanmasını istemelisiniz; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m.393/1). Tedbir dava açılmadan önce alındıysa, uygulama talebinden itibaren iki hafta içinde esas davayı açıp bunu belgelemeniz gerekir (HMK m.397/1).

İhtiyati tedbir yerine ihtiyati haciz mi istemeliyim?

Katılma alacağı bir para alacağı olduğundan çoğu dosyada ikisi birlikte istenmelidir: belirli mallar için ihtiyati tedbir (HMK m.389), alacağın güvencesi için ihtiyati haciz (İİK m.257). Mahkeme, talep edilmeyen bir geçici hukuki korumaya kendiliğinden karar veremez (Yargıtay 3. HD, 09.02.2026, E.2025/4636, K.2026/522).

Boşanma davası açmadan eşimin mal satmasını engelleyebilir miyim?

Evet. Ailenin ekonomik varlığının korunması gerekiyorsa hâkimden belirli mallarda tasarrufun sizin rızanıza bağlanmasını isteyebilirsiniz; taşınmazda tapuya şerh kendiliğinden verdirilir (TMK m.199). Aile konutu için tapuya aile konutu şerhi istenebilir (TMK m.194/3). Dava öncesinde ihtiyati tedbir de istenebilir; bu durumda esas dava iki hafta içinde açılmalıdır (HMK m.390/1, m.397/1).

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.