26 Ekim 2026

Velayetin Kaldırılması Dava Dilekçesi Örneği (2026): TMK 346-351, HMK 382 ve Yargıtay Kararları

Velayetin kaldırılması, çocuğu korumaya yönelik diğer önlemlerden sonuç alınamadığında veya bu önlemlerin yetersiz kalacağı önceden anlaşıldığında başvurulan son çaredir. Hâkim, ana ve babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri bir sebeple velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi ya da çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması hâlinde velayeti kaldırır (TMK m.348/1). Her iki ebeveynden kaldırılırsa çocuğa vasi atanır; kararda aksi belirtilmedikçe kaldırma mevcut ve doğacak bütün çocukları kapsar (TMK m.348/2-3). Koşullar yalnız değiştirmeyi gerektiriyorsa velayet TMK m.183 ve 349 uyarınca diğer ebeveyne verilir. Sebep ortadan kalkarsa velayet geri verilir (TMK m.351/2). Aşağıda üç dilekçe örneği bulunuyor.

Güncel durum (26 Ekim 2026). TMK m.346-351 ve velayetin kaldırılmasını çekişmesiz yargı işleri arasında sayan HMK m.382/2-b 7589 sayılı Kanunla değiştirilmemiştir. 7589 sayılı Kanun duruşma aralarına kural olarak üç aylık üst sınır getirmiştir (HMK m.147; ikincil kaynak). Hukuk Genel Kurulu, velayet hükümlerinin kamu düzenine ilişkin olduğunu ve hâkimin tarafların istekleriyle bağlı olmaksızın çocuğun üstün yararını re’sen araştıracağını kabul etmektedir (YHGK, 17.01.2019, E.2017/2066, K.2019/15).

Kaldırma mı değiştirme mi? Doğru talebi birlikte kuralım

Velayetin kaldırılması ve değiştirilmesi davaları, cevap dilekçesi, geçici önlem ve velayetin geri verilmesi: Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.

📞 0554 648 37 15💬 WhatsApp

İçindekiler

Kısa Cevaplar

Tablo: Velayetin kaldırılması hakkında kısa cevaplar

SoruKısa cevapDayanak
Dayanak nedir?Velayetin kaldırılmasıTMK m.348
Ön şart?Diğer önlemlerin sonuçsuz veya yetersiz olmasıTMK m.348/1
Sebepler?Görevi yerine getirememe; ilgisizlik, ağır savsaklamaTMK m.348/1
Değiştirmeden farkı?Daha ağır; iki ebeveynden de kaldırılabilirTMK m.183, 348
Yeniden evlenme yeter mi?Tek başına hayırTMK m.349
İki ebeveynden kaldırılırsa?Çocuğa vasi atanırTMK m.348/2
Hangi çocukları kapsar?Aksi belirtilmedikçe bütün çocuklarıTMK m.348/3
Nafaka biter mi?Hayır; giderlere katılma sürerTMK m.350
Görevli mahkeme?Aile mahkemesi4787 s.K. m.4
Usul?Çekişmesiz yargı; basit usul; re’sen araştırmaHMK m.382/2-b, 385
Geri alınabilir mi?Sebep ortadan kalkarsaTMK m.351/2

Kaldırma ile değiştirme arasındaki farkın ayrıntısı için velayetin kaldırılması ve değiştirilmesi farkı, kaldırmanın gündeme geldiği hâller için velayetin kaldırılması hangi hâllerde gündeme gelir yazılarımıza bakabilirsiniz.

TMK 348’in Metni ve Şartları

TMK m.348/1’e göre çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamaz ya da bu önlemlerin yetersiz olacağı önceden anlaşılırsa hâkim iki hâlde velayetin kaldırılmasına karar verir. Birincisi, ana ve babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri sebeplerden biriyle velayet görevini gereği gibi yerine getirememesidir. İkincisi, ana ve babanın çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklamasıdır.

Velayet ana ve babanın her ikisinden kaldırılırsa çocuğa bir vasi atanır (TMK m.348/2). Kararda aksi belirtilmedikçe velayetin kaldırılması mevcut ve doğacak bütün çocukları kapsar (TMK m.348/3). Bu nedenle kaldırma yalnız bir çocuk için isteniyorsa dilekçede ve kararda bu açıkça belirtilmelidir.

Tablo: TMK 348’in unsurları

UnsurİçerikDayanak
Ön şartDiğer önlemler sonuçsuz veya yetersizTMK m.348/1
Birinci sebep grubuDeneyimsizlik, hastalık, başka yerde bulunma, benzeriTMK m.348/1-1
İkinci sebep grubuYeterli ilgi göstermeme, ağır savsaklamaTMK m.348/1-2
Kusur şartıBirinci grupta aranmazTMK m.348/1-1
İki ebeveynden kaldırmaVasi atanırTMK m.348/2
KapsamAksi belirtilmedikçe bütün çocuklarTMK m.348/3

Birinci sebep grubunda ebeveynin kusuru aranmaz; ağır bir hastalık veya uzun süre başka bir yerde bulunma da velayet görevini yerine getirmeyi imkânsız kılıyorsa kaldırma sebebidir. İkinci grupta ise çocuğa karşı yükümlülüklerin “ağır biçimde” savsaklanması aranır; sıradan eksiklikler bu eşiğe ulaşmaz.

Son Çare Kuralı: Önlemlerin Kademesi

TMK çocuğun korunması için kademeli bir sistem kurmuştur. Çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğünde ana ve baba duruma çare bulamaz veya buna güçleri yetmezse hâkim uygun önlemleri alır (TMK m.346). Bedensel ve zihinsel gelişme tehlikedeyse çocuk ana ve babadan alınarak bir aile yanına veya kuruma yerleştirilebilir (TMK m.347). Velayetin kaldırılması bu önlemlerden sonra gelir. Hukuk Genel Kurulu, velayetin kaldırılmasının TMK m.346 kapsamında bir önlem olmadığını ve m.348 uyarınca ayrı bir dava gerektirdiğini belirtmiştir (YHGK, E.2010/356; ikincil kaynak).

Yargıtay, kaldırma için velayet görevinin ağır biçimde kötüye kullanılması veya aşırı ölçüde ihmal edilmesi gerektiğini, deliller bu ağırlığa ulaşmıyorsa değiştirmeyle yetinilmesi gerektiğini belirtmiştir (Y2HD, 24.02.2016, E.2016/1902, K.2016/3287). Hukuk Genel Kurulu da münferit ve kanıtlanmamış olayların ve maddi durum üstünlüğünün TMK 348 koşullarını oluşturmadığını (YHGK, 22.01.2014, E.2013/2085, K.2014/30), çocuğun mevcut ortamda iyi durumda olduğu saptanmışsa kaldırma koşullarının gerçekleşmediğini kabul etmiştir (YHGK, 16.05.2007, E.2007/251, K.2007/277). Kararlar ikincil kaynaktan aktarılmıştır.

Tablo: Çocuğu koruma önlemlerinin kademesi

KademeÖnlemVelayete etkisiDayanak
1Uygun koruma önlemleri (talimat, denetim, destek)Velayet sürerTMK m.346
2Aile yanına veya kuruma yerleştirmeVelayet sürer, bakım yeri değişirTMK m.347
3Velayetin kaldırılmasıVelayet sona ererTMK m.348
ParalelKoruyucu ve destekleyici tedbirlerVelayet sürer5395 s.K. m.5
Her aşamadaÖnlemlerin yeni koşullara uydurulmasıDeğişebilirTMK m.351/1

Dilekçede bu kademe gözetilmeli; daha hafif önlemlerin neden yetersiz kaldığı veya kalacağı somut olgularla anlatılmalıdır. Devlet koruması altındaki çocuklar için çocuğum devlet korumasına alındı yazımıza bakabilirsiniz.

Kaldırma mı, Değiştirme mi? TMK 183 ve 349

Boşanmadan sonra velayet sahibi ebeveynin durumu değiştiğinde çoğu dosyada doğru yol velayetin değiştirilmesidir (TMK m.183). Yargıtay, ağır savsaklama ve yeterli ilgi göstermeme koşulları varsa TMK m.348’in uygulanacağını, koşullar yalnız değiştirmeyi gerektiriyorsa TMK m.183 ve 349’un uygulanacağını belirtmiştir (Y2HD, 13.04.2016, E.2016/6578, K.2016/7511). Kaldırma koşulları oluşmadığında mahkemelerin velayeti TMK m.183 ve 349 uyarınca diğer ebeveyne verdiği kararlar düzeltilerek onanmıştır (Y2HD, 05.02.2007, E.2006/11399, K.2007/1126).

Velayete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi velayetin kaldırılmasını gerektirmez; ancak çocuğun menfaati gerektirdiğinde velayet sahibi değiştirilebileceği gibi, durum ve koşullara göre velayet kaldırılarak çocuğa vasi de atanabilir (TMK m.349). Yargıtay, sağ kalan annenin yeniden evlenmesinin tek başına velayeti kaldırmadığını ve velayet alınmadan vasi atanamayacağını (Y2HD, 31.03.2010, E.2009/16476, K.2010/6149), çocuğu fiilen babaya bırakıp velayet görevini yerine getirmeyen annenin velayetinin babaya verilebileceğini (Y2HD, 09.01.2017, E.2016/25092, K.2017/97) kabul etmiştir.

Tablo: Değiştirme ile kaldırma arasındaki fark

KonuDeğiştirmeKaldırma
DayanakTMK m.183, 349TMK m.348
EşikEsaslı ve sürekli değişiklik, çocuğun menfaatiDiğer önlemlerin yetersizliği; ağır hâller
SonuçVelayet diğer ebeveyne geçerVelayet sona erer; diğer ebeveyne veya vasiye
İki ebeveyn birdenMümkün değilMümkün; vasi atanır
KapsamDavaya konu çocukAksi belirtilmedikçe bütün çocuklar
Geri dönüşYeni değişiklik davasıVelayetin geri verilmesi (TMK m.351/2)

Bu nedenle dilekçede kaldırma talebi ile birlikte, kaldırma koşullarının oluşmadığı kanaatine varılması hâlinde velayetin TMK m.183 ve 349 uyarınca değiştirilmesi de istenmelidir. Değiştirme davası için velayetin değiştirilmesi dava dilekçesi örneği yazımıza bakabilirsiniz.

Kaldırma Sebepleri ve Deliller

Yargıtay, annenin velayet görevini yerine getirmediği ve uzmanın velayetin babaya verilmesini uygun gördüğü bir dosyada talebin reddedilip vasi atanması için ihbarda bulunulmasını bozmuş, velayetin babaya verilmesi gerektiğini belirtmiştir (Y2HD, 28.06.2016, E.2016/13524, K.2016/12659). Çocuğu anneanne ve dedeye bırakıp yurt dışına yerleşen ve iki yıl boyunca velayet görevini yerine getirmeyen annenin velayetinin babaya verilmesi gerektiği de kabul edilmiştir (Y2HD, 01.03.2010, E.2009/13668, K.2010/3771). Buna karşılık çocuğu geri almak için çaba gösteren annenin görevini ağır biçimde savsakladığı söylenemeyeceği belirtilmiştir (Adana BAM 2. HD, 25.11.2021, E.2021/1691, K.2021/2105; bağlayıcı içtihat değildir).

Tablo: Kaldırma sebepleri ve delilleri

OlguSebep grubuDelil
Uzun süre yurt dışında veya başka şehirdeBaşka yerde bulunma (348/1-1)Giriş-çıkış kayıtları, tanık, okul kayıtları
Ağır ruhsal hastalık, tedaviye uymamaHastalık (348/1-1)Sağlık kurulu ve psikiyatri raporu
Madde veya alkol bağımlılığıBenzeri sebep; savsaklamaTedavi kayıtları, adli kayıtlar
Okula göndermeme, aşı ve sağlık ihmaliAğır savsaklama (348/1-2)Devamsızlık tutanakları, sağlık kayıtları
Çocuğa şiddet veya istismarAğır savsaklama; kötüye kullanmaRapor, soruşturma dosyası, koruma kararı
Çocuğu başkasına bırakıp ilgilenmemeİlgisizlik (348/1-2)Tanık, okul ve sağlık kayıtları
Maddi imkân azlığıTek başına sebep değilYHGK, K.2014/30

Bağımlılık iddiaları için eski eşim uyuşturucu kullanıyor, bakımın başkasına bırakılması için velayet sahibi çocuğu bakıcıya bırakıyor, delillerin listelenmesi için tanık ve delil listesi örneği yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kim Başvurur, Çocuğu Kim Temsil Eder?

Velayetin kaldırılmasını uygulamada çoğunlukla diğer ebeveyn ister ve dava velayeti kaldırılması istenen ebeveyne karşı açılır. Velayet hükümleri kamu düzenine ilişkin olduğundan hâkim çocuğun korunması için re’sen de harekete geçebilir. Adli ve idari merciler, kolluk görevlileri, sağlık ve eğitim kuruluşları korunma ihtiyacı olan çocuğu sosyal hizmet birimine bildirmekle yükümlüdür (5395 s.K. m.6); bu bildirimler de durumun mahkemeye taşınmasına yol açabilir.

Velayet davasında çocuk ile yasal temsilcisi arasında menfaat çatışması doğabilir. Hukuk Genel Kurulu, velayeti babada olan çocuk için açılan kaldırma davasında bu çatışmanın bulunduğunu ve TMK m.426/2 uyarınca temsil kayyımı atanması için vesayet makamına ihbar gerektiğini kabul etmiştir (YHGK, 30.05.2018, E.2017/1587, K.2018/1147). Velayet her iki ebeveynden alınarak çocuk velisiz kalacaksa vasi atanması için durumun sulh hukuk mahkemesine bildirilmesi gerekir (Y2HD, 02.11.2007, E.2007/13488, K.2007/14885).

Tablo: Taraflar ve temsil

KonuKuralDayanak
Talepte bulunanÇoğunlukla diğer ebeveynTMK m.348
Karşı tarafVelayeti kaldırılması istenen ebeveynTMK m.348
Hâkimin re’sen hareketiKamu düzeni; re’sen araştırmaYHGK, K.2019/15; HMK m.385/2
Bildirim yükümlülüğüKurumlar ve kolluk5395 s.K. m.6
Çocuğun temsiliMenfaat çatışmasında kayyımTMK m.426/2; YHGK, K.2018/1147
Velisiz kalan çocukVasi için sulh hukuka bildirimTMK m.348/2, 404

Çocuğa kayyım ve avukat atanması için boşanma davasında çocuğa kayyım ve avukat, çocuğun büyükanne ve büyükbabaya verilmesi için çocuk büyükanneye verilebilir mi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Görev, Yetki, Usul ve Harç

Velayete ilişkin dava ve işlere aile mahkemesi bakar; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görevlidir (4787 s.K. m.2, 4). HMK, velayetin kaldırılmasını, velayetin eşlerden birinden alınıp diğerine verilmesini ve kaldırılan velayetin geri verilmesini çekişmesiz yargı işleri arasında saymıştır (HMK m.382/2-b). Kanunda aksine hüküm yoksa çekişmesiz yargı işlerinde talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK m.384). Bu işlerde niteliğine uygun düştüğü ölçüde basit yargılama usulü uygulanır ve re’sen araştırma ilkesi geçerlidir (HMK m.385).

Çekişmesiz yargı kararları kanunda aksine hüküm yoksa maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz (HMK m.388). Velayet kararlarının değişen koşullara göre yeniden düzenlenebilmesi bu nitelikten de kaynaklanır (TMK m.351). Dava konusu para ile ölçülemediğinden maktu harç alınır; 2026 yılında başvurma harcı 732,00 TL, peşin karar ve ilam harcı 732,00 TL’dir (ikincil kaynak). Ayrıca tebligat, uzman ve tanık giderleri için gider avansı yatırılır.

Tablo: Usul kalemleri

KalemKuralDayanak
Görevli mahkemeAile mahkemesi4787 s.K. m.2, 4
NiteliğiÇekişmesiz yargı işiHMK m.382/2-b
YetkiTalepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yerHMK m.384
UsulBasit yargılama; re’sen araştırmaHMK m.385
Kesin hükümMaddi anlamda oluşmazHMK m.388
Harç (2026)732,00 TL başvurma, 732,00 TL karar harcıHarçlar K. (1) sayılı tarife
Duruşma aralığıKural olarak en çok üç ayHMK m.147
Kanun yoluİstinafHMK m.341

Dava sürerken çocuğun korunması gerekiyorsa geçici önlem istenmelidir (TMK m.346); bu konuda geçici tedbiren velayet, yargılama süresi ve masraflar için velayet davası ne kadar sürer yazılarımıza bakabilirsiniz.

Dava Sürerken Geçici Önlemler

Velayetin kaldırılması davası aylar sürebilir; bu süre içinde çocuğun korunması gerekiyorsa hâkim çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğünde uygun önlemleri alır (TMK m.346). Geçici önlem talebi dava dilekçesinde ayrı bir başlık olarak yazılmalı ve acil durumu gösteren belgelerle desteklenmelidir. Çocuğa yönelik şiddet veya şiddet tehlikesi varsa 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu tedbirler de istenebilir (6284 s.K. m.5).

Geçici önlem kesin bir karar değildir; dava sonunda verilecek hükme kadar çocuğun güvenliğini sağlar. Yargıtay, TMK m.346 koşulları oluşmadan velayeti kendisinde kalan ebeveynin velayet görevini fiilen yerine getiremeyeceği bir önlemin alınamayacağını belirtmiştir (Y2HD, E.2007/16702; ikincil kaynak). Velayetin değiştirilmesi reddedilse bile TMK m.346 uyarınca istenen önlem hakkında karar verilmesi gerekir (Y2HD, E.2016/15031; ikincil kaynak).

Tablo: Dava sürecinde geçici önlemler

ÖnlemNe zaman?Dayanak
Çocuğun diğer ebeveyn yanında kalmasıMevcut ortamda tehlike varsaTMK m.346
Kişisel ilişkinin sınırlanmasıGörüşme çocuğu tehlikeye sokuyorsaTMK m.324, 346
Koruyucu tedbirŞiddet veya şiddet tehlikesi6284 s.K. m.5
Yurt dışı çıkış önlemiKaçırılma riskiTMK m.346
Destekleyici tedbirBakım ve eğitim ihtiyacı5395 s.K. m.5

Kaçırılma riski için çocuğa yurt dışı çıkış yasağı yazımıza bakabilirsiniz.

İspat ve Re’sen Araştırma

Velayet hükümleri kural olarak kamu düzenine ilişkindir; hâkim tarafların istekleriyle bağlı olmaksızın re’sen araştırma yapar ve çocuğun üstün yararını esas alır (YHGK, E.2017/2066, K.2019/15; HMK m.385/2). Bu nedenle davalı ebeveynin kaldırma talebini kabul etmesi veya tarafların anlaşması tek başına sonuç doğurmaz; mahkeme TMK m.348 koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğini kendisi inceler. Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konularda delil avansının yatırılmaması delilden vazgeçme sonucunu da doğurmaz (HMK m.324/3).

Re’sen araştırma, talepte bulunanı delil gösterme yükünden kurtarmaz. Somut olaylar, tarihleri ve delilleriyle dilekçede gösterilmezse mahkemenin hangi yönde araştırma yapacağı belirsiz kalır.

Tablo: İspat bakımından velayet davasının özellikleri

KonuKuralDayanak
NiteliğiKamu düzeni; re’sen araştırmaYHGK, K.2019/15
Davalının kabulüTek başına yetmezHMK m.385/2
Delil avansıYatırılmasa da vazgeçme sonucu doğmazHMK m.324/3
Talep edenin yüküSomut olay ve delil göstermekHMK m.194

Uzman Raporu, Sosyal İnceleme ve Çocuğun Dinlenmesi

Aile mahkemesi, dava ile ilgili olarak gerekli gördüğü konularda uzmanların görüşüne başvurur; sosyal inceleme raporu (SİR) bu görüşün en yaygın biçimidir (4787 s.K. m.5). İdrak çağındaki çocuğun görüşünün alınması zorunludur; görüşü alınmadan verilen velayet kararları bozulmaktadır (YHGK, E.2017/2-3117, K.2018/1278). Hukuk Genel Kurulu, çocuğun görüşü pedagog tarafından alınmışsa mahkemenin yeniden alması gerekmediğini de kabul etmiştir (YHGK, 21.02.2019, E.2018/2-1072, K.2019/185).

Yargıtay, idrak çağındaki çocuğun tercihinin sorulmadığı ve anneye yönelik iddiaların uzman heyeti raporuyla araştırılmadığı bir dosyada kararı bozmuştur (Y2HD, 25.01.2018, E.2016/9920, K.2018/1105). Bir bölge adliye mahkemesi de sosyal hizmet uzmanı raporunun yalnız bir tarafla görüşülerek hazırlandığı ve diğer ebeveynin ev ortamının incelenmediği dosyada ilk derece kararını kaldırmıştır (Adana BAM 2. HD, 20.01.2020, E.2019/1752, K.2020/126; bağlayıcı içtihat değildir). Hastalık iddiasında psikiyatri raporu, bakım kapasitesine etkisini de değerlendirmelidir (HMK m.266).

Tablo: Uzman delilleri

DelilNe zaman?Dikkat edilecek
Sosyal inceleme raporuHer velayet dosyasındaİki ebeveynin ev ortamı da incelenmeli
Pedagog görüşüİdrak çağındaki çocukGörüş alınmışsa yeniden dinleme şart değil
Psikiyatri raporuHastalık iddiasıBakım kapasitesine etkisi
Sağlık kurulu raporuBağımlılık, ağır hastalıkTedavi ve takip süreci
Okul raporlarıİhmal iddiasıDevamsızlık ve rehberlik kayıtları
Çocuğun görüşüİdrak çağındaTek başına belirleyici değil

Rapora itiraz ve psikolojik değerlendirme için velayet davasında psikolojik değerlendirme yazımıza bakabilirsiniz.

Kaldırmanın Sonuçları: Velayet, Vasi, Nafaka, Görüşme

Velayet bir ebeveynden kaldırılırsa çocuğun menfaatine uygunsa velayet diğer ebeveyne verilir; iki ebeveynden de kaldırılırsa çocuğa vasi atanır (TMK m.348/2). Ana ve baba evli değilse ve velayet anadan alınmışsa hâkim çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir (TMK m.337/2). Velayetin kaldırılması, ana ve babayı çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılma yükümlülüğünden kurtarmaz (TMK m.350); Yargıtay, velayeti kendisinden alınan tarafın iştirak nafakasını “ödeme gücü yok” gerekçesiyle tamamen reddetmenin hatalı olduğunu belirtmiştir (Y2HD, 28.05.2015, E.2015/9434, K.2015/10894).

Velayeti kaldırılan ebeveynin çocukla kişisel ilişki hakkı kendiliğinden sona ermez (TMK m.323). Kişisel ilişki çocuğun huzurunu tehlikeye düşürüyorsa veya başka önemli sebepler varsa reddedilebilir ya da kaldırılabilir (TMK m.324/2). Kaldırma kararıyla birlikte kişisel ilişkinin düzenlenmemesi Yargıtay tarafından usule aykırı bulunmuştur (Y2HD, 14.11.2006, E.2006/13461, K.2006/15634).

Tablo: Kaldırmanın sonuçları

KonuSonuçDayanak
VelayetDiğer ebeveyne veya vasiyeTMK m.348/2
Evlilik dışı çocukVelayet anadan alınırsa baba veya vasiTMK m.337/2
Giderlere katılmaSürerTMK m.350
İştirak nafakasıÖdeme gücü yok diye tamamen reddedilemezY2HD, K.2015/10894
Kişisel ilişkiKural olarak sürer; gerekirse sınırlanırTMK m.323, 324
Kararda düzenlemeKişisel ilişki birlikte düzenlenmeliY2HD, K.2006/15634
KapsamAksi belirtilmedikçe bütün çocuklarTMK m.348/3

Kişisel ilişki talebi için çocukla kişisel ilişki dilekçesi, nafakanın çocuğa harcanması için çocuk nafakası çocuğa harcanmıyor yazılarımıza bakabilirsiniz.

Velayetin Geri Verilmesi (TMK 351)

Durumun değişmesi hâlinde çocuğun korunmasına ilişkin önlemlerin yeni koşullara uydurulması gerekir (TMK m.351/1). Velayetin kaldırılmasını gerektiren sebep ortadan kalkmışsa hâkim, re’sen ya da ana veya babanın istemi üzerine velayeti geri verir (TMK m.351/2). Yargıtay bu hükme göre verilen geri verme kararını onamıştır (Y2HD, 26.03.2018, E.2018/1270, K.2018/3883). Kanunda geri verme için bir bekleme süresi öngörülmemiştir.

Geri verme talebinde kaldırma kararının dayandığı sebebin ortadan kalktığı somut olarak gösterilmelidir: tedavinin tamamlanması, yurt dışından dönülüp çocuğun yaşadığı şehre yerleşilmesi, bağımlılıktan kurtulma ve düzenli iş ve konut sahibi olma gibi. Çocuğun bu süre içinde kurduğu düzen ve görüşü de değerlendirilir; geri verme, çocuğun menfaatine aykırı düşecek ani bir değişiklik yaratmamalıdır.

Tablo: Velayetin geri verilmesi

KonuKuralDayanak
ŞartKaldırma sebebinin ortadan kalkmasıTMK m.351/2
Kim ister?Ana veya baba; hâkim re’senTMK m.351/2
SüreKanunda bekleme süresi yokTMK m.351
UsulÇekişmesiz yargıHMK m.382/2-b
DelilTedavi, iş, konut, yerleşim, uzman raporuHMK m.385/2
Çocuğun görüşüİdrak çağında alınırYHGK, K.2018/1278

TCK 53 ve 5395 Tedbirleriyle Farkı

Velayet hakkı ceza mahkûmiyetiyle de kısıtlanabilir. Kasten işlenen suçtan hapis cezasına mahkûmiyet, cezanın infazı tamamlanana kadar velayet hakkından yoksunluk doğurur; ancak cezası ertelenen, koşullu salıverilen veya denetimli serbestlikten yararlanan kişi bakımından kendi altsoyu üzerindeki velayet yetkisi yönünden bu sonuç doğmaz (TCK m.53/1-c, 53/2, 53/3). Bu yoksunluk kanundan doğar ve infazla sona erer; TMK m.348’deki kaldırma ise aile mahkemesinin ayrı bir kararıdır.

Çocuk Koruma Kanunu kapsamındaki danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma tedbirleri velayeti kaldırmaz (5395 s.K. m.5). Bu tedbirlerin istem üzerine veya re’sen alınması da çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmıştır (HMK m.382/2-b). Velayetin kötüye kullanılması ayrıca ceza sorumluluğu doğurabilir.

Tablo: Velayeti etkileyen diğer yollar

YolVelayete etkisiDayanak
TCK 53 yoksunluğuİnfaz süresince; kanundanTCK m.53
Ertelenen ceza, koşullu salıverilmeAltsoy yönünden yoksunluk yokTCK m.53/3
Koruyucu ve destekleyici tedbirVelayet sürer5395 s.K. m.5
YerleştirmeVelayet sürer, bakım yeri değişirTMK m.347
Velayetin kaldırılmasıVelayet sona ererTMK m.348

Ceza kaydının velayete etkisi için sabıka kaydı velayeti etkiler mi, Çocuk Koruma Kanunu tedbirleri için Çocuk Koruma Kanunu tedbirleri, velayetin kötüye kullanılması için velayetin kötüye kullanılması yazılarımıza bakabilirsiniz.

Dilekçe Örnekleri

Önemli not. Aşağıdaki dilekçeler basitleştirilmiş ve varsayımsal örneklerdir. Köşeli parantez içindeki bölümleri dosyanıza göre doldurmanız; çocuğun bilgilerini, olay tarihlerini ve her olgunun delilini eksiksiz yazmanız gerekir. Çocukla ilgili sağlık ve okul bilgileri yalnız davanın gerektirdiği ölçüde paylaşılmalıdır.

1. Velayetin kaldırılması ve diğer ebeveyne verilmesi dava dilekçesi (TMK 348, 183, 349; HMK 382, 384)

[ŞEHİR] NÖBETÇİ AİLE MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE DAVACI: [Ad soyad, T.C. kimlik no, adres] VEKİLİ: [Avukat adı, adres] DAVALI: [Ad soyad, adres] ÇOCUK: [Ad soyad, doğum tarihi] KONU: Davalının ortak çocuk üzerindeki velayetinin kaldırılarak velayetin müvekkile verilmesi, bu koşulların oluşmadığı kanaatine varılırsa velayetin değiştirilmesi ve dava süresince geçici önlem alınması istemidir. AÇIKLAMALAR 1. HMK 382/2-b ve 384 maddeleri yönünden: Taraflar [mahkeme] [esas/karar] sayılı kararla boşanmış, çocuğun velayeti davalıya verilmiştir. Talep çekişmesiz yargı işi niteliğindedir; müvekkilin oturduğu yer mahkemesi olarak mahkemeniz yetkilidir. 2. TMK 348/1-1 maddesi yönünden: Davalı [tarih] tarihinde yurt dışına yerleşmiş, çocuğu [kişi] yanına bırakmıştır. Giriş-çıkış kayıtları davalının son [süre] içinde yalnız [gün] gün ülkede bulunduğunu göstermektedir. Davalı başka bir yerde bulunması nedeniyle velayet görevini fiilen yerine getirememektedir. 3. TMK 348/1-2 maddesi yönünden: Çocuğun okul kaydı ve devamı, aşıları ve doktor kontrolleri bu dönemde takip edilmemiştir. Okul müdürlüğünün devamsızlık yazısı ve aile hekimliği kayıtları ektedir. Çocuğa karşı yükümlülükler ağır biçimde savsaklanmaktadır. Bu durum münferit bir olay değil, [süre]dir süren bir tablodur; müvekkilin maddi durumunun daha iyi olması talebin dayanağı değildir. 4. TMK 346 ve 348/1 maddeleri yönünden: Müvekkil [tarih] tarihinde davalıyı noter ihtarnamesiyle uyarmış, çocuğun okul ve sağlık işlerini düzenlemesini istemiştir; sonuç alınamamıştır. Daha hafif önlemlerin yetersiz kalacağı bu nedenle önceden anlaşılmaktadır. 5. TMK 183 ve 349 maddeleri yönünden: Mahkemeniz kaldırma koşullarının oluşmadığı kanaatine varırsa, açıklanan olgular en azından esaslı ve sürekli bir değişiklik oluşturduğundan velayetin değiştirilerek müvekkile verilmesini talep ediyoruz. 6. TMK 348/3 maddesi yönünden: Talebimiz yalnız ortak çocuk [ad] bakımındandır; kararda bu hususun belirtilmesini istiyoruz. 7. 4787 sayılı Kanunun 5. maddesi yönünden: İki tarafın ev ortamını da kapsayacak sosyal inceleme raporu alınmasını, idrak çağındaki çocuğun görüşünün uzman eşliğinde alınmasını talep ediyoruz. 8. TMK 346 maddesi yönünden: Çocuk hâlen [kişi] yanında kalmakta ve okul işleri yürütülememektedir. Dava süresince çocuğun müvekkil yanında kalmasına geçici olarak karar verilmesini istiyoruz. 9. TMK 323 ve 350 maddeleri yönünden: Davalı ile çocuk arasında çocuğun menfaatine uygun kişisel ilişki kurulmasına itirazımız yoktur. Davalının gücü oranında iştirak nafakasına katılması gerekir. DELİLLER: Boşanma kararı; giriş-çıkış kayıtları; okul devamsızlık yazısı; aile hekimliği kayıtları; noter ihtarnamesi; sosyal inceleme raporu; uzman görüşü; tanıklar; dosya kapsamı. HUKUKİ NEDENLER: TMK m.183, 323, 346, 348, 349, 350; HMK m.382, 384, 385; 4787 s.K. m.4, 5 ve ilgili mevzuat. SONUÇ VE İSTEM: Davalının ortak çocuk [ad] üzerindeki velayetinin kaldırılarak velayetin müvekkile verilmesine; mahkemeniz kaldırma koşullarının oluşmadığı kanaatine varırsa velayetin TMK 183 ve 349 uyarınca değiştirilerek müvekkile verilmesine; dava süresince çocuğun müvekkil yanında kalmasına geçici olarak karar verilmesine; davalı ile çocuk arasında kişisel ilişki düzenlenmesine; davalının aylık [tutar] TL iştirak nafakası ödemesine; yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim. [Tarih] — [Davacı vekili, imza]

2. Velayetin kaldırılması davasına cevap dilekçesi (TMK 348, 183)

[ŞEHİR] [SAYI]. AİLE MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE DOSYA NO: [Yıl/esas] DAVALI: [Ad soyad, adres] VEKİLİ: [Avukat adı, adres] DAVACI: [Ad soyad, adres] KONU: Velayetin kaldırılması istemli davaya karşı cevaplarımızın sunulmasıdır. AÇIKLAMALAR 1. HMK 385 maddesi yönünden: Dava dilekçesi müvekkile [tarih] tarihinde tebliğ edilmiştir. Cevaplarımızı süresi içinde sunuyoruz. 2. TMK 348/1 maddesi yönünden: Velayetin kaldırılması, diğer önlemlerden sonuç alınamadığında başvurulan son çaredir. Davacı, daha hafif bir önlemin neden yetersiz kalacağını açıklamamış, doğrudan kaldırma istemiştir. Hukuk Genel Kurulu da çocuğun mevcut ortamda iyi durumda olduğu saptanmışsa kaldırma koşullarının gerçekleşmediğini kabul etmektedir (YHGK, E.2007/251, K.2007/277). 3. TMK 348/1-2 maddesi yönünden: Davacının dayandığı olay, çocuğun [tarih] tarihinde iki gün okula gidemediği münferit bir durumdur. Çocuk o günlerde hastadır ve doktor raporu ektedir. Okulun genel devam durumu ve karne notları müvekkilin çocuğun eğitimini düzenli olarak takip ettiğini göstermektedir. Münferit ve kanıtlanmamış olaylar TMK 348 koşullarını oluşturmaz (YHGK, E.2013/2085, K.2014/30). 4. TMK 183 maddesi yönünden: Davacının daha yüksek gelire sahip olması velayetin değiştirilmesi için de tek başına sebep değildir. Boşanma kararından bu yana çocuğun yaşam düzeninde esaslı ve sürekli bir değişiklik yoktur; çocuk okulunu, arkadaş çevresini ve bakım düzenini müvekkil yanında sürdürmektedir. 5. TMK 346 maddesi yönünden: Davacının dava süresince çocuğun kendisine verilmesine ilişkin geçici önlem talebi, çocuğun menfaatinin tehlikeye düştüğü gösterilmeden ve yerleşik düzeni bozacak biçimde ileri sürülmüştür; reddi gerekir. 6. 4787 sayılı Kanunun 5. maddesi yönünden: Sosyal inceleme raporunun iki tarafın ev ortamını da kapsamasını, okul rehberlik servisinin görüşünün alınmasını ve idrak çağındaki çocuğun görüşünün uzman eşliğinde alınmasını talep ediyoruz. DELİLLER: Doktor raporu; karne ve okul devam belgeleri; okul rehberlik servisi görüşü; sosyal inceleme raporu; tanıklar; dosya kapsamı. HUKUKİ NEDENLER: TMK m.183, 346, 348; HMK m.385; 4787 s.K. m.5 ve ilgili mevzuat. SONUÇ VE İSTEM: Davanın ve geçici önlem talebinin reddine, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim. [Tarih] — [Davalı vekili, imza]

3. Kaldırılan velayetin geri verilmesi talep dilekçesi (TMK 351/2; HMK 382)

[ŞEHİR] NÖBETÇİ AİLE MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE TALEP EDEN: [Ad soyad, T.C. kimlik no, adres] VEKİLİ: [Avukat adı, adres] KARŞI TARAF: [Velayet hâlen kendisinde olan ebeveyn veya vasi, adres] ÇOCUK: [Ad soyad, doğum tarihi] KONU: TMK 351/2 uyarınca müvekkilden kaldırılan velayetin geri verilmesi istemidir. AÇIKLAMALAR 1. TMK 348 maddesi yönünden: Müvekkilin velayeti [mahkeme] [esas/karar] sayılı kararla, [sebep: ör. tedavi gerektiren hastalık nedeniyle velayet görevini yerine getirememe] gerekçesiyle kaldırılmış, karar [tarih] tarihinde kesinleşmiştir. 2. TMK 351/2 maddesi yönünden: Kaldırma kararının dayandığı sebep ortadan kalkmıştır. Müvekkil [tarih] tarihinde tedavisini tamamlamış, [süre]dir düzenli kontrollere gitmektedir. Sağlık kurulu raporu müvekkilin çocuğun bakımını üstlenmesine engel bir durum bulunmadığını göstermektedir. 3. TMK 351/1 maddesi yönünden: Müvekkil [tarih] tarihinden bu yana [işyeri] bünyesinde düzenli olarak çalışmakta ve çocuğun okuluna yakın bir konutta oturmaktadır. Kaldırma kararından sonra kurulan kişisel ilişki düzenli olarak sürdürülmüş, çocukla bağ korunmuştur. 4. HMK 388 maddesi yönünden: Velayete ilişkin kararlar maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz; değişen koşullara göre yeniden düzenlenebilir. Geri verme için kanunda bir bekleme süresi de öngörülmemiştir. 5. 4787 sayılı Kanunun 5. maddesi yönünden: Geri vermenin çocuğun mevcut düzenini bozmadan nasıl gerçekleşeceğinin uzman tarafından değerlendirilmesini, idrak çağındaki çocuğun görüşünün alınmasını talep ediyoruz. DELİLLER: Kaldırma kararı; sağlık kurulu raporu; tedavi ve kontrol kayıtları; SGK kaydı; kira sözleşmesi; kişisel ilişki tutanakları; sosyal inceleme raporu; dosya kapsamı. HUKUKİ NEDENLER: TMK m.348, 351; HMK m.382, 384, 385, 388; 4787 s.K. m.5 ve ilgili mevzuat. SONUÇ VE İSTEM: Müvekkilden kaldırılan velayetin TMK 351/2 uyarınca geri verilmesine, geçiş düzeninin uzman görüşü doğrultusunda belirlenmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim. [Tarih] — [Talep eden vekili, imza]

Örnek Senaryolar

Uyarı. Aşağıdaki senaryolar basitleştirilmiş ve varsayımsaldır; gerçek kişilere ait değildir.

Senaryo 1: Yurt dışına yerleşen anne. Velayet sahibi anne çocuğu anneanneye bırakıp iki yıldır yurt dışında yaşıyor; çocukla yalnız telefonla görüşüyor.

Senaryo 1: Değerlendirme

KonuSonuçDayanak
SebepBaşka yerde bulunma; görevi yerine getirememeTMK m.348/1-1
Benzer kararVelayet babaya verilmeliY2HD, K.2010/3771
AnneanneVelayet alamaz; vasi veya yerleştirmeTMK m.347, 404

Senaryo 2: Maddi üstünlük iddiası. Baba, kendi gelirinin yüksek olduğunu ve annenin kira evinde oturduğunu belirterek velayetin kaldırılmasını istiyor; çocuk anne yanında iyi durumda.

Senaryo 2: Değerlendirme

KonuSonuçDayanak
Maddi üstünlükKaldırma sebebi değilYHGK, K.2014/30
Çocuğun iyi durumuKaldırma koşulu yokYHGK, K.2007/277
DeğiştirmeEsaslı değişiklik yoksa o da reddedilirTMK m.183

Senaryo 3: Tedaviden sonra geri verme. Hastalık nedeniyle velayeti kaldırılan baba tedavisini tamamlamış, iş ve konut sahibi olmuş, çocukla düzenli görüşüyor.

Senaryo 3: Değerlendirme

KonuSonuçDayanak
ŞartKaldırma sebebi ortadan kalktıTMK m.351/2
SüreBekleme süresi yokTMK m.351
Çocuğun düzeniUzman görüşüyle geçiş4787 s.K. m.5

Adım Adım Yol Haritası

  1. Olguları sebep gruplarına ayırın. Görevi yerine getirememe mi, ağır savsaklama mı (TMK m.348/1).
  2. Daha hafif önlemlerin neden yetmediğini gösterin. İhtar, destek, okul görüşmeleri.
  3. Delilleri toplayın. Okul, sağlık, giriş-çıkış ve soruşturma kayıtları.
  4. Terditli talep kurun. Kaldırma olmazsa değiştirme (TMK m.183, 349).
  5. Kapsamı belirtin. Hangi çocuk için istendiği (TMK m.348/3).
  6. Geçici önlem isteyin. Çocuk risk altındaysa dava açılırken (TMK m.346).
  7. Uzman ve çocuğun görüşünü talep edin. 4787 s.K. m.5.
  8. Kişisel ilişki ve nafakayı düzenletin. TMK m.323, 350.

Sık Yapılan Hatalar

Tablo: Velayetin kaldırılmasında sık yapılan hatalar

HataSonuçDoğrusu
Değiştirme yerine yalnız kaldırma istemekTalep reddedilebilirTerditli talep
Maddi üstünlüğe dayanmakKaldırma sebebi değilAğır savsaklama olgusu
Münferit olaya dayanmakEşik aşılmazSüregelen tablo ve belgeler
Hafif önlemleri hiç anlatmamakSon çare şartı eksik kalırÖnlemlerin yetersizliğini göstermek
Kapsamı belirtmemekBütün çocukları kapsarÇocuğu açıkça yazmak
Kişisel ilişkiyi düzenletmemekBozma sebebiKararla birlikte düzenleme
Yeniden evlenmeyi tek sebep saymakYeterli değilTMK m.349’daki menfaat ölçütü

Sıkça Sorulan Sorular

Velayetin kaldırılması nedir?

Ebeveynin velayet hakkının mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir; diğer önlemler yetersiz kaldığında başvurulur (TMK m.348).

Hangi hâllerde velayet kaldırılır?

Görevin deneyimsizlik, hastalık, başka yerde bulunma gibi sebeplerle yerine getirilememesi veya ağır savsaklama (TMK m.348/1).

Velayetin kaldırılması ile değiştirilmesi aynı şey mi?

Hayır; değiştirmede velayet diğer ebeveyne geçer, kaldırma daha ağırdır ve iki ebeveynden de yapılabilir (TMK m.183, 348).

Eski eşimin daha az kazanması velayetin kaldırılması için yeterli mi?

Hayır; maddi durum üstünlüğü TMK 348 koşullarını oluşturmaz (YHGK, K.2014/30).

Eski eşimin yeniden evlenmesi velayeti kaldırır mı?

Tek başına kaldırmaz; çocuğun menfaati gerektirirse değiştirme veya kaldırma gündeme gelir (TMK m.349).

Kaldırma davasını kim açar?

Uygulamada çoğunlukla diğer ebeveyn; velayet kamu düzenine ilişkin olduğundan hâkim re’sen de önlem alabilir.

Hangi mahkemede açılır?

Aile mahkemesinde; talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yerde (4787 s.K. m.4; HMK m.384).

Dava ne kadar harca tabidir?

2026’da 732,00 TL başvurma ve 732,00 TL peşin karar harcı ile gider avansı ödenir (ikincil kaynak).

Çocuğun görüşü alınır mı?

İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınmalıdır; pedagog aracılığıyla da alınabilir (YHGK, K.2018/1278; K.2019/185).

Velayet iki ebeveynden de kaldırılabilir mi?

Evet; bu durumda çocuğa vasi atanır (TMK m.348/2).

Kaldırma kararı diğer çocuklarımı da etkiler mi?

Kararda aksi belirtilmedikçe mevcut ve doğacak bütün çocukları kapsar (TMK m.348/3).

Velayeti kaldırılan ebeveyn nafaka öder mi?

Evet; bakım ve eğitim giderlerine katılma yükümlülüğü sürer (TMK m.350).

Velayeti kaldırılan ebeveyn çocuğu görebilir mi?

Kural olarak evet; çocuğun huzurunu tehlikeye düşürürse kişisel ilişki sınırlanabilir (TMK m.323, 324).

Kaldırılan velayet geri alınabilir mi?

Kaldırma sebebi ortadan kalkarsa hâkim velayeti geri verir; bekleme süresi yoktur (TMK m.351/2).

Dava sürerken çocuk kimde kalır?

Çocuğun menfaati tehlikedeyse mahkemeden geçici önlem istenebilir (TMK m.346).

Ceza mahkûmiyeti velayeti kaldırır mı?

Kasten suçtan hapis cezası infaz süresince velayet yoksunluğu doğurur; bu TMK 348’den ayrı bir sonuçtur (TCK m.53).

Bu yazının kaynakları. TMK m.183, 323, 324, 337, 346-351, 404, 426; HMK m.147, 266, 341, 382, 384, 385, 388; 4787 s.K. m.2, 4, 5; 5395 s.K. m.5, 6; TCK m.53; 492 s. Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife.

Kararlar: YHGK, 17.01.2019, E.2017/2066, K.2019/15; YHGK, 30.05.2018, E.2017/1587, K.2018/1147; YHGK, 22.01.2014, E.2013/2085, K.2014/30; YHGK, 16.05.2007, E.2007/251, K.2007/277; YHGK, E.2010/356; YHGK, E.2017/2-3117, K.2018/1278; YHGK, 21.02.2019, E.2018/2-1072, K.2019/185; Y2HD, 24.02.2016, E.2016/1902, K.2016/3287; Y2HD, 13.04.2016, E.2016/6578, K.2016/7511; Y2HD, 28.06.2016, E.2016/13524, K.2016/12659; Y2HD, 01.03.2010, E.2009/13668, K.2010/3771; Y2HD, 31.03.2010, E.2009/16476, K.2010/6149; Y2HD, 09.01.2017, E.2016/25092, K.2017/97; Y2HD, 05.02.2007, E.2006/11399, K.2007/1126; Y2HD, 14.11.2006, E.2006/13461, K.2006/15634; Y2HD, 02.11.2007, E.2007/13488, K.2007/14885; Y2HD, 25.01.2018, E.2016/9920, K.2018/1105; Y2HD, 28.05.2015, E.2015/9434, K.2015/10894; Y2HD, 26.03.2018, E.2018/1270, K.2018/3883; Adana BAM 2. HD, E.2021/1691, K.2021/2105; Adana BAM 2. HD, E.2019/1752, K.2020/126.

Kanun metinleri ve kararların çoğu av-saimincekas.com’dan; görev ve yetki için ek olarak oner.av.tr’den aktarılmıştır. Hepsi ikincil kaynaktır; bölge adliye mahkemesi kararları bağlayıcı içtihat değildir.

Velayet dosyanızı son çare kuralına göre hazırlayalım

Velayetin kaldırılması ve değiştirilmesi, cevap dilekçesi, geçici önlem ve velayetin geri verilmesi: Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.

📞 0554 648 37 15💬 WhatsApp
Post by Av. Fatma Öztürk