Velayetin kaldırılması, çocuğu korumaya yönelik diğer önlemlerden sonuç alınamadığında veya bu önlemlerin yetersiz kalacağı önceden anlaşıldığında başvurulan son çaredir. Hâkim, ana ve babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri bir sebeple velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi ya da çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması hâlinde velayeti kaldırır (TMK m.348/1). Her iki ebeveynden kaldırılırsa çocuğa vasi atanır; kararda aksi belirtilmedikçe kaldırma mevcut ve doğacak bütün çocukları kapsar (TMK m.348/2-3). Koşullar yalnız değiştirmeyi gerektiriyorsa velayet TMK m.183 ve 349 uyarınca diğer ebeveyne verilir. Sebep ortadan kalkarsa velayet geri verilir (TMK m.351/2). Aşağıda üç dilekçe örneği bulunuyor.
Güncel durum (26 Ekim 2026). TMK m.346-351 ve velayetin kaldırılmasını çekişmesiz yargı işleri arasında sayan HMK m.382/2-b 7589 sayılı Kanunla değiştirilmemiştir. 7589 sayılı Kanun duruşma aralarına kural olarak üç aylık üst sınır getirmiştir (HMK m.147; ikincil kaynak). Hukuk Genel Kurulu, velayet hükümlerinin kamu düzenine ilişkin olduğunu ve hâkimin tarafların istekleriyle bağlı olmaksızın çocuğun üstün yararını re’sen araştıracağını kabul etmektedir (YHGK, 17.01.2019, E.2017/2066, K.2019/15).
Kaldırma mı değiştirme mi? Doğru talebi birlikte kuralım
Velayetin kaldırılması ve değiştirilmesi davaları, cevap dilekçesi, geçici önlem ve velayetin geri verilmesi: Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppİçindekiler
- Kısa cevaplar
- TMK 348’in metni ve şartları
- Son çare kuralı ve önlemler
- Kaldırma mı, değiştirme mi?
- Kaldırma sebepleri ve deliller
- Kim başvurur, çocuğu kim temsil eder?
- Görev, yetki, usul ve harç
- Dava sürerken geçici önlemler
- İspat ve re’sen araştırma
- Uzman raporu ve çocuğun dinlenmesi
- Kaldırmanın sonuçları
- Velayetin geri verilmesi
- TCK 53 ve 5395 tedbirleriyle farkı
- Dilekçe örnekleri
- Örnek senaryolar
- Yol haritası
- Sık yapılan hatalar
- Sıkça sorulan sorular
Kısa Cevaplar
Tablo: Velayetin kaldırılması hakkında kısa cevaplar
| Soru | Kısa cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| Dayanak nedir? | Velayetin kaldırılması | TMK m.348 |
| Ön şart? | Diğer önlemlerin sonuçsuz veya yetersiz olması | TMK m.348/1 |
| Sebepler? | Görevi yerine getirememe; ilgisizlik, ağır savsaklama | TMK m.348/1 |
| Değiştirmeden farkı? | Daha ağır; iki ebeveynden de kaldırılabilir | TMK m.183, 348 |
| Yeniden evlenme yeter mi? | Tek başına hayır | TMK m.349 |
| İki ebeveynden kaldırılırsa? | Çocuğa vasi atanır | TMK m.348/2 |
| Hangi çocukları kapsar? | Aksi belirtilmedikçe bütün çocukları | TMK m.348/3 |
| Nafaka biter mi? | Hayır; giderlere katılma sürer | TMK m.350 |
| Görevli mahkeme? | Aile mahkemesi | 4787 s.K. m.4 |
| Usul? | Çekişmesiz yargı; basit usul; re’sen araştırma | HMK m.382/2-b, 385 |
| Geri alınabilir mi? | Sebep ortadan kalkarsa | TMK m.351/2 |
Kaldırma ile değiştirme arasındaki farkın ayrıntısı için velayetin kaldırılması ve değiştirilmesi farkı, kaldırmanın gündeme geldiği hâller için velayetin kaldırılması hangi hâllerde gündeme gelir yazılarımıza bakabilirsiniz.
TMK 348’in Metni ve Şartları
TMK m.348/1’e göre çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamaz ya da bu önlemlerin yetersiz olacağı önceden anlaşılırsa hâkim iki hâlde velayetin kaldırılmasına karar verir. Birincisi, ana ve babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri sebeplerden biriyle velayet görevini gereği gibi yerine getirememesidir. İkincisi, ana ve babanın çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklamasıdır.
Velayet ana ve babanın her ikisinden kaldırılırsa çocuğa bir vasi atanır (TMK m.348/2). Kararda aksi belirtilmedikçe velayetin kaldırılması mevcut ve doğacak bütün çocukları kapsar (TMK m.348/3). Bu nedenle kaldırma yalnız bir çocuk için isteniyorsa dilekçede ve kararda bu açıkça belirtilmelidir.
Tablo: TMK 348’in unsurları
| Unsur | İçerik | Dayanak |
|---|---|---|
| Ön şart | Diğer önlemler sonuçsuz veya yetersiz | TMK m.348/1 |
| Birinci sebep grubu | Deneyimsizlik, hastalık, başka yerde bulunma, benzeri | TMK m.348/1-1 |
| İkinci sebep grubu | Yeterli ilgi göstermeme, ağır savsaklama | TMK m.348/1-2 |
| Kusur şartı | Birinci grupta aranmaz | TMK m.348/1-1 |
| İki ebeveynden kaldırma | Vasi atanır | TMK m.348/2 |
| Kapsam | Aksi belirtilmedikçe bütün çocuklar | TMK m.348/3 |
Birinci sebep grubunda ebeveynin kusuru aranmaz; ağır bir hastalık veya uzun süre başka bir yerde bulunma da velayet görevini yerine getirmeyi imkânsız kılıyorsa kaldırma sebebidir. İkinci grupta ise çocuğa karşı yükümlülüklerin “ağır biçimde” savsaklanması aranır; sıradan eksiklikler bu eşiğe ulaşmaz.
Son Çare Kuralı: Önlemlerin Kademesi
TMK çocuğun korunması için kademeli bir sistem kurmuştur. Çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğünde ana ve baba duruma çare bulamaz veya buna güçleri yetmezse hâkim uygun önlemleri alır (TMK m.346). Bedensel ve zihinsel gelişme tehlikedeyse çocuk ana ve babadan alınarak bir aile yanına veya kuruma yerleştirilebilir (TMK m.347). Velayetin kaldırılması bu önlemlerden sonra gelir. Hukuk Genel Kurulu, velayetin kaldırılmasının TMK m.346 kapsamında bir önlem olmadığını ve m.348 uyarınca ayrı bir dava gerektirdiğini belirtmiştir (YHGK, E.2010/356; ikincil kaynak).
Yargıtay, kaldırma için velayet görevinin ağır biçimde kötüye kullanılması veya aşırı ölçüde ihmal edilmesi gerektiğini, deliller bu ağırlığa ulaşmıyorsa değiştirmeyle yetinilmesi gerektiğini belirtmiştir (Y2HD, 24.02.2016, E.2016/1902, K.2016/3287). Hukuk Genel Kurulu da münferit ve kanıtlanmamış olayların ve maddi durum üstünlüğünün TMK 348 koşullarını oluşturmadığını (YHGK, 22.01.2014, E.2013/2085, K.2014/30), çocuğun mevcut ortamda iyi durumda olduğu saptanmışsa kaldırma koşullarının gerçekleşmediğini kabul etmiştir (YHGK, 16.05.2007, E.2007/251, K.2007/277). Kararlar ikincil kaynaktan aktarılmıştır.
Tablo: Çocuğu koruma önlemlerinin kademesi
| Kademe | Önlem | Velayete etkisi | Dayanak |
|---|---|---|---|
| 1 | Uygun koruma önlemleri (talimat, denetim, destek) | Velayet sürer | TMK m.346 |
| 2 | Aile yanına veya kuruma yerleştirme | Velayet sürer, bakım yeri değişir | TMK m.347 |
| 3 | Velayetin kaldırılması | Velayet sona erer | TMK m.348 |
| Paralel | Koruyucu ve destekleyici tedbirler | Velayet sürer | 5395 s.K. m.5 |
| Her aşamada | Önlemlerin yeni koşullara uydurulması | Değişebilir | TMK m.351/1 |
Dilekçede bu kademe gözetilmeli; daha hafif önlemlerin neden yetersiz kaldığı veya kalacağı somut olgularla anlatılmalıdır. Devlet koruması altındaki çocuklar için çocuğum devlet korumasına alındı yazımıza bakabilirsiniz.
Kaldırma mı, Değiştirme mi? TMK 183 ve 349
Boşanmadan sonra velayet sahibi ebeveynin durumu değiştiğinde çoğu dosyada doğru yol velayetin değiştirilmesidir (TMK m.183). Yargıtay, ağır savsaklama ve yeterli ilgi göstermeme koşulları varsa TMK m.348’in uygulanacağını, koşullar yalnız değiştirmeyi gerektiriyorsa TMK m.183 ve 349’un uygulanacağını belirtmiştir (Y2HD, 13.04.2016, E.2016/6578, K.2016/7511). Kaldırma koşulları oluşmadığında mahkemelerin velayeti TMK m.183 ve 349 uyarınca diğer ebeveyne verdiği kararlar düzeltilerek onanmıştır (Y2HD, 05.02.2007, E.2006/11399, K.2007/1126).
Velayete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi velayetin kaldırılmasını gerektirmez; ancak çocuğun menfaati gerektirdiğinde velayet sahibi değiştirilebileceği gibi, durum ve koşullara göre velayet kaldırılarak çocuğa vasi de atanabilir (TMK m.349). Yargıtay, sağ kalan annenin yeniden evlenmesinin tek başına velayeti kaldırmadığını ve velayet alınmadan vasi atanamayacağını (Y2HD, 31.03.2010, E.2009/16476, K.2010/6149), çocuğu fiilen babaya bırakıp velayet görevini yerine getirmeyen annenin velayetinin babaya verilebileceğini (Y2HD, 09.01.2017, E.2016/25092, K.2017/97) kabul etmiştir.
Tablo: Değiştirme ile kaldırma arasındaki fark
| Konu | Değiştirme | Kaldırma |
|---|---|---|
| Dayanak | TMK m.183, 349 | TMK m.348 |
| Eşik | Esaslı ve sürekli değişiklik, çocuğun menfaati | Diğer önlemlerin yetersizliği; ağır hâller |
| Sonuç | Velayet diğer ebeveyne geçer | Velayet sona erer; diğer ebeveyne veya vasiye |
| İki ebeveyn birden | Mümkün değil | Mümkün; vasi atanır |
| Kapsam | Davaya konu çocuk | Aksi belirtilmedikçe bütün çocuklar |
| Geri dönüş | Yeni değişiklik davası | Velayetin geri verilmesi (TMK m.351/2) |
Bu nedenle dilekçede kaldırma talebi ile birlikte, kaldırma koşullarının oluşmadığı kanaatine varılması hâlinde velayetin TMK m.183 ve 349 uyarınca değiştirilmesi de istenmelidir. Değiştirme davası için velayetin değiştirilmesi dava dilekçesi örneği yazımıza bakabilirsiniz.
Kaldırma Sebepleri ve Deliller
Yargıtay, annenin velayet görevini yerine getirmediği ve uzmanın velayetin babaya verilmesini uygun gördüğü bir dosyada talebin reddedilip vasi atanması için ihbarda bulunulmasını bozmuş, velayetin babaya verilmesi gerektiğini belirtmiştir (Y2HD, 28.06.2016, E.2016/13524, K.2016/12659). Çocuğu anneanne ve dedeye bırakıp yurt dışına yerleşen ve iki yıl boyunca velayet görevini yerine getirmeyen annenin velayetinin babaya verilmesi gerektiği de kabul edilmiştir (Y2HD, 01.03.2010, E.2009/13668, K.2010/3771). Buna karşılık çocuğu geri almak için çaba gösteren annenin görevini ağır biçimde savsakladığı söylenemeyeceği belirtilmiştir (Adana BAM 2. HD, 25.11.2021, E.2021/1691, K.2021/2105; bağlayıcı içtihat değildir).
Tablo: Kaldırma sebepleri ve delilleri
| Olgu | Sebep grubu | Delil |
|---|---|---|
| Uzun süre yurt dışında veya başka şehirde | Başka yerde bulunma (348/1-1) | Giriş-çıkış kayıtları, tanık, okul kayıtları |
| Ağır ruhsal hastalık, tedaviye uymama | Hastalık (348/1-1) | Sağlık kurulu ve psikiyatri raporu |
| Madde veya alkol bağımlılığı | Benzeri sebep; savsaklama | Tedavi kayıtları, adli kayıtlar |
| Okula göndermeme, aşı ve sağlık ihmali | Ağır savsaklama (348/1-2) | Devamsızlık tutanakları, sağlık kayıtları |
| Çocuğa şiddet veya istismar | Ağır savsaklama; kötüye kullanma | Rapor, soruşturma dosyası, koruma kararı |
| Çocuğu başkasına bırakıp ilgilenmeme | İlgisizlik (348/1-2) | Tanık, okul ve sağlık kayıtları |
| Maddi imkân azlığı | Tek başına sebep değil | YHGK, K.2014/30 |
Bağımlılık iddiaları için eski eşim uyuşturucu kullanıyor, bakımın başkasına bırakılması için velayet sahibi çocuğu bakıcıya bırakıyor, delillerin listelenmesi için tanık ve delil listesi örneği yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kim Başvurur, Çocuğu Kim Temsil Eder?
Velayetin kaldırılmasını uygulamada çoğunlukla diğer ebeveyn ister ve dava velayeti kaldırılması istenen ebeveyne karşı açılır. Velayet hükümleri kamu düzenine ilişkin olduğundan hâkim çocuğun korunması için re’sen de harekete geçebilir. Adli ve idari merciler, kolluk görevlileri, sağlık ve eğitim kuruluşları korunma ihtiyacı olan çocuğu sosyal hizmet birimine bildirmekle yükümlüdür (5395 s.K. m.6); bu bildirimler de durumun mahkemeye taşınmasına yol açabilir.
Velayet davasında çocuk ile yasal temsilcisi arasında menfaat çatışması doğabilir. Hukuk Genel Kurulu, velayeti babada olan çocuk için açılan kaldırma davasında bu çatışmanın bulunduğunu ve TMK m.426/2 uyarınca temsil kayyımı atanması için vesayet makamına ihbar gerektiğini kabul etmiştir (YHGK, 30.05.2018, E.2017/1587, K.2018/1147). Velayet her iki ebeveynden alınarak çocuk velisiz kalacaksa vasi atanması için durumun sulh hukuk mahkemesine bildirilmesi gerekir (Y2HD, 02.11.2007, E.2007/13488, K.2007/14885).
Tablo: Taraflar ve temsil
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Talepte bulunan | Çoğunlukla diğer ebeveyn | TMK m.348 |
| Karşı taraf | Velayeti kaldırılması istenen ebeveyn | TMK m.348 |
| Hâkimin re’sen hareketi | Kamu düzeni; re’sen araştırma | YHGK, K.2019/15; HMK m.385/2 |
| Bildirim yükümlülüğü | Kurumlar ve kolluk | 5395 s.K. m.6 |
| Çocuğun temsili | Menfaat çatışmasında kayyım | TMK m.426/2; YHGK, K.2018/1147 |
| Velisiz kalan çocuk | Vasi için sulh hukuka bildirim | TMK m.348/2, 404 |
Çocuğa kayyım ve avukat atanması için boşanma davasında çocuğa kayyım ve avukat, çocuğun büyükanne ve büyükbabaya verilmesi için çocuk büyükanneye verilebilir mi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Görev, Yetki, Usul ve Harç
Velayete ilişkin dava ve işlere aile mahkemesi bakar; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görevlidir (4787 s.K. m.2, 4). HMK, velayetin kaldırılmasını, velayetin eşlerden birinden alınıp diğerine verilmesini ve kaldırılan velayetin geri verilmesini çekişmesiz yargı işleri arasında saymıştır (HMK m.382/2-b). Kanunda aksine hüküm yoksa çekişmesiz yargı işlerinde talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK m.384). Bu işlerde niteliğine uygun düştüğü ölçüde basit yargılama usulü uygulanır ve re’sen araştırma ilkesi geçerlidir (HMK m.385).
Çekişmesiz yargı kararları kanunda aksine hüküm yoksa maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz (HMK m.388). Velayet kararlarının değişen koşullara göre yeniden düzenlenebilmesi bu nitelikten de kaynaklanır (TMK m.351). Dava konusu para ile ölçülemediğinden maktu harç alınır; 2026 yılında başvurma harcı 732,00 TL, peşin karar ve ilam harcı 732,00 TL’dir (ikincil kaynak). Ayrıca tebligat, uzman ve tanık giderleri için gider avansı yatırılır.
Tablo: Usul kalemleri
| Kalem | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Görevli mahkeme | Aile mahkemesi | 4787 s.K. m.2, 4 |
| Niteliği | Çekişmesiz yargı işi | HMK m.382/2-b |
| Yetki | Talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yer | HMK m.384 |
| Usul | Basit yargılama; re’sen araştırma | HMK m.385 |
| Kesin hüküm | Maddi anlamda oluşmaz | HMK m.388 |
| Harç (2026) | 732,00 TL başvurma, 732,00 TL karar harcı | Harçlar K. (1) sayılı tarife |
| Duruşma aralığı | Kural olarak en çok üç ay | HMK m.147 |
| Kanun yolu | İstinaf | HMK m.341 |
Dava sürerken çocuğun korunması gerekiyorsa geçici önlem istenmelidir (TMK m.346); bu konuda geçici tedbiren velayet, yargılama süresi ve masraflar için velayet davası ne kadar sürer yazılarımıza bakabilirsiniz.
Dava Sürerken Geçici Önlemler
Velayetin kaldırılması davası aylar sürebilir; bu süre içinde çocuğun korunması gerekiyorsa hâkim çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğünde uygun önlemleri alır (TMK m.346). Geçici önlem talebi dava dilekçesinde ayrı bir başlık olarak yazılmalı ve acil durumu gösteren belgelerle desteklenmelidir. Çocuğa yönelik şiddet veya şiddet tehlikesi varsa 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu tedbirler de istenebilir (6284 s.K. m.5).
Geçici önlem kesin bir karar değildir; dava sonunda verilecek hükme kadar çocuğun güvenliğini sağlar. Yargıtay, TMK m.346 koşulları oluşmadan velayeti kendisinde kalan ebeveynin velayet görevini fiilen yerine getiremeyeceği bir önlemin alınamayacağını belirtmiştir (Y2HD, E.2007/16702; ikincil kaynak). Velayetin değiştirilmesi reddedilse bile TMK m.346 uyarınca istenen önlem hakkında karar verilmesi gerekir (Y2HD, E.2016/15031; ikincil kaynak).
Tablo: Dava sürecinde geçici önlemler
| Önlem | Ne zaman? | Dayanak |
|---|---|---|
| Çocuğun diğer ebeveyn yanında kalması | Mevcut ortamda tehlike varsa | TMK m.346 |
| Kişisel ilişkinin sınırlanması | Görüşme çocuğu tehlikeye sokuyorsa | TMK m.324, 346 |
| Koruyucu tedbir | Şiddet veya şiddet tehlikesi | 6284 s.K. m.5 |
| Yurt dışı çıkış önlemi | Kaçırılma riski | TMK m.346 |
| Destekleyici tedbir | Bakım ve eğitim ihtiyacı | 5395 s.K. m.5 |
Kaçırılma riski için çocuğa yurt dışı çıkış yasağı yazımıza bakabilirsiniz.
İspat ve Re’sen Araştırma
Velayet hükümleri kural olarak kamu düzenine ilişkindir; hâkim tarafların istekleriyle bağlı olmaksızın re’sen araştırma yapar ve çocuğun üstün yararını esas alır (YHGK, E.2017/2066, K.2019/15; HMK m.385/2). Bu nedenle davalı ebeveynin kaldırma talebini kabul etmesi veya tarafların anlaşması tek başına sonuç doğurmaz; mahkeme TMK m.348 koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğini kendisi inceler. Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konularda delil avansının yatırılmaması delilden vazgeçme sonucunu da doğurmaz (HMK m.324/3).
Re’sen araştırma, talepte bulunanı delil gösterme yükünden kurtarmaz. Somut olaylar, tarihleri ve delilleriyle dilekçede gösterilmezse mahkemenin hangi yönde araştırma yapacağı belirsiz kalır.
Tablo: İspat bakımından velayet davasının özellikleri
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Niteliği | Kamu düzeni; re’sen araştırma | YHGK, K.2019/15 |
| Davalının kabulü | Tek başına yetmez | HMK m.385/2 |
| Delil avansı | Yatırılmasa da vazgeçme sonucu doğmaz | HMK m.324/3 |
| Talep edenin yükü | Somut olay ve delil göstermek | HMK m.194 |
Uzman Raporu, Sosyal İnceleme ve Çocuğun Dinlenmesi
Aile mahkemesi, dava ile ilgili olarak gerekli gördüğü konularda uzmanların görüşüne başvurur; sosyal inceleme raporu (SİR) bu görüşün en yaygın biçimidir (4787 s.K. m.5). İdrak çağındaki çocuğun görüşünün alınması zorunludur; görüşü alınmadan verilen velayet kararları bozulmaktadır (YHGK, E.2017/2-3117, K.2018/1278). Hukuk Genel Kurulu, çocuğun görüşü pedagog tarafından alınmışsa mahkemenin yeniden alması gerekmediğini de kabul etmiştir (YHGK, 21.02.2019, E.2018/2-1072, K.2019/185).
Yargıtay, idrak çağındaki çocuğun tercihinin sorulmadığı ve anneye yönelik iddiaların uzman heyeti raporuyla araştırılmadığı bir dosyada kararı bozmuştur (Y2HD, 25.01.2018, E.2016/9920, K.2018/1105). Bir bölge adliye mahkemesi de sosyal hizmet uzmanı raporunun yalnız bir tarafla görüşülerek hazırlandığı ve diğer ebeveynin ev ortamının incelenmediği dosyada ilk derece kararını kaldırmıştır (Adana BAM 2. HD, 20.01.2020, E.2019/1752, K.2020/126; bağlayıcı içtihat değildir). Hastalık iddiasında psikiyatri raporu, bakım kapasitesine etkisini de değerlendirmelidir (HMK m.266).
Tablo: Uzman delilleri
| Delil | Ne zaman? | Dikkat edilecek |
|---|---|---|
| Sosyal inceleme raporu | Her velayet dosyasında | İki ebeveynin ev ortamı da incelenmeli |
| Pedagog görüşü | İdrak çağındaki çocuk | Görüş alınmışsa yeniden dinleme şart değil |
| Psikiyatri raporu | Hastalık iddiası | Bakım kapasitesine etkisi |
| Sağlık kurulu raporu | Bağımlılık, ağır hastalık | Tedavi ve takip süreci |
| Okul raporları | İhmal iddiası | Devamsızlık ve rehberlik kayıtları |
| Çocuğun görüşü | İdrak çağında | Tek başına belirleyici değil |
Rapora itiraz ve psikolojik değerlendirme için velayet davasında psikolojik değerlendirme yazımıza bakabilirsiniz.
Kaldırmanın Sonuçları: Velayet, Vasi, Nafaka, Görüşme
Velayet bir ebeveynden kaldırılırsa çocuğun menfaatine uygunsa velayet diğer ebeveyne verilir; iki ebeveynden de kaldırılırsa çocuğa vasi atanır (TMK m.348/2). Ana ve baba evli değilse ve velayet anadan alınmışsa hâkim çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir (TMK m.337/2). Velayetin kaldırılması, ana ve babayı çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılma yükümlülüğünden kurtarmaz (TMK m.350); Yargıtay, velayeti kendisinden alınan tarafın iştirak nafakasını “ödeme gücü yok” gerekçesiyle tamamen reddetmenin hatalı olduğunu belirtmiştir (Y2HD, 28.05.2015, E.2015/9434, K.2015/10894).
Velayeti kaldırılan ebeveynin çocukla kişisel ilişki hakkı kendiliğinden sona ermez (TMK m.323). Kişisel ilişki çocuğun huzurunu tehlikeye düşürüyorsa veya başka önemli sebepler varsa reddedilebilir ya da kaldırılabilir (TMK m.324/2). Kaldırma kararıyla birlikte kişisel ilişkinin düzenlenmemesi Yargıtay tarafından usule aykırı bulunmuştur (Y2HD, 14.11.2006, E.2006/13461, K.2006/15634).
Tablo: Kaldırmanın sonuçları
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Velayet | Diğer ebeveyne veya vasiye | TMK m.348/2 |
| Evlilik dışı çocuk | Velayet anadan alınırsa baba veya vasi | TMK m.337/2 |
| Giderlere katılma | Sürer | TMK m.350 |
| İştirak nafakası | Ödeme gücü yok diye tamamen reddedilemez | Y2HD, K.2015/10894 |
| Kişisel ilişki | Kural olarak sürer; gerekirse sınırlanır | TMK m.323, 324 |
| Kararda düzenleme | Kişisel ilişki birlikte düzenlenmeli | Y2HD, K.2006/15634 |
| Kapsam | Aksi belirtilmedikçe bütün çocuklar | TMK m.348/3 |
Kişisel ilişki talebi için çocukla kişisel ilişki dilekçesi, nafakanın çocuğa harcanması için çocuk nafakası çocuğa harcanmıyor yazılarımıza bakabilirsiniz.
Velayetin Geri Verilmesi (TMK 351)
Durumun değişmesi hâlinde çocuğun korunmasına ilişkin önlemlerin yeni koşullara uydurulması gerekir (TMK m.351/1). Velayetin kaldırılmasını gerektiren sebep ortadan kalkmışsa hâkim, re’sen ya da ana veya babanın istemi üzerine velayeti geri verir (TMK m.351/2). Yargıtay bu hükme göre verilen geri verme kararını onamıştır (Y2HD, 26.03.2018, E.2018/1270, K.2018/3883). Kanunda geri verme için bir bekleme süresi öngörülmemiştir.
Geri verme talebinde kaldırma kararının dayandığı sebebin ortadan kalktığı somut olarak gösterilmelidir: tedavinin tamamlanması, yurt dışından dönülüp çocuğun yaşadığı şehre yerleşilmesi, bağımlılıktan kurtulma ve düzenli iş ve konut sahibi olma gibi. Çocuğun bu süre içinde kurduğu düzen ve görüşü de değerlendirilir; geri verme, çocuğun menfaatine aykırı düşecek ani bir değişiklik yaratmamalıdır.
Tablo: Velayetin geri verilmesi
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Şart | Kaldırma sebebinin ortadan kalkması | TMK m.351/2 |
| Kim ister? | Ana veya baba; hâkim re’sen | TMK m.351/2 |
| Süre | Kanunda bekleme süresi yok | TMK m.351 |
| Usul | Çekişmesiz yargı | HMK m.382/2-b |
| Delil | Tedavi, iş, konut, yerleşim, uzman raporu | HMK m.385/2 |
| Çocuğun görüşü | İdrak çağında alınır | YHGK, K.2018/1278 |
TCK 53 ve 5395 Tedbirleriyle Farkı
Velayet hakkı ceza mahkûmiyetiyle de kısıtlanabilir. Kasten işlenen suçtan hapis cezasına mahkûmiyet, cezanın infazı tamamlanana kadar velayet hakkından yoksunluk doğurur; ancak cezası ertelenen, koşullu salıverilen veya denetimli serbestlikten yararlanan kişi bakımından kendi altsoyu üzerindeki velayet yetkisi yönünden bu sonuç doğmaz (TCK m.53/1-c, 53/2, 53/3). Bu yoksunluk kanundan doğar ve infazla sona erer; TMK m.348’deki kaldırma ise aile mahkemesinin ayrı bir kararıdır.
Çocuk Koruma Kanunu kapsamındaki danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma tedbirleri velayeti kaldırmaz (5395 s.K. m.5). Bu tedbirlerin istem üzerine veya re’sen alınması da çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmıştır (HMK m.382/2-b). Velayetin kötüye kullanılması ayrıca ceza sorumluluğu doğurabilir.
Tablo: Velayeti etkileyen diğer yollar
| Yol | Velayete etkisi | Dayanak |
|---|---|---|
| TCK 53 yoksunluğu | İnfaz süresince; kanundan | TCK m.53 |
| Ertelenen ceza, koşullu salıverilme | Altsoy yönünden yoksunluk yok | TCK m.53/3 |
| Koruyucu ve destekleyici tedbir | Velayet sürer | 5395 s.K. m.5 |
| Yerleştirme | Velayet sürer, bakım yeri değişir | TMK m.347 |
| Velayetin kaldırılması | Velayet sona erer | TMK m.348 |
Ceza kaydının velayete etkisi için sabıka kaydı velayeti etkiler mi, Çocuk Koruma Kanunu tedbirleri için Çocuk Koruma Kanunu tedbirleri, velayetin kötüye kullanılması için velayetin kötüye kullanılması yazılarımıza bakabilirsiniz.
Dilekçe Örnekleri
Önemli not. Aşağıdaki dilekçeler basitleştirilmiş ve varsayımsal örneklerdir. Köşeli parantez içindeki bölümleri dosyanıza göre doldurmanız; çocuğun bilgilerini, olay tarihlerini ve her olgunun delilini eksiksiz yazmanız gerekir. Çocukla ilgili sağlık ve okul bilgileri yalnız davanın gerektirdiği ölçüde paylaşılmalıdır.
1. Velayetin kaldırılması ve diğer ebeveyne verilmesi dava dilekçesi (TMK 348, 183, 349; HMK 382, 384)
2. Velayetin kaldırılması davasına cevap dilekçesi (TMK 348, 183)
3. Kaldırılan velayetin geri verilmesi talep dilekçesi (TMK 351/2; HMK 382)
Örnek Senaryolar
Uyarı. Aşağıdaki senaryolar basitleştirilmiş ve varsayımsaldır; gerçek kişilere ait değildir.
Senaryo 1: Yurt dışına yerleşen anne. Velayet sahibi anne çocuğu anneanneye bırakıp iki yıldır yurt dışında yaşıyor; çocukla yalnız telefonla görüşüyor.
Senaryo 1: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Sebep | Başka yerde bulunma; görevi yerine getirememe | TMK m.348/1-1 |
| Benzer karar | Velayet babaya verilmeli | Y2HD, K.2010/3771 |
| Anneanne | Velayet alamaz; vasi veya yerleştirme | TMK m.347, 404 |
Senaryo 2: Maddi üstünlük iddiası. Baba, kendi gelirinin yüksek olduğunu ve annenin kira evinde oturduğunu belirterek velayetin kaldırılmasını istiyor; çocuk anne yanında iyi durumda.
Senaryo 2: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Maddi üstünlük | Kaldırma sebebi değil | YHGK, K.2014/30 |
| Çocuğun iyi durumu | Kaldırma koşulu yok | YHGK, K.2007/277 |
| Değiştirme | Esaslı değişiklik yoksa o da reddedilir | TMK m.183 |
Senaryo 3: Tedaviden sonra geri verme. Hastalık nedeniyle velayeti kaldırılan baba tedavisini tamamlamış, iş ve konut sahibi olmuş, çocukla düzenli görüşüyor.
Senaryo 3: Değerlendirme
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Şart | Kaldırma sebebi ortadan kalktı | TMK m.351/2 |
| Süre | Bekleme süresi yok | TMK m.351 |
| Çocuğun düzeni | Uzman görüşüyle geçiş | 4787 s.K. m.5 |
Adım Adım Yol Haritası
- Olguları sebep gruplarına ayırın. Görevi yerine getirememe mi, ağır savsaklama mı (TMK m.348/1).
- Daha hafif önlemlerin neden yetmediğini gösterin. İhtar, destek, okul görüşmeleri.
- Delilleri toplayın. Okul, sağlık, giriş-çıkış ve soruşturma kayıtları.
- Terditli talep kurun. Kaldırma olmazsa değiştirme (TMK m.183, 349).
- Kapsamı belirtin. Hangi çocuk için istendiği (TMK m.348/3).
- Geçici önlem isteyin. Çocuk risk altındaysa dava açılırken (TMK m.346).
- Uzman ve çocuğun görüşünü talep edin. 4787 s.K. m.5.
- Kişisel ilişki ve nafakayı düzenletin. TMK m.323, 350.
Sık Yapılan Hatalar
Tablo: Velayetin kaldırılmasında sık yapılan hatalar
| Hata | Sonuç | Doğrusu |
|---|---|---|
| Değiştirme yerine yalnız kaldırma istemek | Talep reddedilebilir | Terditli talep |
| Maddi üstünlüğe dayanmak | Kaldırma sebebi değil | Ağır savsaklama olgusu |
| Münferit olaya dayanmak | Eşik aşılmaz | Süregelen tablo ve belgeler |
| Hafif önlemleri hiç anlatmamak | Son çare şartı eksik kalır | Önlemlerin yetersizliğini göstermek |
| Kapsamı belirtmemek | Bütün çocukları kapsar | Çocuğu açıkça yazmak |
| Kişisel ilişkiyi düzenletmemek | Bozma sebebi | Kararla birlikte düzenleme |
| Yeniden evlenmeyi tek sebep saymak | Yeterli değil | TMK m.349’daki menfaat ölçütü |
Sıkça Sorulan Sorular
Velayetin kaldırılması nedir?
Ebeveynin velayet hakkının mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir; diğer önlemler yetersiz kaldığında başvurulur (TMK m.348).
Hangi hâllerde velayet kaldırılır?
Görevin deneyimsizlik, hastalık, başka yerde bulunma gibi sebeplerle yerine getirilememesi veya ağır savsaklama (TMK m.348/1).
Velayetin kaldırılması ile değiştirilmesi aynı şey mi?
Hayır; değiştirmede velayet diğer ebeveyne geçer, kaldırma daha ağırdır ve iki ebeveynden de yapılabilir (TMK m.183, 348).
Eski eşimin daha az kazanması velayetin kaldırılması için yeterli mi?
Hayır; maddi durum üstünlüğü TMK 348 koşullarını oluşturmaz (YHGK, K.2014/30).
Eski eşimin yeniden evlenmesi velayeti kaldırır mı?
Tek başına kaldırmaz; çocuğun menfaati gerektirirse değiştirme veya kaldırma gündeme gelir (TMK m.349).
Kaldırma davasını kim açar?
Uygulamada çoğunlukla diğer ebeveyn; velayet kamu düzenine ilişkin olduğundan hâkim re’sen de önlem alabilir.
Hangi mahkemede açılır?
Aile mahkemesinde; talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yerde (4787 s.K. m.4; HMK m.384).
Dava ne kadar harca tabidir?
2026’da 732,00 TL başvurma ve 732,00 TL peşin karar harcı ile gider avansı ödenir (ikincil kaynak).
Çocuğun görüşü alınır mı?
İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınmalıdır; pedagog aracılığıyla da alınabilir (YHGK, K.2018/1278; K.2019/185).
Velayet iki ebeveynden de kaldırılabilir mi?
Evet; bu durumda çocuğa vasi atanır (TMK m.348/2).
Kaldırma kararı diğer çocuklarımı da etkiler mi?
Kararda aksi belirtilmedikçe mevcut ve doğacak bütün çocukları kapsar (TMK m.348/3).
Velayeti kaldırılan ebeveyn nafaka öder mi?
Evet; bakım ve eğitim giderlerine katılma yükümlülüğü sürer (TMK m.350).
Velayeti kaldırılan ebeveyn çocuğu görebilir mi?
Kural olarak evet; çocuğun huzurunu tehlikeye düşürürse kişisel ilişki sınırlanabilir (TMK m.323, 324).
Kaldırılan velayet geri alınabilir mi?
Kaldırma sebebi ortadan kalkarsa hâkim velayeti geri verir; bekleme süresi yoktur (TMK m.351/2).
Dava sürerken çocuk kimde kalır?
Çocuğun menfaati tehlikedeyse mahkemeden geçici önlem istenebilir (TMK m.346).
Ceza mahkûmiyeti velayeti kaldırır mı?
Kasten suçtan hapis cezası infaz süresince velayet yoksunluğu doğurur; bu TMK 348’den ayrı bir sonuçtur (TCK m.53).
Bu yazının kaynakları. TMK m.183, 323, 324, 337, 346-351, 404, 426; HMK m.147, 266, 341, 382, 384, 385, 388; 4787 s.K. m.2, 4, 5; 5395 s.K. m.5, 6; TCK m.53; 492 s. Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife.
Kararlar: YHGK, 17.01.2019, E.2017/2066, K.2019/15; YHGK, 30.05.2018, E.2017/1587, K.2018/1147; YHGK, 22.01.2014, E.2013/2085, K.2014/30; YHGK, 16.05.2007, E.2007/251, K.2007/277; YHGK, E.2010/356; YHGK, E.2017/2-3117, K.2018/1278; YHGK, 21.02.2019, E.2018/2-1072, K.2019/185; Y2HD, 24.02.2016, E.2016/1902, K.2016/3287; Y2HD, 13.04.2016, E.2016/6578, K.2016/7511; Y2HD, 28.06.2016, E.2016/13524, K.2016/12659; Y2HD, 01.03.2010, E.2009/13668, K.2010/3771; Y2HD, 31.03.2010, E.2009/16476, K.2010/6149; Y2HD, 09.01.2017, E.2016/25092, K.2017/97; Y2HD, 05.02.2007, E.2006/11399, K.2007/1126; Y2HD, 14.11.2006, E.2006/13461, K.2006/15634; Y2HD, 02.11.2007, E.2007/13488, K.2007/14885; Y2HD, 25.01.2018, E.2016/9920, K.2018/1105; Y2HD, 28.05.2015, E.2015/9434, K.2015/10894; Y2HD, 26.03.2018, E.2018/1270, K.2018/3883; Adana BAM 2. HD, E.2021/1691, K.2021/2105; Adana BAM 2. HD, E.2019/1752, K.2020/126.
Kanun metinleri ve kararların çoğu av-saimincekas.com’dan; görev ve yetki için ek olarak oner.av.tr’den aktarılmıştır. Hepsi ikincil kaynaktır; bölge adliye mahkemesi kararları bağlayıcı içtihat değildir.
📚 İlgili Rehberler
- 🧭 Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi (Hub)Boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımının tüm başlıkları
- Velayetin Kaldırılması ve Değiştirilmesi FarkıTMK 183, 348
- Velayetin Kaldırılması Hangi Hâllerde Gündeme Gelir?TMK 348
- Velayetin Kaldırılması ve Değiştirilmesi Süreç RehberiDava süreci
- Velayetin Değiştirilmesi Dava Dilekçesi ÖrneğiTMK 183
- Çocuk Büyükanneye Verilebilir mi?TMK 347, 404
- Boşanma Davasında Çocuğa Kayyım ve AvukatTMK 426/2
- Velayet Davasında Psikolojik Değerlendirme4787 m.5
- Çocuğum Devlet Korumasına Alındı5395; TMK 346-351
Velayet dosyanızı son çare kuralına göre hazırlayalım
Velayetin kaldırılması ve değiştirilmesi, cevap dilekçesi, geçici önlem ve velayetin geri verilmesi: Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
📞 0554 648 37 15💬 WhatsAppVelayet kümesindeki diğer rehberler:
Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi · Velayetin kötüye kullanılması · Bağımlılık ve velayet · Çocuğun bakıcıya bırakılması · Evlilik dışı çocuğun velayeti · Sabıka kaydı ve velayet · Geçici tedbiren velayet · Çocuk mallarının yönetimi