Hangi Mal Rejimini Seçmeliyim? 4 Rejimin Karşılaştırma Tablosu (TMK)

Türk hukukunda eşlerin seçebileceği dört mal rejimi vardır ve seçim, boşanma hâlinde kimin ne alacağını doğrudan belirler. Sözleşme yapılmazsa edinilmiş mallara katılma rejimi kendiliğinden uygulanır. Ancak eşler mal rejimi sözleşmesiyle mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini seçebilir. Bu yazıda dört rejimin tasfiyedeki sonuçları karşılaştırılmakta ve hangi durumda hangisinin uygun olduğu ele alınmaktadır.

1) Yasal Rejim: Sözleşme Yapılmazsa Ne Olur?

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile edinilmiş mallara katılma rejimi yasal mal rejimi olarak kabul edilmiştir. Eşler bir mal rejimi sözleşmesi yapmadıysa evlilikleri bu rejime tâbidir. Rejimin özü şudur: evlilik içinde emekle edinilen mallar tasfiyede kural olarak yarı yarıya paylaşılır; miras, bağış ve kişisel kullanım eşyası gibi kişisel mallar paylaşım dışıdır.

2) Dört Rejimin Karşılaştırma Tablosu

3) Edinilmiş Mallara Katılma Kimin İçin Uygundur?

Bu rejim, evlilik içinde doğrudan gelir elde etmeyen ancak ev ve çocuk emeği veren eşi korur. Evlilik içinde edinilen malların aksi ispat edilmedikçe edinilmiş sayılması karinesi, ispat yükünü hafifletir. Gelir farkının belirgin olduğu evliliklerde düşük gelirli eş için en güvenli rejimdir.

4) Mal Ayrılığı Kimin İçin Uygundur?

Mal ayrılığında her eş kendi malının maliki olarak kalır ve tasfiyede kural olarak paylaşım yapılmaz. İşletme sahibi, ortaklık payı bulunan veya mesleki risk taşıyan eşler bakımından işletmenin bölünmesini önlediği için tercih edilir. Buna karşılık ev emeği veren eş bakımından koruma sağlamaz.

5) Paylaşmalı Mal Ayrılığı Kimin İçin Uygundur?

İki uç arasında dengeli bir çözüm arayanlar için tasarlanmıştır. Eşler kendi mallarını serbestçe yönetir; ancak ailenin ortak kullanımına özgülenen mallar (aile konutu, ailece kullanılan araç) ve ailenin ekonomik geleceğine yönelik yatırımlar tasfiyede eşit paylaşılır. İş varlığını korumak isteyen ama aile mallarında eşitlik arayan çiftler için uygundur.

6) Mal Ortaklığı Kimin İçin Uygundur?

Mal ortaklığında ortaklık malları ve kişisel mallar olmak üzere iki malvarlığı grubu bulunur. Ortaklık mallarına ilişkin tasarruflar ve tasfiye özel hükümlere tâbidir. Uygulamada en az tercih edilen rejimdir; ortaklık mallarının yönetiminin birlikte yürütülmesi gerekliliği işlemleri ağırlaştırır.

7) Mal Rejimi Sözleşmesi Nasıl Yapılır?

• Kim yapabilir: Ayırt etme gücüne sahip kişiler (TMK m.203).
• Ne zaman: Evlenmeden önce veya evlilik sürerken; her zaman değiştirilebilir.
• Şekil: Noterde düzenleme veya onaylama biçiminde.
• Sınır: Eşler yalnızca kanunda sayılan rejimler arasından seçim yapabilir; kanunda yer almayan yeni bir rejim yaratamazlar (TMK m.206).

8) Seçim Yaparken Sorulacak Beş Soru

1. Eşler arasında belirgin bir gelir farkı var mı?
2. Taraflardan biri işletme veya şirket payı sahibi mi?
3. Evlilik içinde bir eşin kariyerinden vazgeçmesi bekleniyor mu?
4. Aile konutu kimin adına alınacak?
5. Miras yoluyla önemli bir malvarlığı beklentisi var mı?

Bu soruların cevabı, dört rejimden hangisinin tarafların gerçek durumuna uyduğunu büyük ölçüde belirler. Rejim seçimi geriye etkili değildir; sözleşme yapılana kadar geçen dönem önceki rejime tâbi kalır.

Sıkça Sorulan Sorular

Hangi mal rejimi seçilmeli?

Tek bir doğru seçim yoktur. Gelir farkının belirgin olduğu evliliklerde edinilmiş mallara katılma düşük gelirli eşi korur. İşletme sahibi eşler için mal ayrılığı, aile mallarında eşitlik arayanlar için paylaşmalı mal ayrılığı uygundur. Seçim tarafların gelir yapısına, mal varlığına ve evlilik içindeki iş bölümüne göre yapılmalıdır.

Sözleşme yapmazsak hangi rejim uygulanır?

Mal rejimi sözleşmesi yapılmazsa yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi kendiliğinden uygulanır. Bu rejimde evlilik içinde edinilen mallar tasfiyede kural olarak yarı yarıya paylaşılır.

Mal rejimi sözleşmesi evlendikten sonra yapılabilir mi?

Evet. Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce yapılabileceği gibi evlilik sürerken de yapılabilir ve sonradan değiştirilebilir. Sözleşmenin noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılması gerekir.

Eşler kendi istedikleri bir rejimi oluşturabilir mi?

Hayır. TMK m.206 uyarınca eşler kanunda belirlenen sınırlar içinde mal rejimi sözleşmesinde değişiklik yapabilir, ancak kanunda yer almayan tamamen yeni bir mal rejimi oluşturamazlar. Seçim, kanunda sayılan dört rejimle sınırlıdır.

Mal ayrılığı seçersek eşim hiçbir hak talep edemez mi?

Bu doğru değildir. Mal ayrılığı seçilse dahi katkı payı alacağı, TMK m.194 kapsamındaki aile konutu koruması ile nafaka ve tazminat talepleri ayrıca değerlendirilir. Mal rejimi boşanmanın tüm malî sonuçlarını tek başına belirlemez.

Rejim değişikliği geçmişe etkili olur mu?

Rejim seçimi kural olarak geriye etkili değildir. Sözleşme yapılana kadar geçen dönem önceki rejime tâbi kalır; bu nedenle sözleşmede geçiş dönemine ilişkin düzenlemenin açıkça yapılması önemlidir.