Edinilmiş Mallara Katılmada Artık Değer ve Denkleştirme (TMK 229-236): Hesap, Eklenecek Değerler ve Yargıtay

Boşanmada mal paylaşımı denilince akla gelen “katılma alacağı”, aslında bir dizi hesap işleminin sonucudur. Bu hesabın temelinde “artık değer”, “eklenecek değerler” ve “denkleştirme” gibi teknik kavramlar yatar. Bu kavramları anlamak, hangi malın paylaşıma gireceğini ve ne kadar alacağınız olduğunu görmenizi sağlar.

Artık Değer ve Denkleştirmenin Mevzuat Haritası

Katılma alacağı hesabı, Türk Medeni Kanunu’nun 218-241. maddelerindeki kuralların sırayla uygulanmasının sonucudur. Aşağıdaki tablo, hesabın her adımında hangi hükmün devreye girdiğini gösterir.

Kanun ne diyor?

Edinilmiş mallara katılmada her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur (TMK m. 236/1). Artık değer hesaplanırken iki tür işlem “eklenecek değer” olarak hesaba katılır: mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yapılan karşılıksız kazandırmalar ve rejim süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler (TMK m. 229/1). Bir mal kesimine ait borcun diğer kesimden ödenmesi veya bir kesimden diğer kesimdeki malın edinilmesine katkıda bulunulması “denkleştirme” ile düzeltilir (TMK m. 230). Edinilmiş malların toplam değerinden bunlara ilişkin borçlar çıkarılarak artık değer bulunur (TMK m. 231); bu değerin yarısı diğer eşin katılma alacağıdır ve karşılıklı alacaklar takas edilir (TMK m. 236/1).

Uygulamada durum

Bu kavramların nasıl bir araya geldiğini bir örnekle göstermek aydınlatıcıdır. Bir eş evlilik süresince maaşıyla bir araba almış (edinilmiş mal), bu arabanın kredisinden kalan borç varsa bu borç düşülür; ayrıca eşin boşanma yaklaşırken alacağı azaltmak için kardeşine bedelsiz devrettiği bir taşınmaz varsa, bu taşınmaz “eklenecek değer” olarak hesaba katılır (TMK m. 229, m. 235/2); Yargıtay uygulamasında taşınmazın devir tarihindeki niteliği esas alınarak karara en yakın sürüm değeri belirlenir.

Edinilmiş maldan kişisel mala ya da tersine yapılan harcamalar ise “denkleştirme” (TMK m. 230) ile düzeltilir. Tüm bu işlemler sonunda kalan artık değerin yarısı, diğer eşin katılma alacağını oluşturur. Görüldüğü gibi, doğru sonuç için her kalemin niteliği ve kaynağı titizlikle belirlenmelidir; aksi hâlde alacak eksik ya da fazla hesaplanabilir.

Pratik sonuç

Mal paylaşımında hakkınızı doğru hesaplamak için, malların yalnızca güncel değerine değil; nasıl edinildiğine, hangi borçların bağlı olduğuna ve mal kaçırma amacıyla devir yapılıp yapılmadığına bakmak gerekir. Bu, çoğu zaman mali uzman desteğiyle yürütülen teknik bir süreçtir. Eklenecek değer ve denkleştirme kalemlerini gözden kaçırmamak için bir avukatla çalışmak önemlidir.

Eklenecek Değerler: Mal Kaçırmaya Karşı Hesap (TMK m.229, m.241)

TMK m.229, artık değeri bilerek eritmeye yönelik işlemleri etkisiz kılar. Kanun iki ayrı kalemi düzenler ve bunların şartları farklıdır: birincisi zamana bağlıdır, ikincisi kasta.

Yargıtay ne diyor? Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ilk devirden yaklaşık altı ay sonra taşınmaz payının davalının babasına devredilmesini hayatın olağan akışına aykırı bularak katılma alacağını azaltma kastıyla yapılmış sayıp payın eklenecek değer olarak hesaba katılması gerektiğine hükmetmiştir; bu değer, rejimin sona erdiği anda mevcutmuş gibi tasfiyeye dahil edilir (Yargıtay 2. HD, 22.01.2026, E.2025/435, K.2026/795). Buna karşılık boşanma dava tarihinden, yani rejim sona erdikten sonra üçüncü kişiye yapılan satış TMK m.229 anlamında eklenecek değer değildir ve malı devralmayan üçüncü kişi hükmedilen katılma alacağından sorumlu tutulamaz (Yargıtay 2. HD, 04.04.2022, E.2021/5633, K.2022/3253).

Pratik sonuç şudur: boşanma öncesinde yakınlara yapılan devirler varsa, dava dilekçesinde bu devirler tek tek gösterilmeli, tapu kayıtları istenmeli ve devirden yararlanan üçüncü kişiye dava ihbar edilmelidir. Mal kaçırmaya karşı alınabilecek diğer önlemler için eşin tasarruf yetkisinin sınırlanması (TMK m.199) yazımıza bakabilirsiniz.

Kişisel Mal Katkısı ve İkame Kuralı

Denkleştirme ile en çok karıştırılan kural, kişisel malların yerine geçen değerlerin de kişisel mal olmasıdır (TMK m.220). Evlilik öncesi bir dairenin satışından elde edilen para ile evlilik içinde yeni bir daire alınmışsa, yeni daire de bu oranda kişisel maldır. Yargıtay, kişisel malın satışından elde edilen paranın tasfiye konusu taşınmazın bedelinin tamamını karşıladığı bir dosyada, ikame mal kuralı gereğince davanın reddi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 17.12.2024, E.2024/2455, K.2024/10121).

Kişisel mal bedelin yalnızca bir kısmını karşılamışsa malın tamamı kişisel olmaz. Bu durumda katkı, TMK m.230/3 uyarınca katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki değerine göre denkleştirilir; kalan kısım edinilmiş mal olarak artık değere girer. Öte yandan kişisel malın gelirleri, örneğin evlilik öncesi bir dairenin kira geliri, edinilmiş maldır (TMK m.219). Yargıtay, taşınmazın kazanç ve kira gelirleriyle alındığının kabul edilmesi gerektiğini belirterek bu ayrımı uygulamıştır (Yargıtay 2. HD, 21.02.2022, E.2021/6900, K.2022/1579).

Kişisel mallar için mal rejiminde kişisel mallar, evlilik öncesi birikim için evlilik öncesi birikim ve mallar yazılarımıza bakabilirsiniz.

Adım Adım Örnek Hesap

Aşağıdaki hesap, kuralların nasıl bir araya geldiğini göstermek için kurgulanmıştır. Erkek eşin adına evlilik içinde alınmış bir konut ve bir araç vardır; kadın eşin edinilmiş malı yoktur. Erkek eş, boşanma davasından sekiz ay önce kadın eşin rızası olmadan kardeşine bedelsiz bir arsa devretmiştir.

Kadın eşin artık değeri olmadığı için takas edilecek bir karşı alacak yoktur. Kadın eşin edinilmiş malları da olsaydı, onun artık değerinin yarısı erkek eşin alacağı olarak hesaplanır ve iki alacak takas edilerek yalnız fark ödenirdi (TMK m.236/1). Konut kredili alınmışsa kredinin hesaba nasıl yansıtılacağı için Yargıtay’ın oran yöntemine bakılmalıdır: rejimin sona erdiği tarihte vadesi gelmemiş ödenmemiş kredinin toplam krediye oranı bulunur ve bu oran satın alma bedeline dönüştürülerek güncel sürüm değerine uygulanır (Yargıtay 2. HD, 15.02.2024, E.2023/531, K.2024/892). Hesap araçlarımız için katılma alacağı hesaplama sayfamıza bakabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve belirtilen kanun maddelerini güncel metinden teyit etmeniz önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Artık değer nedir?

Eklenecek değerler ve denkleştirme alacakları da dahil olmak üzere bir eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır (TMK m.231/1). Değer eksilmesi, yani eksi bakiye dikkate alınmaz (m.231/2). Katılma alacağı bu değerin yarısıdır (m.236/1).

Denkleştirme ne anlama gelir?

Aynı eşin kişisel malları ile edinilmiş malları arasındaki değer kaymalarının tasfiyede düzeltilmesidir. Kişisel mala ait borç edinilmiş maldan veya edinilmiş mala ait borç kişisel maldan ödenmişse ya da bir kesim diğer kesimdeki malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunmuşsa denkleştirme istenebilir (TMK m.230).

Artık değere katılma oranı nedir?

Kural olarak yarıdır (TMK m.236/1). Eşler mal rejimi sözleşmesiyle başka bir esas kabul edebilir (m.237); ancak boşanma, iptal veya mahkeme kararıyla mal ayrılığında bu farklı anlaşma ancak sözleşmede açıkça öngörülmüşse geçerlidir (m.238). Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hâkim kusurlu eşin payını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir (m.236/2).

Eklenecek değer hangi devirleri kapsar?

İki tür işlemi kapsar: mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yapılan karşılıksız kazandırmalar ve rejim süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler (TMK m.229/1). Kanun bunların devir tarihine göre hesaplanacağını söyler (TMK m.235/2); Yargıtay ise devredilen malı devir tarihindeki niteliğiyle ve karara en yakın sürüm değeriyle hesaba katmaktadır (2. HD, E.2023/3557, K.2024/4924).

Boşanma davası açıldıktan sonra yapılan satış eklenecek değer sayılır mı?

Hayır. Boşanmada mal rejimi dava tarihinde sona erdiğinden (TMK m.225/2), bu tarihten sonraki satış TMK m.229 anlamında eklenecek değer değildir ve malı devralmayan üçüncü kişi katılma alacağından sorumlu tutulamaz (Yargıtay 2. HD, 04.04.2022, E.2021/5633, K.2022/3253).

Kişisel parayla alınan ev paylaşılır mı?

Kişisel malın satış bedeli konutun bedelinin tamamını karşılamışsa konut ikame kuralı gereği kişisel maldır ve paylaşılmaz (TMK m.220; Yargıtay 2. HD, 17.12.2024, E.2024/2455, K.2024/10121). Bedelin yalnız bir kısmı kişisel paradan ödenmişse bu katkı TMK m.230/3 uyarınca katkı oranına ve tasfiye zamanındaki değere göre denkleştirilir; kalan kısım edinilmiş maldır.

Katılma alacağına faiz ne zamandan işler?

Aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden başlayarak faiz yürütülür (TMK m.239/3). Yargıtay, alacağın belirlendiği sürüm değerlerine uygun olarak faizin karar tarihinden başlatılmasını isabetli bulmuştur (Yargıtay 8. HD, 02.03.2021, E.2020/4239, K.2021/1822).

Katılma alacağı davası ne zaman zamanaşımına uğrar?

Boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıllık genel zamanaşımına tabidir (TBK m.146; YHGK 05.10.2016, E.2016/8-1061, K.2016/959). Tasfiyeye ise boşanma kararı kesinleştikten sonra hükmedilir (YHGK 27.06.2012, E.2012/8-268, K.2012/420).

Boşanmada aile konutunun tapusu bana verilebilir mi?

Katılma alacağı kural olarak para alacağı olarak hüküm altına alınır; TMK m.239/1’deki aynî ödeme bir ödeme biçimidir. Konut üzerinde intifa, oturma veya mülkiyet hakkı tanınmasını düzenleyen TMK m.240 ise yalnızca mal rejiminin ölümle sona erdiği hâlde sağ kalan eşe uygulanır.

Edinilmiş malları borçlarından az olan eşin zararına katılır mıyım?

Hayır. Artık değer hesabında değer eksilmesi göz önüne alınmaz (TMK m.231/2); eksi bakiye sıfır kabul edilir. Siz bu eşin zararına katılmazsınız, ancak sizin artık değeriniz varsa o eş onun yarısı üzerinde hak sahibidir.

Borçların Gruplandırılması: Tablo

Tasfiyede en çok tartışılan teknik konu, borçların hangi mal grubundan düşüleceğidir. Yanlış gruplama, artık değeri ve dolayısıyla alacağı doğrudan değiştirir.

Denkleştirmenin İşleyişi

Denkleştirme, bir mal grubundan diğerine yapılan katkıların hesaba katılmasıdır. İki yönlü işler:

1. Edinilmiş maldan kişisel mala katkı. Örneğin miras kalan bir taşınmazın tadilatının maaşla ödenmesi. Bu katkı, TMK m.230/3’teki ölçüye göre edinilmiş mallara geri eklenir.
2. Kişisel maldan edinilmiş mala katkı. Örneğin miras kalan paranın evlilik içinde alınan konutun peşinatında kullanılması. Bu katkı, katkı oranına ve konutun tasfiye anındaki değerine göre edinilmiş mallardan düşülür; kişisel mal bedelin tamamını karşılamışsa konut ikame kuralı gereği kişisel mal sayılır (Yargıtay 2. HD, 17.12.2024, E.2024/2455, K.2024/10121).
3. Değer artışı veya azalması. Katkı sağlanan malın değeri değişmişse denkleştirme katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki değerine göre, mal daha önce elden çıkarılmışsa hakkaniyete göre yapılır (TMK m.230/3).

Kanun denkleştirmenin “istenebileceğini” söyler (TMK m.230/1); bu nedenle talep ayrıca ve açıkça ileri sürülmelidir. Dilekçede hangi katkının, hangi tarihte, hangi tutarda ve hangi kaynaktan yapıldığı gösterilmelidir.

Katılma Oranının Sözleşmeyle Değiştirilmesi

Artık değere katılma oranı, kural olarak yarı yarıyadır. Ancak eşler bunu değiştirebilir — belirli sınırlar içinde.

Tasfiye Davasının Usulü

Artık değer ve denkleştirme hesabı ne kadar doğru kurulsa da usul kurallarına uyulmazsa alacak tahsil edilemez. Aşağıdaki tablo, katılma alacağı davasının temel usul kurallarını özetler.

Zamanaşımı ve süreler için mal paylaşımı davasında zamanaşımı, değerleme tarihinin sonuca etkisi için değerleme tarihi (TMK m.235) yazılarımıza bakabilirsiniz.

Örnek Durumlar

Aşağıdaki örnekler, yukarıdaki kuralların nasıl işlediğini göstermek için kurgulanmıştır.

Örnek 1 — Dava açıldıktan sonra satış. Koca, boşanma davası açıldıktan dört ay sonra adına kayıtlı daireyi üçüncü kişiye satar. Rejim dava tarihinde sona erdiği için bu satış TMK m.229 anlamında eklenecek değer değildir ve alıcı katılma alacağından sorumlu tutulamaz. Daire rejimin sona erdiği anda mevcut olduğundan alacak kocaya karşı hesaplanır; kadın eşin bu aşamada ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz yollarını değerlendirmesi önemlidir.

Örnek 2 — Babaya devir. Ayrı yaşadıkları dönemde koca taşınmaz payını bir tanıdığına, altı ay sonra da o kişi aracılığıyla babasına devrettirir. Yargıtay benzer bir olayda devrin hayatın olağan akışına aykırı olduğunu ve alacağı azaltma kastı taşıdığını kabul etmiştir. Pay eklenecek değer olarak hesaba katılır; babaya dava ihbar edilirse karar ona karşı da ileri sürülebilir (TMK m.229/2).

Örnek 3 — Zararla kapanan işletme. Eşlerden birinin edinilmiş malları borçlarından azdır. Bu eşin artık değeri sıfır kabul edilir; diğer eş onun zararına katılmaz (TMK m.231/2). Buna karşılık diğer eşin artık değeri varsa, borçlu eş onun yarısı üzerinde hak sahibi olmaya devam eder.

Örnek 4 — Ölümle sona erme. Koca ölür; mal rejimi ölümle sona erer (TMK m.225/1). Önce tasfiye yapılır ve kadın eşin katılma alacağı belirlenir; miras ancak kalan tereke üzerinden paylaşılır. Kadın eş, birlikte yaşadıkları ve kocaya ait konut üzerinde katılma alacağına mahsuben intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir (TMK m.240/1). Boşanmada bu imkân yoktur.

Alacağın Ödenmesi ve Ödeme Kolaylığı

Katılma alacağı bir para alacağıdır; ancak ödeme biçiminde esneklik bulunur.

• Kural: Alacak, para olarak ödenir.
• Aynî ödeme: Katılma alacağı ve değer artış payı ayın veya para olarak ödenebilir; aynî ödemede sürüm değeri esas alınır (TMK m.239/1).
• Ödeme güçlüğü: Alacağın derhâl ödenmesi borçlu eş için ciddi güçlük doğuruyorsa, ödemenin ertelenmesi veya taksitlendirilmesi istenebilir. Bu talep ayrıca ileri sürülmelidir (TMK m.239/2).
• Güvence: Durum ve koşullar gerektiriyorsa borçludan güvence istenebilir (TMK m.239/3).
• Faiz: Aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden başlayarak faiz yürütülür (TMK m.239/3); Yargıtay faizin karar tarihinden başlatılmasını isabetli bulmuştur (Yargıtay 8. HD, 02.03.2021, E.2020/4239, K.2021/1822). Faiz talebi dilekçede açıkça yazılmalıdır.

Ödeme kolaylığı talebi, özellikle tek varlığı aile konutu olan dosyalarda önem taşır: konutun satılması zorunluluğunu önleyebilir. Talebin, borçlunun mali durumunu gösteren belgelerle desteklenmesi gerekir.

Ölüm hâlinde ise tasfiye, sağ kalan eş ile mirasçılar arasında yapılır: mal rejimi ölümle sona erdiğinden önce tasfiye, ardından miras paylaşımı gerçekleştirilir. Bu sıra karıştırıldığında, sağ kalan eşin katılma alacağı miras payıyla birleştirilerek yanlış hesaplanır.

Tasfiye hesabının beş adımı ve karine uygulaması için kişisel mal rehberimize, değerleme tarihinin sonuca etkisi için değerleme tarihi rehberimize bakabilirsiniz.