Edinilmiş Mallara Katılmada Şirket Hisselerinin Değerlemesi

Eşlerden birinin şirket sahibi veya ortağı olduğu evliliklerde, boşanma sırasında en karmaşık konulardan biri ortaya çıkar: Şirket hisseleri mal paylaşımına girer mi, girerse nasıl değerlenir? Bu soru, hem hukuki hem de mali uzmanlık gerektirir.

Edinilmiş mallara katılma rejiminde şirket hisselerinin durumu nedir?

Hisseler edinilmiş mal olabilir

2002 sonrası kurulan evliliklerde geçerli olan yasal mal rejimi, edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bu rejimde, eşlerin evlilik birliği içinde karşılığını vererek edindiği mal ve haklar (edinilmiş mallar), tasfiyede paylaşıma esas alınır.

Eşlerden biri evlilik sırasında şirket kurmuş veya hisse edinmişse, bu hisseler kural olarak edinilmiş mal kapsamında değerlendirilir. Ancak hisse evlilik öncesinden geliyorsa veya miras/bağış yoluyla edinilmişse kişisel mal sayılabilir; bu ayrım önemlidir.

Değerleme nasıl yapılır?

Şirket hisselerinin değeri, çoğu zaman bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Değerlemede şirketin gerçek (rayiç) değeri esas alınır; sadece nominal (itibarî) değer değil, şirketin malvarlığı, kârlılığı ve piyasa durumu gibi unsurlar dikkate alınabilir.

Yargıtay’ın yerleşik formülü iki ayrı zamanı birlikte kullanır: malların mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına (nitelik, seviye, yaş vb.) göre, ancak tasfiye tarihindeki sürüm (rayiç) değerleri esas alınır (TMK 227/1, 228/1, 232 ve 235/1, 239/1); tasfiye tarihi karar tarihidir. Şirket bakımından bu, şirketin dava tarihindeki durumunun karar tarihine en yakın tarihteki değeriyle hesaplanması demektir. Uygulamada bu taşıma, Tüketici Fiyat Endeksi göz önünde bulundurularak yapılmaktadır.

Dikkat edilmesi gerekenler

• Kişisel mal–edinilmiş mal ayrımı: Hissenin ne zaman ve nasıl edinildiği, paylaşıma girip girmeyeceğini belirler.
• Değer kaydırma riski: Tasfiyeden kaçmak için yapılan muvazaalı devirler ayrıca değerlendirilir.
• Bilirkişi önemi: Şirket değerlemesi teknik bir konudur; doğru bilirkişi incelemesi sonucu doğrudan etkiler.
• Uzman desteği: Bu dosyalar aile hukuku ile ticaret/muhasebe bilgisinin kesişimindedir; mutlaka profesyonel destek alın.

Şirket hisseleri, mal paylaşımının en teknik ve en çok ihtilaf doğuran konularından biridir. Hissenin niteliği ve doğru değerlemesi, alacağınızı doğrudan belirler. Bu nedenle bu tür dosyalarda hem hukuki hem de mali uzmanlıktan yararlanmak büyük önem taşır.

Benzer bir durumla mı karşı karşıyasınız? Durumunuzu gizlilik içinde değerlendirip size özel bir yol haritası çıkarmamız için bizimle iletişime geçin.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

Alacak Nasıl Ödenir? Ayın, Vade, Faiz ve Güvence (TMK m.239)

Şirket hissesi söz konusu olduğunda hesap bittikten sonra asıl sorun başlar: borçlu eşin serveti kâğıt üzerindedir, nakit değildir. Kanun bu durumu öngörmüş ve ödemeyi ayrı bir maddede düzenlemiştir. TMK m.239’un birinci fıkrasına göre katılma alacağı ve değer artış payı ayın veya para olarak ödenebilir. Buradaki seçim hakkı kural olarak borçlu eşe aittir; alacaklı eş “bana hisse verilsin” diye ayni bir talepte bulunamaz.

Madde ayrıca ödeme güçlüğünü de karşılar: nakit ödeme borçlu eşi zor duruma düşürecekse, hakkaniyet gerektirdiği ölçüde ödeme için süre (vade) tanınması istenebilir. Bu durumda alacaklının korunması için faiz ve gerektiğinde güvence öngörülür. Faizin başlangıcı bakımından ölçü tasfiyenin sona ermesidir; uygulamada bu, mahkeme kararının verildiği tarihe karşılık gelir. Dava tarihinden veya ıslah tarihinden faiz yürütülmesi bu nedenle isabetli değildir.

Bu nedenle hisse değerlemesi yaptırırken yalnız rakamı değil, tahsil senaryosunu da baştan kurgulamak gerekir. Hesabın genel çerçevesi için katılma alacağı hesaplama aracımızdan yararlanabilirsiniz.

Hisse “Ayın Olarak” Verilebilir mi? TTK’nın Devir Sınırları

Borçlu eş nakit yerine hisseyi devretmeyi seçse bile bu, Medeni Kanun’un tek başına çözebileceği bir mesele değildir. Payın devri Türk Ticaret Kanunu’nun şekil ve onay kurallarına tâbidir ve bu kurallar şirket türüne göre ciddi biçimde ayrışır.

Limited şirkette esas sermaye payının devri için TTK m.595 uyarınca yazılı devir sözleşmesi ve imzaların noterce onaylanması zorunludur; ayrıca devrin şirket bakımından sonuç doğurması ortaklar genel kurulunun onayına bağlıdır. Şirket sözleşmesinde aksi düzenlenmemişse genel kurul, onayı sebep göstermeksizin reddedebilir. Devrin şirkete bildirilmesinden itibaren üç ay içinde açık bir ret kararı alınmazsa onay verilmiş sayılır. Anonim şirkette ise çıplak payın veya nama yazılı pay senedinin devri için noter onayı ve genel kurul onayı kural olarak aranmaz; ancak esas sözleşmede bağlam öngörülmüşse devir şirketin onayına bağlanabilir ve onaysız devirde devralan pay sahipliğini ileri süremez.

Pratik sonuç şudur: mahkeme katılma alacağına hükmeder, ancak alacaklı eşi şirkete ortak yapmaz. Hisse ancak TTK’nın şekil ve onay şartları sağlanırsa ayın olarak verilebilir; limited şirkette genel kurul onay vermezse bu yol fiilen kapanır ve ödeme para olarak yapılır. Devir kuralları için anonim ve limited şirkette pay devri ve bağlam yazımızı inceleyebilirsiniz.

Hisse Üçüncü Kişiye Devredilmişse: TMK m.229 ve m.241

Şirket hisseleri, taşınmazlara kıyasla çok daha kolay ve sessiz devredilebilir. Kanun bu riski iki aşamalı bir mekanizmayla karşılar.

Birinci aşama TMK m.229‘dur: mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan olağan hediyeler dışındaki karşılıksız kazandırmalar ile, diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler, artık değerin hesabında sanki hiç yapılmamış gibi borçlu eşin aktifine eklenir. İkinci ihtimalde süre sınırı yoktur, ancak kastın ispatı gerekir. Devredilen değer, kural olarak devir tarihindeki sürüm değeri üzerinden hesaba katılır.

İkinci aşama TMK m.241‘dir ve tahsil sorununu çözer: tasfiye sırasında borçlu eşin malvarlığı veya terekesi katılma alacağını karşılamıyorsa, alacaklı eş veya mirasçıları, hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmaları bunlardan yararlanan üçüncü kişilerden, eksik kalan miktarla sınırlı olarak isteyebilir. Bu dava hakkı hak düşürücü sürelere tâbidir: bir yıl ve her hâlde beş yıl.

Hisse devri şüphesi varsa dava açılırken ticaret sicili kayıtları, pay defteri ve genel kurul tutanakları celbedilmeli, ayrıca ihtiyati tedbir talep edilmelidir. Bu konudaki önleyici adımlar için boşanma davası sırasında mal kaçırmayı önleme yolları yazımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Şirket hissesi mal paylaşımına girer mi?

Evlilik içinde karşılığı verilerek edinilmişse edinilmiş mal olarak tasfiyeye girer. Evlilik öncesinden geliyorsa veya miras ya da bağış yoluyla edinilmişse TMK 220 uyarınca kişisel maldır; ancak bu, hesabın bittiği anlamına gelmez.

Değer hangi tarihe göre belirlenir?

İki ayrı tarih birlikte kullanılır. Yargıtay’ın yerleşik formülüne göre malların mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre, ancak tasfiye tarihindeki sürüm (rayiç) değerleri esas alınır; tasfiye tarihi karar tarihidir.

Eşim hisseyi sattı, satış bedeli mi esas alınır?

Hayır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 10.03.2015 tarihli 2014/15633 E., 2015/5631 K. sayılı kararında, mal rejiminin sona ermesinden sonra devredilen payda satış bedelinin yarısı üzerinden hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı bulunmuş; payın karar tarihine en yakın tarihteki sürüm değerinin uzman bilirkişiyle belirlenmesi gerektiği belirtilmiştir.

Enflasyon nasıl dikkate alınır?

Uygulamada şirketin mal rejiminin sona erdiği tarih itibarıyla belirlenen değeri, Tüketici Fiyat Endeksi göz önünde bulundurularak karar tarihindeki sürüm değerine taşınmaktadır.

Şirket kişisel malsa hiç talep edemez miyim?

Edebilirsiniz. TMK 219 kişisel malların gelirlerini edinilmiş mal sayar; şirket kişisel mal olsa dahi mal rejimi süresince dağıtılan kâr payı tasfiyeye girer. Sermaye artışları ve TMK 227 kapsamındaki değer artış payı da ayrıca değerlendirilir.

Kişisel mal olduğunu kim ispatlar?

İddia eden eş. TMK 222 uyarınca bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir; ortaklık sözleşmesi, pay defteri kayıtları ve edinme tarihini gösteren belgeler sunulmalıdır.

Hangi bilirkişi görevlendirilir?

Şirket hisselerinde mali müşavir bilirkişi görevlendirilir; gayrimenkul için inşaat ve emlak, menkul değerler için piyasa bilirkişisi kullanılır. Şirket dosyalarında tek başına hukukçu bilirkişi yeterli değildir.

Katılma alacağı ile şirkete ortak olur muyum?

Hayır. Katılma alacağı bir para alacağıdır; hükümle birlikte diğer eş şirkete ortak olmaz, pay defterine kaydedilmez ve yönetime ilişkin bir hak kazanmaz.