Edinilmiş Mallara Katılmada Şirket Hisselerinin Değerlemesi: TMK 228-239, TÜFE, Sermaye Artışı ve Yargıtay Kararları

Eşlerden birinin şirket sahibi veya ortağı olduğu evliliklerde, boşanma sırasında en karmaşık konulardan biri ortaya çıkar: Şirket hisseleri mal paylaşımına girer mi, girerse nasıl değerlenir? Bu soru, hem hukuki hem de mali uzmanlık gerektirir.

Edinilmiş mallara katılma rejiminde şirket hisselerinin durumu nedir?

Hisseler edinilmiş mal olabilir

TMK m.202/1 uyarınca eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır. Bu rejim 01.01.2002’den sonra kurulan evliliklere uygulandığı gibi, bu tarihten önce evlenmiş eşler de bir yıl içinde başka bir rejim seçmedikleri takdirde 01.01.2002’den itibaren bu rejime tabi olmuştur; önceki dönem için 743 sayılı eski Medeni Kanun’un mal ayrılığı rejimi uygulanır (4722 s.K. m.10). Bu rejimde, eşlerin evlilik birliği içinde karşılığını vererek edindiği mal ve haklar (edinilmiş mallar), tasfiyede paylaşıma esas alınır.

Eşlerden biri evlilik sırasında şirket kurmuş veya hisse edinmişse, bu hisseler kural olarak edinilmiş mal kapsamında değerlendirilir. Ancak hisse evlilik öncesinden geliyorsa veya miras/bağış yoluyla edinilmişse kişisel mal sayılabilir; bu ayrım önemlidir.

Değerleme nasıl yapılır?

Şirket hisselerinin değeri, çoğu zaman bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Değerlemede şirketin gerçek (rayiç) değeri esas alınır; sadece nominal (itibarî) değer değil, şirketin malvarlığı, kârlılığı ve piyasa durumu gibi unsurlar dikkate alınabilir.

Yargıtay’ın yerleşik formülü iki ayrı zamanı birlikte kullanır: malların mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına (nitelik, seviye, yaş vb.) göre, ancak tasfiye tarihindeki sürüm (rayiç) değerleri esas alınır (TMK 227/1, 228/1, 232 ve 235/1, 239/1); tasfiye tarihi karar tarihidir. Şirket bakımından bu, şirketin dava tarihindeki durumunun karar tarihine en yakın tarihteki değeriyle hesaplanması demektir. Uygulamada bu taşıma, Tüketici Fiyat Endeksi göz önünde bulundurularak yapılmaktadır (Y. 8. HD 21.11.2016, E.2015/6299, K.2016/15819).

Dikkat edilmesi gerekenler

• Kişisel mal–edinilmiş mal ayrımı: Hissenin ne zaman ve nasıl edinildiği, paylaşıma girip girmeyeceğini belirler.
• Değer kaydırma riski: Tasfiyeden kaçmak için yapılan muvazaalı devirler ayrıca değerlendirilir.
• Bilirkişi önemi: Şirket değerlemesi teknik bir konudur; doğru bilirkişi incelemesi sonucu doğrudan etkiler.
• Uzman desteği: Bu dosyalar aile hukuku ile ticaret/muhasebe bilgisinin kesişimindedir; mutlaka profesyonel destek alın.

Şirket hisseleri, mal paylaşımının en teknik ve en çok ihtilaf doğuran konularından biridir. Hissenin niteliği ve doğru değerlemesi, alacağınızı doğrudan belirler. Bu nedenle bu tür dosyalarda hem hukuki hem de mali uzmanlıktan yararlanmak büyük önem taşır.

Benzer bir durumla mı karşı karşıyasınız? Durumunuzu gizlilik içinde değerlendirip size özel bir yol haritası çıkarmamız için bizimle iletişime geçin.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

Alacak Nasıl Ödenir? Ayın, Vade, Faiz ve Güvence (TMK m.239)

Şirket hissesi söz konusu olduğunda hesap bittikten sonra asıl sorun başlar: borçlu eşin serveti kâğıt üzerindedir, nakit değildir. Kanun bu durumu öngörmüş ve ödemeyi ayrı bir maddede düzenlemiştir. TMK m.239’un birinci fıkrasına göre katılma alacağı ve değer artış payı ayın veya para olarak ödenebilir. Aynı fıkra uyarınca ayni ödemede malların sürüm değeri esas alınır ve bir mesleğin icrasına ayrılmış birimler ile işletmelerin ekonomik bütünlüğü gözetilir; şirket hissesinde bu ölçüt, işletmeyi bölecek bir ayni ödemenin önünde durur. Buradaki seçim hakkı kural olarak borçlu eşe aittir; alacaklı eş “bana hisse verilsin” diye ayni bir talepte bulunamaz.

Madde ayrıca ödeme güçlüğünü de karşılar: TMK m.239/2 uyarınca alacağın derhal ödenmesi borçlu eş için ciddi güçlükler doğuracaksa, borçlu eş ödemelerin uygun bir süre ertelenmesini isteyebilir. TMK m.239/3 uyarınca aksine anlaşma yoksa katılma alacağına ve değer artış payına tasfiyenin sona ermesinden başlayarak faiz yürütülür; durum ve koşullar gerektiriyorsa borçludan ayrıca güvence istenebilir. Faizin başlangıcı bakımından ölçü tasfiyenin sona ermesidir; uygulamada bu, mahkeme kararının verildiği tarihe karşılık gelir. Dava tarihinden veya ıslah tarihinden faiz yürütülmesi bu nedenle isabetli değildir.

Bu nedenle hisse değerlemesi yaptırırken yalnız rakamı değil, tahsil senaryosunu da baştan kurgulamak gerekir. Hesabın genel çerçevesi için katılma alacağı hesaplama aracımızdan yararlanabilirsiniz.

Hisse “Ayın Olarak” Verilebilir mi? TTK’nın Devir Sınırları

Borçlu eş nakit yerine hisseyi devretmeyi seçse bile bu, Medeni Kanun’un tek başına çözebileceği bir mesele değildir. Payın devri Türk Ticaret Kanunu’nun şekil ve onay kurallarına tâbidir ve bu kurallar şirket türüne göre ciddi biçimde ayrışır.

Limited şirkette esas sermaye payının devri için TTK m.595 uyarınca yazılı devir sözleşmesi ve imzaların noterce onaylanması zorunludur; şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse devir için ortaklar genel kurulunun onayı şarttır ve devir bu onayla geçerli olur. Şirket sözleşmesinde aksi düzenlenmemişse genel kurul, onayı sebep göstermeksizin reddedebilir. Onay için başvurudan itibaren üç ay içinde genel kurul reddetmezse onay verilmiş sayılır. Anonim şirkette ise çıplak payın veya nama yazılı pay senedinin devri için noter onayı ve genel kurul onayı kural olarak aranmaz; ancak esas sözleşmede bağlam öngörülmüşse devir şirketin onayına bağlanabilir ve onaysız devirde devralan pay sahipliğini ileri süremez.

Pratik sonuç şudur: mahkeme katılma alacağına hükmeder, ancak alacaklı eşi şirkete ortak yapmaz. Hisse ancak TTK’nın şekil ve onay şartları sağlanırsa ayın olarak verilebilir; limited şirkette genel kurul onay vermezse bu yol fiilen kapanır ve ödeme para olarak yapılır. Devir kuralları için anonim ve limited şirkette pay devri ve bağlam yazımızı inceleyebilirsiniz.

Hisse Üçüncü Kişiye Devredilmişse: TMK m.229 ve m.241

Şirket hisseleri, taşınmazlara kıyasla çok daha kolay ve sessiz devredilebilir. Kanun bu riski iki aşamalı bir mekanizmayla karşılar.

Birinci aşama TMK m.229‘dur: mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan olağan hediyeler dışındaki karşılıksız kazandırmalar ile, diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler, artık değerin hesabında sanki hiç yapılmamış gibi borçlu eşin aktifine eklenir. İkinci ihtimalde süre sınırı yoktur, ancak kastın ispatı gerekir. TMK m.235/2 eklenecek değerlerde devir tarihini esas alır; Yargıtay uygulamasında ise devredilen mal devir tarihindeki niteliğiyle ve karara en yakın sürüm değeriyle hesaba katılır, devir tarihindeki değer üzerinden hüküm kurulması kanuna aykırı bulunmuştur (Yargıtay 8. HD E.2019/5799, K.2019/11378).

İkinci aşama TMK m.241‘dir ve tahsil sorununu çözer: tasfiye sırasında borçlu eşin malvarlığı veya terekesi katılma alacağını karşılamıyorsa, alacaklı eş veya mirasçıları, hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmaları bunlardan yararlanan üçüncü kişilerden, eksik kalan miktarla sınırlı olarak isteyebilir. Bu dava hakkı hak düşürücü sürelere tâbidir: bir yıl ve her hâlde beş yıl.

Hisse devri şüphesi varsa dava açılırken ticaret sicili kayıtları, pay defteri ve genel kurul tutanakları celbedilmeli, ayrıca ihtiyati tedbir talep edilmelidir. Bu konudaki önleyici adımlar için boşanma davası sırasında mal kaçırmayı önleme yolları yazımıza bakabilirsiniz.

Sermaye artışı, dağıtılmamış kâr ve denkleştirme: TMK m.219, 222, 230 ve Yargıtay

Kişisel mal niteliğindeki bir şirkette tasfiyenin en tartışmalı kalemi, evlilik süresince yapılan sermaye artışlarıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, evlilikten önce kurulan şirketteki hisseyi kişisel mal kabul etmiş; ancak evlilik içinde yapılan sermaye artışına isabet eden kısmın TMK m.222/3’teki karine gereği edinilmiş mal olduğunu ve diğer eşin bu kısım üzerinden katılma alacağı isteyebileceğini belirtmiştir. Aynı kararda, artışın edinilmiş maldan karşılandığı ve dağıtılmamış kârın yatırıma dönüştürüldüğü kabul edilerek hesap yapılması gerektiği; kişisel malların gelirleri de edinilmiş mal olduğundan kâr dağıtımının boşanma davasından önce mi sonra mı yapıldığının belirlenmesi gerektiği vurgulanmış ve bilirkişinin öz sermaye tespitini kâr payına yönelik katılma alacağı gibi değerlendirmesi bozma sebebi sayılmıştır (Y. 2. HD 13.02.2025, E.2024/7030, K.2025/1445).

Kanuni çerçeve üç maddeden oluşur. TMK m.219/2’nin 4. bendi kişisel malların gelirlerini edinilmiş mallar arasında sayar; mal rejimi süresince dağıtılan kâr payı bu nedenle edinilmiş maldır. TMK m.222/3 uyarınca bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılır; sermaye artışının kişisel maldan karşılandığını ispat yükü bunu ileri süren eştedir. TMK m.230 ise mal kesimleri arasındaki denkleştirmeyi düzenler: her borç ilgili olduğu mal kesimini yükümlü kılar, hangi kesime ait olduğu belli olmayan borç edinilmiş mallara ilişkin sayılır (m.230/2); bir mal kesiminden diğerindeki malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkı yapılmışsa denkleştirme katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki değerine göre yapılır, mal daha önce elden çıkarılmışsa hakkaniyete göre belirlenir (m.230/3).

Kişisel mal ayrımının ayrıntısı için mal rejiminde kişisel mallar (TMK 220) yazımıza bakabilirsiniz.

Şirket üçüncü kişidir: tedbir, belge ibrazı ve dava zamanı

Şirket hissesi dosyalarında usulün çıkış noktası, şirketin eşten ayrı bir tüzel kişi olmasıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bölge adliye mahkemesi kararları arasındaki içtihat uyuşmazlığını 5235 sayılı Kanun m.35 uyarınca gidererek, mal rejiminin tasfiyesi isteyen eşe tanınan hakkın ayni değil şahsi alacak hakkı olduğunu, tasfiye konusunun davalı eşin şirket hissesi ve hisseye bağlı hakları olduğunu ve ayrı tüzel kişiliği bulunan şirket adına kayıtlı malvarlığının tasfiye konusu olmadığını kabul etmiştir; bu nedenle şirket adına kayıtlı malvarlığına ihtiyati tedbir konulamaz (Y. 2. HD 04.02.2025, E.2025/49, K.2025/923). HMK m.389 uyarınca tedbir ancak uyuşmazlık konusu hakkında verilebileceğinden tedbir talebi hisseye ve hisseye bağlı haklara yöneltilmelidir.

Aynı ayrım belge toplamayı da belirler. Davalı eşin elindeki belgeler için HMK m.220 uygulanır: mahkeme belgenin ispat için zorunlu olduğu kanaatine varırsa ibraz için kesin süre verir; süresinde ibraz etmeyen veya kabul edilebilir bir mazeret göstermeyen taraf aleyhine, karşı tarafın belgenin içeriğine ilişkin beyanı kabul edilebilir. Şirketin elindeki bilanço, mizan, pay defteri ve genel kurul tutanakları için ise HMK m.221 uygulanır: mahkeme belgenin ibrazını emreder; belgeyi elinde tutan ibraz edemiyorsa sebebini delilleriyle açıklamak zorundadır, açıklama yeterli görülmezse tanık olarak dinlenebilir. Evlilik sürerken bir eşin malvarlığı, geliri veya borçları hakkında bilgi vermekten kaçınması ise TMK m.206 uyarınca mal ayrılığına karar verilmesi için haklı sebep sayılır; eşlerden her biri TMK m.216 uyarınca diğerinden mallarının envanterinin resmî senetle yapılmasını da isteyebilir.

Dava zamanı bakımından Yargıtay, katılma alacağı hakkının boşanma davasının açıldığı tarihte doğduğunu, ancak bu hakkın dava yoluyla kullanılabilmesi için boşanma kararının kesinleşmesi gerektiğini kabul etmektedir (Y. 8. HD 12.04.2011, E.2010/4983, K.2011/2095). Boşanma davasıyla birlikte açılan tasfiye talebi tefrik edilerek boşanma kesinleştikten sonra incelenir (Y. 2. HD 03.10.2005, E.2005/10586, K.2005/17040).

Mal kaçırmaya karşı alınabilecek önlemler için eşin boşanmadan önce mal kaçırması (TMK 229) yazımıza bakabilirsiniz.

Yargıtay kararlarında şirket hissesi ve değerleme

Şirket değerlemesine ilişkin Yargıtay içtihadı birkaç temel ilkede toplanır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, tasfiyeye konu şirketin mal rejiminin sona erdiği andaki durumu esas alınarak TÜFE göz önünde bulundurulmak suretiyle tasfiye (karar) tarihindeki sürüm değerinin belirlenmesi gerektiğini; yalnızca öz sermaye değerine ve boşanma dava tarihinden sonraki özvarlıklara dayanan raporların yetersiz olduğunu kabul etmiş ve değerlemede ekonominin genel durumu, sektör, büyüklük ve büyüme hızı, bilanço değerleri, teknoloji, makine ve tesisat, araştırma-geliştirme, pazarlama gücü, müşteri portföyü, yönetim kadrosu, gelecek nakit akışı tahminleri ve kâr dağıtım politikası gibi unsurların incelenmesini istemiştir (Y. 8. HD 21.11.2016, E.2015/6299, K.2016/15819). Daha yakın tarihli bir kararda ise tasfiye tarihinin, bölge adliye mahkemesince yeniden karar verilmesi hâlinde o mahkemenin karar tarihi olduğu, sürüm değerinin TÜİK oranları gözetilerek belirleneceği ve karar vermeye elverişli olmayan bir rapora itiraz edilmemesinin usuli kazanılmış hak doğurmayacağı belirtilmiştir (Y. 2. HD 07.03.2024, E.2023/5275, K.2024/1605).

Değerleme tarihinin ayrıntısı için mal rejimi tasfiyesinde değerleme tarihi (TMK 235) yazımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Şirket hissesi mal paylaşımına girer mi?

Evlilik içinde karşılığı verilerek edinilmişse edinilmiş mal olarak tasfiyeye girer. Evlilik öncesinden geliyorsa veya miras ya da bağış yoluyla edinilmişse TMK 220 uyarınca kişisel maldır; ancak bu, hesabın bittiği anlamına gelmez.

Değer hangi tarihe göre belirlenir?

İki ayrı tarih birlikte kullanılır. Yargıtay’ın yerleşik formülüne göre malların mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre, ancak tasfiye tarihindeki sürüm (rayiç) değerleri esas alınır; tasfiye tarihi karar tarihidir.

Eşim hisseyi sattı, satış bedeli mi esas alınır?

Hayır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 10.03.2015 tarihli 2014/15633 E., 2015/5631 K. sayılı kararında, mal rejiminin sona ermesinden sonra devredilen payda satış bedelinin yarısı üzerinden hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı bulunmuş; payın karar tarihine en yakın tarihteki sürüm değerinin uzman bilirkişiyle belirlenmesi gerektiği belirtilmiştir.

Enflasyon nasıl dikkate alınır?

Uygulamada şirketin mal rejiminin sona erdiği tarih itibarıyla belirlenen değeri, Tüketici Fiyat Endeksi göz önünde bulundurularak karar tarihindeki sürüm değerine taşınmaktadır.

Şirket kişisel malsa hiç talep edemez miyim?

Edebilirsiniz. TMK 219 kişisel malların gelirlerini edinilmiş mal sayar; şirket kişisel mal olsa dahi mal rejimi süresince dağıtılan kâr payı tasfiyeye girer. Sermaye artışları ve TMK 227 kapsamındaki değer artış payı da ayrıca değerlendirilir.

Kişisel mal olduğunu kim ispatlar?

İddia eden eş. TMK 222 uyarınca bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir; ortaklık sözleşmesi, pay defteri kayıtları ve edinme tarihini gösteren belgeler sunulmalıdır.

Hangi bilirkişi görevlendirilir?

Şirket hisselerinde mali müşavir bilirkişi görevlendirilir; gayrimenkul için inşaat ve emlak, menkul değerler için piyasa bilirkişisi kullanılır. Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduklarını belgelendirmedikçe bilirkişi olarak görevlendirilemez (HMK m.266/1; 6754 s.K. m.49 ile eklenen cümle).

Katılma alacağı ile şirkete ortak olur muyum?

Hayır. Katılma alacağı bir para alacağıdır; hükümle birlikte diğer eş şirkete ortak olmaz, pay defterine kaydedilmez ve yönetime ilişkin bir hak kazanmaz.

Evlilikten önce kurulan şirkete evlilik içinde sermaye artışı yapıldıysa ne olur?

Hisse kişisel mal olarak kalır; ancak evlilik içi sermaye artışına isabet eden kısım TMK m.222/3’teki karine gereği edinilmiş mal sayılır ve bu kısım üzerinden katılma alacağı istenebilir (Y. 2. HD 13.02.2025, E.2024/7030, K.2025/1445). Edinilmiş mallardan kişisel mala katkı varsa TMK m.230/3 uyarınca denkleştirme de gündeme gelir.

Eşim katılma alacağını nakit yerine hisseyle ödeyebilir mi?

TMK m.239/1 uyarınca katılma alacağı ayın veya para olarak ödenebilir; ayni ödemede sürüm değeri esas alınır ve işletmelerin ekonomik bütünlüğü gözetilir. Limited şirkette pay devri ise yazılı sözleşme, noter onayı ve kural olarak genel kurul onayına bağlıdır (TTK m.595); onay yoksa ödeme para olarak yapılır.

Şirketin arabasına veya taşınmazına tedbir konulabilir mi?

Hayır. Şirket ayrı tüzel kişi olduğundan adına kayıtlı malvarlığı tasfiye konusu değildir ve bu mallara ihtiyati tedbir konulamaz (Y. 2. HD 04.02.2025, E.2025/49, K.2025/923). Tedbir talebi eşin hissesine ve hisseye bağlı haklara yöneltilmelidir.

Katılma alacağı davasını boşanma kesinleşmeden açabilir miyim?

Katılma alacağı hakkı boşanma davasının açıldığı tarihte doğar; ancak dava yoluyla kullanılabilmesi için boşanma kararının kesinleşmesi gerekir (Y. 8. HD 12.04.2011, E.2010/4983, K.2011/2095). Boşanmayla birlikte açılan talep tefrik edilerek kesinleşmeden sonra incelenir (Y. 2. HD 03.10.2005, E.2005/10586, K.2005/17040).