Eşim Şirket Sahibi, Boşanmada Hisselerin Değeri Nasıl Hesaplanır?

Ne yaşandı?

Eşlerden biri bir şirketin ortağı ya da bir işletmenin sahibi. Boşanma gündeme gelince diğer eş, bu işletmenin mal paylaşımına nasıl yansıyacağını ve gerçek değerinin nasıl belirleneceğini merak ediyor. Çoğu zaman işletme sahibi eş “şirketin değeri yok” derken, diğer taraf hakkının kaybolmasından endişe ediyor.

Hukuki durum

Evlilik içinde edinilen ya da değeri evlilik içinde artan işletme/hisse, edinilmiş mallara katılma rejiminde tasfiye hesabına girer. Değerlemede yalnızca defterdeki kayıtlı sermaye değil; gerçek aktifler, alacaklar, borçlar, marka değeri ve kazanç potansiyeli birlikte ele alınır. Bu nedenle değerleme, çoğu zaman mali müşavir destekli bir bilirkişi incelemesini gerektirir.

Değerlemede iki ayrı tarih birlikte kullanılır. Yargıtay’ın yerleşik ifadesiyle malların mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre, ancak tasfiye tarihindeki sürüm (rayiç) değerleri esas alınır (TMK 227/1, 228/1, 232 ve 235/1); tasfiye tarihi karar tarihidir. Yani şirketin sermaye yapısı ve aktifleri dava tarihindeki hâliyle alınır, bu tablonun değeri ise karar tarihine taşınır; uygulamada bu taşıma Tüketici Fiyat Endeksi göz önünde bulundurularak yapılmaktadır. Hisselerin dava sürerken devredilmesi ya da değerinin yapay biçimde düşük gösterilmesi ihtimaline karşı tedbir talep edilebilir.

Ne yapmalısınız?

• Ticari defterlerin, vergi beyannamelerinin ve ortaklık sözleşmelerinin mahkeme aracılığıyla eksiksiz getirtilmesini isteyin.
• Değerlemenin mali müşavir/uzman desteğiyle, gerçek aktif ve potansiyel kazanç dikkate alınarak yapılmasını talep edin.
• Hisse devri ya da değer düşürme şüphesi varsa ihtiyati tedbir başvurusunu değerlendirin.
• Bilirkişi raporundaki değerleme tarihini ve yöntemini kontrol edin; hatalıysa süresinde itiraz edin.

Dikkat

Şirket değerlemesi, boşanma dosyalarının en teknik konularından biridir ve sonucu doğrudan alacağınızın miktarını belirler. Eksik belge ya da yüzeysel bir rapor, hak kaybına yol açabilir; bu nedenle uzman desteğiyle ilerlemek önemlidir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve belirtilen kanun maddelerini güncel metinden teyit etmeniz önerilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

Şirket Türü Her Şeyi Değiştirir: Anonim ve Limitedde Pay Devri

“Eşim hisseyi devretti” cümlesinin hukukî ağırlığı, şirketin türüne göre tamamen farklıdır. Devrin geçerli olup olmadığını, hangi belgeye bakılacağını ve devrin engellenip engellenemeyeceğini belirleyen ilk soru budur.

Anonim şirkette kural devir serbestisidir. Kanun koyucu bu ortaklık türünde pay sahibinin kişiliğine ilke olarak önem vermemiş; alacaklıların güvencesini sermaye ve şirket malvarlığı olarak görmüştür. Hamiline yazılı paylarda bu serbestî mutlaktır; anonim ortaklık hamiline yazılı payların devrini kısıtlayamaz. Nama yazılı paylarda ise pay senedi düzenlenmemişse devir yazılı devir sözleşmesiyle gerçekleşir ve alacağın temliki hükümlerine tâbi olur. Devrin şirkete karşı hüküm ifade etmesi için ayrıca pay defterine kayıt gerekir.

Limited şirkette ise kural tersinedir. TTK m.595 uyarınca pay devri noter onaylı yazılı sözleşme ile geçerli olur ve devir ortaklar genel kurulunun onayına tâbidir. Şirket sözleşmesinde başka türlü düzenlenmemişse ortaklar genel kurulu sebep göstermeksizin onayı reddedebilir. Dahası, şirket sözleşmesiyle sermaye payının devri her zaman yasaklanabilir. Devir yasaklanmış veya genel kurul onay vermeyi reddetmişse ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklı kalır.

Bu nedenle belge celbi talebinde yalnız bilanço değil, şirketin türü, esas sözleşmesi ve pay defteri de istenmelidir; devrin geçerliliği bu belgelerden anlaşılır.

Devrin Sınırlanması: Bağlam — TTK m.491-493

Anonim şirkette devir serbestisi mutlak değildir. Kanun, devrin sınırlanmasına imkân tanıyan ve uygulamada bağlam denen bir kurum öngörmüştür. Bağlamın iki kaynağı vardır.

Kanunî bağlam TTK m.491’de düzenlenir: bedeli tamamen ödenmemiş nama yazılı payların devri, esas sözleşmede hüküm bulunmasa dahi sınırlanabilir. Amaç, ödeme gücü olmayan kişilerin pay sahibi hâline gelmesini ve dolanlı devirlerle üçüncü kişilerin zarar görmesini önlemektir.

Sözleşmesel bağlam ise TTK m.492’de yer alır: esas sözleşme, nama yazılı payların ancak şirketin onayıyla devredilebileceğini öngörebilir. Bu sınırlama intifa hakkının kurulmasında da geçerlidir; ancak şirket tasfiyeye girmişse bu sınırlamalar düşer. Önemli bir usul kuralı da vardır: bağlam yalnız esas sözleşmeye hüküm konulmak suretiyle oluşturulabilir; pay senedinin üzerine veya pay defterine yazılarak bağlam yaratılamaz.

Onaydan kaçınmanın sınırları TTK m.493’te belirlenmiştir. Borsaya kote edilmemiş nama yazılı paylarda şirket, esas sözleşmede öngörülmüş önemli bir sebebi ileri sürerek onay istemini reddedebilir. Bunun yanında kanun bir kaçış klozu tanır: şirket, payları gerçek değeriyle almayı önerdiği takdirde de onay vermeyi reddedebilir. Ayrıca devralan, payları kendi adına ve hesabına aldığını açıkça beyan etmezse onay reddedilebilir; bu hüküm bağlamın dolanılmasını önlemeye yöneliktir.

Mal Rejimi Yoluyla Devirde Özel Kural

Buraya kadar anlatılanlar olağan pay devirleri içindir. Boşanma dosyası bakımından asıl önemli olan, kanunun eşler arasındaki mal rejimi hükümleri uyarınca gerçekleşen devirler için ayrı bir rejim öngörmüş olmasıdır.

Buna göre miras, miras paylaşımı, eşler arasındaki mal rejimi hükümleri veya cebrî icra yoluyla gerçekleşen devirlerde şirket, esas sözleşmedeki bağlam hükümlerine dayanarak onay vermeyi reddedemez. Yani “esas sözleşmemizde pay devri şirketin onayına bağlıdır” savunması, mal rejiminden kaynaklanan bir devir söz konusu olduğunda tek başına sonuç doğurmaz.

Ancak kanun burada da şirkete bir çıkış yolu bırakmıştır: şirket, payları edinen kişilere paylarını gerçek değeriyle almayı önerdiği takdirde onay vermeyi reddedebilir. Bu, mal rejimi tasfiyesi bakımından son derece işlevsel bir hükümdür; çünkü sonuç, payın kendisi yerine gerçek değerinin elde edilmesidir — ki tasfiyede zaten hedeflenen budur.

Bu düzenleme, “şirkete ortak olur muyum” sorusunun kanunî çerçevesini de açıklar: eşin amacı ortaklık kurmak değil, payın gerçek değerine karşılık gelen alacağı tahsil etmektir. Şirketin gerçek değer önerisi de tam olarak bu sonuca hizmet eder.

Dolayısıyla dosyada esas sözleşmenin celbi iki yönlü değer taşır: hem bağlam hükmü olup olmadığını gösterir, hem de mal rejimi kaynaklı devirlerde o hükmün ileri sürülemeyeceğini ortaya koyar. Tasfiyenin genel çerçevesi için mal rejimi tasfiyesi davası yazımıza, değerleme raporunun denetimi için boşanmada şirket değeri hesaplama yazımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşim “şirketin değeri yok” diyor, ne yapmalıyım?

Kayıtlı sermaye tek ölçüt değildir. Yargıtay kararlarında şirketin varlık ve sermaye yapısı, sektördeki yeri, kullandığı teknoloji ve makine durumu, ARGE faaliyetleri ile ürettiği hizmet ve ürünlerin birlikte değerlendirilmesi aranır.

Edinilmiş mal olduğunu ben mi ispatlamalıyım?

Hayır. TMK 222 uyarınca bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Hissenin kişisel mal olduğunu ispat yükü, bunu iddia eden eştedir.

Değerleme hangi tarihe göre yapılır?

İki tarih birlikte kullanılır: şirketin durumu mal rejiminin sona erdiği (dava) tarihe, değeri ise tasfiye yani karar tarihine göre belirlenir. Uygulamada değer, Tüketici Fiyat Endeksi göz önünde bulundurularak karar tarihine taşınır.

Eşim hisseyi ucuza devretti, bu bağlayıcı mı?

Değildir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 10.03.2015 tarihli 2014/15633 E., 2015/5631 K. sayılı kararında, rejim sona erdikten sonra devredilen payda satış bedeli üzerinden hüküm kurulması hatalı bulunmuş; karar tarihine en yakın sürüm değerinin esas alınması gerektiği belirtilmiştir.

Hangi belgeleri istemeliyim?

Ticaret sicil kayıtları ve ana sözleşme, pay defteri, ilgili yıllara ait bilanço ve gelir tabloları, kurumlar vergisi ve KDV beyannameleri, kâr dağıtım kararları, sermaye artırım kararları, şirket adına kayıtlı taşınmaz ve taşıt kayıtları ile banka hesap hareketleri.

Şirket eşimin evlilik öncesinden ise hiç hakkım yok mu?

Var. TMK 219 kişisel malların gelirlerini edinilmiş mal sayar; mal rejimi süresince dağıtılan kâr payı tasfiyeye girer. Ayrıca sermaye artışları ve TMK 227 kapsamındaki değer artış payı ileri sürülebilir.

Hisse devrini nasıl engellerim?

Somut delillerle gerekçelendirmek koşuluyla ihtiyati tedbir talep edebilirsiniz. Rejim sona ermeden önce yapılmış devirler ayrıca TMK 229 kapsamında eklenecek değer olarak değerlendirilir.

Şirkete ortak olur muyum?

Hayır. Katılma alacağı bir para alacağıdır; kararla birlikte şirkete ortak olmaz, pay defterine kaydedilmez ve yönetime ilişkin bir hak kazanmazsınız.