Emekli İkramiyesi, Kıdem Tazminatı ve BES Boşanmada Paylaşılır mı?

Ne yaşandı?

Uzun yıllar süren bir evlilik boşanmayla sonuçlanıyor. Eşlerden biri emekli olmuş ya da emekliliğine yakın; kıdem tazminatı, emekli ikramiyesi ve bireysel emeklilik (BES) birikimleri söz konusu. Diğer eş, bu birikimlerin paylaşıma girip girmediğini bilemiyor. Bu kalemler çoğu zaman gözden kaçar, oysa ciddi tutarlara ulaşabilir.

Kural: Çalışmanın Karşılığı Edinilmiş Maldır

TMK m. 219/1 uyarınca bir eşin çalışmasının karşılığı olan edinimler edinilmiş maldır. Yargıtay kararlarına göre kıdem tazminatı da kural olarak bu kapsamda değerlendirilir.

Aynı mantıkla şu kalemler de mal rejimi tasfiyesinde paylaşıma konu olabilir:

• Kıdem ve ihbar tazminatı
• Emekli ikramiyesi
• İşsizlik ödeneği
• Malullük ve yaşlılık aylığı kapsamındaki toplu ödemeler
• OYAK benzeri yardım sandığı ödemeleri
• İşten çıkarma sonucu alınan tazminatlar

Önemli bir nokta: bu kalemler bakımından diğer eşin katkısı aranmaz. Evlilik süresince kazanılmış haklar edinilmiş mal kabul edilir ve katkı ispatına gerek olmaksızın artık değer üzerinden paylaşılır.

Emekli İkramiyesinde Özel Hesap: TMK m. 228/2

Emekli ikramiyesi ve benzeri toplu ödemelerde kanun ayrı bir yöntem öngörür.

TMK m. 228/2 uyarınca, sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarınca yapılmış olan toplu ödemeler bakımından; bu ödemeler hayat boyu gelir şeklinde bağlanmış olsaydı mal rejiminin sona ermesinden sonraki döneme isabet edecek kısım kişisel mal sayılır.

Uygulamada bu hesap uzman bilirkişi aracılığıyla yapılır:

• Emekli olan eşin kalan yaşam süresi belirlenir; bu tespitte PMF tablosu gibi yaşam tablolarından yararlanılır.
• Bu süreye isabet eden ve peşin sermayeye çevrilen değer kişisel mal olarak ayrılır.
• Kalan kısım edinilmiş mal olarak tasfiyeye dâhil edilir.

Kıdem tazminatında çalışılan dönem, emekli ikramiyesinde ise gelecekteki yaşam süresi esas alınarak ayrım yapılması, iki kalem arasındaki temel yöntem farkıdır.

Belirleyici Olan Kazanma Tarihi, Ödeme Tarihi Değil

Bu ayrım pek çok dosyanın sonucunu değiştirir.

Mal rejiminin sona ermesinden önce kazanılmış ancak boşanmadan sonra ödenen kıdem tazminatı veya emekli ikramiyesi gibi toplu ödemeler, kazanıldığı döneme göre değerlendirilir ve paylaşıma konu olabilir.

Tersi de geçerlidir: evlilikten önce veya mal rejiminin sona ermesinden sonraki çalışmaya isabet eden ödemeler kişisel mal sayılır ve tasfiyeye dâhil edilmez.

Bu nedenle “boşandıktan sonra aldım, benim malım” savunması tek başına sonuç doğurmaz; sorulması gereken soru hangi döneme ait olduğudur.

Bireysel Emeklilik (BES)

BES birikimlerinin paylaşıma girip girmeyeceği, katkı paylarının hangi kaynaktan ve hangi dönemde ödendiğine bağlıdır.

• Evlilik içinde, edinilmiş mal kaynaklarıyla — maaş, kira geliri gibi — ödenen katkı paylarının oluşturduğu birikim edinilmiş mal olarak değerlendirilebilir.
• Evlilik öncesinde biriken kısım ile kişisel mal kaynaklarıyla — miras, bağış gibi — ödenen katkılar bu kapsamın dışında kalabilir.
• Devlet katkısı ve fon getirisi, bağlı olduğu katkı payının niteliğine göre değerlendirilir.

Bu nedenle BES sözleşmesinin başlangıç tarihi, katkı payı ödeme dökümü ve ödemelerin hangi hesaptan yapıldığı dosyaya sunulmalıdır.

Emekli Maaşının Kendisi Paylaşılmaz

Düzenli olarak alınan emekli maaşı, kişiye bağlı bir gelirdir ve doğrudan paylaşıma konu olmaz.

Ancak evlilik içinde bu gelirden yapılan birikimler — banka mevduatı, alınan taşınmaz veya araç — edinilmiş mal sayılabilir.

Ayrım şudur: gelirin kendisi değil, o gelirden oluşan birikim tasfiyeye girer. Aynı mantık maaş için de geçerlidir.

2002 Öncesi Alınan İkramiyeyle Mal Alınmışsa

Uygulamada karşılaşılan özel bir durum vardır. Mal ayrılığı rejiminin geçerli olduğu dönemde alınan emekli ikramiyesiyle bir mal edinilmişse, bu durum bağışlama olarak değil, birliğin dayanışması kapsamında yapılan bir katkı olarak değerlendirilir.

Bu hâlde katkı payı alacağı hesaplanırken, ikramiyeyi alan eşin kişisel malı olarak hesaba dâhil edilir. Yani ikramiyesini eve harcayan eş, bu katkısını sonradan ileri sürebilir.

Toplanması Gereken Belgeler

• SGK hizmet dökümü — işe giriş ve çıkış tarihleri, prim günleri
• Kıdem tazminatı bordrosu ve ödeme dekontu
• Emekli ikramiyesi hesap belgesi ve ödeme tarihi
• Emeklilik tarihi ve tahsis kararı
• BES sözleşmesi, katkı payı ödeme dökümü ve hesap hareketleri
• Evlenme ve boşanma dava tarihleri — dönemsel ayrımın temeli
• Banka hesap hareketleri — ödemenin nereye aktarıldığı

Bu belgelerin çoğu müzekkere ile getirtilir; talep dilekçede kurum adı belirtilerek tek tek yazılmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Tamamının paylaşılacağını sanmak: Yalnızca 01.01.2002 sonrası ve evlilik içindeki çalışmaya isabet eden kısım edinilmiş maldır.
• “Boşandıktan sonra aldım” demek: Belirleyici olan ödeme tarihi değil, hakkın hangi döneme ait olarak kazanıldığıdır.
• Emekli ikramiyesinde kıdem yöntemini uygulamak: İkramiyede TMK m. 228/2 uyarınca kalan yaşam süresine isabet eden peşin sermaye değeri kişisel mal olarak ayrılır.
• SGK dökümünü sunmamak: Dönemsel hesap bu belge olmadan yapılamaz.
• Emekli maaşının kendisini talep etmek: Maaş kişiye bağlı gelirdir; paylaşıma giren, o gelirden oluşan birikimdir.
• BES’i tek kalem saymak: Katkı paylarının kaynağı ve dönemi ayrı ayrı incelenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kıdem tazminatı boşanmada paylaşılır mı?

Kural olarak evet. Yargıtay kararlarına göre kıdem tazminatı TMK m. 219/1 uyarınca çalışmanın karşılığı olan edinimler kapsamında edinilmiş mal sayılır. Ancak tamamı değil, evlilik ve yasal rejim içinde geçen çalışma süresine isabet eden kısım paylaşıma konu olur.

Hangi dönem paylaşıma girer?

01.01.2002 öncesi çalışma süresine isabet eden kısım kişisel mal sayılır; çünkü o dönemde yasal rejim mal ayrılığıydı. 01.01.2002 sonrası çalışma dönemine isabet eden kısım ise TMK m. 219/1 uyarınca edinilmiş mal grubuna girer.

Emekli ikramiyesi nasıl hesaplanır?

TMK m. 228/2 uyarınca sosyal güvenlik kurumlarınca yapılan toplu ödemelerde, bu ödemeler hayat boyu gelir şeklinde bağlanmış olsaydı mal rejiminin sona ermesinden sonraki döneme isabet edecek kısım kişisel mal sayılır. Uygulamada uzman bilirkişi, PMF gibi yaşam tablolarından yararlanarak kalan yaşam süresine isabet eden peşin sermaye değerini kişisel mal olarak ayırır.

Boşandıktan sonra aldım, yine de paylaşır mıyım?

Belirleyici olan ödeme tarihi değil, hakkın hangi döneme ait olarak kazanıldığıdır. Mal rejiminin sona ermesinden önce kazanılmış ancak sonra ödenen toplu ödemeler paylaşıma konu olabilir; buna karşılık sona ermeden sonraki çalışmaya isabet eden kısım kişisel maldır.

Katkı yapmadıysam da hak iddia edebilir miyim?

Edebilirsiniz. Evlilik süresince kazanılmış haklar edinilmiş mal kabul edilir ve diğer eşin katkısı aranmaksızın artık değer üzerinden paylaşılır.

BES birikimi paylaşıma girer mi?

Katkı paylarının hangi kaynaktan ve hangi dönemde ödendiğine bağlıdır. Evlilik içinde maaş veya kira geliri gibi edinilmiş mal kaynaklarıyla ödenen katkıların oluşturduğu birikim edinilmiş mal olarak değerlendirilebilir; evlilik öncesi birikimler ile miras veya bağış gibi kişisel mal kaynaklarıyla ödenen katkılar kapsam dışında kalabilir.

Emekli maaşı paylaşılır mı?

Düzenli alınan emekli maaşının kendisi kişiye bağlı bir gelir olup doğrudan paylaşıma konu olmaz. Ancak evlilik içinde bu gelirden yapılan birikimler, örneğin mevduat veya alınan taşınmaz, edinilmiş mal sayılabilir.

Hangi belgeleri sunmalıyım?

SGK hizmet dökümü ile işe giriş ve çıkış tarihleri, kıdem tazminatı bordrosu ve ödeme dekontu, emekli ikramiyesi hesap belgesi, emeklilik tahsis kararı, BES sözleşmesi ve katkı payı ödeme dökümü ile evlenme ve boşanma dava tarihleri sunulmalıdır. Dönemsel hesap bu belgeler olmadan yapılamaz.

Hukuki durum

Edinilmiş mallara katılma rejiminde, bir eşin çalışmasının karşılığı olan edinimler kural olarak edinilmiş mal sayılır (TMK m. 219). Ancak burada kritik nokta, bu hakların evlilik dönemine isabet eden kısmının hesaba katılmasıdır. Yani tüm birikim değil; yalnızca evlilik tarihi ile mal rejiminin sona erdiği tarih arasındaki döneme düşen pay tasfiyeye girer ve bu, oranlama yapılarak bulunur.

Bireysel emeklilikte ise katkı paylarının kişisel maldan mı yoksa edinilmiş maldan mı ödendiği sonucu doğrudan etkiler. Bu nedenle ödeme tarihleri ve kaynağı belirleyicidir; her kalem ayrı ayrı ve dönemsel olarak değerlendirilir.

Ne yapmalısınız?

• SGK hizmet dökümü, işyeri kayıtları ve BES sözleşme/ödeme kayıtlarını eksiksiz toplayın.
• Evlilik tarihinizi ve mal rejiminin sona erdiği (kural olarak dava tarihini) belirleyerek dönemsel hesabın yapılmasını isteyin.
• BES katkı paylarının hangi kaynaktan ödendiğini gösteren kayıtları saklayın.
• Bu kalemlerin tasfiye talebinizde açıkça yer almasını sağlayın; talep edilmeyen kalem hesaba katılmaz.

Dikkat

Tüm birikimi değil, yalnızca evlilik dönemine isabet eden kısmı talep edebileceğinizi bilerek beklentinizi gerçekçi tutun. Yine de bu kalemler çoğu zaman küçümsenmeyecek tutarlara ulaştığından, tasfiye talebinde mutlaka gündeme getirilmelidir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve belirtilen kanun maddelerini güncel metinden teyit etmeniz önerilir.

Hangi Ödeme Edinilmiş Mal, Hangisi Kişisel Mal?

Belirleyici olan ödemenin hangi döneme ait olduğu ve ne zaman yapıldığıdır. Yerleşik Yargıtay uygulamasına göre kıdem tazminatı, çalışma süresinin 01.01.2002 öncesine (mal ayrılığı dönemi) isabet eden kısmı bakımından kişisel mal; bu tarihten mal rejiminin sona erdiği güne kadarki çalışmaya isabet eden kısmı bakımından edinilmiş mal sayılır. Çalışma süresi her iki döneme yayılıyorsa, döneme göre oranlama yapılarak kişisel ve edinilmiş kısımlar ayrıştırılır. Evlilikten önce ya da mal rejimi sona erdikten (kural olarak boşanma dava tarihinden) sonra alınan ödemeler ise kişisel mal kabul edilir.

Emekli İkramiyesi ve BES Nasıl Hesaplanır?

Emekli ikramiyesi gibi toplu ödemelerde TMK m.228/2’deki özel hesap yöntemi devreye girer: kişiye ömür boyu irat (maaş) bağlanmış olsaydı, mal rejiminin sona erdiği tarihten sonraki döneme düşen iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri kişisel mal olarak ayrılır; geri kalan kısım edinilmiş mal olarak tasfiyeye girer. Bu hesap, PMF/TRH yaşam tablosu ve iskonto oranı kullanılarak bilirkişi tarafından yapılır. Bireysel emeklilik (BES) ve hayat sigortası birikimlerinde ise katkı paylarının kaynağı belirleyicidir: kişisel maldan mı yoksa edinilmiş maldan mı ödendiği, o birikimin niteliğini tayin eder. Ödeme bir taşınmaz/araç alımında kullanılmışsa, o mal üzerinden katkı payı veya katılma alacağı hesaplanır.

Katılma Alacağı, Süre ve Görevli Mahkeme

Tasfiyede diğer eş, edinilmiş malların artık değerinin (borçlar düşüldükten sonra kalan) yarısı oranında katılma alacağı talep edebilir (TMK m.236). Bu dava, mal rejiminin sona ermesinden itibaren 10 yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146) — boşanmanın fer’i talepleri için geçerli 1 yıllık süre burada uygulanmaz. Görevli mahkeme Aile Mahkemesidir. Tasfiye davası boşanmayla birlikte açılabilse de, boşanma kararı kesinleşene kadar bekletici mesele yapılır. Kalemlerin gözden kaçmaması için SGK hizmet dökümü, işyeri kayıtları ve BES ödeme belgelerini eksiksiz toplamak önemlidir.

Sık Sorulan Sorular