Emekli İkramiyesi, Kıdem Tazminatı ve BES Boşanmada Paylaşılır mı?

Kanuni çerçeve: TMK m.202, 219, 220 ve 222

Eşler mal rejimi sözleşmesiyle başka bir rejim seçmedikçe aralarında edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir (TMK m.202). Bu rejimde tasfiyenin ilk adımı, her eşin malvarlığını edinilmiş mallar ve kişisel mallar olarak ikiye ayırmaktır. Toplu ödemelerin hangi gruba gireceğini de bu ayrımın kanuni ölçütleri belirler.

TMK m.219’a göre edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Maddenin ikinci fıkrası edinilmiş malları özellikle şöyle sayar: çalışmasının karşılığı olan edinimler; sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının ya da personele yardım amacıyla kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler; çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar; kişisel mallarının gelirleri; edinilmiş malların yerine geçen değerler.

Bu sayımın toplu ödemeler bakımından karşılığı açıktır. Kıdem ve ihbar tazminatı, iş ilişkisinden doğduğu için “çalışmanın karşılığı olan edinimler” arasındadır. Emekli ikramiyesi, yaşlılık toptan ödemesi ve OYAK gibi yardım sandıklarının ödemeleri “sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının ve personele yardım sandıklarının ödemeleri” kapsamındadır. İş kazası veya maluliyet nedeniyle ödenen maddi tazminat ise “çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar” bendine girer.

Karşı grupta TMK m.220 yer alır. Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya, mal rejiminin başlangıcında ona ait olan veya sonradan miras ya da karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri, manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerler kişisel maldır. Bu ayrım önemlidir: aynı olaydan doğan maddi tazminat edinilmiş mal, manevi tazminat ise kişisel maldır.

İspat bakımından TMK m.222 belirleyicidir. Bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden bunu ispatla yükümlüdür ve bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Dolayısıyla toplu ödemenin bir kısmının kişisel mal olduğunu ileri süren eş, çalışma dönemlerini ve ödeme kaynağını belgelerle göstermek zorundadır. Diğer eşin bu ödemelere fiilen katkıda bulunduğunu ispatlaması ise gerekmez; katılma alacağı, artık değerin yarısı üzerinden kanundan doğar (TMK m.236). Genel hesap mantığı için mal rejimi tasfiyesi ve katılma alacağı rehberimize bakabilirsiniz.

Kıdem tazminatında dönemsel ayrım: 1475 s.K. m.14, 4722 s.K. m.10 ve TMK m.225

Kıdem tazminatının dayanağı, 4857 sayılı İş Kanunu’nun geçici 6. maddesiyle yürürlükte bırakılan 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesidir. Tazminat, işçinin işe başladığı tarihten itibaren iş sözleşmesinin devamı süresince her geçen tam yıl için otuz günlük ücret tutarında ödenir. Bu hesap yöntemi, tazminatın çalışılan her yıla eşit olarak dağıldığını gösterir; paylaşımda süreye göre oranlama yapılmasının kanuni mantığı da budur.

Oranlamada üç tarih belirleyicidir. Birincisi işe giriş tarihidir. İkincisi 01.01.2002’dir: 4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un 10. maddesi uyarınca Kanun yürürlüğe girmeden önce evlenmiş eşler, bir yıl içinde başka bir mal rejimi seçmemişlerse yasal rejimi kabul etmiş sayılır; bu tarihe kadar ise 743 sayılı eski Medeni Kanun’un yasal rejimi olan mal ayrılığı uygulanır. Üçüncüsü mal rejiminin sona erdiği tarihtir: TMK m.225/2’ye göre boşanma hâlinde mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Evlilik 2002’den sonra kurulmuşsa başlangıç olarak evlenme tarihi esas alınır.

Buna göre kıdem tazminatının 01.01.2002 öncesine (veya evlilik öncesine) düşen kısmı kişisel mal, 01.01.2002 ile dava tarihi arasındaki çalışmaya düşen kısmı edinilmiş maldır. Dava tarihinden sonraki çalışmaya karşılık gelen kısım ise mal rejimi sona erdiği için tasfiyeye hiç girmez. Hesap, SGK hizmet dökümü ve işyeri kayıtları üzerinden bilirkişi eliyle yapılır; bilirkişiye başvurunun dayanağı HMK m.266’dır.

Emekli ikramiyesi ve toptan ödemelerde TMK m.228/2 hesabı

Sosyal güvenlik kurumlarının toplu ödemeleri için kanun ayrı bir yöntem öngörür. TMK m.228/2’ye göre eşlerden birine sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarınca yapılmış olan toptan ödemeler veya iş gücünün kaybı dolayısıyla ödenmiş olan tazminat, toptan ödeme veya tazminat yerine ilgili kurumca uygulanan usule göre ömür boyunca irat bağlanmış olsaydı, mal rejiminin sona erdiği tarihte bundan sonraki döneme ait iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri ne olacak idiyse, tasfiyede o miktarda kişisel mal olarak hesaba katılır.

Hükmün kapsamına memurlara 5434 sayılı Kanun’un 89. maddesi uyarınca ödenen emekli ikramiyesi, SGK’nın yaptığı toptan ödemeler ve OYAK gibi yardım kuruluşlarının toplu ödemeleri girer. Kanun koyucunun amacı, emeklilik anında bir defada ödenen paranın aslında kişinin kalan ömrünün geçimine ayrılmış olmasıdır. Bu paranın tamamının paylaşılması, emekli eşin boşanmadan sonraki yıllarına ait güvencesini de dağıtmak anlamına gelirdi.

Kıdem tazminatı ile emekli ikramiyesi arasındaki yöntem farkı buradan doğar. Kıdem tazminatı işverence ödenir ve geçmişte çalışılan yıllara bakılarak oranlanır. TMK m.228/2 ise sosyal güvenlik ve sosyal yardım kurumlarının ödemelerine ilişkindir ve gelecekteki yaşam süresine bakar. Bu nedenle aynı dosyada iki kalem için iki ayrı hesap yapılır; emekli ikramiyesine kıdem tazminatındaki oranlama yöntemini uygulamak, uygulamada en sık bozma sebeplerinden biridir.

Hangi ödeme tasfiyeye girer? Sona erme anı: TMK m.225, 228/1, 229 ve 235

Toplu ödemenin tarihi ile mal rejiminin sona erdiği tarih farklı olduğunda kanunun üç hükmü birlikte uygulanır. TMK m.225/2 uyarınca boşanmada mal rejimi dava tarihinden geçerli olarak sona erer. TMK m.228/1’e göre eşlerin kişisel malları ile edinilmiş malları, mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre ayrılır. TMK m.235/1 ise mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş malların tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılacağını söyler.

Bu hükümlerden dört sonuç çıkar. Birincisi, dava tarihinden önce ödenmiş ve bu tarihte hesapta duran ya da bir taşınmaza, araca veya başka bir birikime dönüşmüş toplu ödeme, yukarıdaki oranlama veya TMK m.228/2 hesabıyla tasfiyeye girer. İkincisi, dava tarihinden önce hak kazanılmış ancak ödemesi sonradan yapılan bir alacak da sona erme anında malvarlığında yer alan bir haktır; uygulamada iş sözleşmesi dava öncesinde sona ermiş veya emeklilik talebi kurumca kabul edilmişse, bu alacağın evlilik dönemine düşen kısmı hesaba katılır. Üçüncüsü, dava tarihinden sonraki çalışmaya karşılık gelen kısım ile bu tarihte henüz doğmamış beklenen haklar tasfiyeye girmez. Bu yüzden “boşandıktan sonra aldım” savunması tek başına sonuç doğurmaz; sorulması gereken, hakkın hangi tarihte doğduğu ve hangi döneme ait olduğudur.

Dördüncüsü, dava tarihinden önce çekilip harcanan paranın durumudur. Kural olarak sona erme anında mevcut olmayan değer hesaba girmez. Ancak TMK m.229, eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmaksızın yaptığı karşılıksız kazandırmaları ve mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirleri edinilmiş mallara ekler. Bu değerlerde TMK m.235/2 uyarınca devir tarihi esas alınır; Yargıtay uygulamasında mal devir tarihindeki niteliğine göre karara en yakın tarihteki sürüm değeriyle hesaba katılır (Y. 8. HD E.2019/5799, K.2019/11378). İkramiyenin dava öncesinde yakınlara aktarılması veya gerekçesiz nakit çekimlerle eritilmesi hâlinde banka kayıtları bu hükme dayanılarak incelenmelidir.

BES ve otomatik katılım: 4632 sayılı Kanun karşısında birikimin niteliği

Bireysel emeklilik sistemi 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu ile düzenlenir. Hesaptaki birikim üç kaynaktan oluşur: katılımcının ödediği katkı payları, Kanun’un ek 1. maddesine göre sağlanan devlet katkısı ve bunların fon getirileri. Mal rejimi bakımından her kaynak ayrı değerlendirilir; birikimi tek kalem sayıp tamamını paylaşıma sokmak ya da tamamen dışarıda bırakmak hatalıdır.

Evlilik içinde maaş, ücret veya kira geliri gibi edinilmiş mal kaynaklarıyla ödenen katkı payları ve bunlara bağlı birikim edinilmiş maldır. Evlilikten önce biriken kısım ile miras veya bağış yoluyla gelen paralarla ödenen katkılar kişisel maldır. Mal kesimleri arasında böyle bir geçiş olmuşsa, tasfiyede TMK m.230’daki denkleştirme kurallarıyla düzeltme yapılır. Kişisel mal niteliğindeki katkıların sağladığı getirinin, TMK m.219’daki “kişisel malların gelirleri” bendi karşısında nasıl değerlendirileceği ise somut hesapta bilirkişi raporuyla ayrıca ele alınmalıdır.

Otomatik katılım sistemi (OKS) 4632 sayılı Kanun’un ek 2. maddesine dayanır. Buna göre Türk vatandaşı olup kırk beş yaşını doldurmamış ve 5510 sayılı Kanun’un 4/1-(a) ve (c) bentleri kapsamında çalışanlar, işverenin düzenlediği emeklilik sözleşmesiyle sisteme dahil edilir. Katkı, çalışanın ücretinden kesilerek aktarıldığı için evlilik içinde kesilen tutarlar edinilmiş mal kaynaklıdır.

Devlet katkısı, ek 1. madde uyarınca işveren tarafından ödenenler hariç katkı paylarının belirli bir oranı olarak hesaplanır; Cumhurbaşkanı bu oranı yüzde ellisine kadar artırmaya ve sıfıra kadar indirmeye yetkilidir. 7 Ocak 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile Türk parası cinsinden katkılar için oran 1 Ocak 2026’dan itibaren yüzde yirmiye indirilmiştir. Devlet katkısının hak edilmesi sistemde kalma süresine bağlı olduğundan, mal rejiminin sona erdiği tarihte henüz hak edilmemiş devlet katkısının kesinleşmiş bir malvarlığı değeri sayılıp sayılmayacağı hesapta ayrıca değerlendirilir.

BES yönünden dosyaya emeklilik şirketinden alınacak sözleşme başlangıç tarihi, katkı payı ödeme dökümü, ödemelerin yapıldığı hesap bilgisi ve dava tarihindeki fon değeri sunulmalıdır.

Emekli maaşının kendisi ve maaştan yapılan birikim

Düzenli olarak ödenen emekli aylığı, TMK m.219’daki “sosyal güvenlik kurumlarının yaptığı ödemeler” arasında yer alır; ancak mal rejimi dava tarihinde sona erdiğinden bu tarihten sonra ödenen aylıklar tasfiyeye girmez. Boşanmadan sonra emekli eşin her ay aldığı maaşın bir bölümünün diğer eşe verilmesi gibi bir sonuç kanunda yoktur.

Buna karşılık evlilik süresince alınan aylıklardan yapılan birikimler, dava tarihinde mevcut oldukları ölçüde edinilmiş mal olarak hesaba katılır (TMK m.235/1). Maaştan biriktirilen mevduat, maaşla ödenen konut kredisi taksitleri veya bu gelirle alınan araç, tasfiyenin konusu olur. Kısacası paylaşıma giren, gelirin kendisi değil, o gelirden oluşan ve sona erme anında mevcut olan değerdir.

01.01.2002 öncesi dönem: mal ayrılığı ve katkı payı alacağı

743 sayılı eski Türk Kanunu Medenisi döneminde yasal mal rejimi mal ayrılığıydı (743 s.K. m.170). 4722 sayılı Kanun’un 10. maddesi, bu dönemde edinilen mallara eski rejimin uygulanacağını, edinilmiş mallara katılma rejiminin ise 01.01.2002’den itibaren işleyeceğini öngörür. Bu nedenle 2002 öncesinde ödenmiş bir emekli ikramiyesi veya kıdem tazminatı için katılma alacağı istenemez.

O dönemde alınan ikramiyeyle ortak kullanılan bir taşınmaz edinilmişse, uygulamada bu harcama bağışlama olarak değil, evlilik birliğinin dayanışması içinde yapılmış bir katkı olarak değerlendirilir ve katkı payı alacağının hesabında ikramiyeyi alan eşin kişisel malı olarak dikkate alınır. Katkı payı alacağında katılma alacağından farklı olarak fiilî katkının ispatı gerekir; bu yüzden ikramiyenin hangi hesaba yattığı ve hangi alıma aktarıldığı banka kayıtlarıyla gösterilmelidir.

Tasfiye davası: görev, yetki, kısmi dava, zamanaşımı ve faiz

Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalara 4787 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca aile mahkemesi bakar. Yetki bakımından TMK m.214, boşanma hâlinde boşanma davasında yetkili olan mahkemeyi yetkili kılar. Tasfiye davası boşanma davası sürerken de açılabilir; ancak katılma alacağının varlığı boşanma kararının kesinleşmesine bağlı olduğundan mahkeme bu durumu HMK m.165 uyarınca bekletici sorun yapar.

Dava açarken 12. Yargı Paketi’nin getirdiği usul değişikliği gözetilmelidir. 7589 sayılı Kanun’un 19. maddesiyle HMK m.107’deki belirsiz alacak davası 31 Temmuz 2026’dan itibaren yürürlükten kaldırılmıştır; bu tarihten önce açılmış davalarda eski hüküm uygulanmaya devam eder (geçici m.1/10). Yeni davalarda kısmi dava yolu kullanılır: HMK m.109/4 uyarınca alacağın bir kısmı dava edildiğinde talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sonuna kadar artırılabilir ve artırılan kısım için de zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır. Bilirkişi hesabına kadar tutarı belli olmayan toplu ödemelerde bu imkân önemlidir; ayrıntıları belirsiz alacak davasının kaldırılması yazımızda ele aldık.

Zamanaşımı konusunda TMK m.178’deki bir yıllık süre, boşanmadan doğan nafaka ve tazminat gibi dava haklarına ilişkindir; mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklara uygulanmaz. Yargıtay uygulamasında TMK m.5 yollamasıyla TBK m.146’daki on yıllık genel zamanaşımı esas alınır ve süre boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren işletilir. Konuyu mal paylaşımı davasında zamanaşımı rehberimizde ayrıca anlattık.

Katılma alacağı, diğer eşe ait artık değerin yarısıdır (TMK m.236/1); zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki payını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir. TMK m.239 uyarınca katılma alacağı ayın veya para olarak ödenebilir; derhal ödeme borçlu eş için ciddi güçlük doğuracaksa uygun bir süre ertelenmesi istenebilir ve aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden başlayarak faiz yürütülür. Oranı sözleşmeyle belirlenmemiş faizde 3095 sayılı Kanun m.1 uygulanır; bu madde 7589 sayılı Kanun m.10 ile değiştirilmiş ve 31 Temmuz 2026’dan itibaren yasal faiz, TCMB’nin önceki yılın 31 Aralık günü uyguladığı reeskont oranının yüzde sekseni olarak belirlenmeye başlanmıştır.

Anlaşmalı boşanmada durum protokole bağlıdır. TMK m.166/3 uyarınca hâkim, tarafların boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulmalıdır. Protokolde mal rejiminin tasfiyesinden doğan haklardan açıkça feragat edilmemişse, uygulamada “karşılıklı mali talebimiz yoktur” gibi genel ifadeler kural olarak katılma alacağına engel sayılmaz; yine de ifadenin kapsamı somut protokole göre yorumlanır. Protokolü imzalamadan önce anlaşmalı boşanma protokolü örneği sayfamızdaki mal rejimi maddesini incelemenizi öneririz.

Kıdem tazminatı, emekli ikramiyesi veya BES birikiminin dosyanızda nasıl hesaplanacağını, hangi belgelerin celp edilmesi gerektiğini birlikte değerlendirebiliriz. Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Toplanması gereken belgeler ve sık yapılan hatalar

• SGK hizmet dökümü: işe giriş ve çıkış tarihleri, prim günleri; oranlamanın temelidir.
• İşyeri yazısı ve bordro: kıdem tazminatının tutarı, hesabı ve ödeme tarihi.
• Emeklilik tahsis kararı ve ikramiye hesap belgesi: TMK m.228/2 hesabının girdileri.
• BES sözleşmesi ve katkı payı dökümü: başlangıç tarihi, ödeme kaynağı, devlet katkısı ve dava tarihindeki fon değeri.
• Banka hesap hareketleri: ödemenin nereye aktarıldığı; TMK m.229 incelemesi için özellikle dava öncesindeki son bir yıl.
• Evlenme tarihi ve boşanma dava tarihi: dönemsel ayrımın iki ucu.

Bu belgelerin çoğu mahkeme aracılığıyla celp edilir; bu nedenle dilekçede kurum adı belirtilerek tek tek yazılmalıdır. Uygulamada en sık rastlanan hatalar ise şunlardır: tazminatın tamamının paylaşılacağını sanmak; emekli ikramiyesine kıdem tazminatındaki oranlama yöntemini uygulamak; yalnızca ödeme tarihine bakıp hakkın doğduğu tarihi gözden kaçırmak; dava öncesinde çekilip aktarılan ikramiye için TMK m.229’u ileri sürmemek; BES’i tek kalem saymak; manevi tazminatı edinilmiş mal sanmak ve 31 Temmuz 2026’dan sonra belirsiz alacak davası açmaya çalışmak.