Duruşmalar Arası En Fazla 3 Ay Kuralı (HMK 147/3): İstisnalar, Basit Yargılamada 1 Ay ve Taraf Hakları (2026)

7589 sayılı Kanunun 21. maddesiyle Hukuk Muhakemeleri Kanununun 147. maddesine eklenen üçüncü fıkraya göre duruşmalar arasındaki süre üç aydan daha uzun olamaz. Bilirkişi incelemesinin işin niteliği gereği uzaması veya istinabe yoluyla tahkikat yapılması gibi zorunlu hallerde hâkim, gerekçesini belirterek daha uzun bir süre belirleyebilir. Hüküm 31.7.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girmiştir ve HMK m.448 gereği görülmekte olan davalarda da uygulanır. Kural yazılı yargılama usulüne tabi davalar içindir; iş, kira, tüketici, nafaka ve belirli bir değerin altındaki ticari davalar gibi basit yargılama usulüne tabi işlerde ise HMK m.320/3 zaten duruşmalar arası süreyi bir ayla sınırlamaktadır. Kanun üç ayın aşılmasına özel bir yaptırım bağlamamıştır; tarafın elindeki araçlar gerekçe denetimi, tutanak ve yargılamanın makul sürede yapılmasını isteme hakkıdır.

Kanun Metni: HMK 147/3 Ne Diyor?

HMK m.147, “Tarafların duruşmaya daveti” başlığını taşır. İlk fıkra, ön inceleme aşamasının tamamlanmasından sonra tarafların tahkikat ve sözlü yargılama için duruşmaya davet edileceğini; ikinci fıkra ise davetiyede yer alacak ihtarları düzenler. 7589 sayılı Kanunun 21. maddesiyle eklenen üçüncü fıkra şöyledir: “Duruşmalar arasındaki süre üç aydan daha uzun olamaz. İşin niteliği gereği bilirkişi incelemesinin uzaması veya istinabe yoluyla tahkikat işlemlerinin yürütülmesi gibi zorunlu hâllerde, hâkim gerekçesini belirterek daha uzun bir süre belirleyebilir.”

7589 sayılı Kanun 16.7.2026’da kabul edilmiş ve 31.7.2026 tarihli, 33326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Kanunun yürürlük maddesine göre 3. madde 23.7.2026’dan geçerli olmak üzere yayım tarihinde, 11, 12 ve 22. maddeler yayımdan üç ay sonra, diğer maddeler ise yayım tarihinde yürürlüğe girmiştir (m.26/1). HMK m.147/3’ü ekleyen 21. madde “diğer maddeler” arasında olduğundan 31.7.2026’dan itibaren uygulanmaktadır. Kuralın amacı, uygulamada sık görülen beş, altı hatta yedi ay sonraya duruşma günü verilmesini sınırlamaktır. Bu, HMK’daki genel ilkelerin somut bir uygulamasıdır: HMK m.30’a göre hâkim, yargılamanın makul süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlüdür. Anayasa m.141/4 de davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasını yargının görevi sayar.

Hangi Davalarda Üç Ay, Hangilerinde Bir Ay?

HMK m.147 yazılı yargılama usulünün tahkikat bölümünde yer alır. Basit yargılama usulünde ise HMK m.320/3 öteden beri daha sıkı bir kural içerir: mahkeme, ilk duruşma hariç, tarafların dinlenmesini, delillerin incelenmesini ve tahkikat işlemlerini iki duruşmada tamamlar; duruşmalar arasındaki süre bir aydan uzun olamaz. Bilirkişi incelemesinin uzaması veya istinabe gibi zorunlu hallerde hâkim gerekçesini belirterek bir aydan sonrası için de gün verebilir ve ikiden fazla duruşma yapabilir. HMK m.322’ye göre basit yargılamada özel hüküm bulunmayan hallerde yazılı yargılama hükümleri uygulanır; duruşma aralığı konusunda özel hüküm bulunduğundan bu davalarda bir aylık sınır geçerlidir.

Bu nedenle yeni kuralın işçilik davalarını doğrudan etkileyeceği yönündeki yorumlar isabetli değildir: iş davaları hizmet ilişkisinden doğduğu için basit yargılamaya tabidir ve bu davalarda duruşma aralığı zaten bir ayla sınırlıdır. Yeni üç aylık sınırın asıl etkisi yazılı yargılamaya tabi davalarda görülecektir. Ticari davalarda ise hangi usulün uygulanacağı dava değerine bağlıdır: TTK m.4/2’ye göre miktar veya değeri bir milyon TL’yi geçmeyen ticari davalarda basit yargılama usulü uygulanır ve bu sınır HMK ek m.1/1 uyarınca her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılır; ek m.1/2’ye göre kanun yolu sınırlarında davanın açıldığı tarihteki miktar esas alınır. Dava açılırken güncel sınırın kontrol edilmesi, duruşma aralığının bir ay mı üç ay mı olacağını da belirler. Basit yargılama usulü basit yargılama usulü (HMK 316-322) yazımızda anlatılmıştır.

Basit Yargılamada Takvim: Daha Kısa ve Daha Sıkı

Basit yargılama usulü, yazılı yargılamaya göre hem dilekçe hem duruşma aşamasında daha kısadır. Mahkeme mümkün olan hallerde tarafları duruşmaya çağırmadan dosya üzerinden karar verir; aksi halde ilk duruşmada dava şartları, ilk itirazlar, hak düşürücü süre ve zamanaşımı hakkında tarafları dinler, uyuşmazlık konularını tespit eder ve tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder (HMK m.320/1-2).

Yeni m.147/3, basit yargılamadaki bu bir aylık kuralın yazılı yargılamaya daha geniş bir süreyle uyarlanmış hâli olarak görülebilir; iki hükmün istisna cümleleri neredeyse aynıdır. Bu benzerlik, basit yargılamada istisnanın nasıl uygulandığına ilişkin birikimin yeni kuralın uygulanmasında da yol gösterici olacağını düşündürmektedir.

Yazılı Yargılamada Dava Takvimi: Dilekçelerden Hükme

Üç aylık sınırın davanın toplam süresine etkisini görmek için yazılı yargılamadaki aşamaların kanuni sürelerini birlikte okumak gerekir. Dilekçeler aşamasındaki süreler taraflar için kesindir; duruşma aralıkları ise artık üç ayla sınırlıdır:

Ön inceleme duruşması ile ilk tahkikat duruşması arasındaki süre bakımından da metin “duruşmalar arasındaki süre” demekle yetinir ve ön inceleme duruşmasını ayrık tutmaz. Hükmün, ön incelemenin tamamlanmasından sonra tarafların tahkikat için duruşmaya davetini düzenleyen m.147’ye eklenmiş olması da bu aralığın kapsamda olduğu yorumunu destekler. Buna karşılık dava açıldıktan sonra ilk duruşma olan ön inceleme gününün ne zaman verileceğine ilişkin bir azami süre öngörülmemiştir.

İstisna: Zorunlu Hal ve Gerekçe Şartı

Kanun iki örnek verir: işin niteliği gereği bilirkişi incelemesinin uzaması ve istinabe yoluyla tahkikat işlemlerinin yürütülmesi. “Gibi” ifadesi listenin sınırlı olmadığını gösterir; ancak istisnanın ölçütü “zorunlu hal”dir ve hâkimin gerekçesini belirtmesi gerekir. Bu iki örneğin kendi süre kuralları da vardır:

Bu kurallar birlikte okunduğunda, bilirkişi raporunun normal süresi olan üç ay zaten duruşma aralığıyla örtüşür; aralığın üç ayı aşmasını haklı kılacak olan, raporun gerçekten uzamasını gerektiren işin niteliğidir. Kalıp bir “bilirkişi raporu bekleneceğinden” ifadesi yerine, incelemenin neden uzayacağının, örneğin keşif yapılması, çok sayıda belge veya hesap dönemi incelenmesi gibi sebeplerin açıklanması gerekçe şartının amacına uygundur. Anayasa m.141/3 de bütün mahkemelerin her türlü kararlarının gerekçeli yazılmasını öngörür.

Hâkimin gerekçesini değerlendirirken şu sorular sorulabilir:

• Gerekçede hangi işlemin beklendiği (bilirkişi raporu, istinabe dönüşü, keşif, müzekkere cevabı) açıkça yazılmış mı?
• Beklenen işlem, Kanunda sayılan örneklere benzer nitelikte bir zorunluluk mu, yoksa olağan bir ara işlem mi?
• Belirlenen süre, beklenen işlemin kanuni süresiyle (örneğin bilirkişi için üç ay) orantılı mı?
• Gecikme taraflardan birinin eksikliğinden, örneğin gider avansının yatırılmamasından mı kaynaklanıyor?
• Beklenen işlem tamamlandığında duruşmanın öne alınması mümkün mü?

Kuralın Sınırları: Neyi Düzenlemiyor?

Adli tatile tabi dosyalarda tatil dönemi nedeniyle aralığın üç ayı aşması halinde bunun “zorunlu hal” sayılıp sayılmayacağı ve gerekçe gerekip gerekmediği Kanunda açıkça düzenlenmemiştir; bu nedenle tutanaktaki gerekçenin her durumda kontrol edilmesi yararlıdır. Adli tatilde görülecek dava ve işler (örneğin nafaka, işçilerin açtığı davalar, ihtiyati tedbir ve tespit talepleri) HMK m.103’te ayrıca sayılmıştır; ayrıntılar için adli tatil 2026 yazımıza bakabilirsiniz.

Bölge Adliye Mahkemesinde de Geçerli mi?

HMK m.360/1’e göre istinaf bölümünde aksine hüküm bulunmayan hallerde ilk derece mahkemesinde uygulanan yargılama usulü bölge adliye mahkemesinde de uygulanır. Bu nedenle bölge adliye mahkemesinin duruşma açarak yürüttüğü incelemelerde de, ilk derece mahkemesindeki usule bağlı olarak, duruşmalar arasındaki sürenin üç ay (basit yargılamada bir ay) sınırına uyması gerekir. Bölge adliye mahkemesi HMK m.353’te sayılan hallerde duruşma yapmadan karar verebildiğinden, bu kural daha çok duruşma açılarak yürütülen istinaf incelemelerinde önem taşır.

Taraf Olarak Ne Yapabilirsiniz?

Kanun yaptırım öngörmediği için kuralın etkisi büyük ölçüde tarafların takibine bağlıdır. Aşağıdaki adımlar hem gerekçe denetimini mümkün kılar hem de dosyanın gerçekten hızlanmasını sağlar:

Yargılamanın makul sürede yapılmaması nedeniyle başvurulabilecek yollar makul sürede yargılanma hakkı ve Tazminat Komisyonu yazımızda anlatılmıştır. Tanık, bilirkişi ve uzmanların ses ve görüntü nakli yoluyla dinlenmesi de duruşma aralıklarını kısaltabilecek bir araçtır (HMK m.149/2); bu konuda e-duruşma dönemi yazımıza bakabilirsiniz.

Kısa Aralıkların Öteki Yüzü: Duruşmaya Gelmemenin Sonuçları

Duruşmaların daha sık yapılması, tarafların ve vekillerin takvimi daha dikkatli izlemesini gerektirir. Usulüne uygun davet edilen taraflar duruşmaya gelmez veya davayı takip etmeyeceklerini bildirirse dosya işlemden kaldırılır; taraflardan biri gelirse, gelen tarafın talebiyle yargılamaya diğerinin yokluğunda devam edilir veya dosya işlemden kaldırılır ve geçerli özrü olmadan gelmeyen taraf yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez (HMK m.150/1-2).

Duruşmaya katılımı kolaylaştırmak için taraf veya vekilin talebi üzerine ses ve görüntü nakli yoluyla bulunduğu yerden duruşmaya katılmasına karar verilebilir (HMK m.149/1). 7589 sayılı Kanunla eklenen m.149/4 uyarınca, 31.10.2026’dan itibaren bu yolla katılanlar bakımından ikrar, yemin, davanın geri alınmasına muvafakat, feragat, kabul ve sulh dışındaki hallerde elle atılan imzaya ilişkin hükümler uygulanmayacaktır. Fiilî engel veya güvenlik sebebiyle duruşma, bölge adliye mahkemesi adalet komisyonunun uygun görüşüyle il sınırları içinde başka bir yerde de yapılabilir (HMK m.149/5).

7589 ile HMK’da Yapılan Diğer Değişiklikler

Duruşma aralığı kuralı, aynı Kanunla HMK’da yapılan bir dizi değişiklikle birlikte değerlendirilmelidir. Bunların bir kısmı yargılamanın hızını ve taraf stratejisini doğrudan etkiler:

Belirsiz alacak davasının kaldırılması ve kısmi davada talep artırımının bir defaya ve tahkikatın sonuna kadar sınırlanması, duruşma aralıklarının kısalmasıyla birlikte düşünüldüğünde, bilirkişi raporunun tebliğinden sonra artırım kararının daha kısa bir takvim içinde verilmesi gerekecektir. Bu konular belirsiz alacak davası kaldırıldı mı ve 7589 sayılı Kanun değişiklikler rehberi yazılarımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Örnek Takvim

Aşağıdaki örnekler yalnız kuralın nasıl işlediğini göstermek içindir; gerçek takvim mahkemenin iş yüküne ve dosyadaki işlemlere göre değişir.

Sık Yapılan Hatalar

• Üç aylık kuralın davanın toplam süresini sınırladığını sanmak.
• Basit yargılamaya tabi davalarda da üç ayın geçerli olduğunu düşünmek; bu davalarda sınır bir aydır.
• İşçilik davalarının yeni üç ay kuralına tabi olduğunu sanmak; hizmet ilişkisinden doğan davalar basit yargılamaya tabidir.
• Gerekçesiz uzun bir gün verildiğinde bunu tutanağa geçirtmemek.
• Duruşma gününe karşı ayrıca istinaf yoluna gidilebileceğini düşünmek; ara kararlara karşı ayrı kanun yolu öngörülmemiştir.
• Gecikmenin kendi eksikliğinizden, örneğin gider avansının yatırılmamasından kaynaklandığını gözden kaçırmak.
• Bilirkişi raporu süresini takip etmemek; HMK m.274 rapor süresini sınırlar.
• Kuralın yalnız yeni açılan davalarda uygulanacağını sanmak; usul hükmü olarak derdest davalarda da uygulanır.
• Kısa duruşma aralıklarında talep artırımı ve bilirkişi raporuna itiraz takvimini kaçırmak.

Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?

Hukukçular Evi Ankara olarak davalarımızın duruşma takvimini HMK m.147/3 ve basit yargılamada m.320/3 çerçevesinde izliyor, gerekçesiz uzun aralıklarda talebimizi tutanağa geçirterek öne alma dilekçesi veriyoruz. Bilirkişi süresini, tebligat ve müzekkere dönüşlerini takip ederek aranın uzamasına yol açan işlemleri hızlandırıyor; 7589 sayılı Kanunla değişen talep artırımı, birleştirme ve e-duruşma kurallarına göre dava stratejisini yeniden kuruyoruz. Sistematik gecikmelerde makul sürede yargılanma hakkı kapsamındaki başvuru yollarını da değerlendiriyoruz.

Dava dosyanız, son duruşma tutanağı ve ara kararlarla 0554 648 37 15 numaralı telefondan veya WhatsApp hattımızdan bize ulaşabilirsiniz. 7589 sayılı Kanunla yapılan tüm değişiklikler 7589 sayılı Kanun rehberinde toplu olarak yer alır.

Sıkça Sorulan Sorular

Duruşmalar arası üç ay kuralı nedir?

HMK m.147/3’e göre yazılı yargılama usulüne tabi davalarda iki duruşma arasındaki süre üç aydan uzun olamaz. Hüküm 7589 sayılı Kanunun 21. maddesiyle eklenmiş ve 31.7.2026’da yürürlüğe girmiştir.

Kuralın istisnası var mı?

Evet. İşin niteliği gereği bilirkişi incelemesinin uzaması veya istinabe yoluyla tahkikat yapılması gibi zorunlu hallerde hâkim gerekçesini belirterek daha uzun süre belirleyebilir. Liste örnek niteliğindedir, ancak gerekçe şarttır.

Basit yargılama usulünde süre kaç ay?

Bir ay. HMK m.320/3’e göre basit yargılamada duruşmalar arasındaki süre bir aydan uzun olamaz ve tahkikat, ilk duruşma hariç, kural olarak iki duruşmada tamamlanır. Zorunlu hallerde gerekçe gösterilerek daha uzun süre verilebilir.

İşçilik davalarında üç ay kuralı mı uygulanır?

Hayır. Hizmet ilişkisinden doğan davalar HMK m.316/1-d uyarınca basit yargılamaya tabidir; bu davalarda duruşmalar arası süre zaten bir ayla sınırlıdır (HMK m.320/3).

Kural görülmekte olan davamda da uygulanır mı?

Evet. HMK m.448’e göre usul hükümleri, tamamlanmış işlemleri etkilememek kaydıyla derhal uygulanır ve 7589 sayılı Kanun bu madde için ayrı bir geçiş hükmü öngörmemiştir. 31.7.2026’dan sonra verilen duruşma günleri bu kurala tabidir.

Hâkim üç ayı aşan gün verirse ne yapabilirim?

Tutanakta gerekçe bulunup bulunmadığına bakın, üç aylık sınıra uyulmasını istediğinizi tutanağa geçirtin ve gerekçe yoksa dilekçeyle duruşma gününün öne alınmasını talep edin. Bekleyen bilirkişi, tebligat ve müzekkere işlemlerini de takip edin.

Üç ay aşılırsa karar bozulur mu?

Kanun sürenin aşılmasına özel bir yaptırım veya bozma sebebi bağlamamıştır. Duruşma günü belirleme ara karar niteliğinde olduğundan ayrıca istinaf yolu da öngörülmemiştir (HMK m.341/1).

Davanın toplam süresine bir sınır getirildi mi?

Hayır. Düzenleme yalnızca iki duruşma arasındaki süreyi sınırlar; davanın toplam süresine veya ön inceleme duruşmasının ne zaman yapılacağına ilişkin bir süre öngörmez.

Adli tatil üç aylık süreye dahil mi?

Kanun adli tatil için ayrı bir istisna öngörmemiştir. Adli tatile tabi dosyalarda tatil dönemi nedeniyle aralığın uzaması halinde tutanaktaki gerekçenin kontrol edilmesi gerekir; adli tatil her yıl 20 Temmuz-31 Ağustos arasıdır (HMK m.102).

Kural bölge adliye mahkemesinde de geçerli mi?

HMK m.360/1’e göre istinaf bölümünde aksine hüküm bulunmayan hallerde ilk derece mahkemesindeki yargılama usulü bölge adliye mahkemesinde de uygulanır. Duruşmalı istinaf incelemelerinde de bu sınıra uyulması gerekir.

Ön inceleme ile ilk tahkikat duruşması arasında da üç ay sınırı var mı?

Metin “duruşmalar arasındaki süre” der ve ön inceleme duruşmasını ayrık tutmaz; hüküm, ön inceleme sonrasında tahkikat için yapılan daveti düzenleyen m.147’ye eklendiği için bu aralığın da kapsamda olduğu yorumu güçlüdür. Dava açıldıktan sonra ön inceleme gününün verilmesi için ise azami süre öngörülmemiştir.

Duruşmalar sıklaşınca duruşmaya gidemezsem ne olur?

Usulüne uygun davet edilip gelmezseniz dosya işlemden kaldırılabilir veya karşı tarafın talebiyle yokluğunuzda devam edilebilir. İşlemden kaldırılan dosya üç ay içinde yenilenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m.150). Ses ve görüntü nakli yoluyla katılım talep edilebilir (HMK m.149/1).

Tüketici mahkemesindeki davamda duruşma aralığı ne kadar olabilir?

Tüketici mahkemelerindeki davalar 6502 sayılı Kanunun 73/4. maddesi uyarınca HMK’nın basit yargılama hükümlerine göre yürütülür; bu nedenle duruşmalar arası süre zorunlu haller dışında bir ayı geçemez (HMK m.320/3).

Kural ceza davalarında da uygulanır mı?

Hayır. HMK m.147/3 hukuk yargılamasına ilişkindir; ceza yargılamasında duruşmalar Ceza Muhakemesi Kanununun kendi hükümlerine tabidir.

Ticari davam üç ay kuralına mı, bir ay kuralına mı tabi?

Dava değerine bağlıdır. TTK m.4/2’ye göre değeri bir milyon TL’yi (yeniden değerleme ile artırılmış güncel tutarı) geçmeyen ticari davalarda basit yargılama ve bir aylık sınır, bu tutarı aşan ticari davalarda yazılı yargılama ve üç aylık sınır uygulanır.

Bilirkişi raporu için ne kadar süre verilebilir?

Rapor süresi üç ayı geçemez; bilirkişinin talebi üzerine mahkeme gerekçe göstererek en fazla üç ay daha uzatabilir. Basit yargılamada bu süreler iki aydır (HMK m.274/1).