Trafik Kazası Sonrası Psikolojik Travma Tazminatı: TSSB Maluliyet Sayılır mı?

Trafik kazası dosyalarında en sık atlanan kalem, kırık bir kemik kadar görünür olmayan bir zarardır: kaza sonrası ortaya çıkan psikiyatrik tablo.

Yaygın kanı, psikolojik etkilerin yalnızca manevi tazminatın konusu olduğu yönündedir. Bu eksik bir değerlendirmedir. Kalıcı bir ruhsal araz söz konusuysa bu araz maluliyet oranı doğurur, iş gücü kaybı hesabına girer ve maddi tazminatın bir parçası hâline gelir.

Yani psikolojik travma iki ayrı kanaldan tazminat üretir: kalıcı araz üzerinden maddi, acı ve elem üzerinden manevi. Bu iki kanal birbirinin alternatifi değildir; birlikte talep edilir.

Uygulamada ise maddi kanal neredeyse hiç kullanılmaz. Sebebi basittir: psikiyatrik araz maluliyet raporuna hiç yazılmaz.

İki Ayrı Kanal: Karıştırılmaması Gereken Ayrım

Son iki satır konunun özetidir. Manevi tazminat zorunlu trafik sigortası teminatı dışındadır ve tutarı takdire bağlıdır. Maddi kanal ise sigorta kapsamındadır ve kalıcı araz genç bir mağdurda bulunuyorsa bakiye ömür boyunca hesaplanır.

Psikiyatrik Araz Maluliyet Sayılır mı?

Sayılır. Bedensel zarar kavramı yalnızca fiziksel bütünlüğü değil ruhsal bütünlüğü de kapsar. Maluliyet değerlendirmesinde ruhsal ve davranışsal bozukluklar ayrı bir başlık olarak yer alır ve arazın kalıcı olması hâlinde oran verilir.

Belirleyici olan iki koşuldur:

• İlliyet bağı. Tablonun kazadan kaynaklandığı ortaya konulmalıdır. Kaza öncesine ait bir rahatsızlık varsa, kazanın bu tabloyu ağırlaştırıp ağırlaştırmadığı değerlendirilir.
• Kalıcılık. Tedaviyle geçen geçici bir tablo sürekli maluliyet doğurmaz; ancak tedavi süresi geçici iş göremezlik kalemine girer ve o kalem ayrıca talep edilir.

Geçici tablo da boşa gitmez: iyileşme dönemi boyunca çalışılamayan süre, sürekli maluliyet oranı sıfır olsa dahi ayrı bir tazminat kalemidir.

Hangi yönetmelik uygulanır?

Maluliyet değerlendirmesinde uygulanacak mevzuatı kaza tarihi belirler. Yargıtay kararlarında benimsenen sıralama şöyledir:

Çocuk mağdurlar bakımından Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (ÇÖZGER) hükümleri uygulanır.

Bu tablo pratik bir denetim aracıdır: elinizdeki raporda kaza tarihine uymayan bir yönetmelik esas alınmışsa rapor itiraza açıktır.

Araz Neden Rapora Girmiyor?

Sorunun kaynağı hukuki değil, süreçseldir.

Üçüncü satır kilit noktadır. Sağlık kurulu, arazın ilgilendirdiği her branşta ayrı muayene yapar; ancak yönlendirme yoksa psikiyatri değerlendirmesi hiç yapılmaz. Talep edilmeyen bir muayene kendiliğinden gündeme gelmez.

Bu nedenle rapor talebinde psikiyatrik değerlendirme yapılması açıkça istenmelidir. Bu tek cümle, dosyanın en büyük kalemini kurtarabilir.

Yaralanma Olmadan Psikolojik Zarar

Fiziksel yaralanma bulunmayan kazalarda da psikolojik zarar doğabilir: araç kullanma korkusu, kaza anının tekrarlayan biçimde hatırlanması, uyku ve dikkat sorunları.

Böyle bir durumda manevi tazminat talep edilebilir; bedensel bütünlüğün zedelenmesi kavramı yalnızca fiziksel yaralanmayı ifade etmez. Ancak ispat yükü mağdurdadır ve dayanak olarak psikiyatrik rapor ile tedavi kayıtları gerekir.

Tablo kalıcılık kazanmışsa değerlendirme farklılaşır: bu hâlde yalnızca manevi tazminat değil, maluliyet oranı üzerinden maddi tazminat da gündeme gelir. Fiziksel yaralanmanın bulunmaması, ruhsal arazın kalıcı olmasına engel değildir.

Yakınların Psikolojik Zararı

Zarar yalnızca kazaya doğrudan maruz kalanla sınırlı olmayabilir. Türk Borçlar Kanunu’nun 56. maddesinin ikinci fıkrası, ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde zarar görenin ya da ölenin yakınlarına da manevi tazminata hükmedilebileceğini düzenler.

Bu hükmün dayandığı düşünce şudur: bir yakının bedensel bütünlüğünün ağır biçimde ihlali, duygusal bağ nedeniyle yakının kendi kişilik hakkına yönelmiş bir saldırı sayılır. Talep, ölenin veya yaralananın hakkından türemez; yakının kendi şahsında doğar.

İkinci satır uygulamada sıkça atlanır: mağdur hayatta olduğu için yakınlar talepte bulunmaz. Oysa zarar ağırsa — kalıcı bakıma muhtaçlık, ağır maluliyet — yakınların kendi manevi tazminat hakkı doğar.

Yakınların bu talebi de zorunlu trafik sigortası teminatı dışındadır ve sürücü ile işletene yöneltilir.

İspat: Neyle Kanıtlanır?

İlk iki satır birbirinden farklıdır ve bu fark çoğu dosyada gözden kaçar. Bir psikiyatri polikliniğinden alınan tedavi raporu tablonun varlığını gösterir; ancak maluliyet oranı için yetkili sağlık kurulunun yönetmelik kapsamında yaptığı değerlendirme gerekir. Tedavi raporu tek başına maddi tazminat hesabına esas alınmaz.

Beş Somut Senaryo

Senaryo 1 — Maluliyet raporunda yalnız ortopedik araz var. Kazazede kırık nedeniyle takip edilmiş, psikiyatrik başvuru yapılmamıştır. Rapora itiraz edilerek psikiyatrik değerlendirme talep edilmelidir. Aksi hâlde ruhsal araz hesaba hiç girmez.

Senaryo 2 — Fiziksel yaralanma yok, sürüş korkusu var. Kalıcılık tespit edilmemişse manevi tazminat talep edilir. Tablo kalıcılaşmışsa maluliyet değerlendirmesi de istenmelidir.

Senaryo 3 — Eş ağır malul, hayatta. Yakınların TBK m. 56/2 uyarınca kendi manevi tazminat hakkı doğar. Mağdurun hayatta olması bu hakkı ortadan kaldırmaz.

Senaryo 4 — Sigorta psikolojik zararı reddetti. Manevi tazminat yönünden ret yerindedir; bu kalem zorunlu teminat dışıdır. Ancak maluliyet oranına dayalı maddi talep teminat kapsamındadır ve ayrıca yöneltilmelidir.

Senaryo 5 — Rapor eski yönetmeliğe göre düzenlenmiş. Kaza tarihine uymayan mevzuata dayanan rapor itiraza açıktır; yeniden düzenlenmesi istenmelidir.

Sık Yapılan Beş Hata

1. Psikolojik zararı yalnız manevi tazminat sanmak. Kalıcı araz maluliyet oranı doğurur ve maddi kaleme girer.
2. Rapor talebinde psikiyatriyi belirtmemek. Yönlendirme yoksa kurul bu branşta muayene yapmaz.
3. Tedavi raporunu maluliyet raporu sanmak. Oran için yetkili kurul değerlendirmesi gerekir.
4. Yakınların hakkını ölüm hâline özgü sanmak. Ağır bedensel zararda da yakınların hakkı doğar.
5. Manevi tazminatı sigortaya yöneltmek. Bu kalem zorunlu teminat dışıdır; sürücü ve işletene yöneltilir.

Hesaplama Araçları

Talebinizin büyüklüğü hakkında ön fikir edinmek için aşağıdaki araçları kullanabilirsiniz. Bu araçlar bilgilendirme amaçlıdır ve bilirkişi hesabının yerini tutmaz; nihai tutar rapor ve dosya kapsamına göre belirlenir.

• 🧮 Maluliyet oranı hesaplama (Balthazard bileşik oran) — fiziksel ve ruhsal arazın birlikte bulunduğu hâllerde bileşik oranı gösterir
• 🧮 Trafik kazası tazminatı hesaplama — maluliyet oranı ve gelir üzerinden ön hesap
• 🧮 Geçici iş göremezlik hesaplama — tedavi dönemi kazanç kaybı için
• 🧮 Zamanaşımı hesaplayıcı — uzamış ceza zamanaşımını da dikkate alır

İlgili Rehberler

• Trafik Kazası Tazminat Süreci: Kazadan Ödemeye Adım Adım Rehber
• Maluliyet raporuna itiraz ve Adli Tıp süreci
• Maluliyet raporu bağlayıcı mı?
• Trafik kazasında manevi tazminat (TBK m. 56)
• Kişilik hakkına saldırı ve manevi tazminat
• Maddi tazminat kalemleri (TBK m. 53-54)
• Bakıcı gideri ve geçici iş göremezlik tazminatı
• Tedavi giderlerini kim öder? (KTK m. 98)
• Teminat limiti yetmedi: aşan tazminat kimden alınır?
• Çocuk mağdurlarda tazminat ve ÇÖZGER
• Sigortaya başvuru zorunluluğu (KTK m. 97)
• Araçtaki yolcu ve yakınlar tazminat alabilir mi? (KTK m. 92)

Dayanak Mevzuat

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49, m. 50, m. 54, m. 55, m. 56
• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 90, m. 97, m. 99, m. 109
• Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (RG 20.02.2019, S. 30692)
• Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (ÇÖZGER)
• Maluliyet Tespiti İşlemleri Yönetmeliği

Bu yazı hukuki bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye veya tanı niteliği taşımaz. Kaza sonrası ruhsal zorlanma yaşayan kişilerin bir psikiyatri uzmanına başvurması, hem sağlık hem de dosyanın belgelendirilmesi bakımından önemlidir.

Ruhsal Maluliyet Nasıl Paraya Çevrilir?

Oran belirlendikten sonra hesap, fiziksel maluliyetle aynı mantıkla yürür. Ruhsal arazın ayrı bir hesap yöntemi yoktur; belirlenen oran sürekli iş göremezlik hesabına girer.

Genç yaşta belirlenen kalıcı bir ruhsal araz, bakiye ömür boyunca hesaplandığından tutarı manevi tazminatın çok üzerine çıkabilir. Maddi kanalın ihmal edilmesinin bedeli budur.

Birden fazla araz varsa: oranlar toplanmaz

Kazazedede hem fiziksel hem ruhsal araz bulunuyorsa oranlar doğrudan toplanmaz. Bileşik maluliyet hesabında Balthazard formülü uygulanır: en yüksek oran esas alınır, kalan kapasite üzerinden ikinci oran hesaplanır.

Tablodaki fark küçük görünse de bakiye ömür boyunca hesaplandığında önemli bir tutara karşılık gelir. Bileşik hesabın doğru yapılıp yapılmadığı maluliyet hesaplama aracımızla ön kontrolden geçirilebilir.

Araz Sonradan Ortaya Çıkarsa: Süre İşler mi?

Psikiyatrik tablonun kaza anında değil aylar sonra belirginleşmesi olağandır. Bu durum hak kaybı doğurmaz.

Yaralanmalı kazalar taksirle yaralama suçunu oluşturduğundan ikinci satır çoğu dosyada devreye girer ve süre sanılandan uzun kalır. Ceza davası açılmamış olması da uzamış zamanaşımının uygulanmasını engellemez.

Devam eden bir dosyada araz sonradan ortaya çıkmışsa, tutarı baştan belirlenemeyen talepler için kısmi dava kurgusu kullanılır ve HMK m. 109/4 uyarınca talep artırım hakkı saklı tutulur. Artırım hakkı bir defaya mahsus olduğundan, artırım dilekçesi psikiyatrik değerlendirmeyi de içeren nihai rapor alındıktan sonra verilmelidir.

Talep Dilekçesinde Kurulması Gereken Dört Nokta

1. İki kanalın ayrıştırılması. Dilekçede kalıcı ruhsal araza dayalı maddi talep ile acı ve eleme dayalı manevi talep ayrı kalemler hâlinde gösterilmelidir. Tek kalem hâlinde sunulan talep, manevi tazminat sanılarak sigorta yönünden reddedilebilir.
2. Psikiyatrik değerlendirme istemi. Maluliyet raporu alınmasına ilişkin ara kararda psikiyatri branşında da muayene yapılması açıkça talep edilmelidir.
3. Uygulanacak yönetmeliğin belirtilmesi. Kaza tarihi yazılarak o tarihte yürürlükte olan yönetmeliğin esas alınması istenmelidir.
4. Faiz talebi ve başlangıcı. Talep edilmeyen faize hükmedilmez. 31 Temmuz 2026’dan itibaren bedensel zarara ilişkin tazminatlarda faiz, bilinen dönem için olay tarihinden, bilinemeyen dönem için karar tarihinden işletilir.

Muhatap Ayrımı: Hangi Talep Kime?

Dördüncü ve beşinci satır, psikolojik zarar dosyalarında en sık yapılan usul hatasının kaynağıdır: manevi tazminat sigortaya yöneltildiğinde ret alınır. Bu kalem baştan sürücü ve işletene yöneltilmelidir.

Kaza Sonrası İlk Aylarda Yapılacaklar

Bu dosyalarda hak kaybının büyük kısmı mahkeme aşamasında değil, kazayı izleyen ilk aylarda oluşur. Belgelenmemiş bir tablo sonradan güçlükle ispatlanır.

İkinci satır belirleyicidir. Kazadan aylar sonra yapılan ilk psikiyatrik başvuruda, tablonun kazadan mı yoksa başka bir sebepten mi kaynaklandığı tartışması açılır. Erken başvuru bu tartışmayı büyük ölçüde kapatır.

Karşı Tarafın Tipik Savunmaları

Psikolojik zarar taleplerinde sigortacı ve sorumlular tarafından ileri sürülen savunmalar sınırlı sayıdadır ve her birinin karşılığı bellidir.

Son satır sıkça göz ardı edilir: sürekli maluliyet oranı sıfır çıksa dahi, tedavi ve iyileşme dönemi boyunca çalışılamayan süre ayrı bir tazminat kalemidir ve talep edilebilir.

Çocuk Mağdurlarda Durum

Çocuklarda kaza sonrası ruhsal tablo farklı belirtilerle ortaya çıkabilir ve değerlendirme ayrı mevzuata tabidir. Bu dosyalarda Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (ÇÖZGER) hükümleri uygulanır.

Son satır önemlidir: çocuklarda araz gelişim süreci içinde farklılaşabildiğinden, erken alınan tek bir rapora dayanılarak talebin kapatılması hak kaybı doğurabilir. Bu dosyalarda kısmi dava kurgusu ve artırım hakkının doğru zamanlanması ayrıca önem taşır.

Sıkça Sorulan Sorular

Trafik kazası sonrası psikolojik travma için tazminat alabilir miyim?

Alabilirsiniz. Kalıcı bir ruhsal araz varsa bu araz maluliyet oranı doğurur ve maddi tazminat hesabına girer; ayrıca acı ve elem nedeniyle manevi tazminat talep edilir. İki kalem birlikte istenir.

Psikiyatrik rahatsızlık maluliyet sayılır mı?

Sayılır. Bedensel zarar kavramı ruhsal bütünlüğü de kapsar ve maluliyet değerlendirmesinde ruhsal ve davranışsal bozukluklar ayrı başlık olarak yer alır. Arazın kazadan kaynaklanması ve kalıcı olması aranır.

Fiziksel yaralanmam yok, yine de talepte bulunabilir miyim?

Bulunabilirsiniz. Bedensel bütünlüğün zedelenmesi yalnızca fiziksel yaralanmayı ifade etmez. Tablo kalıcılık kazanmışsa maluliyet değerlendirmesi de istenmelidir. İspat yükü mağdurdadır.

Maluliyet raporumda psikiyatrik değerlendirme yok, ne yapmalıyım?

Rapora itiraz ederek psikiyatrik değerlendirme yapılmasını talep edin. Sağlık kurulu yalnızca yönlendirilen branşlarda muayene yapar; talep edilmeyen değerlendirme kendiliğinden gündeme gelmez.

Psikiyatri polikliniğinden aldığım rapor yeterli mi?

Tablonun varlığını göstermek için değerlidir, ancak maluliyet oranı için yeterli değildir. Oran, yetkili sağlık kurulunun kaza tarihindeki yönetmelik kapsamında yaptığı değerlendirmeyle belirlenir.

Yakınım ağır malul, hayatta. Ben tazminat isteyebilir miyim?

İsteyebilirsiniz. TBK m. 56/2 uyarınca ağır bedensel zarar hâlinde yakınlara da manevi tazminata hükmedilebilir. Bu hak yakının kendi kişilik hakkından doğar; mağdurun hayatta olması engel değildir.

Sigorta psikolojik zarar talebimi reddetti, haklı mı?

Manevi tazminat yönünden ret yerindedir; bu kalem zorunlu trafik sigortası teminatı dışındadır ve sürücü ile işletene yöneltilir. Ancak maluliyet oranına dayalı maddi talep teminat kapsamındadır.

Hangi yönetmeliğe göre değerlendirme yapılır?

Kaza tarihi belirleyicidir. 20.02.2019 sonrasındaki kazalarda Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik uygulanır; çocuklar bakımından ÇÖZGER hükümleri geçerlidir. Kaza tarihine uymayan mevzuata dayanan rapor itiraza açıktır.