Kazayı Yapan Araçtaki Yolcu ve Yakınlar Tazminat Alabilir mi? (KTK m. 92)
01 Eylül 2026

Kazayı Yapan Araçtaki Yolcu ve Yakınlar Tazminat Alabilir mi? (KTK m. 92)

Tek taraflı bir kazada araçta bulunan eş, çocuk veya yolcu hayatını kaybettiğinde ailelere sıkça söylenen bir cümle vardır: “Kaza kendi aracınızla oldu, sigortadan bir şey çıkmaz.” Bu cümle, ölümlü ve ağır yaralamalı dosyalarda en çok hak kaybına yol açan yanlış bilgilerden biridir.

Doğrusu şudur: Karayolları Trafik Kanunu’nun 92. maddesi teminat dışı hâlleri sayarken, işletenin yakınları bakımından yalnızca mallarına gelen zararları kapsam dışı bırakmıştır. Ölüm ve yaralanmaya ilişkin bedensel zararlar bu sınırlamanın dışındadır.

Bu rehber, kimin hangi araçtan tazminat alabileceğini kanun metni, Anayasa Mahkemesi iptalleri ve Yargıtay’ın yerleşik uygulaması üzerinden çözümlemektedir.

KTK m. 92: Teminat Dışı Hâller

Kanun, işletenin sorumlu olduğu ancak sigortacının sorumlu olmadığı hâlleri sayar. Kısaca: bu hâllerde zarar doğar, ancak sigorta ödemez; muhatap doğrudan işleten ve sürücüdür.

BentTeminat dışı bırakılanKapsamı
(a)İşletenin, eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilere karşı talepleriSürücüye ve yardımcılara karşı
(b)İşletenin eşi, usul ve fürûu, evlat edinme ilişkisiyle bağlı olanlar ve birlikte yaşadığı kardeşleriYalnızca mallarına gelen zararlar
(g)Hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleriKusur oranı kadar
(h)Sigortalının sorumluluk riski kapsamında olmayan taleplerTartışmalı
(i)Genel şartlarla tanımlanan teminat içeriği dışında kalan taleplerAnayasa Mahkemesi tarafından iptal edildi

Tablodaki iki satır bu konunun tamamını belirler: (b) bendi ve iptal edilen (i) bendi.

⚖️ Maddenin kilit ifadesi: (b) bendi “mallarına gelen zararlar” der. Kanun koyucu bu bentte bedensel zararlardan hiç söz etmemiştir. Yargıtay uygulaması bu ifadeyi lafzıyla yorumlar: anılan kişilerin mallarına gelen zararlar dışında kalan ölüm ve yaralanmaya ilişkin cismani zararlar, sigortacının sorumluluğu kapsamındadır.

Anayasa Mahkemesi İki Kez İptal Etti

Bu alanın son beş yılı, kanun koyucu ile Anayasa Mahkemesi arasındaki bir gidiş gelişle şekillenmiştir.

TarihGelişme
6704 sayılı Kanunm. 92’ye (g), (h) ve (i) bentleri eklendi; teminat kapsamı genel şartlara bağlandı
17.07.2020AYM E. 2019/40, K. 2020/40 — m. 90’daki genel şartlara atıf ibareleri ve m. 92/1-(i) bendi iptal edildi (RG 09.10.2020, S. 31269)
7327 sayılı Kanunİptalden hemen sonra torba kanunla m. 90 ve 92 yeniden düzenlendi
29.12.2022AYM E. 2021/82 — 7327 sayılı Kanun’un 18. maddesiyle m. 90’ın birinci fıkrasına eklenen ikinci cümle de iptal edildi

İptallerin ortak gerekçesi aynıdır: sigortacının tazminat borcunun kapsamının, kanun yerine idarenin her zaman değiştirebileceği genel şartlara bırakılması kanunilik ilkesine aykırıdır ve gerçek zararın tazminini tehlikeye düşürür.

Pratik sonuç: teminat kapsamı genel şartlarla daraltılamaz. Sigorta şirketinin “genel şartlara göre bu talep kapsam dışı” biçimindeki reddi, dayanağı iptal edilmiş bir hükme dayanıyorsa itiraza açıktır.

Kim, Hangi Araçtan Talep Edebilir?

Aşağıdaki tablo, uygulamada en çok karışan durumları özetler.

Talep sahibiBedensel zarar / destekten yoksun kalmaMal zararı
Araçtaki yolcu (üçüncü kişi)✔ Teminat kapsamında
İşletenin eşi, çocuğu, anne-babası✔ Teminat kapsamında✘ Kapsam dışı
İşletenin birlikte yaşadığı kardeşi
Sürücünün yakınları — m. 92’de sınırlama yok
Ölen sürücünün desteğinden yoksun kalanlar
İşletenin kendisi✘ Sözleşmenin tarafıdır
Kusurlu sürücünün kendisi✘ Kendi kusurundan yararlanamaz

İkinci ve üçüncü satır bu yazının çekirdeğidir. İşletenin eşi ve çocukları, kendi araçlarının zorunlu trafik sigortasından bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir. Kapsam dışı bırakılan yalnızca mal zararlarıdır.

Sürücünün Yakınları: Kanunda Hiç Sınırlama Yok

Sıkça gözden kaçan bir ayrıntı: m. 92, sınırlamayı işletenin yakınları için getirmiştir. Sürücünün yakınları bakımından kanunda herhangi bir sınırlama bulunmaz.

Yargıtay bu boşluğu açık biçimde yorumlamıştır: sigortacının sorumluluğunu sınırlayan 92. maddede araç sürücüsünün aynı derecedeki yakınlarının kapsam dışında kaldığına ilişkin hüküm bulunmadığı gibi, poliçe genel şartlarında da böyle bir sınırlama getirilmemiştir. Bu nedenle sürücünün desteğinden yoksun kalanların üçüncü kişi sıfatıyla zorunlu mali sorumluluk sigortacısından tazminat isteyebilecekleri ilke olarak benimsenmiştir.

⚖️ Tam kusur engel değildir: Yargıtay uygulamasında, işleten veya sürücü kazanın oluşumunda tam kusurlu olsa dahi desteğinden yoksun kalan yakınlarının bu durumdan etkilenmeyeceği kabul edilmektedir. Destekten yoksun kalma tazminatı, ölenden mirasçılara geçen bir hak değil, hak sahiplerinin kendi şahıslarında doğan bağımsız bir haktır. Bu nedenle ölenin kusuru, hak sahiplerine karşı bir savunma olarak ileri sürülemez.

Destek Hakkının Bağımsızlığı Neden Önemli?

Destekten yoksun kalma tazminatının hukuki niteliği, bu dosyaların kaderini belirler.

Bu tazminat bir miras alacağı değildir. Ölenin malvarlığına dahil olup mirasçılara intikal etmez; hak sahiplerinin şahsında, ölüm anında doğar. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 30.11.2005 tarihli, 2005/4-648 E., 2005/691 K. sayılı kararında da vurgulandığı üzere destek kavramı hukuksal bir ilişkiyi değil eylemli bir durumu hedef tutar; hısımlığa veya nafaka hükümlerine dayanmaz.

Bunun iki somut sonucu vardır:

  • Ölenin kusuru hak sahiplerine yansıtılamaz. Tam kusurlu sürücünün eşi ve çocukları, kendi haklarını talep eder.
  • Mirasın reddi hakkı etkilemez. Mirası reddeden yakın da destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir; çünkü bu hak terekeden gelmez.

Uygulamada Karşılaşılan Beş Senaryo

Senaryo 1 — Tek taraflı kazada eş hayatını kaybetti. Aracı kullanan koca, yanındaki eşinin ölümüne sebep olmuştur. Aile “kendi aracımız” diyerek başvuru yapmamıştır. Oysa ölüm bedensel zarardır ve m. 92/b yalnızca mal zararlarını kapsam dışı bırakır. Ölenin desteğinden yoksun kalan çocuklar, kendi araçlarının sigortasından talepte bulunabilir.

Senaryo 2 — Sürücü öldü, aile “kusurluydu” denerek geri çevrildi. Sürücünün yakınları bakımından m. 92’de sınırlama yoktur ve ölenin kusuru hak sahiplerine karşı ileri sürülemez. Ret gerekçesi denetlenmelidir.

Senaryo 3 — Yolcu yaralandı, araç sahibinin akrabası. Yaralanma bedensel zarardır. Akrabalık bağı, mal zararı dışındaki taleplerde kapsam dışılık doğurmaz.

Senaryo 4 — Hem araç hasarı hem yaralanma var. Talep ikiye ayrılmalıdır: bedensel zarar sigortadan istenir, işleten yakınının aracına gelen hasar ise m. 92/b uyarınca kapsam dışıdır ve doğrudan sorumluya yöneltilir.

Senaryo 5 — Sigorta “genel şartlara göre kapsam dışı” diyerek reddetti. Ret yazısında dayanılan hükmün iptal edilip edilmediği kontrol edilmelidir. Teminat kapsamı genel şartlarla daraltılamaz.

“Kendi aracımız, tazminat çıkmaz” denildiyse dosyanızı ücretsiz inceleyelim.

📞 0554 648 37 15
💬 WhatsApp

Süreç: Ne Yapılmalı?

AdımYapılacakNot
1Poliçeyi ve teminat limitini çıkarınKaza tarihindeki limit esas alınır
2Talep türünü ayrıştırınBedensel zarar / mal zararı ayrımı belirleyicidir
3Sigortaya yazılı başvuru yapınKTK m. 97 uyarınca dava şartıdır
4On beş günlük cevap süresini bekleyinRet veya cevapsızlık belgesi saklanmalıdır
5Ret gerekçesini denetleyinİptal edilmiş hükme dayanan ret itiraza açıktır
6Tahkim veya dava yolunu seçinLimit içindeki bedeni zarar tahkime gidebilir

Arabuluculuk şartı

Sigorta şirketine karşı açılacak davalarda ticari davalara ilişkin zorunlu arabuluculuk hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı tartışmalıdır. KTK m. 97 uyarınca yazılı başvuru şartı zaten yerine getirilmişse, ayrıca arabuluculuğa başvurulmasının gerekmeyeceği yönünde mahkeme kararları bulunmaktadır. Buna karşılık sürücü ve işletene karşı açılan davalarda arabuluculuk dava şartı değildir.

Uygulamadaki bu tereddüt nedeniyle, sigortaya karşı açılacak davalarda güncel içtihat durumunun dosya bazında kontrol edilmesi yerinde olur.

Sık Yapılan Beş Hata

  1. “Kendi aracımız” diyerek hiç başvurmamak. Bedensel zararlar m. 92/b kapsamı dışındadır; hak vardır.
  2. Ölenin kusurunu engel saymak. Destekten yoksun kalma hak sahiplerinin şahsında doğar; ölenin kusuru bu hakka karşı ileri sürülemez.
  3. Mal ve beden zararını birlikte talep etmek. İşleten yakınının mal zararı kapsam dışıdır; birlikte istenmesi kısmi ret doğurur.
  4. Genel şartlara dayanan reddi kabul etmek. Teminat kapsamını genel şartlara bırakan hükümler iptal edilmiştir.
  5. Mirası reddettiği için başvurmamak. Bu hak terekeden gelmez; mirası reddeden yakın da talepte bulunabilir.

Teminat Limiti Yetmezse

Zorunlu trafik sigortası poliçe limitiyle sınırlıdır. Ağır maluliyet ve ölümlü dosyalarda limit aşımı kural, istisna değildir.

DurumMuhatap
Limit içinde kalan bedensel zararZorunlu trafik sigortası
Limiti aşan kısımSürücü ve işleten — sınırsız sorumluluk
İMM poliçesi varsaAşan kısım ihtiyari poliçeden
Manevi tazminatSürücü ve işleten — zorunlu teminat dışıdır
İşleten yakınının mal zararıSürücü ve işleten

Aile üyeleri arasında geçen kazalarda son iki satır hassas bir konudur: muhatap çoğu zaman ailenin kendi ferdidir. Bu nedenle talebin hangi kalemde sigortaya, hangi kalemde gerçek kişiye yöneltileceği baştan planlanmalıdır.

İlgili Rehberler

Dayanak Mevzuat ve İçtihat

  • 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 85, m. 90, m. 91, m. 92, m. 97, m. 99
  • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 53, m. 55
  • Anayasa Mahkemesi E. 2019/40, K. 2020/40, T. 17.07.2020 (RG 09.10.2020, S. 31269)
  • Anayasa Mahkemesi E. 2021/82, T. 29.12.2022
  • Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2005/4-648 E., 2005/691 K., T. 30.11.2005

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Teminat kapsamı poliçe ve kaza tarihine göre değişebileceğinden, somut dosyanın belgeler üzerinden değerlendirilmesi gerekir.

Neden Bu Kadar Çok Aile Hakkını Kaybediyor?

Bu konudaki hak kaybının sebebi hukuki karmaşıklık değil, üç yaygın yanlış bilgidir.

Yanlış bilgiDoğrusu
“Kendi aracımızdan tazminat çıkmaz”Bedensel zararlar teminat kapsamındadır; kapsam dışı olan yalnızca mal zararlarıdır
“Kusurlu olan bizim yakınımızdı, hak doğmaz”Destek hakkı hak sahiplerinin şahsında doğar; ölenin kusuru yansıtılamaz
“Sigorta reddetti, iş bitti”Ret gerekçesi denetlenebilir; iptal edilmiş hükme dayanan ret geçersizdir

Üçünün ortak sonucu aynıdır: aile hiç başvuru yapmaz, süre işler ve dosya sessizce kapanır. Oysa kazada yaralanma veya ölüm varsa uzamış ceza zamanaşımı uygulanır ve süre yıllarca açık kalır.

İşleten Kimdir? Kapsamı Belirleyen Soru

Teminat dışılık tartışması “işletenin yakını” kavramına dayandığından, önce işletenin kim olduğu belirlenmelidir. İşleten sıfatı, araç malikiyle her zaman örtüşmez.

DurumİşletenYakınlar bakımından sonuç
Araç babanın, oğlu kullanıyorBabaBabanın yakınları için m. 92/b mal zararında işler
Araç şirketin, çalışan kullanıyorŞirketÇalışanın yakınları üçüncü kişidir
Uzun süreli kiralamaFiilî hâkimiyeti elinde tutanKiracının yakınları bakımından değerlendirilir
Noter satışı yapılmış, tescil devredilmemişFiilî durum incelenirTescil kaydı karine oluşturur, aksi ispatlanabilir
Araç çalınmışMalik kural olarak sorumlu değildirGüvence Hesabı gündeme gelebilir

İkinci satır özellikle değerlidir: şirket aracıyla kaza yapan çalışanın ölümü hâlinde, çalışanın yakınları işletenin yakını sayılmaz. Bu dosyalarda m. 92/b tartışması hiç doğmaz.

Talep Dilekçesinde Kurulması Gereken Dört Nokta

  1. Talebin bedensel zarara ilişkin olduğu. Dilekçede talebin ölüm veya yaralanmadan doğan cismani zarara ilişkin olduğu açıkça belirtilmeli, m. 92/b’nin yalnızca mal zararlarını kapsadığı vurgulanmalıdır.
  2. Destek hakkının bağımsız niteliği. Destekten yoksun kalma tazminatının miras yoluyla geçmediği, hak sahiplerinin şahsında doğduğu ve ölenin kusurunun bu hakka karşı ileri sürülemeyeceği yazılmalıdır.
  3. Genel şartlara dayanan sınırlamanın geçersizliği. Teminat kapsamını genel şartlara bırakan hükümlerin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildiği belirtilmelidir.
  4. Faiz talebi ve başlangıcı. Talep edilmeyen faize hükmedilmez. 31 Temmuz 2026’dan itibaren bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatlarında faiz, bilinen dönem için olay tarihinden, bilinemeyen dönem için karar tarihinden işletilir.

Ayrıca tutarı baştan belirlenemeyen taleplerde kısmi dava kurgusu kullanılmalı ve HMK m. 109/4 uyarınca talep artırım hakkı saklı tutulmalıdır; artırım hakkı tek kullanımlık olduğundan artırım dilekçesi bilirkişi raporundan sonra verilmelidir.

Yolcu Kimdir? Türüne Göre Değişen Haklar

Başlıktaki “yolcu” tek bir hukuki kategori değildir. Yolcunun sıfatı, hem hangi teminattan yararlanacağını hem de indirim tartışmasının açılıp açılmayacağını belirler.

Yolcu türüYararlanılabilecek teminatİndirim tartışması
Ücretli yolcu (ticari taşıma)ZMSS + Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza SigortasıYok
Hatır yolcusu (bedelsiz)ZMSSHatır indirimi gündeme gelir
Aile ferdi olan yolcuZMSS — bedensel zararKural olarak yok
Servis aracındaki yolcuZMSS + varsa ferdi kazaYok
Kasada veya uygunsuz yerde taşınan yolcuZMSSMüterafik kusur indirimi
Emniyet kemeri takmayan yolcuZMSSNedensellik kurulursa indirim

İkinci satır sıkça yanlış anlaşılır: hatır taşıması tazminat hakkını ortadan kaldırmaz, KTK m. 87 uyarınca hakkaniyete uygun bir indirim sebebi oluşturur. Ayrıca hatır ilişkisinin varlığını ispat yükü, indirimi isteyen tarafa aittir.

Son iki satırda ise indirim otomatik değildir. Emniyet kemeri veya uygunsuz taşınma gibi hâllerde indirim yapılabilmesi için, bu davranışın zararın meydana gelmesine veya artmasına fiilen katkısının bilirkişi incelemesiyle ortaya konulması gerekir. Soyut ihlal tespiti tek başına indirim sebebi değildir.

Ticari Taşımada İkinci Bir Teminat Katmanı

Otobüs, minibüs ve servis gibi yolcu taşımacılığı yapılan araçlarda zorunlu trafik sigortasının yanında Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası bulunur. Bu iki teminat birbirinin alternatifi değildir; ayrı ayrı talep edilebilir.

ÖlçütZorunlu trafik sigortasıKoltuk ferdi kaza sigortası
DayanağıSorumluluk sigortasıKaza sigortası
Kusur aranır mı?İşletenin sorumluluğu aranırAranmaz
Ödeme biçimiGerçek zarar hesabıMaktu teminat tutarı
Diğerinden mahsupBirbirinden mahsup edilmez

Uygulamada en sık atlanan nokta budur: ticari araç yolcusu, trafik sigortasından gerçek zararını isterken koltuk ferdi kaza sigortasından ayrıca maktu teminatı talep edebilir. Kusur bulunmasa dahi ikinci teminat işler.

Başvuruda Sunulması Gereken Belgeler

BelgeNeredenZorunluluk
Kaza tespit tutanağıEmniyet / jandarmaZorunlu
Ölüm belgesi veya epikrizHastane / nüfusZorunlu
Veraset ilamı veya nüfus kayıt örneğiNoter / mahkeme / nüfusÖlümlü dosyada
Maluliyet raporuYetkili sağlık kuruluşuYaralanmalı dosyada
Gelir belgesi veya SGK hizmet dökümüİşveren / SGKHesap için
Poliçe örneğiSigorta şirketiZorunlu
Banka hesap bilgisiHak sahibiÖdeme için

Gelir belgesi sunulamadığında talep düşmez; ispat edilemeyen dönem için asgari ücret karinesi uygulanır ve hesap brüt asgari ücret üzerinden yapılır.

Süre: Ne Kadar Zamanınız Var?

Bu dosyalarda süre çoğu zaman sanılandan uzundur.

DurumSüre
Genel kural (KTK m. 109/1)Zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde 10 yıl
Fiil suç oluşturuyorsa (m. 109/2)Ceza zamanaşımı uygulanır
Taksirle ölümUzamış süre — yıllarca açık kalır
Rücu talepleriÖdeme tarihinden itibaren 2 yıl

Ölümlü ve yaralamalı kazalar taksirle öldürme veya taksirle yaralama suçunu oluşturduğundan, ikinci satır neredeyse her dosyada uygulanır. Yıllar önce kapandığı sanılan dosyalar bu nedenle sıklıkla hâlâ açıktır. Ayrıca ceza davası açılmamış olması uzamış zamanaşımının uygulanmasını engellemez.

Sıkça Sorulan Sorular

Kendi aracımızın sigortasından tazminat alabilir miyiz?

Bedensel zararlar bakımından evet. KTK m. 92/b yalnızca işletenin eşi, usul ve fürûu ile birlikte yaşadığı kardeşlerinin mallarına gelen zararları teminat dışı bırakır; ölüm ve yaralanmaya ilişkin cismani zararlar sigortacının sorumluluğu kapsamındadır.

Sürücü tam kusurluysa yakınları tazminat alabilir mi?

Alabilir. Destekten yoksun kalma tazminatı hak sahiplerinin şahsında doğan bağımsız bir haktır; ölenin kusuru bu hakka karşı savunma olarak ileri sürülemez. Yargıtay uygulaması bu yöndedir.

Sürücünün yakınları da kapsam dışı mı?

Hayır. KTK m. 92’de sürücünün yakınları bakımından bir sınırlama bulunmaz; poliçe genel şartlarında da böyle bir sınırlama getirilmemiştir. Sürücünün desteğinden yoksun kalanlar üçüncü kişi sıfatıyla talepte bulunabilir.

Sigorta ‘genel şartlara göre kapsam dışı’ diyerek reddetti, ne yapmalıyım?

Ret gerekçesini denetletin. Anayasa Mahkemesi, teminat kapsamını genel şartlara bırakan hükümleri iki kez iptal etmiştir; iptal edilmiş bir hükme dayanan ret itiraza açıktır.

Mirası reddettim, yine de tazminat isteyebilir miyim?

Evet. Destekten yoksun kalma tazminatı bir miras alacağı değildir; ölenin malvarlığına dahil olmaz ve hak sahiplerinin şahsında doğar. Mirası reddeden yakın da talepte bulunabilir.

Aracımıza gelen hasarı da sigortadan isteyebilir miyiz?

İşletenin yakınları bakımından hayır. KTK m. 92/b mal zararlarını açıkça teminat dışı bırakmıştır; bu talep doğrudan sürücü ve işletene yöneltilir.

Yolcu olarak yaralandım, araç sahibi akrabam. Hakkım var mı?

Yaralanma bedensel zarardır ve teminat kapsamındadır. Akrabalık bağı, mal zararı dışındaki taleplerde kapsam dışılık doğurmaz.

Teminat limiti yetmezse ne olur?

Limiti aşan kısım için muhatap sürücü ve işletendir; sorumlulukları sınırsızdır. Kusurlu tarafın İhtiyari Mali Mesuliyet poliçesi varsa aşan kısım bu teminattan da karşılanabilir.


Post by Av. Fatma Öztürk