Trafik kazalarında ağır yaralananların önemli bir bölümü, bir arkadaşının, akrabasının, komşusunun veya iş arkadaşının aracında hiçbir ücret ödemeden yolculuk eden kişilerdir. Konsere birlikte gidilen bir arkadaş, okuldan eve bırakılan bir sınıf arkadaşı, yolda el kaldırıp araca alınan bir tanıdık veya tatile birlikte çıkılan bir komşu, kaza hâlinde çoğu zaman hem ağır bir yaralanmayla hem de hukuki bir ikilemle karşı karşıya kalır: Beni iyi niyetle aracına alan kişiye veya onun sigortasına karşı tazminat talep edebilir miyim? Tazminatım tam mı ödenir, yoksa indirim mi yapılır?
Bu durum hukukta “hatır taşıması” olarak adlandırılır ve Karayolları Trafik Kanunu’nun 87. maddesinde özel olarak düzenlenmiştir. Yargıtay uygulamasında hatır taşıması, tazminatın tamamen ortadan kalkmasına değil, hakkaniyet gereği belirli bir indirime yol açar. Bu rehberde hatır taşımasının şartlarını, hangi hâllerde hatır taşımasından söz edilemeyeceğini, indirimin dayanağını ve kapsamını, zorunlu trafik sigortasının durumunu, emniyet kemeri takmama veya alkollü sürücünün aracına binme gibi yolcunun kendi davranışlarının etkisini ve örnek hesapları kanun metinleri üzerinden anlatıyoruz. Dosyanızı değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.
Beş cümlede özet
- KTK m.87/1 uyarınca yaralanan veya ölen kişi hatır için karşılıksız taşınmakta ise veya motorlu araç ona hatır için karşılıksız verilmişse, işletenin veya araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibinin sorumluluğu genel hükümlere tabidir.
- Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında hatır taşıması tazminatı ortadan kaldırmaz; TBK m.51 uyarınca hâkim, durumun gereğini göz önüne alarak tazminattan hakkaniyet indirimi yapar ve bu indirim hatır için taşınan kişinin kendi ölüm veya yaralanmasından doğan zararlar hakkında uygulanır.
- Taşımada işletenin veya sürücünün bir çıkarı ya da yararı varsa hatır taşımasından söz edilmez; Yargıtay 17. Hukuk Dairesine göre yakın akrabalar arasındaki taşımada da hatır taşıması bulunmaz ve indirim yapılamaz; ücretli taşıma, işveren servisi ve iş amacıyla yolculuk da bu kapsamda değerlendirilir.
- Hatır yolcusu, kazada kendi bindiği aracın sürücüsü tamamen kusurlu olsa bile o aracın zorunlu trafik sigortasına, işletenine ve sürücüsüne, karşı araç da kusurluysa onun sigortasına ve işletenine başvurabilir; hatır indirimi yalnızca kendisini hatır için taşıyan tarafa karşı ileri sürülebilir.
- Emniyet kemeri takmamak veya alkollü olduğunu bildiği sürücünün aracına binmek, hatır indiriminden ayrı olarak TBK m.52 uyarınca müterafik kusur indirimine yol açabilir; her iki indirim de somut olayın koşullarına göre gerekçelendirilmelidir.
Hatır taşıması nedir? KTK m.87
Karayolları Trafik Kanunu m.87/1 şöyledir: “Yaralanan veya ölen kişi, hatır için karşılıksız taşınmakta ise veya motorlu araç, yaralanan veya ölen kişiye hatır için karşılıksız verilmiş bulunuyorsa, işletenin veya araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibinin sorumluluğu ve motorlu aracın maliki ile işleteni arasındaki ilişkide araca gelen zararlardan dolayı sorumluluk, genel hükümlere tabidir.” Maddenin ikinci fıkrası, zarar görenin beraberinde bulunan bagaj ve benzeri eşya dışında araçta taşınan eşyanın uğradığı zararlardan dolayı işletenin sorumluluğunun da genel hükümlere tabi olduğunu belirtir.
Hatır taşımasından söz edilebilmesi için üç unsur birlikte aranır: kişinin bir motorlu araçla taşınması veya aracın ona kullandırılması, taşımanın veya kullandırmanın karşılıksız olması ve taşıma sırasında taşınan ya da aracı kullanan kişinin yaralanması veya ölmesi. Karşılıksızlık, taşıyanın kendisine veya bir başkasına maddi ya da manevi bir menfaat sağlamaması anlamına gelir. Arkadaşlarını gezmeye götüren, bir tanıdığını hastaneye bırakan veya komşusunu şehir merkezine götüren sürücü kural olarak hatır için taşıma yapar. Buna karşılık Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin yerleşik kararlarına göre yakın akrabalar arasındaki taşımada hatır taşımasından söz edilemez. Motorlu araç dışındaki taşıtlarda, yani bisiklet ve elektrikli skuterlerde ise sürücünün sorumluluğu zaten KTK m.103 uyarınca genel hükümlere tabi olduğundan ayrı bir değerlendirme yapılır; bunun için elektrikli scooter ve bisiklet kazasında maluliyet tazminatı yazımıza bakabilirsiniz.
Hatır taşımasının unsurları
| Unsur | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Motorlu araçla taşıma veya aracı kullandırma | Taşınan kişi yolcu olarak araçtadır ya da araç ona verilmiştir | Arkadaşın aracında yolculuk; aracın bir akrabaya ödünç verilmesi |
| Karşılıksızlık | Taşıyanın maddi veya manevi bir menfaati yoktur | Ücretsiz bırakma, gezmeye götürme |
| Yaralanma veya ölüm | Zarar, taşınan kişinin bedensel bütünlüğüne ilişkindir | Kaza sonucu kalıcı maluliyet |
| Sonuç | İşletenin sorumluluğu genel hükümlere tabi olur | Tazminattan hakkaniyet indirimi (TBK m.51) |
Hangi durumlarda hatır taşımasından söz edilemez?
Yargıtay kararlarında, taşımada işletenin veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin bir çıkarı veya yararının bulunması hâlinde hatır taşımasından söz edilemeyeceği vurgulanır. Bu nedenle ücret karşılığı yapılan taksi, dolmuş, otobüs ve servis taşımaları hatır taşıması değildir; bu yolcular için taşıma sözleşmesi ve koltuk ferdi kaza sigortası ayrıca gündeme gelir. İşverenin çalışanını işe götürüp getirmesi, bir işin görülmesi için birlikte yolculuk yapılması veya taşıyanın taşıdığı kişiden bir hizmet ya da yarar beklemesi de karşılıksızlık unsurunu ortadan kaldırabilir.
Uygulamada en çok tartışılan durumlardan biri yol masraflarına katılmadır. Yolcunun yakıt veya otoyol ücretine katkıda bulunması, taşımanın karşılıksız olup olmadığı yönünden somut olayın koşullarına göre değerlendirilir; katkının niteliği ve miktarı, taşımanın gerçek bir karşılık içerip içermediğini belirler. Hatır taşıması iddiasını ileri süren taraf, karşılıksızlık unsurunu da ortaya koymalıdır. Mağdur açısından menfaat ilişkisinin tanıklar, mesajlaşmalar veya iş ilişkisini gösteren belgelerle ispatı, indirimin önlenmesinde belirleyici olabilir. İşe gidiş ve dönüşte yaşanan kazalar için trafik kazası aynı zamanda iş kazası mı? ve toplu taşıma yolcuları için koltuk ferdi kaza sigortası tazminat talebi dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Hatır taşıması olan ve olmayan durumlar
| Durum | Hatır taşıması mı? | Değerlendirme |
|---|---|---|
| Arkadaşları gezmeye götürme | Kural olarak evet | Karşılıksız ve menfaatsiz taşıma |
| Eşi, çocuğu, anne babayı veya yakın akrabayı taşıma | Hayır | Yargıtay 17. HD: yakın akrabalar arasında hatır taşıması yok; indirim yapılamaz |
| Taksi, dolmuş, otobüs yolculuğu | Hayır | Ücretli taşıma; koltuk sigortası da gündeme gelir |
| İşverenin servis aracı veya işçiyi işe götürme | Kural olarak hayır | İşverenin menfaati; iş kazası değerlendirmesi |
| Bir iş için birlikte seyahat | Kural olarak hayır | Taşıyanın veya işverenin yararı |
| Yakıt veya otoyol masrafına katılma | Somut olaya göre | Katkının niteliği ve miktarı belirleyici |
| Aracın bir tanıdığa ödünç verilmesi | Evet (KTK m.87/1) | Araç karşılıksız verilmişse aracı kullananın zararları |
Arkadaşınızın veya yakınınızın aracında yolcuyken yaralandıysanız, hatır taşıması indiriminin uygulanıp uygulanmayacağını ve tazminatın kimlerden isteneceğini birlikte değerlendirelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Hatır taşıması indirimi: TBK m.51
KTK m.87’nin sorumluluğu genel hükümlere yönlendirmesiyle birlikte, tazminatın belirlenmesinde Türk Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır. TBK m.51’e göre hâkim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler. Yargıtay’ın yerleşik kararlarında, hatır için karşılıksız yolcu taşıma veya aracı kullandırma hâlinde bu hüküm uyarınca tazminattan uygun bir hakkaniyet indirimi yapılması benimsenmiştir. Hatır taşıması indirimi, bizzat hatır için taşınan kişinin ölmesi veya yaralanmasına ilişkin zararlar hakkında uygulanır. Hâkim tazminattan mutlaka indirim yapmak zorunda değildir; ancak indirim yapsa da yapmasa da bunun gerekçesini kararında tartışmalıdır.
İndirim oranı kanunda belirlenmiş değildir; hâkimin takdirine bağlıdır ve gerekçelendirilmelidir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin yerleşik uygulamasında hatır taşıması indirimi genellikle %20 oranında kabul edilmekte, daha yüksek oranlar bozma sebebi yapılabilmektedir; örneğin bir kararda %25 oranındaki indirim yüksek bulunmuştur. Bununla birlikte bu oran otomatik bir kural değildir. TBK m.51’in açıkça kusurun ağırlığını ölçüt olarak göstermesi karşısında, sürücünün aşırı hız, kırmızı ışık ihlali veya alkollü araç kullanma gibi ağır kusurunun bulunduğu dosyalarda indirimin azaltılması veya hiç yapılmaması gerektiği ileri sürülebilir. Hatır indirimini öngörmeyen ya da gerekçesini göstermeyen kararlar kanun yolunda tartışma konusu olur. Kaza tarihinde 30 yaşında olan, net asgari ücretle çalışan bir erkek yolcunun, arkadaşının tam kusuruyla %20 kalıcı maluliyete uğradığını varsayalım; indirimsiz kalıcı maluliyet tazminatı yaklaşık 2.995.094 TL iken, %20 hatır indirimiyle yaklaşık 2.396.075 TL olur.
Hatır indirimi kimlere karşı ileri sürülebilir?
Hatır indirimi, hatır ilişkisinin tarafı olan işleten ve sürücü ile onların sorumluluğunu teminat altına alan zorunlu trafik sigortacısı bakımından gündeme gelir. Zorunlu trafik sigortası bir sorumluluk sigortası olduğundan, sigortacının sorumluluğu sigortalı işletenin sorumluluğu ile sınırlıdır; bu nedenle işletenin sorumluluğunda yapılan hakkaniyet indirimi sigortacıya karşı talepte de dikkate alınır. Buna karşılık kazaya karışan diğer aracın işleteni ve sürücüsü ile hatır yolcusu arasında hatır ilişkisi bulunmadığından, karşı araç tarafına karşı hatır indirimi ileri sürülemez.
Bu ayrım uygulamada önemli sonuçlar doğurur. İki aracın çarpıştığı ve her iki sürücünün de kusurlu olduğu bir kazada, hatır yolcusu kendi bindiği aracın tarafından hatır indirimiyle tazminat alırken, karşı aracın sigortacısı, işleteni ve sürücüsünden indirim olmaksızın talepte bulunabilir. KTK m.88 uyarınca birden fazla motorlu aracın karıştığı kazalarda işletenler zarar görene karşı müteselsilen sorumlu olduğundan, mağdurun talebini karşı araç tarafına yöneltmesi stratejik olarak avantaj sağlayabilir. Kendi bindiği aracın sürücüsü tamamen kusurlu olsa bile, hatır yolcusu o aracın zorunlu trafik sigortasına başvurabilir; araçtaki yolcunun hakları için kazayı yapan araçtaki yolcu ve yakınlar tazminat alabilir mi? yazımıza bakabilirsiniz. Birden fazla aracın karıştığı kazalarda müteselsil sorumluluk ve poliçelerin birlikte kullanılması için zincirleme kazada müteselsil sorumluluk rehberimize bakabilirsiniz.
Hatır yolcusunun talep yöneltebileceği taraflar
| Muhatap | Hatır indirimi | Dayanak | Not |
|---|---|---|---|
| Bindiği aracın işleteni | Uygulanabilir | KTK m.87; TBK m.51 | Genel hükümlere tabi sorumluluk |
| Bindiği aracın sürücüsü | Uygulanabilir | TBK m.49, 51 | Kusur sorumluluğu |
| Bindiği aracın ZMSS sigortacısı | Uygulanabilir | KTK m.91, 97 | Sigortalının sorumluluğu ile sınırlı |
| Karşı aracın işleteni ve sürücüsü | Uygulanamaz | KTK m.85, 88; TBK m.49 | Hatır ilişkisi yok |
| Karşı aracın ZMSS sigortacısı | Uygulanamaz | KTK m.91, 97 | Kusur oranı ve limit gözetilir |
| Koltuk veya ferdi kaza sigortacısı | Uygulanmaz | Poliçe genel şartları | Meblağ sigortası; sözleşmeye göre |
Yolcunun kendi davranışı: emniyet kemeri ve alkollü sürücü
Hatır indiriminden ayrı olarak, yolcunun kendi davranışları da tazminatı etkileyebilir. TBK m.52 uyarınca zarar gören, zarara yol açan fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuşsa, hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir. Hatır yolcusu dosyalarında en sık ileri sürülen iki müterafik kusur gerekçesi, emniyet kemeri takılmaması ve sürücünün alkollü olduğunu bilerek araca binilmesidir. 7574 sayılı Kanun’la emniyet kemeri ve diğer koruyucu sistemlerin usulüne uygun kullanılması zorunluluğu da yeniden düzenlenmiştir.
Emniyet kemeri takılmaması, ancak yaralanmanın ağırlaşmasıyla illiyet bağı bulunduğu ölçüde indirim sebebi olabilir; bu illiyetin bilirkişi incelemesiyle ortaya konulması gerekir. Sürücünün alkollü olduğunu bilerek veya bilmesi gerekerek araca binen yolcu bakımından da tehlikeyi kabullenme gerekçesiyle indirim tartışılır. Yukarıdaki örnekte hatır indirimine ek olarak emniyet kemeri takılmaması nedeniyle %10 müterafik kusur indirimi yapılırsa tazminat yaklaşık 2.156.468 TL olur. İki indirimin aynı gerekçeyi iki kez cezalandıracak şekilde uygulanmaması, her birinin ayrı ve somut gerekçeye dayanması gerekir. Müterafik kusur için müterafik kusur indirimi yazımıza bakabilirsiniz. Sigortacının alkol veya ehliyetsizlik gerekçesiyle ödemeden kaçınamayacağı ve sonradan işletene rücu şartları için alkollü veya ehliyetsiz sürücüde sigortanın ödemesi ve rücu yazımıza bakabilirsiniz.
Hatır yolcusunda indirimlerin etkisi (30 yaş, erkek, %20 maluliyet, sürücü tam kusurlu, varsayımsal)
| Senaryo | İndirim | Kalıcı maluliyet tazminatı |
|---|---|---|
| İndirim yok (menfaat ilişkisi var veya karşı araç tarafına talep) | — | 2.995.094 TL |
| Hatır taşıması indirimi | %20 (TBK m.51) | 2.396.075 TL |
| Hatır indirimi ve emniyet kemeri takılmaması | %20 + %10 (TBK m.51, 52) | 2.156.468 TL |
Genel hükümlere yollamanın anlamı
KTK m.85, motorlu aracın işletilmesinden doğan zararlarda işletenin sorumluluğunu kusura dayanmayan ağırlaştırılmış bir sorumluluk olarak düzenler; işleten ancak KTK m.86’daki kurtuluş kanıtlarıyla sorumluluktan kurtulabilir. KTK m.87 ise hatır taşımasında bu özel rejimin yerine genel hükümlerin uygulanacağını belirtir. Genel hükümlere yollamanın işletenin sorumluluğunu tamamen kusur sorumluluğuna dönüştürüp dönüştürmediği doktrinde tartışmalıdır. Bir görüşe göre hatır taşımasında işleten ancak kendi kusuru veya TBK m.66’daki adam çalıştıranın sorumluluğu gibi genel hükümlerdeki sorumluluk sebeplerinden biri varsa sorumlu tutulabilir.
Yargıtay uygulamasında ise hatır yolcusunun zararı işleten, sürücü ve sigortacıdan istenmekte, hatır ilişkisi tazminatın belirlenmesi aşamasında TBK m.51 kapsamında hakkaniyet indirimi olarak dikkate alınmaktadır. Sürücünün kusurlu olduğu çoğu dosyada bu tartışma sonucu değiştirmez; çünkü kusurlu sürücü TBK m.49 uyarınca, aracı kullanan işletenin çalışanı veya temsilcisi ise işleten de genel hükümler uyarınca sorumludur. Sürücünün kusursuz olduğu, kazanın tamamen karşı aracın veya üçüncü kişinin kusurundan kaynaklandığı dosyalarda ise hatır yolcusunun talebini kusurlu karşı taraf ve onun sigortacısına yöneltmesi gerekir.
KTK m.85 ile KTK m.87 rejimlerinin karşılaştırılması
| Konu | Ücretli veya menfaatli taşıma (KTK m.85) | Hatır taşıması (KTK m.87) |
|---|---|---|
| Sorumluluğun niteliği | Kusura dayanmayan işleten sorumluluğu | Genel hükümler |
| Kurtuluş imkânı | KTK m.86’daki kurtuluş kanıtları | Genel hükümlerdeki sorumluluk şartları |
| Tazminatın belirlenmesi | TBK m.51-52 | TBK m.51 uyarınca hakkaniyet indirimi dahil |
| Sigortacının durumu | İşletenin sorumluluğu kadar, limit içinde | İndirimli sorumluluk kadar, limit içinde |
| Karşı araç tarafına talep | Etkilenmez | Etkilenmez; indirim uygulanmaz |
Sigorta ve limit bakımından hatır yolcusu
Zorunlu trafik sigortası, işletenin KTK kapsamındaki sorumluluğunu teminat altına alır ve araçtaki yolcuların bedensel zararları kural olarak bu teminatın kapsamındadır. KTK m.97 uyarınca hatır yolcusu da dava açmadan önce sigortacıya yazılı başvuru yapmalıdır. Sigortacı, hatır taşıması iddiasını çoğu zaman ödeme teklifinde bir indirim gerekçesi olarak ileri sürer; bu nedenle teklifin hesap dökümü, indirim oranı ve gerekçesi yazılı olarak istenmelidir. KTK m.92’de sayılan kapsam dışı hâller ise ayrıca değerlendirilmelidir.
Poliçe limiti yetmediği ağır maluliyet dosyalarında limiti aşan kısım için işleten, sürücü ve varsa ihtiyari mali mesuliyet sigortacısı sorumlu tutulabilir; aynı kazada birden fazla mağdur varsa limit KTK m.96 uyarınca garameten paylaştırılır. Hatır yolcusunun aynı zamanda bir koltuk ferdi kaza sigortası veya kendi adına ferdi kaza sigortası varsa, bu meblağ sigortasından yapılan ödemeler trafik tazminatından ayrı olarak alınabilir. Bu konular için trafik kazası tazminatı için sigortaya başvuru, trafik sigortası limitini aşan tazminat, çoklu mağdurlu kazada garame ve ferdi kaza sigortasından sakatlık tazminatı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Aracı ödünç alan kişi ve akraba taşıması
KTK m.87/1 yalnızca yolcu taşımasını değil, motorlu aracın yaralanan veya ölen kişiye hatır için karşılıksız verilmesini de kapsar. Aracını bir arkadaşına veya akrabasına ödünç veren işleten ile aracı kullanırken yaralanan kişi arasındaki ilişkide de sorumluluk genel hükümlere tabidir. Aynı fıkra, motorlu aracın maliki ile işleteni arasındaki ilişkide araca gelen zararlardan doğan sorumluluğu da genel hükümlere bağlar. Aracı kullanan kişinin kendi kusuru ağırsa, genel hükümler çerçevesinde tazminat talebi önemli ölçüde sınırlanabilir.
Aile içi taşımalar bakımından Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin yerleşik yaklaşımı mağdur lehinedir: yakın akrabalar arasında taşımanın bir hatır ilişkisi değil, ahlaki bir görevin ve aile bireylerinin birbirlerine karşı zımni yükümlülüğünün ifası olduğu kabul edilir; bu nedenle eşin, çocukların, anne ve babanın taşınmasında hatır taşımasından söz edilemez ve hakkaniyet indirimi yapılamaz. Daire, kararlarında kuzen ve ablanın eşi gibi akrabalık ilişkilerinde de hatır taşıması bulunmadığını kabul etmiştir. Akrabalığın hangi derecede bu sonucu doğuracağı somut ilişkinin yakınlığına göre değerlendirilir. Sürücünün kendi yakınına karşı sorumluluğu ile zorunlu trafik sigortasının kapsamı ise ayrı konulardır; sürücü aynı zamanda kendi maluliyeti için talepte bulunuyorsa kusur oranının etkisi de dikkate alınmalıdır. Bu konular için kusurlu sürücü kendi maluliyeti için tazminat alabilir mi?, kazayı yapan araçtaki yolcu ve yakınların hakları ve soru-cevap biçiminde özet için hatır için bedelsiz bindim ve kaza oldu: tazminatım etkilenir mi? yazılarımıza bakabilirsiniz.
Manevi tazminat, zamanaşımı ve ceza dosyası
Hatır yolcusu TBK m.56 uyarınca manevi tazminat da isteyebilir; manevi tazminat zorunlu trafik sigortası teminatı dışında olduğundan işleten ve sürücüye yöneltilir. Manevi tazminatın takdirinde hâkim olayın bütün koşullarını gözetir; hatır ilişkisi, tarafların yakınlığı ve sürücünün kusurunun ağırlığı bu takdirde değerlendirilen koşullar arasındadır. Kalıcı maluliyette manevi tazminat ölçütleri için kalıcı maluliyette manevi tazminat yazımıza bakabilirsiniz.
Zamanaşımı bakımından hatır taşıması dosyalarında da kaza bir motorlu araç kazasıdır. KTK m.109 ile TBK m.72 aynı temel süreleri, yani zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yılı ve her hâlde olay tarihinden itibaren on yılı öngörür ve fiil daha uzun ceza zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa bu süre uygulanır; bu nedenle hangi hükmün uygulanacağı tartışması çoğu dosyada süre bakımından sonucu değiştirmez. Sürücü hakkında yürütülen taksirle yaralama soruşturmasında, yakın ilişki nedeniyle şikâyetten vazgeçme veya uzlaşma sık görülür; bu işlemlerde tazminat haklarının açıkça saklı tutulması gerekir. Bunun için uzlaştırma ve tazminat haklarının saklanması ve tazminat davalarında zamanaşımı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Hatır yolcusu dosyasında kontrol listesi
| Adım | Yapılacak | Önemi |
|---|---|---|
| Taşımanın niteliği | Ücret, iş ilişkisi, masraf paylaşımı olup olmadığını belgelemek | Hatır indiriminin önlenmesi |
| Kusur dağılımı | Kaza tespit tutanağı ve kusur raporu | Karşı araç tarafına indirimsiz talep |
| Sigortacıya başvuru | KTK m.97 uyarınca belgeli yazılı başvuru | Dava şartı ve temerrüt |
| Emniyet kemeri | Kemer kullanımını gösteren kayıt ve ifadeler | Müterafik kusur savunmasına karşı |
| Sürücünün alkol durumu | Yolcunun bilip bilmediği | Tehlikeyi kabullenme tartışması |
| Ceza dosyası | Şikâyetten vazgeçme ve uzlaşmada tazminat hakkını saklı tutmak | Hak kaybının önlenmesi |
| Diğer sigortalar | Koltuk ve ferdi kaza poliçelerini araştırmak | Ek tazminat kaynağı |
Sigorta şirketi hatır taşıması gerekçesiyle eksik teklif yaptıysa, indirim oranını ve karşı araç tarafına indirimsiz talep imkânını birlikte hesaplayalım.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Örnek senaryolar
Aşağıdaki senaryolar, hatır taşıması iddiasının farklı olaylarda nasıl değerlendirilebileceğini göstermektedir. Her dosyada kusur raporu, taşımanın niteliği ve yolcunun davranışları somut delillerle ortaya konulmalıdır. Maluliyet oranının belirlenmesi için maluliyet raporu nasıl alınır?, tazminatın tahmini tutarı için maluliyet tazminatı ne kadar?, sigortacının eksik ödemesi için trafik sigortası eksik ödeme yaptı ve ölümlü kazalarda yakınların hakları için destekten yoksun kalma tazminatı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Senaryolara göre hatır taşıması değerlendirmesi
| Senaryo | Hatır taşıması | Talep yöneltilecek taraflar | Beklenen etki |
|---|---|---|---|
| Arkadaşının aracında tek taraflı kaza, sürücü tam kusurlu | Var | Aracın ZMSS’si, işleteni, sürücüsü | Hakkaniyet indirimi uygulanabilir |
| Arkadaşının aracında iki araçlı kaza, karşı araç tam kusurlu | Var (kendi araç yönünden) | Karşı aracın ZMSS’si, işleteni, sürücüsü | Karşı tarafa indirim yok |
| Kusur %50-%50 paylaşılmış iki araçlı kaza | Var (kendi araç yönünden) | Her iki araç tarafı müteselsilen | Karşı araç tarafından indirimsiz tahsil stratejisi |
| İş arkadaşının aracıyla işverenin işi için seyahat | Kural olarak yok | Araç tarafı; işveren | İş kazası değerlendirmesi |
| Masrafların eşit paylaşıldığı uzun yolculuk | Somut olaya göre | Araç tarafı | Karşılık unsuru tartışılır |
| Alkollü olduğu bilinen sürücünün aracına binme | Var | Araç tarafı | Hatır indirimine ek müterafik kusur tartışması |
| Oğlunun kullandığı araçta yaralanan anne | Yok (yakın akraba) | Aracın ZMSS’si, işleteni, sürücüsü | Hakkaniyet indirimi yapılamaz |
Sık yapılan hatalar
Hatır yolcusu dosyalarında hak kayıpları çoğunlukla duygusal çekinceler ve taraf seçimindeki yanlışlıklardan doğar.
Hatır taşıması dosyalarında sık yapılan hatalar
| Hata | Olası sonucu | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Arkadaşımın sigortasına başvurursam ona zarar veririm düşüncesiyle hiç başvurmamak | Tazminat hakkının kaybı | Talep sigortacıya yöneltilir; zamanaşımını kaçırmamak |
| Hatır indiriminin tazminatı tamamen ortadan kaldırdığını sanmak | Haklı talepten vazgeçme | İndirim hakkaniyet oranındadır |
| Menfaat ilişkisini belgelememek | Gereksiz hatır indirimi | Ücret, iş amacı veya masraf paylaşımını ispatlamak |
| Karşı araç kusurluyken yalnızca kendi aracın sigortasına gitmek | İndirimli ve limitle sınırlı tahsil | Karşı araç tarafına indirimsiz talep |
| Sigortacının indirim gerekçesini sorgulamamak | Fazla indirim | Hesap dökümü ve gerekçe istemek |
| Hatır indirimi ile kemer indirimini aynı gerekçeyle birleştirmek | Mükerrer indirim | Her indirimin ayrı gerekçesini denetlemek |
| Uzlaşmada tazminat haklarını saklı tutmamak | Tazminat talebinin zayıflaması | Uzlaşma metnine açık kayıt |
| Koltuk ve ferdi kaza sigortalarını araştırmamak | Ek kaynağın kaybı | Poliçeleri sorgulamak |
Sıkça Sorulan Sorular
Arkadaşımın arabasında ücretsiz giderken kaza yaptık, tazminat alabilir miyim?
Evet. Hatır için karşılıksız taşınan yolcu da tazminat talep edebilir. KTK m.87/1 uyarınca bu durumda işletenin sorumluluğu genel hükümlere tabi olur ve Yargıtay uygulamasında TBK m.51 uyarınca tazminattan hakkaniyet indirimi yapılır; ancak tazminat hakkı ortadan kalkmaz.
Annemi, eşimi veya çocuğumu taşırken kaza olursa hatır indirimi yapılır mı?
Hayır. Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin yerleşik kararlarına göre yakın akrabalar arasındaki taşıma ahlaki bir görevin ve aile içi yükümlülüğün ifası sayıldığından hatır taşımasından söz edilemez ve tazminattan hakkaniyet indirimi yapılamaz. Daire kuzen ve ablanın eşi gibi akrabalık ilişkilerinde de bu sonuca varmıştır.
Hatır taşıması indirimi yüzde kaçtır?
Kanunda belirli bir oran yoktur; hâkim TBK m.51 uyarınca durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını gözeterek takdir eder ve gerekçelendirir. Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin yerleşik uygulamasında oran genellikle %20’dir ve daha yüksek oranlar bozma sebebi yapılabilmektedir.
Hatır taşıması indirimi sigorta şirketine karşı da uygulanır mı?
Zorunlu trafik sigortası işletenin sorumluluğunu teminat altına alan bir sorumluluk sigortası olduğundan, işletenin sorumluluğunda yapılan hakkaniyet indirimi o aracın sigortacısına karşı talepte de dikkate alınır. Karşı aracın sigortacısına karşı ise hatır ilişkisi olmadığından bu indirim ileri sürülemez.
Karşı araç da kusurluysa ne olur?
Hatır yolcusu, karşı aracın işleteni, sürücüsü ve sigortacısından hatır indirimi olmaksızın talepte bulunabilir. KTK m.88 uyarınca birden fazla motorlu aracın karıştığı kazalarda işletenler zarar görene karşı müteselsilen sorumludur.
Benzin parasına katıldıysam yine hatır taşıması sayılır mı?
Taşımanın karşılıksız olup olmadığı somut olaya göre değerlendirilir. Yol masraflarına katılımın niteliği ve miktarı, taşımanın gerçek bir karşılık içerip içermediğini belirler; taşımada taşıyanın bir çıkarı veya yararı bulunuyorsa hatır taşımasından söz edilmez.
İşverenin aracıyla işe giderken kaza geçirdim, hatır indirimi yapılır mı?
İşverenin çalışanını işe götürüp getirmesinde işverenin menfaati bulunduğundan kural olarak hatır taşımasından söz edilmez. Bu durumda kazanın iş kazası niteliği ve işverenin sorumluluğu ayrıca değerlendirilmelidir.
Taksi veya otobüs yolcusuna hatır indirimi uygulanır mı?
Hayır. Ücret karşılığı yapılan taşımalar hatır taşıması değildir. Bu yolcular bakımından taşıma sözleşmesinden doğan haklar ile koltuk ferdi kaza sigortası da gündeme gelir.
Emniyet kemeri takmadığım için tazminatım ayrıca düşer mi?
TBK m.52 uyarınca emniyet kemeri takılmaması, yaralanmanın ağırlaşmasıyla illiyet bağı bulunduğu ölçüde müterafik kusur indirimi sebebi olabilir. Bu indirim hatır indiriminden ayrıdır ve her ikisinin de ayrı ve somut gerekçeye dayanması gerekir.
Sürücünün alkollü olduğunu bilerek bindim, tazminat alabilir miyim?
Tazminat hakkı ortadan kalkmaz; ancak sürücünün alkollü olduğunu bilerek veya bilmesi gerekerek araca binen yolcu bakımından TBK m.52 uyarınca tehlikeyi kabullenme gerekçesiyle indirim tartışılabilir. Sürücünün ağır kusuru ise hatır indiriminin takdirinde ayrıca dikkate alınır.
Aracımı ödünç verdiğim arkadaşım kaza yapıp yaralandı, sorumlu muyum?
KTK m.87/1, motorlu aracın yaralanan kişiye hatır için karşılıksız verilmesi hâlinde de işletenin sorumluluğunun genel hükümlere tabi olduğunu düzenler. Aracı kullanan kişinin kendi kusuru ağırsa genel hükümler çerçevesinde talebi önemli ölçüde sınırlanabilir.
Hatır yolcusu manevi tazminat isteyebilir mi?
Evet. TBK m.56 uyarınca manevi tazminat istenebilir; bu talep zorunlu trafik sigortası teminatı dışında olduğundan işleten ve sürücüye yöneltilir. Hâkim takdirde hatır ilişkisi ve sürücünün kusurunun ağırlığı dahil olayın bütün koşullarını gözetir.
Arkadaşım hakkında şikâyetimi geri alırsam tazminat hakkım gider mi?
Ceza soruşturmasında şikâyetten vazgeçme veya uzlaşma, tazminat hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak uzlaşma metninin içeriği hukuk davasını etkileyebileceğinden tazminat haklarının açıkça saklı tutulması gerekir.
📘 İlgili Rehberler
- Tazminat Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
- Trafik Kazasında Kalıcı Maluliyet Tazminatı 2026
- Kazayı Yapan Araçtaki Yolcu ve Yakınlar Tazminat Alabilir mi?
- Kusurlu Sürücü Kendi Maluliyeti İçin Tazminat Alabilir mi?
- Müterafik Kusur İndirimi
- Ferdi Kaza ve Koltuk Sigortası
- Sigortaya Başvuru (KTK 97)
- Trafik Sigortası Limitini Aşan Tazminat
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; 2918 sayılı KTK (m.85, 87, 88, 91, 92, 96, 97, 103, 109), 6098 sayılı TBK (m.49, 51, 52, 56, 72) ve Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin hatır taşıması ve yakın akraba taşımasına ilişkin yerleşik uygulamasına dayanır. İndirim oranları hâkimin takdirine bağlıdır; hesap örnekleri varsayımsaldır. Somut dosyanız için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.


