Kanser tanısı, hastanın ve ailesinin hayatını bir anda değiştirir. Tedavi planı, hastane randevuları ve yan etkilerle uğraşırken bir yandan da “Kemoterapi için özel hastaneye fark ücreti ödemem gerekir mi, ilaçlarımdan katılım payı kesilir mi, işimi kaybeder miyim, memur olarak ne kadar izin kullanabilirim, engelli raporu alabilir miyim, erken emekli olabilir miyim, vergi indiriminden yararlanabilir miyim?” gibi sorular gündeme gelir.
Türk hukukunda “kanser hastası hakları” başlığıyla tek bir kanun bulunmamaktadır. Kanser hastalarının hakları sağlık, sosyal güvenlik, iş, memur, vergi ve hasta hakları mevzuatına dağılmış hükümlerden oluşur. Bu rehberde 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Sağlık Uygulama Tebliği, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 4857 sayılı İş Kanunu, Gelir Vergisi Kanunu, engellilik mevzuatı ve Hasta Hakları Yönetmeliği hükümlerine dayanarak kanser hastalarının sahip olduğu başlıca hakları, bu haklardan yararlanma şartlarını ve hak ihlallerinde başvurulacak yolları anlatıyoruz. Somut durumunuz için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.
Beş cümlede özet
- Genel sağlık sigortalısı kanser hastalarının SGK ile sözleşmeli sağlık kuruluşlarında aldığı radyoterapi, kemoterapi ve radyoizotop tedavilerinden, özel hastanelerde de dahil olmak üzere, Sağlık Uygulama Tebliği uyarınca ilave ücret alınamaz.
- Sağlık raporuyla belgelenmek şartıyla SUT eki Hasta Katılım Payından Muaf İlaçlar Listesi’nde (EK-4/D) yer alan hastalıklar için listelenen ilaçlardan reçete katılım payı alınmaz.
- 657 sayılı Kanun m.105 ve ilgili Yönetmelik uyarınca kanser gibi uzun süreli tedavi gerektiren hastalıklarda memura aylık ve özlük hakları korunarak 18 aya kadar hastalık izni verilir; hastalık devam ederse izin 18 ay daha uzatılır.
- İşçinin hastalık nedeniyle iş sözleşmesi, İş Kanunu m.25/I uyarınca ancak devamsızlık bildirim süresini altı hafta aştıktan sonra feshedilebilir ve bu durumda kıdem tazminatı ödenir; iş göremezlik süresince şartları varsa SGK’dan geçici iş göremezlik ödeneği alınır.
- Kanser hastaları engel oranına göre engelli sağlık kurulu raporu alarak vergi indirimi ve diğer engelli haklarından, çalışma gücü kaybı en az %60 ise şartları taşımak kaydıyla malullük aylığından yararlanabilir; bilgi alma, ikinci görüş ve palyatif bakım hakları Hasta Hakları Yönetmeliği ile güvence altındadır.
Kanser tedavisinde genel sağlık sigortası kapsamı
5510 sayılı Kanun kapsamında genel sağlık sigortalısı veya bakmakla yükümlü olunan kişi olarak sağlık güvencesine sahip olan kanser hastalarının teşhis ve tedavi giderleri, Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) kurallarına göre Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır. Kamu hastanelerinde ve SGK ile sözleşmeli özel ve vakıf hastanelerinde tetkikler, cerrahi müdahaleler, kemoterapi, radyoterapi, yatarak tedavi ve kullanılan ilaçlar bu kapsamda değerlendirilir. Yumurta, sperm ve embriyo dondurmanın hangi tıbbi zorunluluk hâllerinde yasal olduğu ve saklama süreleri için yumurta ve sperm dondurma yasal mı? rehberimize bakabilirsiniz.
Genel sağlık sigortası primlerinin ödenmemesi veya sigortalılığın sona ermesi kanser hastaları için ciddi bir sorun oluşturabilir. Geliri belirli sınırın altında olan kişilerin primlerinin devlet tarafından ödenmesi, bakmakla yükümlü olunan kişi statüsü ve prim borcu nedeniyle sağlık hizmetinden yararlanma sorunları, tedaviye başlanmadan önce netleştirilmelidir. SGK’nın bir sağlık giderini karşılamaması hâlinde kapsam, katılım payı ve itiraz yolları için SGK sağlık giderini ödemiyorsa rehberimize bakabilirsiniz.
Kemoterapi ve radyoterapide ilave ücret yasağı
Özel ve vakıf hastaneleri, SGK ile sözleşmeli olsalar bile birçok sağlık hizmeti için Kurumun belirlediği oranlar içinde hastadan ilave ücret (fark ücreti) alabilir. Ancak Sağlık Uygulama Tebliği’nin 1.9.3 numaralı “İlave ücret alınmayacak sağlık hizmetleri” başlıklı bölümü, bazı kritik hizmetleri bu uygulamanın dışında tutar. Bu hizmetler arasında acil hâller, yoğun bakım, yanık tedavisi, yenidoğana verilen hizmetler, organ, doku ve kök hücre nakilleri ile kanser tedavisi (radyoterapi, kemoterapi ve radyoizotop tedavileri) yer alır. Sağlık Bakanlığı da kanser tedavilerinin ilave ücret alınmayacak hâller kapsamında olduğunu kamuoyuna açıklamıştır.
Bu nedenle SGK ile sözleşmeli bir özel hastanede kemoterapi veya radyoterapi gören kanser hastasından bu tedaviler için ilave ücret talep edilmesi hukuka aykırıdır. Kemik iliği ve kök hücre nakilleri de, Bakanlıkça ruhsatlandırılmış ve SGK ile sözleşmeli merkezlerde yapılması hâlinde ilave ücret alınmayacak hizmetler arasındadır. Bununla birlikte kanser tanısına yönelik bazı tetkikler, cerrahi operasyonun kanser tedavisi dışındaki kalemleri, tek kişilik oda gibi otelcilik hizmetleri veya SGK ile sözleşmesi olmayan kuruluşlarda alınan hizmetler bakımından farklı kurallar uygulanabilir.
Hukuka aykırı ilave ücret alındığında hasta, ödemeye ilişkin fatura ve belgeleri saklayarak Sosyal Güvenlik Kurumuna, Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezine (SABİM – 184) ve hastanenin hasta hakları birimine başvurabilir. Hukuka aykırı tahsil edilen tutarın iadesi istenebilir. İlave ücretin sınırları, iade usulü ve yaptırımlar için özel hastanede ilave ücret rehberimize bakabilirsiniz.
Kanser tedavisinde ilave ücret ve katılım payı durumu
| Hizmet veya kalem | Durum | Dayanak |
|---|---|---|
| Kemoterapi | SGK ile sözleşmeli kuruluşlarda ilave ücret alınamaz | SUT 1.9.3 |
| Radyoterapi | SGK ile sözleşmeli kuruluşlarda ilave ücret alınamaz | SUT 1.9.3 |
| Radyoizotop tedavileri | SGK ile sözleşmeli kuruluşlarda ilave ücret alınamaz | SUT 1.9.3 |
| Kemik iliği ve kök hücre nakli | Ruhsatlı ve sözleşmeli merkezlerde ilave ücret alınamaz | SUT 1.9.3 |
| Yoğun bakım ve acil hizmetler | İlave ücret alınamaz | SUT 1.9.3 |
| Raporlu hastalığa ait EK-4/D listesindeki ilaçlar | Reçete katılım payı alınmaz | SUT, EK-4/D |
| Tek kişilik oda gibi otelcilik hizmetleri | Belirlenen sınırlar içinde ilave ücret alınabilir | SUT otelcilik hükümleri |
| SGK ile sözleşmesiz özel kuruluşta alınan hizmet | SGK karşılamaz; ücret sözleşmeye tabidir | 5510 s.K. ve SUT |
İlaç katılım payı muafiyeti ve pahalı ilaçlar
Genel sağlık sigortalılarından reçete edilen ilaçlar için kural olarak katılım payı alınır. Ancak Sağlık Uygulama Tebliği’ne göre sağlık raporuyla belgelendirilmek koşuluyla SGK’nın internet sitesinde yayımlanan Hasta Katılım Payından Muaf İlaçlar Listesi’nde (EK-4/D) yer alan hastalıklarda, listede belirtilen ilaçlar için katılım payı uygulanmaz ve bu ilaçlar kutu veya kalem hesabında dikkate alınmaz. Kanser tedavisinde kullanılan birçok ilaç bu liste kapsamındadır. Bu nedenle kanser hastalarının, tanıyı ve kullanılacak ilaçları gösteren uzman hekim veya sağlık kurulu raporunun sisteme doğru girilmesini takip etmesi önemlidir.
Bazı yeni kanser ilaçları Türkiye’de ruhsatlı olmayabilir, geri ödeme listesinde bulunmayabilir ya da ruhsatlı olduğu endikasyon dışında kullanılabilir. Bu durumda Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumundan endikasyon dışı kullanım onayı alınması veya ilacın yurt dışından temin edilmesi gerekebilir ve SGK’nın bu ilaçları karşılaması ayrıca SUT’taki şartlara bağlıdır. Hekim ve hastanenin gerekli başvuruları yapması, hastanın da onam formlarını ve onay yazılarını saklaması önemlidir. Bu süreçler için endikasyon dışı ve yurt dışından ilaç temini rehberimize, deneysel tedavi ve klinik çalışmalara katılımda hakların korunması için klinik araştırmalar ve gönüllü hakları yazımıza bakabilirsiniz.
Kanser tedavisi sırasında ilave ücret talebi, ilacın SGK tarafından karşılanmaması, işten çıkarılma, izin veya engelli raporu konusunda bir sorunla karşılaştıysanız haklarınızı birlikte değerlendirelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Memur kanser hastalarının hastalık izni
Devlet memurlarının hastalık izni 657 sayılı Kanun’un 105. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye dayanan Devlet Memurlarına Verilecek Hastalık Raporları ile Hastalık ve Refakat İznine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 6. maddesine göre memura, aylık ve özlük hakları korunarak, verilecek raporda gösterilecek lüzum üzerine kanser, verem ve akıl hastalığı gibi uzun süreli bir tedaviye ihtiyaç gösteren hastalığı hâlinde on sekiz aya kadar, diğer hastalık hâllerinde ise on iki aya kadar izin verilir. Azami izin sürelerinin hesabında aynı hastalığa bağlı olarak fasılalarla kullanılan hastalık izinleri de, iki izin arasında geçen sürenin bir yıldan az olması kaydıyla dikkate alınır.
Yönetmeliğin aynı maddesine göre izin süresinin sonunda hastalığının devam ettiği resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilen memurun izni on sekiz ay daha uzatılır; bu sürenin sonunda da iyileşemeyen memur hakkında emeklilik hükümleri uygulanır. Memurun yataklı tedavi kurumunda yatarak gördüğü tedavi süreleri de hastalık izni süresinin hesabında dikkate alınır. İzin süresi sonunda göreve başlayabilmek için iyileştiğine dair resmi sağlık kurulu raporu ibraz edilmesi zorunludur.
Uzun süreli hastalık izinlerinde rapor usulüne dikkat edilmelidir. Tek hekim raporuyla bir defada en çok on gün, yılda toplam kırk gün rapor verilebilir; bu sınırları aşan raporların sağlık kurulunca verilmesi gerekir. Kemoterapi dönemlerinde sürekli kısa raporlar yerine tedavi planına uygun sağlık kurulu raporu alınması, hem izin haklarının korunmasını hem de usule aykırı rapor nedeniyle görev terki iddialarının önlenmesini sağlar. Memurun hasta bir yakınına refakat edebilmesi için ise refakat izni hükümleri uygulanır; bu konu için refakat izni nasıl alınır? rehberimize bakabilirsiniz.
Memur kanser hastasının izin hakları
| Aşama | Süre ve şart | Dayanak |
|---|---|---|
| İlk hastalık izni | Kanser gibi uzun süreli tedavi gerektiren hastalıkta 18 aya kadar; aylık ve özlük hakları korunur | 657 s.K. m.105; Yönetmelik m.6/1 |
| Uzatma | Hastalığın devam ettiği resmi sağlık kurulu raporuyla 18 ay daha | Yönetmelik m.6/2 |
| Süre sonunda iyileşmeme | Emeklilik hükümleri uygulanır | Yönetmelik m.6/2 |
| Fasılalı izinler | Aynı hastalığa bağlı ve aralarında bir yıldan az süre olan izinler toplanır | Yönetmelik m.6/1 |
| Tek hekim raporu sınırı | Bir defada en çok 10 gün, yılda toplam 40 gün | Yönetmelik m.6/4, m.6/6 |
| Göreve dönüş | İyileştiğine dair resmi sağlık kurulu raporu | Yönetmelik m.9 |
İşçi kanser hastalarının iş güvencesi ve rapor parası
İş Kanunu’na tabi işçi bakımından hastalık, iş sözleşmesinin hemen feshedilmesi için bir sebep değildir. İş Kanunu’nun 25. maddesinin birinci bendine göre işçinin hastalık veya kaza gibi sağlık sebepleriyle işe gelmemesi, ancak devamsızlığın işçinin kıdemine göre belirlenen bildirim süresini altı hafta aşması hâlinde işverene fesih hakkı verir. Aynı bentte, işçinin tutulduğu hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğu ve işyerinde çalışmasında sakınca bulunduğunun sağlık kurulunca saptanması da fesih sebebi olarak sayılmıştır. Bu sağlık sebepli fesihlerde işçinin kıdem tazminatı hakkı saklıdır.
Bu kurallar, kanser tedavisi gören işçinin raporlu olduğu süre içinde işten çıkarılmasının kural olarak geçerli bir fesih olmadığını gösterir. Bildirim süresi artı altı haftalık süre dolmadan, sağlık sebebine dayanılarak yapılan fesih haksız sayılabilir ve işçi koşulları varsa işe iade veya tazminat talep edebilir. Hastalığı nedeniyle işyerinde ayrımcılığa uğrayan işçi bakımından 4857 sayılı Kanun’un eşit davranma ilkesi ile 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu’nun sağlık durumu temelli ayrımcılığı yasaklayan hükümleri de gündeme gelir. Raporlu işçinin işten çıkarılması için uzun süreli rapor nedeniyle işten çıkarma, işyerinde ayrımcılık için işe alımda ve işyerinde ayrımcılık rehberlerimize bakabilirsiniz.
İşçinin iş göremezlik süresince geliri ise 5510 sayılı Kanun’un 18. maddesindeki geçici iş göremezlik ödeneğiyle korunur. Hastalık hâlinde, iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla, iş göremezliğin üçüncü gününden itibaren her gün için ödenek verilir. Ödenek yatarak tedavilerde günlük kazancın yarısı, ayakta tedavilerde üçte ikisi oranında hesaplanır. Rapor parasının şartları ve hesaplanması için istirahat raporu ve rapor parası rehberimize bakabilirsiniz.
İşçi kanser hastasının başlıca hakları
| Hak | Şart ve içerik | Dayanak |
|---|---|---|
| Hastalık süresince iş güvencesi | Devamsızlık bildirim süresini 6 hafta aşmadıkça sağlık sebebiyle fesih yapılamaz | 4857 s.K. m.25/I |
| Kıdem tazminatı | Sağlık sebepli fesihlerde kıdem tazminatı ödenir | 4857 s.K. m.25/I; 1475 s.K. m.14 |
| İşçinin haklı fesih hakkı | İşin yapılması işçinin sağlığı için tehlikeli olursa kıdem tazminatıyla fesih | 4857 s.K. m.24/I |
| Geçici iş göremezlik ödeneği | Son bir yılda 90 gün prim; 3. günden itibaren; yatarak 1/2, ayakta 2/3 | 5510 s.K. m.18 |
| Ayrımcılık yasağı | Sağlık durumu nedeniyle ayrımcılık yapılamaz | 4857 s.K. m.5; 6701 s.K. m.3 |
| Meslek hastalığı kabulü | Kanser işyerindeki etkenlere bağlıysa meslek hastalığı hakları | 5510 s.K. m.14 |
Bazı kanser türleri, asbest, benzen veya iyonlaştırıcı radyasyon gibi işyerindeki etkenlere uzun süre maruz kalma sonucunda ortaya çıkabilir. Bu durumda hastalığın meslek hastalığı olarak kabul edilmesi, SGK tarafından sağlanan geçici ve sürekli iş göremezlik haklarını ve işverene karşı tazminat imkânını değiştirir. Meslek hastalığı tespit süreci için meslek hastalığı ve işçinin hakları rehberimize bakabilirsiniz.
Engelli raporu ve engelli hakları
Kanser tanısı tek başına bir engel oranı ifade etmez; engel oranı hastalığın türüne, evresine, tedavinin etkilerine ve kalıcı fonksiyon kayıplarına göre sağlık kurulu tarafından belirlenir. 18 yaşından büyük kişiler için rapor, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’e göre yetkili hastanelerin engellilik sağlık kurulunca düzenlenir. Kişinin engel durumunun tedaviyle zaman içinde azalma ihtimali bulunduğunda süreli rapor, sabit kalacağı veya artacağı durumlarda sürekli rapor verilir. 2026 tarihli Sağlık Raporları Yönetmeliği’nin 13. maddesine göre terör, kaza ve yaralanmaya bağlı raporlar dışında, üç aydan kısa süreli hastanede yatarak tedavisi devam eden kişiler ile yoğun bakımda tedavisi süren kişiler için engelli sağlık kurulu raporu düzenlenmez; ancak taburculuğu planlanan hastalara taburculuk öncesinde talep hâlinde rapor düzenlenir.
Engelli raporundaki oran, pek çok hakkın kapısını açar. Gelir Vergisi Kanunu’nun 31. maddesine göre çalışma gücünü en az %80 kaybedenler birinci derece, en az %60 kaybedenler ikinci derece, en az %40 kaybedenler üçüncü derece engellilik indiriminden yararlanır; bu indirim ücretliler ve serbest meslek kazancı elde edenler bakımından uygulanır. Engel oranına ve özel şartlara bağlı olarak araç alımında ÖTV istisnası, kamu ve özel sektörde engelli kontenjanı ve diğer sosyal destekler de gündeme gelir. Raporun alınma usulü için engelli raporu nasıl alınır?, vergi hakları için engellilere tanınan vergi kolaylıkları rehberlerimize bakabilirsiniz.
Hastalığın ilerlemesi nedeniyle günlük yaşam aktivitelerini yardım almasına rağmen kendi başına yerine getiremeyen ve raporunda “tam bağımlı” ibaresi bulunan hastaların bakımını üstlenen yakınları için, gelir şartı ve bakım ihtiyacı tespiti yapılması koşuluyla evde bakım yardımı gündeme gelebilir; bu konu için evde bakım maaşı şartları rehberimize bakabilirsiniz.
Malulen emeklilik ve malullük aylığı
Hastalığı nedeniyle çalışma gücünü önemli ölçüde kaybeden kanser hastaları için malullük aylığı önemli bir güvencedir. 5510 sayılı Kanun’un 25. maddesine göre sigortalının çalışma gücünün veya meslekte kazanma gücünün en az %60’ını kaybettiği SGK Sağlık Kurulunca tespit edilirse malul sayılır. Kanunun 26. maddesine göre malullük aylığı bağlanabilmesi için kural olarak en az on yıldır sigortalı bulunmak ve toplam en az 1.800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması gerekir; başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malul olanlar için sigortalılık süresi aranmaz ve 1.800 gün prim yeterlidir.
Malullük değerlendirmesi, engelli sağlık kurulu raporundan farklı bir süreçtir ve SGK Sağlık Kurulunun kararına dayanır. Malullük başvurusunda tanı, evre, uygulanan tedaviler ve prognozu gösteren tüm tıbbi belgelerin eksiksiz sunulması önemlidir. Kanser hastalarında hastalığın seyrine göre kontrol muayenesi istenebilir. Memurlar bakımından ise hastalık izni sürelerinin sonunda iyileşemeyen memur hakkında emeklilik hükümleri uygulanır. Malullük aylığının şartları, kontrol muayenesi ve itiraz yolları için malullük aylığı ve engellilik nedeniyle emeklilik rehberimize bakabilirsiniz.
Sosyal güvenlik ve vergi hakları
| Hak | Başlıca şart | Dayanak |
|---|---|---|
| Malullük aylığı | Çalışma gücünün en az %60 kaybı; kural olarak 10 yıl sigortalılık ve 1.800 gün prim | 5510 s.K. m.25-26 |
| Bakıma muhtaç malul için malullük aylığı | Sigortalılık süresi aranmaz; 1.800 gün prim | 5510 s.K. m.26 |
| Memurun hastalık izni sonrası emeklilik | 18 + 18 aylık izin sonunda iyileşememe | 657 s.K. m.105; Yönetmelik m.6 |
| Gelir vergisinde engellilik indirimi | En az %40, %60, %80 çalışma gücü kaybına göre üç derece | GVK m.31 |
| Evde bakım yardımı (yakın için) | Tam bağımlı raporu, gelir şartı, bakım ihtiyacı tespiti | 2828 s.K. ek m.7 |
| Geçici iş göremezlik ödeneği | Son bir yılda 90 gün kısa vadeli prim | 5510 s.K. m.18 |
Hasta hakları: bilgi alma, ikinci görüş, tedaviyi reddetme ve palyatif bakım
Hasta Hakları Yönetmeliği, kanser hastaları bakımından özellikle önemli haklar tanır. Yönetmeliğin 15. ve 18. maddelerine göre hastaya hastalığın muhtemel sebepleri ve seyri, önerilen tedavinin nasıl yapılacağı, diğer tanı ve tedavi seçenekleri ile bunların fayda ve riskleri, muhtemel komplikasyonlar, reddetme hâlinde ortaya çıkabilecek sonuçlar ve kullanılacak ilaçların önemli özellikleri anlaşılır biçimde anlatılır. Hastanın kendisinin bilgilendirilmesi esastır; hasta başka bir kişinin bilgilendirilmesini isterse bu talep yazılı olarak kayda alınır. Yönetmeliğin 18. maddesi, hastanın aynı şikâyetle ilgili olarak başka bir hekimden de sağlık durumu hakkında ikinci bir görüş almayı talep edebileceğini düzenler. Kanser gibi ağır ve farklı tedavi seçenekleri bulunan hastalıklarda ikinci görüş hakkı büyük önem taşır.
Yönetmeliğin 19. maddesi, hastanın manevi yapısını olumsuz etkileyebilecek vahim teşhislerin saklanmasını hekimin takdirine bırakırken, tedavisi olmayan bir teşhisin ancak bir tabip tarafından ve tam bir ihtiyat içinde bildirilebileceğini ve hastanın aksi yönde talebi yoksa ailesine bildirileceğini düzenler. Ancak hastanın kendi hastalığını öğrenme ve tedavi kararlarını kendisi verme hakkı karşısında bu takdir dar yorumlanmalıdır. Aile bireylerinin bilgi alma ve karar süreçlerindeki yeri için hasta yakını hakları rehberimize bakabilirsiniz.
Yönetmeliğin 25. maddesine göre hasta, sonuçlarının sorumluluğu kendisine ait olmak üzere önerilen tedaviyi reddedebilir veya durdurulmasını isteyebilir; bu hakkın kullanılması, hasta tekrar başvurduğunda onun aleyhine kullanılamaz. 14. maddeye göre ise hastanın hayatını kurtarmak veya sağlığını korumak mümkün olmadığında dahi ıstırabını azaltmaya veya dindirmeye çalışmak zorunludur. Bu hüküm, ileri evre kanser hastalarının palyatif bakım ve ağrı kontrolüne ilişkin hakkının dayanağıdır. Tedaviyi reddetme hakkının sınırları için tedaviyi reddetme hakkı, yaşamın sonuna ilişkin hukuki çerçeve için ötanazi Türkiye’de yasal mı? yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kanser hastası bakımından hasta hakları
| Hak | İçerik | Dayanak |
|---|---|---|
| Bilgilendirilme | Tanı, seyir, tedavi seçenekleri, riskler ve reddin sonuçları | HHY m.15, 18 |
| İkinci görüş | Aynı şikâyetle başka bir hekimden görüş talep etme | HHY m.18 |
| Kayıtlara erişim | Dosya ve kayıtları inceleme ve suret alma | HHY m.16 |
| Mahremiyet | Tanının ve tedavinin gizlilik içinde yürütülmesi | HHY m.21, 23 |
| Tedaviyi reddetme | Sonuçlarını üstlenerek tedaviyi reddetme veya durdurma | HHY m.25 |
| Palyatif bakım | Istırabın azaltılması ve dindirilmesi | HHY m.14 |
| Refakatçi | Tabibin uygun görmesine bağlı refakatçi bulundurma | HHY m.40 |
| Başvuru ve şikâyet | Hasta hakları birimi, il Hasta Hakları Kurulu, tazminat | HHY m.42-43 |
Tanı gecikmesi, tıbbi hata ve sigorta sorunları
Kanserde erken tanı, tedavi başarısını doğrudan etkiler. Şüpheli bir bulgunun gerekli tetkiklerle araştırılmaması, patoloji veya görüntüleme sonuçlarının hastaya bildirilmemesi, sonuçların takip edilmemesi veya yanlış yorumlanması nedeniyle tanının gecikmesi, hekim ve sağlık kuruluşunun sorumluluğunu doğurabilir. Bu tür durumlarda şans kaybı ve illiyet bağının değerlendirilmesi özel önem taşır; ayrıntılar için kanserde tanı gecikmesi ve sonuç takip zinciri rehberimize bakabilirsiniz.
Özel sağlık sigortası ve hayat sigortası sözleşmelerinde de kanser hastaları sorunlarla karşılaşabilir. Sigortacının “önceden var olan hastalık” gerekçesiyle tazminatı reddetmesi, sözleşme öncesi beyan yükümlülüğünün kapsamı ve sigortacının araştırma yükümlülüğü tartışma konusu olur. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, sigorta ettirenin sözleşme yapılırken bildiği ve riskin değerlendirilmesinde etkili olan hususları beyan yükümlülüğünü ve bu yükümlülüğün ihlalinin sonuçlarını düzenler. Hayat sigortasında tazminatın ödenmemesi hâlinde başvurulacak yollar için hayat sigortasında tazminatın ödenmemesi rehberimize, sağlık hukukundaki tüm rehberler için Malpraktis ve Sağlık Hukuku Rehberleri sayfamıza bakabilirsiniz.
Kanser hastalarının sık karşılaştığı sorunlar ve çözüm yolları
| Sorun | Olası sonucu | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Özel hastanede kemoterapi için ilave ücret istenmesi | Hukuka aykırı ödeme | SUT 1.9.3’e dayanarak itiraz, SGK ve SABİM başvurusu, iade talebi |
| İlaç raporunun sisteme eksik girilmesi | Katılım payı ödenmesi veya ilacın verilmemesi | Raporun EK-4/D kapsamında düzenlenmesini takip etmek |
| Memurun kısa tek hekim raporlarıyla idare etmesi | 40 gün sınırı ve usule aykırı rapor riski | Tedavi planına uygun sağlık kurulu raporu almak |
| Raporlu işçinin işten çıkarılması | Haksız fesih ve hak kaybı | Bildirim süresi artı 6 hafta kuralını ileri sürmek |
| Engelli raporunun aktif tedavi döneminde gecikmesi | Vergi ve diğer hakların geç başlaması | Taburculuk öncesi rapor talebini değerlendirmek |
| Malullük başvurusunda eksik tıbbi belge | Oranın düşük tespit edilmesi | Tanı, evre, tedavi ve prognoz belgelerini eksiksiz sunmak |
| İkinci görüş hakkını kullanmamak | Tedavi seçeneklerinin eksik değerlendirilmesi | HHY m.18 uyarınca başka hekimden görüş almak |
| Sigortacının önceden hastalık gerekçesiyle reddi | Tazminatın ödenmemesi | Beyan formunu ve sözleşmeyi hukuki açıdan incelettirmek |
Sıkça Sorulan Sorular
Kanser hastasından özel hastanede kemoterapi için fark ücreti alınabilir mi?
Hayır. Sağlık Uygulama Tebliği 1.9.3’e göre SGK ile sözleşmeli sağlık kuruluşlarında kanser tedavisi kapsamındaki radyoterapi, kemoterapi ve radyoizotop tedavileri için ilave ücret alınamaz. Hukuka aykırı alınan ücret için SGK’ya, SABİM 184’e ve hastanenin hasta hakları birimine başvurulabilir.
Kanser ilaçlarından katılım payı alınır mı?
SUT’a göre sağlık raporuyla belgelendirilmek koşuluyla Hasta Katılım Payından Muaf İlaçlar Listesi’nde (EK-4/D) yer alan hastalıklarda listedeki ilaçlar için katılım payı uygulanmaz. Kanser tedavisinde kullanılan birçok ilaç bu kapsamdadır; raporun doğru düzenlenmesi önemlidir.
Kanser hastası memur ne kadar izin kullanabilir?
657 s.K. m.105 ve ilgili Yönetmelik m.6’ya göre kanser gibi uzun süreli tedavi gerektiren hastalıklarda aylık ve özlük hakları korunarak 18 aya kadar izin verilir. Hastalık resmi sağlık kurulu raporuyla devam ederse izin 18 ay daha uzatılır; sonunda iyileşemeyen memur hakkında emeklilik hükümleri uygulanır.
Kanser hastası işçi işten çıkarılabilir mi?
İş Kanunu m.25/I’e göre hastalık nedeniyle devamsızlık, işçinin bildirim süresini altı hafta aşmadıkça fesih sebebi değildir. Bu süre dolmadan sağlık sebebiyle yapılan fesih haksız sayılabilir. Süre aşıldıktan sonra yapılan sağlık sebepli fesihlerde de kıdem tazminatı ödenir.
Kanser hastası rapor parası alabilir mi?
Evet. 5510 s.K. m.18’e göre iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmişse, hastalığın üçüncü gününden itibaren geçici iş göremezlik ödeneği verilir; yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayakta tedavide üçte ikisi ödenir.
Kanser hastası engelli raporu alabilir mi?
Evet. Engel oranı hastalığın türüne, evresine ve fonksiyon kayıplarına göre yetkili hastanenin engellilik sağlık kurulunca belirlenir. Tedaviyle değişebilecek durumlarda süreli rapor verilir. Üç aydan kısa süreli yatarak tedavi veya yoğun bakım süresince rapor düzenlenmez; taburculuk öncesinde talep edilebilir.
Kanser hastası malulen emekli olabilir mi?
5510 s.K. m.25-26’ya göre çalışma gücünün en az %60’ını kaybettiği SGK Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalı malul sayılır ve kural olarak 10 yıl sigortalılık ile 1.800 gün prim şartıyla malullük aylığı alabilir. Başkasının sürekli bakımına muhtaç olanlarda sigortalılık süresi aranmaz.
Kanser hastası vergi indiriminden yararlanabilir mi?
Engelli sağlık kurulu raporunda çalışma gücü kaybı en az %40 ise GVK m.31 uyarınca engellilik indiriminden yararlanılabilir. İndirim %80 ve üzeri için birinci, %60 ve üzeri için ikinci, %40 ve üzeri için üçüncü derece olarak uygulanır.
Kanser hastası ikinci görüş alabilir mi?
Evet. Hasta Hakları Yönetmeliği m.18’e göre hasta aynı şikâyetle ilgili olarak başka bir hekimden sağlık durumu hakkında ikinci bir görüş almayı talep edebilir. Hasta dosyası ve kayıtlarının suretini de m.16 uyarınca alabilir.
Kanser hastası tedaviyi reddedebilir mi?
Evet. Hasta Hakları Yönetmeliği m.25’e göre hasta sonuçlarının sorumluluğu kendisine ait olmak üzere tedaviyi reddedebilir veya durdurulmasını isteyebilir; bu durumda sonuçlar anlatılır ve yazılı belge alınır. Hastanın ıstırabının dindirilmesi yükümlülüğü ise m.14 uyarınca devam eder.
Kanser ilacı SGK tarafından karşılanmıyorsa ne yapılır?
İlaç Türkiye’de ruhsatsız, geri ödeme listesi dışında veya endikasyon dışı kullanılıyorsa TİTCK onayı ve SUT’taki özel şartlar gündeme gelir. Hekimin gerekli başvuruları yapması sağlanmalı, SGK’nın ödeme reddine karşı itiraz ve dava yolları değerlendirilmelidir.
Kanser tanısı gecikirse doktor sorumlu olur mu?
Şüpheli bulguların gerekli tetkiklerle araştırılmaması, sonuçların takip edilmemesi veya yanlış yorumlanması nedeniyle tanının gecikmesi ve bunun hastanın iyileşme şansını azaltması hâlinde hekim ve sağlık kuruluşunun tazminat sorumluluğu doğabilir; bu değerlendirme bilirkişi raporuyla yapılır.
📘 İlgili Rehberler
- Malpraktis ve Sağlık Hukuku Rehberleri (Ana Rehber)
- Özel Hastanede İlave Ücret (Fark Ücreti)
- Engelli Raporu Nasıl Alınır?
- Malullük Aylığı ve Engellilik Nedeniyle Emeklilik
- İstirahat Raporu ve Rapor Parası
- Uzun Süreli Rapor Nedeniyle İşten Çıkarma
- Endikasyon Dışı ve Yurt Dışından İlaç Temini
- Kanserde Tanı Gecikmesi
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; 5510 sayılı Kanun (m.14, 18, 25, 26), Sağlık Uygulama Tebliği (1.9.3 ve EK-4/D), 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.105, Devlet Memurlarına Verilecek Hastalık Raporları ile Hastalık ve Refakat İznine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (m.6, 9), 4857 sayılı İş Kanunu (m.5, 24, 25), 6701 sayılı Kanun m.3, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.31, Sağlık Raporları Yönetmeliği m.13 ve Hasta Hakları Yönetmeliği (m.14, 15, 16, 18, 19, 25, 40, 42, 43) hükümlerine dayanır. Tıbbi değerlendirme yerine geçmez. Somut durumunuz için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.


