Engelli raporu, engelli bireylerin vergi indiriminden araç alımındaki ÖTV istisnasına, engelli aylığından evde bakım yardımına, kamu istihdamından erken emekliliğe kadar pek çok hakka ulaşmasının ilk ve temel belgesidir. Buna rağmen raporun hangi hastaneden alınacağı, kurulda kimlerin bulunması gerektiği, engel oranının nasıl hesaplandığı, raporda “tam bağımlı” ibaresinin ne zaman yazıldığı ve sonuca itirazın nasıl yapılacağı çoğu zaman başvuru anında öğrenilir.
18 yaşını doldurmuş bireyler için engelli sağlık kurulu raporları, 20 Şubat 2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’e göre düzenlenir. Bu rehberde yönetmelik hükümlerine dayanarak engelli raporunun adım adım nasıl alındığını, sağlık kurulunun yapısını, engel oranı ve Balthazard hesabını, 65 yaş kuralını, tam bağımlı ve kısmi bağımlı kavramlarını, süreli ve sürekli rapor ayrımını, 30 günlük itiraz ve hakem hastane sürecini anlatıyoruz. Somut durumunuz için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz. Kazadan önce var olan engel, fıtık veya kireçlenme gibi durumlarda kazaya bağlı oranın nasıl ayrılacağı için kazadan önce var olan engel veya hastalıkta maluliyet tazminatı rehberimize bakabilirsiniz.
Beş cümlede özet
- Erişkin engelli raporu, Sağlık Bakanlığınca yetkilendirilmiş hastanelerde en az yedi daimi üyeli engellilik sağlık kurulu tarafından düzenlenir; yetkisiz hastane veya eksik kurulun verdiği rapor kurumlarca değerlendirmeye alınmaz.
- Kişi veya vasisi başvuru dilekçesiyle yetkili hastaneye başvurur, ilgili polikliniklerde muayene olur, kurul kişiyi bizzat görür ve rapor başvurudan itibaren en geç 30 gün içinde tamamlanır; raporda son altı ayda çekilmiş fotoğraf zorunludur.
- Birden fazla engel varsa oranlar Balthazard formülüyle birleştirilir ve 65 yaş ve üzeri bireylerin oranına Balthazard yöntemiyle %10 eklenir.
- Engel oranı %50 ve üzerinde olup günlük yaşam aktivitelerini yardım almasına rağmen kendi başına gerçekleştiremeyen kişi “tam bağımlı” sayılır ve bu ifade ilgili mevzuat bakımından ağır engellilik anlamına gelir.
- Rapora, e-Devlet sistemine aktarılmasından itibaren 30 gün içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz edilir (SRY m.63); raporlar çelişir ve itiraz sürerse 2026 Sağlık Raporları Yönetmeliği m.60 uyarınca bölge hakem hastanesinin kararı kesindir, kesinleşen rapordan sonra aynı alanda yeni başvuru en erken altı ay sonra yapılabilir.
Engelli raporu nedir, hangi yönetmeliğe tabidir?
Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’in 4. maddesi, Erişkinler İçin Sağlık Kurulu Raporunu engellilik sağlık kurulu tarafından hazırlanan ve kişinin engel ve sağlık durumunu belirten belge olarak tanımlar. Engelli birey ise fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerindeki çeşitli düzeydeki kayıplar nedeniyle topluma diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımını kısıtlayan tutum ve çevre koşullarından etkilenen kişidir. Yönetmeliğin 5. maddesine göre değerlendirmede İşlevsellik, Yetiyitimi ve Sağlığın Uluslararası Sınıflandırması (ICF) kullanılır.
Yönetmeliğin kapsamı iki önemli sınırla çizilmiştir. Birincisi, 18 yaşını doldurmamış bireylerin değerlendirmesi bu yönetmeliğe değil, Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’e tabidir; çocuklarda yüzde değil özel gereksinim düzeyi yazılır. Bu konuyu ÇÖZGER raporu nasıl alınır? rehberimizde ayrıntılı anlattık. İkincisi, 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalılara bağlanacak sürekli iş göremezlik geliri, malullük aylığı ve ölüm aylıkları için istenen durum bildirir raporlar bu yönetmeliğe göre değerlendirilmez; bunlar SGK mevzuatındaki ayrı kurallara tabidir. Malullük aylığı için malullük aylığı ve engellilik emekliliği yazımıza bakabilirsiniz.
Trafik kazası sonrası tazminat dosyasında kullanılan maluliyet raporu da engelli raporundan farklı bir belgedir; tazminat hesabında hangi yönetmeliğin uygulanacağı ve raporun nereden alınacağı için maluliyet raporu nasıl alınır? ve trafik kazası sonrası engelli raporu rehberlerimiz yol gösterir.
Engellilik raporlarının türleri ve tabi oldukları kurallar
| Rapor türü | Kimin için, ne amaçla? | Dayanak |
|---|---|---|
| Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu | 18 yaş ve üzeri; engelliliğe bağlı sosyal, ekonomik ve vergisel haklar | Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Yönetmeliği m.8 |
| Erişkinler İçin Terör, Kaza ve Yaralanmaya Bağlı Durum Bildirir Rapor | İş kazası ve meslek hastalığı dışındaki terör, kaza, yaralanmalarda kurum talebiyle | Aynı Yönetmelik m.9 |
| ÇÖZGER | 18 yaşından küçükler; özel gereksinim düzeyi | Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Yönetmeliği |
| SGK malullük ve sürekli iş göremezlik raporları | 5510 s.K. kapsamında gelir ve aylık bağlanması | SGK Sağlık Kurulu mevzuatı (bu yönetmelik kapsamı dışında) |
| Trafik kazası maluliyet raporu | Tazminat hesabı için kalıcı maluliyet oranı | Kaza tarihindeki yönetmelik ve yargı uygulaması |
Engelli raporu nasıl alınır? Adım adım
Raporun düzenlenme usulü yönetmeliğin 8. maddesinde sayılmıştır. Süreç kişinin başvurusuyla başlar, poliklinik muayeneleri ve kurul değerlendirmesiyle devam eder, raporun sisteme kaydı ile tamamlanır.
1. Yetkili hastanenin belirlenmesi
Yönetmeliğin 7. maddesine göre engelli sağlık kurulu raporu düzenlemeye yetkili sağlık kurum ve kuruluşları ile hakem hastaneler Sağlık Bakanlığınca belirlenir ve Bakanlığın internet sitesinde yayımlanır. Yetkili olmayan kuruluşların ve kurulu yönetmeliğe uygun oluşturamayan hastanelerin verdiği raporlar kurumlarca değerlendirmeye alınmaz. Her hastane engelli raporu veremez; başvurudan önce hastanenin güncel yetkili listede bulunduğu kontrol edilmelidir.
2. Başvuru dilekçesi
Kişi veya vasisi, başvuru dilekçesiyle rapor vermeye yetkili sağlık kuruluşuna başvurur. Değerlendirme için kişinin veya vasisinin sağlık beyanına uygun olarak ilgili poliklinikler belirlenir ve süreç başlatılır. Bu nedenle başvuruda tüm hastalıkların ve yakınmaların eksiksiz beyan edilmesi önemlidir; beyan edilmeyen bir hastalık için ilgili poliklinik belirlenmezse o alandaki kayıp rapora yansımayabilir.
3. Poliklinik muayeneleri
İlgili poliklinik hekimleri muayene formuna muayene tarihini ve kayıt numarasını yazar. Engele ilişkin klinik bulgular, ICD kodları, radyolojik tetkikler, laboratuvar bilgileri, tanı, doku, organ veya fonksiyon kaybı ile engel oranı Ek-2’deki muayene formuna uygun olarak yazılır, imzalanır ve kaşelenir. Hastanede ilgili branş hekimi yoksa veya gerekli tetkikler yapılamıyorsa, hekim konsültasyon formuyla en yakın sağlık kuruluşundan konsültasyon ve tetkik hizmeti alarak formu tamamlar.
4. Kurulun kişiyi bizzat görmesi
Tamamlanan muayene formları kurula sevk edilir. Yönetmeliğin 8. maddesinin (d) bendine göre kurul, kişiyi bizzat görerek engellilik durumunu belirler. Bu, çocuklar için ÇÖZGER’deki “gerektiğinde çocuk kurula davet edilir” kuralından farklıdır; erişkin raporunda kişinin kurulda görülmesi usulün parçasıdır. Hareket kısıtlılığı bulunan kişilerin bu aşamada hastaneden kolaylık talep etmesi uygun olur.
5. Raporun düzenlenmesi, fotoğraf ve teslim
Raporun ilgili kısmına kişinin engel grubu yazılır; birden fazla grup işaretlenebilir ve bu kısım boş bırakılamaz. Bağımlılık değerlendirmesi alanına “evet” veya “hayır” yazılır ve bu alan hiçbir şekilde boş bırakılamaz. Kişinin engellilik durumu dikkate alınarak çalıştırılamayacağı işlerin niteliği rapora mutlaka yazılır; sürekli tekerlekli sandalye veya sedye kullanımı gerekenler ile yalnızca özel tertibatlı taşıt kullanabilecek olanların durumu açıklama kısmına işlenir. Raporda kişinin son altı ay içinde çekilmiş fotoğrafının bulunması zorunludur.
Rapor Sağlık Bakanlığı sistemine kaydedilir; sistemden rapor numarası alınmadan düzenlenen raporlar geçersizdir. Rapor bireysel başvurularda iki, kurum başvurularında üç nüsha düzenlenir ve bir nüshası kişiye veya vasisine verilir. Rapor nüshaları ihtiyaç hâlinde başhekimlik onayıyla çoğaltılabilir. Rapor, başvuru tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde tamamlanır.
Başvuruda yanınızda bulunması gerekenler
| Belge veya bilgi | Neden önemli? |
|---|---|
| Kimlik belgesi | Başvuru ve kimlik doğrulaması için |
| Son altı ay içinde çekilmiş fotoğraf | Yönetmelik m.8/1-i uyarınca raporda zorunlu |
| Önceki engelli raporları | Süreli rapor yenilemesi ve kazanılmış hak değerlendirmesi |
| Epikriz, ameliyat notları, tetkik sonuçları | Muayene formundaki klinik bulgu ve tanıların eksiksiz yazılması |
| Takip eden hekimin raporları | Teşhis ve tedavide görev almış hekimin görüşünün kurula ulaşması (m.6/4) |
| Kullanılan ilaç ve cihaz listesi | Fonksiyon kaybının doğru değerlendirilmesi |
| Vasi kararı (vesayet altındaysa) | Başvurunun vasi tarafından yapılabilmesi |
| Raporun isteneceği kurumun yazısı (kurum başvurusunda) | Kurum talepli raporda üç nüsha ve kuruma bildirim |
Engellilik sağlık kurulu nasıl oluşur?
Yönetmeliğin 6. maddesine göre birden fazla uzmanlık dalını ilgilendiren engel durumlarının tespitinde kurul, kurul başkanı ile iç hastalıkları, göz hastalıkları, kulak burun boğaz, genel cerrahi, nöroloji ve ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanlarından oluşan en az yedi daimi üyeden oluşur. Rapor vermeye yetkili hastanede fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı varsa bu uzmanın kurulda yer alması zorunludur; yoksa varsa ortopedi ve travmatoloji uzmanı katılır. Kurul başkanının teklifi ve başhekim onayıyla hastalık durumuna göre başka branşlardan uzmanlar geçici üye olarak davet edilebilir.
Hastanın teşhis ve tedavisinde bizzat görev almış hekim veya hekimler kurula katılır ya da görüşünü kurula bildirir. Tek bir uzmanlık dalını ilgilendiren engel durumlarında kurul, o daldan üç uzman hekimin katılımıyla oluşturulur. Kurul başkanı ikinci basamak hastanelerde başhekim veya görevlendirdiği uzman, eğitim ve araştırma hastanelerinde başhekim veya eğitim sorumlusu, üniversite hastanelerinde ise ana bilim dalı başkanıdır.
Kurul başkan ve tüm üyelerin katılımıyla toplanır, kararlar oy çokluğuyla alınır ve eşitlikte başkanın oyu belirleyici olur. Karara katılmayan üye muhalefet şerhini gerekçeli olarak karar defterine yazar; kişiye verilen rapor nüshalarını ise kurula katılan tüm üyeler muhalefet gerekçesi yazmadan imzalar. Kurulun eksik branşla toplanması, fizik tedavi uzmanının bulunmasına rağmen kurulda yer almaması veya teşhis ve tedavide görev almış hekimin görüşünün alınmaması, itiraz aşamasında ileri sürülebilecek önemli usul hatalarıdır.
Engelli raporunuzdaki oran veya bağımlılık değerlendirmesi hak ettiğiniz haklardan yararlanmanızı engelliyorsa, 30 günlük itiraz süresi dolmadan raporu birlikte inceleyelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Engel oranı nasıl belirlenir?
Yönetmeliğin 10. maddesine göre kişinin engel durumu, sağlık kurulunca Ek-2’deki engel alanları kılavuzunda yer alan oranlara göre yüzde olarak belirlenir ve raporun ilgili bölümüne yazılır. Kılavuz vücut sistemlerine göre düzenlenmiştir; kas-iskelet, sinir sistemi, ruh sağlığı, görme, işitme, iç hastalıkları gibi alanlarda hangi kaybın hangi orana karşılık geldiği gösterilir. Kişinin hastalığının adı kılavuzda yer almasa bile engellilik durumu vücut sistemleri üzerinden fonksiyon kayıpları değerlendirilerek belirlenir.
Birden fazla engel: Balthazard formülü
Birden fazla hastalığı veya fonksiyon kaybı bulunan kişilerde oranlar basitçe toplanmaz. Yönetmeliğin 10. maddesinin dördüncü fıkrasına göre engellilik durumu Ek-2 kılavuzu esas alınarak Ek-3’teki Balthazard yöntemiyle hesaplanır. Geçici 2. madde formülün uygulanışını açıklar: oranlar ayrı ayrı tespit edilir ve en yükseğinden başlanarak sıralanır; en yüksek oran %100’den çıkarılır, kalan miktar ikinci oranla çarpılıp 100’e bölünür ve bulunan sayı en yüksek orana eklenir. Üçüncü bir oran varsa ilk iki oranın birleşimi birinci sıraya alınarak işlem tekrarlanır.
65 yaş ve üzeri bireylerde %10 ekleme
Aynı fıkra yaşlı bireyler için özel bir kural öngörür: 65 yaş ve üzeri bireylerin engellilik oranına Balthazard formülü ile %10 eklenerek engel oranı belirlenir. Bu ekleme doğrudan toplama değil, Balthazard yöntemiyle yapılır; yani %10, kişinin mevcut oranından geriye kalan kısım üzerinden hesaplanır.
Balthazard formülüyle örnek hesaplar
| Durum | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| İki engel: %40 ve %30 | 40 + (100 − 40) × 30 / 100 = 40 + 18 | %58 |
| Üç engel: %40, %30 ve %20 | Önce %58; sonra 58 + (100 − 58) × 20 / 100 = 58 + 8,4 | %66,4 |
| İki engel: %60 ve %20 | 60 + (100 − 60) × 20 / 100 = 60 + 8 | %68 |
| 65 yaşında, tek engel %50 | 50 + (100 − 50) × 10 / 100 = 50 + 5 | %55 |
| 68 yaşında, engeller %40 ve %30 | Önce %58; sonra 58 + (100 − 58) × 10 / 100 = 58 + 4,2 | %62,2 |
Tablodaki örnekler yöntemi göstermek içindir. Gerçek oran, kılavuzdaki ölçütlerin somut bulgulara uygulanmasıyla belirlenir; hangi hastalığa hangi oranın verileceği tıbbi değerlendirmedir. Uygulamada kişilerin itirazlarının önemli bir kısmı, birden fazla engel alanından yalnızca birinin değerlendirilmesinden, beyan edilen bir hastalık için poliklinik muayenesi yapılmamasından veya 65 yaş eklemesinin unutulmasından kaynaklanır. Raporu teslim alırken her engel alanının ayrı ayrı yazılıp yazılmadığı ve birleştirme hesabının doğru yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir.
Tam bağımlı ve kısmi bağımlı: ağır engellilik ibaresi
Pek çok sosyal hak, yalnızca engel oranına değil, kişinin günlük yaşamda başkasına ne ölçüde bağımlı olduğuna göre tanınır. Yönetmeliğin 4. maddesi iki kavram tanımlar. Tam bağımlı engelli birey, engel oranı %50 ve üzeri olduğu tespit edilenlerden doku, organ veya fonksiyon kaybı ya da psikiyatri tanısına bağlı olarak muhakeme yeteneği değerlendirmesine göre günlük yaşam aktivitelerini yardım almasına rağmen kendi başına gerçekleştiremediğine karar verilen kişidir. Kısmi bağımlı engelli birey ise fonksiyonel bağımsızlık ölçeklerine göre günlük yaşam aktivitelerini yardım alarak gerçekleştirebileceğine karar verilen kişidir.
Yönetmeliğin 8. maddesinin (f) bendine göre raporda bağımlılık değerlendirmesi alanına “evet” veya “hayır” yazılır ve bu alan hiçbir şekilde boş bırakılamaz. Aynı hüküm, “tam bağımlı engelli birey” ifadesinin ilgili mevzuatın uygulanması açısından ağır engellilik durumunu ifade ettiğini açıkça belirtir. Eski raporlarda yer alan “ağır engellidir” ibaresinin yeni sistemdeki karşılığı budur.
Tam bağımlılık kararının pratik önemi büyüktür. Örneğin evde bakım yardımı için erişkinlerde raporda “tam bağımlı” ibaresi aranır; ancak bu ibare de tek başına yeterli değildir, gelir şartı ve bakım hizmetleri değerlendirme heyetinin ev ziyaretiyle bakım ihtiyacını tespit etmesi ayrıca gerekir. Ayrıntılar için evde bakım maaşı şartları rehberimize bakabilirsiniz. Bağımlılık alanının boş bırakılması veya %50’nin üzerinde oranı olan ve günlük işlerini fiilen yapamayan bir kişiye “hayır” yazılması, itiraz edilmesi gereken durumlardır.
Oran ve bağımlılık durumuna göre raporun anlamı
| Rapordaki durum | Anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| Engel oranı yüzde olarak yazılır | Kılavuzdaki oranlar; birden fazla engelde Balthazard | Yönetmelik m.10/3-4 |
| 65 yaş ve üzeri | Orana Balthazard yöntemiyle %10 eklenir | Yönetmelik m.10/4 |
| Bağımlılık alanı: evet (tam bağımlı) | Oran %50 ve üzeri; yardımla bile günlük yaşam aktivitelerini kendi başına yapamıyor; ağır engellilik | Yönetmelik m.4/1-m, m.8/1-f |
| Kısmi bağımlı | Günlük yaşam aktivitelerini yardım alarak yapabiliyor | Yönetmelik m.4/1-ğ |
| Bağımlılık alanı boş | Usule aykırı; alan hiçbir suretle boş bırakılamaz | Yönetmelik m.8/1-f |
Engel oranı hangi haklara kapı açar?
Yönetmeliğin 10. maddesinin birinci fıkrası temel bir kural koyar: kişinin elde edeceği sosyal haklar, hizmetler veya kazanımlar raporlar dikkate alınarak ilgili kurumlarca ayrıca belirlenir; raporlar tek başına hakların verilmesi için dayanak teşkil etmez ve ilgili mevzuata göre diğer şartların da sağlanması zorunludur. Yani rapordaki oran bir hakkın ön şartıdır, ancak hakkın doğması için o hakkı düzenleyen kanun ve yönetmelikteki gelir, sigortalılık, süre gibi diğer şartlar da aranır.
Gelir Vergisi Kanunu’nun 31. maddesindeki engellilik indirimi çalışma gücünü en az %80 oranında kaybedenler için birinci, en az %60 oranında kaybedenler için ikinci, en az %40 oranında kaybedenler için üçüncü derece olarak uygulanır; yönetmeliğin 13. maddesine göre bu indirime esas raporlarda, sağlık kuruluşunca işverenin bulunduğu yerdeki il vergi dairesi başkanlığına veya defterdarlığa gönderilen rapor esas alınır. Ayrıntılar için engellilere tanınan vergi kolaylıkları, araç alımında ÖTV istisnası ve özel tertibat şartları için engelli sürücü ve araç hakları rehberlerimize bakabilirsiniz.
Kamuda ve özel sektörde engelli kontenjanından istihdam, işyerinde ayrımcılık yasağı ve engelli çalıştırma yükümlülüğü de engelli raporuna dayanır; bu konular için engelli çalıştırma yükümlülüğü ve işe alımda ve işyerinde engelli ayrımcılığı yazılarımızı inceleyebilirsiniz. Muhtaçlık şartına bağlı engelli aylığının bağlanması ve kesilmesine karşı yollar için ise engelli aylığı kesintisine itiraz rehberimiz yol gösterir.
Süreli ve sürekli rapor
Yönetmeliğin 11. maddesine göre rapor sürekli veya süreli olarak düzenlenir ve raporda geçerlilik süresi mutlaka belirtilir. Kişinin engel durumunun ilaç tedavisi, cerrahi tedavi veya rehabilitasyonla zaman içinde azalma ihtimali bulunan ve hastalık bulgularının tam olarak görülemediği hâllerde süreli rapor verilir. Engel durumunun sabit kalması veya artması söz konusu olan hastalıklar için sürekli rapor düzenlenir.
Süreli raporlarda sürenin bitmesine altı aydan kısa süre kalmışsa, kişinin talebi üzerine yeniden rapor verilebilir. Yeni bir engel durumu ortaya çıkar veya mevcut durum değişirse, kişinin talebi ve ilgili branş hekiminin kurula sevki uygun görmesi üzerine süre aranmaksızın yeniden değerlendirme yapılır ve yeni rapor düzenlenir. Kurumlar da kendi mevzuatları gereği gerekçeli yazıyla kontrol muayenesi isteyebilir; bu durumda hastane yeniden rapor düzenler. Kontrol muayenesi dışında bir kurumun yeni rapor istemesi ise ancak gerekçeli yazıyla ve il sağlık müdürlüğü üzerinden, itiraz usulüne göre yürütülür.
18 yaşını dolduran gençlerde geçiş
Çocukken ÇÖZGER raporu olan kişilerin raporu 18 yaşını doldurdukları gün geçersiz hâle gelir. Bu kişiler için iki ayrı yönetmelik hükmü birlikte değerlendirilmelidir. ÇÖZGER Yönetmeliği’nin 11. maddesi, 18 yaşa üç aydan kısa süre kala talep üzerine erişkin raporu verilebileceğini düzenler. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Yönetmeliği’nin 11. maddesinin altıncı fıkrası ise raporu 18 yaş nedeniyle geçersizleşen kişilerin 18 yaşını doldurdukları tarihten itibaren üç ay içinde yeniden başvuracağını ve bu başvuru üzerine düzenlenecek raporun 18 yaşın doldurulduğu tarihten itibaren geçerli sayılacağını belirtir. Hak kaybı yaşamamak için başvurunun bu altı aylık zaman aralığı içinde, tercihen 18 yaştan önce yapılması gerekir.
Engelli raporunda önemli süreler
| İşlem | Süre | Madde |
|---|---|---|
| Raporun tamamlanması | Başvurudan itibaren en geç 30 gün | m.8/1-j |
| Rapordaki fotoğraf | Son 6 ay içinde çekilmiş olmalı | m.8/1-i |
| Süreli raporun yenilenmesi | Bitime 6 aydan az kala talep edilebilir | m.11/7 |
| ÇÖZGER’i geçersizleşen gencin başvurusu | 18 yaşını doldurduktan itibaren 3 ay içinde | m.11/6 |
| Rapora bireysel itiraz | Raporun e-Devlet’e aktarılmasından itibaren 30 gün (SRY m.63) | SRY m.63 |
| Kesinleşen rapordan sonra aynı alanda yeni başvuru | En erken 6 ay sonra | m.12/5 |
Engelli raporuna itiraz: 30 gün ve hakem hastane
Sağlık Raporları Yönetmeliği’nin 60. maddesine göre rapora raporu alan kişi, velisi veya vasisi ya da raporu isteyen kurum itiraz edebilir. İtiraz, raporu düzenleyen hastanenin bulunduğu veya kişinin ikamet ettiği ilin il sağlık müdürlüğüne dilekçeyle, kurum itirazında resmî yazıyla yapılır. 63. maddeye göre kişisel itiraz, raporun e-Devlet sistemine aktarılmasından itibaren otuz gün içinde yapılır; kurum itirazında süre kişinin kuruma başvuru veya raporu ibraz tarihinden başlar; resmî kurumların yazılı talebinde süre aranmaz. Süresinden sonra yapılan itirazlar kabul edilmez. 2019 tarihli engellilik yönetmeliğinin 12. maddesindeki teslim tarihine bağlı süre ve kurumlar için süre aranmaması kuralı yerine artık bu hükümler uygulanır.
İtiraz usulü 19 Mayıs 2026 tarihli ve 33258 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sağlık Raporları Yönetmeliği ile yeniden düzenlenmiştir. Yönetmeliğin 60. maddesine göre engelli sağlık kurulu raporlarına kişi, veli veya vasisi ya da raporu isteyen kurum itiraz edebilir; itiraz dilekçesi raporu düzenleyen sağlık kuruluşunun bulunduğu veya kişinin ikametgâhının bulunduğu ilin il sağlık müdürlüğüne verilir. Yönetmeliğin 63. maddesi uyarınca kişilerin itiraz süresi, raporun kişinin e-Devlet sistemine aktarılmasından itibaren otuz gündür. İl sağlık müdürlüğü kişiyi hakem hastane listesindeki aynı veya üst roldeki en yakın hastaneye gönderir; iki rapor aynı yöndeyse veya ikinci rapora süresinde itiraz edilmezse ikinci rapor kesinleşir. Raporlar arasında çelişki bulunur ve ikinci rapora da itiraz edilirse kişi bölge hakem hastanesine sevk edilir ve bölge hakem hastanesi sağlık kurulunun kararı kesindir. Hakem hastanenin tebliğinden itibaren en geç yirmi gün içinde randevu talep edilmesi gerekir. Sağlık Raporları Yönetmeliği’nin 70. maddesine göre diğer yönetmeliklerde bu Yönetmeliğe aykırı hüküm bulunması hâlinde Sağlık Raporları Yönetmeliği uygulandığından, itirazda 2026 kuralları esas alınmalıdır.
İtirazı yapılan raporu ilk düzenleyen hastane hakem hastane listesinde yer alıyorsa kişi listedeki aynı veya üst roldeki diğer en yakın hastaneye, rapor bir bölge hakem hastanesince düzenlenmişse diğer en yakın bölge hakem hastanesine sevk edilir. İl sağlık müdürlüğü gerektiğinde il dışındaki bir hakem hastaneyi doğrudan görevlendirebilir. İlk rapor ile hakem hastane raporu farklı olsa bile itiraz olmadan bölge hakem hastanesine sevk yapılmaz; bu nedenle ikinci rapora da süresi içinde itiraz edilmesi gerekir.
Hakem hastane kararıyla veya süresinde itiraz edilmediği için kesinleşen rapor hakkında aynı gereksinim alanıyla ilgili yeni başvuru en erken altı ay sonra kabul edilir. Terör, kaza ve yaralanma nedeniyle verilen ve tedaviyle oranın değişmeyeceği hakem hastane kararıyla kesinleşen sürekli raporlar için ise yeni başvuru hiç kabul edilmez. Bu sınırlamalar 2019 tarihli engellilik yönetmeliğinde yer almaya devam etmekle birlikte, itiraz zinciri 2026’da bölge hakem hastanesine kadar uzatıldığından hangi aşamada kesinleşen raporlara uygulanacağı il sağlık müdürlüğünden teyit edilmelidir. Terör, kaza ve yaralanma raporlarında itiraz hâlinde rapor ücreti ve tespit işlemlerinin bedeli itiraz eden kişi ise kişi, kurum ise kurum tarafından karşılanır.
İtiraz dilekçesinde oranın neden hatalı olduğunun somut olarak gösterilmesi gerekir: beyan edilen bir hastalık için poliklinik muayenesi yapılmaması, bir engel alanının hiç değerlendirilmemesi, Balthazard hesabının yanlış yapılması, 65 yaş eklemesinin uygulanmaması, bağımlılık alanının boş bırakılması, kurulun eksik branşla toplanması veya teşhis ve tedavide görev almış hekimin görüşünün alınmaması en sık ileri sürülen gerekçelerdir. İtiraz süreci ve sonrasındaki yargı yolu için engelli sağlık kurulu raporuna itiraz rehberimize, hazır metin için engelli raporuna itiraz dilekçesi örneği sayfamıza, sağlık kurulu raporlarına genel itiraz usulü için sağlık kurulu raporuna itiraz yazımıza bakabilirsiniz.
Engelli raporu itiraz süreci
| Aşama | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 1. Başvuru | Kişi veya vasisi, raporun e-Devlet’e aktarılmasından itibaren 30 gün içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz eder (SRY m.63) | Süresi geçmiş itiraz değerlendirilmez |
| 2. İkinci rapor | Hakem hastane listesindeki aynı veya üst roldeki en yakın hastane (SRY m.60) | Kararlar aynı yöndeyse veya ikinci rapora süresinde itiraz edilmezse rapor kesinleşir |
| 3. Bölge hakem hastanesi | Raporlar çelişir ve ikinci rapora da itiraz edilirse | Çelişki ve itiraz hâlinde bölge hakem hastanesi kararı kesindir (SRY m.60) |
| 4. Yeni başvuru | Kesinleşen rapordan sonra aynı alanda | En erken 6 ay sonra; tedaviyle değişmeyecek sürekli kaza raporlarında kabul edilmez |
Eski raporlar ve kazanılmış haklar
Yönetmeliğin 15. maddesine göre 2019’dan önce 18 yaş üstü engelliler için düzenlenmiş sürekli ibareli raporlarla belirlenmiş tüm vücut fonksiyon kaybı oranları geçerlidir. Bu oranlara dayanılarak sağlanmış istihdam, eğitim, sosyal destek ve yardım hizmetlerinin sürdürülmesi için süreli raporlarda rapor süresinin bitimine kadar kurumlarca yeni rapor istenemez. Ancak eski süreli raporların yenilenmesi, bunlara yapılan itirazlar, yeni başvurular ve kontrol muayeneleri yeni yönetmeliğe göre sonuçlandırılır. Eski raporla hak kazanmış bir kişiden, süre dolmadan veya kontrol muayenesi gerekçesi bulunmadan yeni rapor istenmesi hâlinde bu hükme dayanılabilir.
Raporun gizliliği ve vesayet altındaki kişiler
Yönetmeliğin 10. maddesi engel durumunun belirlenmesi, sınıflandırılması ve belgelenmesi süreçlerinin her aşamasında sözlü, yazılı veya davranış olarak ayrımcılığı yasaklar ve Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ile Kişisel Sağlık Verilerinin İşlenmesi ve Mahremiyetinin Sağlanması Hakkında Yönetmeliğe uygun hareket edilmesini zorunlu kılar. Yönetmeliğin 16. maddesine göre raporlar sistemde tutulur ve kişinin veya vasisinin yazılı rızası alınarak ilgili kamu kurumlarıyla sistem üzerinden paylaşılır. Engelli raporundaki bilgilerin rıza dışında işverene veya üçüncü kişilere aktarılması hâlinde izlenecek yol için sağlık verilerinin korunması rehberimize bakabilirsiniz.
Ruhsal veya zihinsel nedenlerle kendi işlerini göremeyen erişkinler için başvuruyu ve itirazı vasi yapar. Henüz vasi atanmamışsa, raporla bağlantılı hakların kullanılabilmesi için sulh hukuk mahkemesinden vesayet kararı alınması gerekebilir; bu süreç için vesayet ve kayyım atanması rehberimizi inceleyebilirsiniz. Sağlık hukukundaki diğer tüm rehberlere Malpraktis ve Sağlık Hukuku Rehberleri sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
Engelli raporu sürecinde sık yapılan hatalar
| Hata | Olası sonucu | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Yetkili listede olmayan hastaneye başvurmak | Raporun kurumlarca kabul edilmemesi | Bakanlığın güncel yetkili hastane listesini kontrol etmek |
| Başvuruda tüm hastalıkları beyan etmemek | İlgili polikliniğin belirlenmemesi ve kaybın rapora yansımaması | Tüm tanı ve yakınmaları belgeleriyle beyan etmek |
| Önceki epikriz ve tetkikleri götürmemek | Klinik bulguların eksik yazılması | Tüm tıbbi kayıtları dosya hâlinde hazırlamak |
| Raporu teslim alırken kontrol etmemek | 30 günlük itiraz süresinin kaçması | Engel alanları, Balthazard hesabı, bağımlılık alanı ve süreyi aynı gün kontrol etmek |
| 65 yaş eklemesini sorgulamamak | Oranın olması gerekenden düşük kalması | 65 yaş ve üzerindeyse %10 eklemenin yapıldığını kontrol etmek |
| Süreli rapor bitişini takip etmemek | Vergi indirimi, aylık veya bakım yardımının kesintiye uğraması | Bitime 6 ay kala yenileme başvurusu yapmak |
| ÇÖZGER’den erişkin rapora geçişi geciktirmek | 18 yaş sonrası hakların kesilmesi | 18 yaş öncesi 3 ay veya sonrası 3 ay içinde başvurmak |
| Kesinleşen rapordan hemen sonra yeniden başvurmak | Başvurunun kabul edilmemesi | Altı aylık süreyi beklemek veya yeni bir durumu belgelemek |
Sıkça Sorulan Sorular
Engelli raporu nasıl alınır?
Kişi veya vasisi başvuru dilekçesiyle Sağlık Bakanlığınca yetkilendirilmiş bir hastaneye başvurur. Sağlık beyanına göre ilgili polikliniklerde muayene yapılır, muayene formları kurula gönderilir ve kurul kişiyi bizzat görerek engel oranını belirler. Rapor başvurudan itibaren en geç 30 gün içinde tamamlanır.
Engelli raporu hangi hastaneden alınır?
Yalnızca Sağlık Bakanlığının belirleyip internet sitesinde yayımladığı yetkili hastanelerden alınabilir. Yetkili olmayan veya kurulu yönetmeliğe uygun oluşturamayan hastanelerin raporları kurumlarca değerlendirmeye alınmaz.
Engelli sağlık kurulunda hangi doktorlar bulunur?
Birden fazla branşı ilgilendiren durumlarda kurul başkanı ile iç hastalıkları, göz, kulak burun boğaz, genel cerrahi, nöroloji ve ruh sağlığı uzmanlarından oluşan en az yedi daimi üye bulunur. Hastanede fizik tedavi uzmanı varsa kurulda yer alması zorunludur, yoksa ortopedi uzmanı katılır.
Engelli raporu kaç günde çıkar?
Yönetmeliğin 8. maddesine göre rapor başvuru tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde tamamlanır.
Birden fazla hastalıkta engel oranı nasıl hesaplanır?
Oranlar toplanmaz, Balthazard formülüyle birleştirilir. En yüksek oran %100’den çıkarılır, kalan kısım ikinci oranla çarpılıp 100’e bölünür ve en yüksek orana eklenir. Örneğin %40 ve %30 engelin birleşimi %58’dir.
65 yaş üstüne engelli raporunda ek oran verilir mi?
Evet. Yönetmeliğin 10. maddesine göre 65 yaş ve üzeri bireylerin engellilik oranına Balthazard formülü ile %10 eklenir. Örneğin %50 oranı olan 65 yaşındaki kişinin oranı %55 olur.
Engelli raporunda tam bağımlı ne demek?
Engel oranı %50 ve üzeri olup günlük yaşam aktivitelerini yardım almasına rağmen kendi başına gerçekleştiremeyen kişi tam bağımlıdır. Yönetmeliğe göre bu ifade ilgili mevzuat bakımından ağır engellilik anlamına gelir ve raporun bağımlılık alanı boş bırakılamaz.
Engelli raporunda fotoğraf zorunlu mu?
Evet. Raporda kişinin son altı ay içinde çekilmiş fotoğrafının bulunması zorunludur.
Engelli raporuna itiraz süresi ne kadar?
Bireysel itirazlar, 2026 Sağlık Raporları Yönetmeliği m.63 uyarınca raporun e-Devlet sistemine aktarılmasından itibaren 30 gün içinde il sağlık müdürlüğüne yapılır. Süresinde yapılmayan itirazlar kabul edilmez; kurum itirazında süre kişinin kuruma başvuru veya raporu ibraz tarihinden başlar; resmî kurumların yazılı talebinde süre aranmaz.
Hakem hastane kararına itiraz edilebilir mi?
2026 Sağlık Raporları Yönetmeliği m.60’a göre hakem hastane raporu ilk raporla çelişir ve itiraz edilirse kişi bölge hakem hastanesine sevk edilir; bölge hakem hastanesinin kararı kesindir. Kesinleşen rapor hakkında aynı alanda yeni başvuru en erken altı ay sonra kabul edilir; raporu esas alan idari işlemlere karşı ise ayrıca idari ve yargısal yollar değerlendirilebilir.
Süreli engelli raporu ne zaman yenilenir?
Sürenin bitmesine altı aydan kısa süre kaldığında kişinin talebiyle yeniden rapor verilebilir. Durumda değişiklik olursa süre beklenmeden, ilgili hekimin kurula sevkiyle yeniden değerlendirme yapılabilir.
18 yaşını dolduran gencin ÇÖZGER raporu ne olur?
ÇÖZGER raporu 18 yaşın doldurulduğu gün geçersiz olur. 18 yaşa üç aydan az kala veya 18 yaşını doldurduktan itibaren üç ay içinde erişkin engelli raporu için başvurulabilir ve düzenlenen rapor 18 yaşın doldurulduğu tarihten itibaren geçerli sayılır.
📘 İlgili Rehberler
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (RG 20.02.2019/30692, m.2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 15, 16, 17 ve geçici m.2), Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik m.11 ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.31 hükümlerine dayanır. Engel oranını sağlık kurulu belirler; örnek hesaplar yöntemi göstermek içindir. Somut durumunuz için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.
