Çalışma gücünü kaybeden sigortalıların önünde birbirinden farklı üç yol vardır: malullük aylığı, engellilik nedeniyle yaş şartı aranmadan yaşlılık aylığı ve iş kazası veya meslek hastalığına bağlı sürekli iş göremezlik geliri. Üçünün şartları, oranları ve sonuçları ayrıdır; yanlış yoldan yapılan başvuru yalnızca zaman kaybı değil, hak kaybı doğurur. Bu rehber üç yolu 5510 sayılı Kanun’un ilgili maddeleriyle karşılaştırır. Ankara’daki dosyanız için bize 0554 648 37 15 numarasından ulaşabilirsiniz.
Beş cümlede özet
- Malul sayılmak için çalışma gücünün ya da meslekte kazanma gücünün en az yüzde altmışını kaybetmiş olmak gerekir (5510 m.25).
- Malullük aylığı için ayrıca en az on yıllık sigortalılık süresi ve 1800 gün prim; başka birinin sürekli bakımına muhtaç olanlarda sigortalılık süresi aranmaksızın 1800 gün şartı vardır (m.26).
- Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başlamadan önce mevcut olan hastalık ve engel, malullük aylığı bakımından dikkate alınmaz (m.25).
- Çalışma gücü kaybı %40-59 arasında kalan sigortalılar, Kurum Sağlık Kurulu tespiti ile kanundaki sigortalılık süresi ve prim gün şartlarını sağlarsa yaş şartı aranmadan yaşlılık aylığından yararlanabilir (m.28/5); vergi indirimi derecesine dayalı eski uygulama 7538 sayılı Kanunla 15.01.2025’ten itibaren kaldırılmıştır.
- Kurum kararına karşı önce Kuruma itiraz edilir; sonuç alınamazsa iş mahkemesinde dava açılır.
Malul sayılmanın ölçütü (5510 m.25)
5510 sayılı Kanun’un 25. maddesi, malullük halini tek bir orana bağlar: sigortalının çalışma gücünün veya iş kazası ya da meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az yüzde altmışını kaybettiğinin Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilmesi. Bu tespit, sigortalının kendi beyanına ya da tek bir hekim raporuna değil, Kurum Sağlık Kurulunun değerlendirmesine dayanır; hastaneden alınan sağlık kurulu raporu bu değerlendirmenin girdisidir, sonucu değildir.
Maddenin ikinci fıkrası uygulamada en çok hak kaybına yol açan kuralı içerir: sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce sigortalının çalışma gücünün yüzde altmışını kaybettiği önceden veya sonradan tespit edilirse, sigortalı bu hastalık veya engelliliği sebebiyle malullük aylığından yararlanamaz. Yani doğuştan gelen ya da işe girmeden önce mevcut olan bir engel, malullük aylığının dayanağı olamaz. Böyle bir durumda kişinin önündeki yol malullük değil, engellilik nedeniyle yaşlılık aylığıdır; bunu aşağıda ayrıca ele alıyoruz.
Maddenin birinci fıkrası ölçütü sigortalı statüsüne göre ayrıca belirler; malullük tespiti sigortalının veya işverenin talebi üzerine yapılır:
| Sigortalı statüsü | Malul sayılma ölçütü | Dayanak |
|---|---|---|
| 4/1-(a) hizmet akdiyle çalışan ve 4/1-(b) bağımsız çalışan | Çalışma gücünün veya iş kazası ya da meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az %60’ının kaybı | 5510 m.25/1 |
| 4/1-(c) kamu görevlisi | Çalışma gücünün en az %60’ının veya vazifelerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünün kaybı | 5510 m.25/1 |
| İlk defa çalışmaya başlamadan önce %60 kayıp | Bu hastalık veya engellilik sebebiyle malullük aylığından yararlanılamaz | 5510 m.25/2 |
| Askerlik döneminde malul olup asıl işini yapmaya engeli olmayan | Bu hastalık veya engellilik sebebiyle malullük sigortası hükümleri uygulanmaz | 5510 m.25/3 |
Malullük aylığı şartları (5510 m.26)
Malul sayılmak tek başına aylık bağlanması için yeterli değildir. Kanun’un 26. maddesi üç şartı birlikte arar: malul sayılmak, belirli bir sigortalılık süresi ve prim gün sayısı, işten ayrılmış olmak ve yazılı talepte bulunmak.
| Şart | İçeriği | Dayanak |
|---|---|---|
| Malullük tespiti | Çalışma gücünün en az %60 kaybı; Kurum Sağlık Kurulu kararı | m.25 |
| Sigortalılık süresi | En az on yıl | m.26 |
| Prim gün sayısı | Toplam 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi | m.26 |
| Bakıma muhtaçlık hâli | Başka birinin sürekli bakımına muhtaçsa sigortalılık süresi aranmaz; 1800 gün yeterlidir | m.26 |
| İşten ayrılma | Çalıştığı işten ayrılmış, işyerini kapatmış veya devretmiş olmak | m.26 |
| Yazılı talep | Kuruma başvuru; başlangıç, rapor ve istek tarihinden sonra geleni takip eden ay başıdır | m.26-27 |
Bu şartlardan en çok gözden kaçanı, on yıllık sigortalılık süresidir. Prim gün sayısı 1800’ü aşmış olsa bile, sigortalılık başlangıcı üzerinden on yıl geçmemişse malullük aylığı bağlanmaz; istisnası, başka birinin sürekli bakımına muhtaç olma hâlidir. Sigortalılık başlangıcının belirlenmesinde hizmet dökümü esas alınır; başlangıcı öne çeken bir askerlik borçlanması bu noktada belirleyici olabilir. Borçlanma türlerini ve başlangıca etkisini hizmet borçlanması yazımızda ele aldık.
Malullük aylığının hesabı ve başlangıcı (m.27)
Malullük aylığı Kanun’un 27. maddesine göre, 29. maddedeki yaşlılık aylığı hesap yöntemi kullanılarak bulunur. Belirleyici fark, prim gün sayısı düşük olan sigortalıların korunmasıdır: prim ödeme gün sayısı 9000 günden az olanlar için hesap 9000 gün üzerinden yapılır; 4/1-(a) kapsamındaki sigortalılar için bu eşik 7200 gündür. Sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaç ise tespit edilen aylık bağlama oranı 10 puan artırılır.
| Unsur | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Hesaba esas gün | 9000 günden az prim gününde 9000 gün; 4/1-(a) kapsamındakiler için 7200 gün | 5510 m.27/1 |
| Ortalama aylık kazanç | Her yılın prime esas kazancı güncelleme katsayısıyla güncellenir; toplam prim ödeme gün sayısına bölünerek bulunan ortalama günlük kazancın otuz katı alınır | 5510 m.29/2 |
| Aylık bağlama oranı | Her 360 gün için %2; en fazla %90 | 5510 m.29/3 |
| Bakıma muhtaçlık | Aylık bağlama oranı 10 puan artırılır | 5510 m.27/1 |
| Başlangıç | Malul sayılmaya esas rapor tarihi yazılı istek tarihinden önceyse istek tarihini, sonraysa rapor tarihini takip eden ay başı | 5510 m.27/2 |
| Görevdeki kamu görevlisi | Malullüğü sebebiyle görevden ayrıldığı tarihi takip eden ay başı | 5510 m.27/2-c |
Varsayımsal örnek. 3.000 gün primi bulunan bir 4/1-(a) sigortalısının aylığı 7200 gün üzerinden hesaplanır: 7200 ÷ 360 × %2 = %40 aylık bağlama oranı. Güncellenmiş ortalama aylık kazancı 40.000 TL kabul edilirse aylık 16.000 TL olur; sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaçsa oran %50’ye çıkar ve aylık 20.000 TL olarak hesaplanır. Rakamlar yalnızca yöntemi gösterir; 2008 öncesi hizmeti bulunanlarda aylık, dönemlere göre ayrı hesaplanan kısmi aylıklardan oluşur.
Başlangıç tarihi neden önemli? m.27/2 aylığı, rapor tarihi ile yazılı istek tarihinden hangisi sonraysa onu takip eden ay başına bağlar. Rapor elde olduğu hâlde başvurunun ertelenmesi, ertelenen her ay için doğrudan gelir kaybıdır; buna karşılık rapor henüz alınmadan yapılan başvuruda aylık, rapor tarihini takip eden ay başından başlar. İşten ayrılma şartı saklı kalmak üzere, sağlık kurulu süreci beklenirken yazılı istekte bulunmak bu nedenle hak kaybı doğurmaz.
Kontrol muayenesi ve aylığın kesilmesi
Malullük durumu, kalıcı olmayan hâllerde değişebileceğinden Kanun kontrol muayenesi öngörür. Kanun’un 94. maddesi kontrol muayenesini düzenler: Kurum, raporlarda belirtilen rahatsızlıkların mevcut olup olmadığını tespit amacıyla kontrol muayenesi ve tetkik isteyebilir; kabul edilebilir bir özrü olmadığı hâlde kontrol muayenesini yaptırmayan sigortalının aylığı, muayene için belirtilen tarihten sonraki ödeme dönemi başından itibaren kesilir. Muayene sonucunda çalışma gücü kaybı oranının yüzde altmışın altına düştüğü tespit edilirse aylık sona erer.
Aylığın kesilmesini gerektiren ikinci hâl, sigortalının yeniden çalışmaya başlamasıdır. Malullük aylığı almakta iken sigortalı olarak çalışmaya başlayan kişinin aylığı, çalışmaya başladığı tarihi takip eden ödeme dönemi başında kesilir. Aynı kural yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaya başlayanlar için de geçerlidir ve çalışılan süre boyunca prime esas kazanç üzerinden kısa ve uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası primi alınır (m.27/3). İşten ayrılıp yeniden aylık için yazılı istekte bulunan sigortalıya, kontrol muayenesine tabi tutulmak ve ilk aylığına esas malullüğünün devam ettiği anlaşılmak kaydıyla, istek tarihini takip eden ödeme döneminden itibaren aylık yeniden hesaplanarak bağlanır. İlk aylığa esas prim günü eşiğin altında olanlarda yeni aylık, eski aylığın kesildiği tarihten sonraki artışlarla bulunan tutarın altında olamaz. Bu nedenle malullük aylığı alan kişinin yeniden çalışma kararı, aylığın akıbeti hesaplanmadan verilmemelidir.
Engellilik nedeniyle yaşlılık aylığı (m.28)
Malul sayılacak orana ulaşmayan ya da engeli işe girmeden önce mevcut olduğu için malullük aylığından yararlanamayan sigortalılar için 5510 sayılı Kanun’un 28. maddesi, yaş şartı aranmayan iki ayrı yaşlılık aylığı yolu öngörür. Bu yollar vergi indirimi derecesine değil, Kurum Sağlık Kurulunun tespit ettiği çalışma gücü kaybı oranına dayanır.
| Yol | Şart | Sigortalılık süresi | Prim gün sayısı | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| İşe girmeden önceki ağır engel | İlk defa çalışmaya başlamadan önce malul sayılmayı gerektirecek derecede hastalık veya engel nedeniyle malullük aylığından yararlanamama | En az 15 yıl | En az 3960 gün | 5510 m.28/4 |
| Orta düzey çalışma gücü kaybı | Kurum Sağlık Kurulunca %50-59 arası kayıp tespiti | En az 16 yıl | 4320 gün | 5510 m.28/5-a |
| Hafif düzey çalışma gücü kaybı | Kurum Sağlık Kurulunca %40-49 arası kayıp tespiti | En az 18 yıl | 4680 gün | 5510 m.28/5-b |
m.28/5 kapsamında aylık bağlananlar 94. madde uyarınca kontrol muayenesine tabi tutulabilir. Tablodaki 4320 ve 4680 günlük şartlar, sigortalılık başlangıcı daha eski olanlar bakımından geçici 6. maddenin yedinci fıkrasının (d) ve (e) bentlerinde kademelendirilmiştir; başvurudan önce hizmet dökümüne göre hangi kademenin uygulanacağı kontrol edilmelidir.
Vergi indirimi yolu kaldırıldı. 9/1/2025 tarihli 7538 sayılı Kanun, 15/1/2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş; engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlananlara yaşlılık aylığı bağlanmasını düzenleyen 506 sayılı Kanun’un geçici 87. maddesi ile 5510 sayılı Kanun’un geçici 10. maddesinin ikinci fıkrasını yürürlükten kaldırmıştır. SGK’nın 7/2/2025 tarihli ve 2025/4 sayılı Genelgesi’ne göre, geçerli vergi indirim belgesi bulunanlardan 15/1/2025’ten önce aylık talep edenlere 506 sayılı Kanun hükümleri, bu tarihten sonra talep edenlere ise m.28/5 ile geçici 6. maddenin yedinci fıkrasının (d) ve (e) bentlerindeki koşullar uygulanır. Eski raporlar da doğrudan esas alınmaz: talep tarihinden önceki altı ay içinde yetkili hastanelerce düzenlenmiş durum bildirir rapor varsa bu rapor, yoksa yeni sevkle alınacak rapor Kurum Sağlık Kurulunca yeniden değerlendirilerek çalışma gücü kaybı oranı belirlenir.
İtiraz yolu da buna göre işler. Bu kapsamdaki Kurum Sağlık Kurulu kararlarına itiraz Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna yapılır. SGK dışındaki engelli hakları için düzenlenen engelli sağlık kurulu raporlarına itirazda ise hakem hastane usulü uygulanır; bu usulü sağlık kurulu (heyet) raporuna itiraz yazımızda ele aldık.
Sağlık hizmetleri ve genel sağlık sigortası bağlantısı
Malullük aylığı bağlanan kişi, genel sağlık sigortası bakımından da statü değiştirir: aylık alan kişiler genel sağlık sigortalısı sayılır ve sağlık hizmetlerinden bu kapsamda yararlanır. Bakmakla yükümlü olduğu kişiler de aynı kapsamdadır. Bu nedenle aylık başvurusunun sonuçlanmasını bekleyen ve çalışması sona ermiş kişilerin, arada kalan dönemde sağlık güvencesinin devam edip etmediğini kontrol etmesi gerekir; çalışmanın sona ermesinden sonra kanunda öngörülen süre boyunca sağlık yardımlarının devam ettiği bir geçiş dönemi bulunur.
İkinci bağlantı noktası, sürekli bakıma muhtaç sigortalılar bakımından ortaya çıkar. Bakıma muhtaçlık hâli hem malullük aylığının şartlarını hafifletir hem de aylığın artırımlı bağlanmasını sağlar; ayrıca sosyal hizmet mevzuatındaki evde bakım desteği gibi imkânlar ayrı bir başvuru konusudur ve malullük aylığından bağımsız değerlendirilir. Bu iki başvurunun birbirini engellemediğini, ancak her birinin kendi rapor ve gelir ölçütlerine tabi olduğunu belirtmek gerekir. Rapor süreçlerinde en sık karşılaşılan sorun, aynı tıbbi tablo için farklı kurumlarca farklı oranlar belirlenmesidir; bu durumda hangi raporun hangi hak için geçerli olduğunun ayrı ayrı takip edilmesi gerekir. Heyet raporlarına itiraz usulünü sağlık kurulu raporuna itiraz yazımızda ayrıntılı anlattık.
Üç yolun karşılaştırması
| Ölçüt | Malullük aylığı | Engellilik nedeniyle yaşlılık aylığı | Sürekli iş göremezlik geliri |
|---|---|---|---|
| Dayanak | 5510 m.25-27 | 5510 m.28/4-5 | 5510 m.19 |
| Sebep | Herhangi bir hastalık veya engel | İşe girmeden önceki ağır engel (m.28/4) veya %40-59 çalışma gücü kaybı (m.28/5) | İş kazası veya meslek hastalığı |
| Oran şartı | En az %60 çalışma gücü kaybı | m.28/5: %50-59 veya %40-49 (Kurum Sağlık Kurulu) | Meslekte kazanma gücünde en az %10 kayıp |
| İşe girmeden önceki engel | Dikkate alınmaz; aylık bağlanmaz | m.28/4 bu durum için öngörülmüştür (15 yıl, 3960 gün) | İlgisiz |
| Çalışmaya devam | Aylık kesilir | Yaşlılık aylığı kuralları uygulanır | Gelir devam eder |
| Kontrol muayenesi | Var | m.28/5’te m.94’e göre yapılabilir | Var |
İş kazası ve meslek hastalığına bağlı sürekli iş göremezlik geliri, malullükten bağımsız bir güvencedir: kaza sonucu meslekte kazanma gücünde en az yüzde on kayıp yeterlidir ve gelir alınırken çalışmaya devam edilebilir. Bu gelirin başvurusunu ve itiraz yolunu sürekli iş göremezlik geliri başvurusu ve itiraz dilekçesi örneği yazımızda gösterdik. Aynı olayda hem gelir hem tazminat talebinin nasıl kurulacağını ise SGK’nın işverene rücuunu ele alan SGK rücu davasına cevap dilekçesi rehberimizde inceledik.
Malullük aylığı ile yaşlılık aylığının kesişmesi
Malullük aylığı bağlanmış bir sigortalı, ilerleyen dönemde yaşlılık aylığı şartlarını da sağlayabilir. Bu durumda hangi aylığın ödeneceği, sigortalının talebine ve aylıkların hesabına göre belirlenir; kural, aynı sigortalılık hâlinden birden fazla aylığın birlikte ödenmemesidir. Uygulamada tercih, hangi aylığın tutar olarak daha yüksek olduğuna göre yapılır; bu karşılaştırma için Kurumdan her iki aylığın hesabını gösteren yazı istenmelidir. Aylık türünün değiştirilmesi talebi yazılı olarak yapılır ve değişiklik, talebi izleyen ödeme döneminden itibaren uygulanır.
İkinci kesişme noktası ölüm aylığıdır. Malullük aylığı almakta iken vefat eden sigortalının hak sahiplerine, kanunda öngörülen şartlarla ölüm aylığı bağlanır; malullük aylığı, ölüm aylığının hesabında dikkate alınan unsurlardan biridir. Eş ve çocukların hak sahipliği, paylaşım oranları ve aylığın kesilme hâlleri ise ölüm sigortası hükümlerine tabidir. Bu nedenle malullük aylığı bağlanırken yapılan tercihler, sonradan hak sahiplerinin alacağı aylığı da etkileyebilir; özellikle prim gün sayısının artırılmasına yönelik borçlanma kararları bu açıdan da değerlendirilmelidir.
Memurlar ve Bağ-Kur’lular bakımından malullük
Malullük, yalnızca hizmet akdiyle çalışanlara özgü bir kurum değildir; 5510 sayılı Kanun, sigortalılık statülerinin tamamı için malullük sigortasını düzenler. Ancak statüler arasında uygulama farkları bulunur. Kamu görevlileri bakımından, göreve girmeden önce mevcut olan hastalık ve engel yine dikkate alınmaz; ayrıca görevle ilişkilendirilebilen hâllerde vazife malullüğü gündeme gelir ve bu, adi malullükten farklı sonuçlar doğurur. Vazife malullüğünde aylık, görevin sebep olduğu kabul edilen zarar esas alınarak bağlanır ve hesabı farklıdır. Görev sırasında trafik kazası geçiren kamu görevlilerinin vazife malullüğü ve tazminat hakları için polis, asker ve kamu görevlisi trafik kazasında vazife malullüğü rehberimize bakabilirsiniz.
Bağ-Kur kapsamındaki sigortalılarda ise ek bir şart devreye girer: aylık bağlanabilmesi için genel sağlık sigortası primi dahil, kendi sigortalılığından doğan prim ve prime ilişkin her türlü borcun ödenmiş olması aranır (m.26). Prim borcu bulunan bağımsız çalışanın malullük şartlarını sağlaması, tek başına aylık bağlanmasını sağlamaz; borcun tasfiyesi gerekir. Bu nedenle başvuru öncesinde borç sorgusu yapılmalı, gerekiyorsa yapılandırma imkânları değerlendirilmelidir. Prim borcunun takibi ve tahsil sürecini SGK prim borcu ve tahsil süreci yazımızda ele aldık.
Başvuru süreci ve istenen belgeler
Süreç, 5510 m.25/1 uyarınca sigortalının veya işverenin Kuruma talebiyle başlar. Kurum, sigortalıyı yetkili sağlık hizmet sunucusuna sevk eder; hastanenin sağlık kurulu raporu düzenlenir ve rapor, dosya ile birlikte Kurum Sağlık Kuruluna gönderilir. Karar, Kurum Sağlık Kurulu tarafından verilir. Bu nedenle hastaneden “yüzde altmış” ibaresi taşıyan bir rapor almak tek başına sonucu belirlemez; nihai değerlendirme Kurumdadır.
Dosyaya sunulacak tıbbi belgelerin eksiksizliği, kararın isabetini doğrudan etkiler. Epikrizler, ameliyat raporları, görüntüleme ve tetkik sonuçları, sürekli kullanılan ilaçlara ilişkin reçete ve raporlar ile önceki heyet raporları dosyaya eklenmelidir. Birden fazla hastalığı bulunan sigortalılarda, hastalıkların birlikte değerlendirilmesi talebi açıkça yazılmalıdır; tek bir hastalık üzerinden yapılan değerlendirme oranın düşük çıkmasına yol açar. Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği, birden fazla engellilik derecesinin birleştirilmesinde Balthazard formülünü tanımlar; formülün işleyişini Maluliyet Oranı Hesaplama Aracı sayfamızda görebilirsiniz.
Malullük ile iş hukuku arasındaki bağ
Çalışma gücünün kaybı yalnızca sosyal güvenlik değil, iş hukuku sonuçları da doğurur. İş sözleşmesi bakımından iki ayrı ihtimal vardır. Birincisi, işçinin sağlık sebebiyle iş sözleşmesini haklı nedenle feshetmesidir (4857 m.24/I): işin yapılması işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olursa, işçi sözleşmeyi derhâl feshedebilir ve kıdem tazminatına hak kazanır. İkincisi, işverenin sağlık sebebiyle feshidir (4857 m.25/I): işçinin hastalığından doğan devamsızlığın kanunda öngörülen süreyi aşması hâlinde işveren sözleşmeyi feshedebilir; bu fesih de kıdem tazminatı hakkını ortadan kaldırmaz.
Malullük aylığı bağlanması, iş sözleşmesinin sona ermesini gerektiren bir hâldir; çünkü Kanun aylık için işten ayrılmış olmayı arar. Bu ayrılış, iş hukuku bakımından emeklilik benzeri bir sona erme olarak değerlendirilir ve kıdem tazminatı hakkı doğurur. Dayanağı, 1475 sayılı İş Kanunu’nun hâlen yürürlükte olan 14. maddesinin birinci fıkrasının (4) numaralı bendidir: kurum veya sandıktan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla sona erdirilen sözleşmede kıdem tazminatı ödenir. Aynı madde, işçinin aylığa hak kazanmış bulunduğunu ve aylık bağlanması için kuruma müracaat ettiğini belgelemesini şart koşar. 5510 m.26 ise aylık için yazılı isteğin işten ayrıldıktan sonra yapılmasını aradığından doğru sıra; malullüğün Kurum Sağlık Kurulunca tespiti, hak kazanıldığını ve müracaatı gösteren belgenin alınması ve fesih bildiriminde ayrılışın malullük aylığı almak amacıyla yapıldığının açıkça yazılmasıdır. Sebebi belirtilmeyen sade bir istifa, kıdem tazminatı talebini güçleştirir.
Ret kararına itiraz ve dava
Kurum Sağlık Kurulunun malul sayılmama yönündeki kararına karşı ilk adım, Kuruma itirazdır. Kurum Sağlık Kurulu kararına itiraz 5510 m.95 uyarınca Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca incelenir; Yargıtay uygulamasına göre bu kurulun kararı Kurumu bağlar, sigortalıyı bağlamaz. İtirazın reddi hâlinde iş mahkemesinde dava açılır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4/1 uyarınca dava açılmadan önce Kuruma başvurulması zorunludur; başvuruya altmış gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır ve başvuruda geçen süre zamanaşımı ile hak düşürücü sürelere sayılmaz. Bu şart yerine getirilmeden açılan davada uygulamada HMK m.115/2 uyarınca eksikliğin tamamlanması için kesin süre verilir; süre içinde tamamlanmazsa dava usulden reddedilir.
Dava aşamasında mahkeme, sigortalıyı yeniden sağlık kuruluna sevk eder ve alınan rapor üzerinden karar verir; uygulamada Adli Tıp Kurumu ya da üniversite hastanelerinden rapor alınması sık görülür. Bu nedenle davada esas mücadele, tıbbi belgelerin eksiksiz sunulması ve hastalıkların birlikte değerlendirilmesinin sağlanması üzerinden yürür. Rapora itirazın nasıl kurulacağını ve hangi noktaların gösterileceğini engelli sağlık kurulu raporuna itiraz dilekçesi örneği yazımızda ele aldık.
Malullük aylığı reddine karşı dava dilekçesi örneği
…………… İŞ MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİNE
DAVACI: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, Adres
DAVALI: Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
DAVA KONUSU: Malullük aylığı talebinin reddine ilişkin ……/……/2026 tarih ve …… sayılı işlemin iptali ile malullük aylığına hak kazanıldığının tespiti istemidir.
AÇIKLAMALAR
1. Davalı Kurum nezdinde …… sicil numarasıyla kayıtlıyım. Sigortalılığım ……/……/…… tarihinde başlamış olup, hizmet dökümüne göre toplam …… gün prim ödenmiştir.
2. …… tarihinde teşhis edilen …… hastalığı nedeniyle çalışma gücümü büyük ölçüde kaybettim. …… Hastanesinin ……/……/…… tarihli sağlık kurulu raporu ile durumum belgelenmiştir.
3. Malullük aylığı talebiyle davalı Kuruma başvurdum; talebim, Kurum Sağlık Kurulunun ……/……/2026 tarihli kararına dayanılarak, çalışma gücü kaybı oranının yüzde altmışın altında olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir.
4. Ret kararında, tarafımdan sunulan tıbbi belgelerin bir kısmı değerlendirilmemiş; birden fazla hastalığım birlikte ele alınmamıştır. 5510 sayılı Kanun’un 25. maddesinde öngörülen ölçüt, çalışma gücünün bütün olarak değerlendirilmesini gerektirir.
5. Sigortalılık süresi ve prim gün sayısı bakımından Kanun’un 26. maddesindeki şartlar sağlanmıştır. Kurum işlem dosyasının ve tüm tıbbi belgelerimin celbi ile Adli Tıp Kurumundan rapor alınmasını talep ediyorum.
HUKUKİ SEBEPLER: 5510 sayılı Kanun m.25, 26, 27, 94, 95 ve ilgili hükümler; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4; HMK ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: SGK hizmet dökümü, hastane sağlık kurulu raporu, epikriz ve tetkik sonuçları, ilaç raporları, Kurum işlem dosyası (celbi talep olunur), bilirkişi ve Adli Tıp incelemesi.
SONUÇ VE İSTEM: Açıklanan nedenlerle davanın kabulü ile ret işleminin iptaline, malullük aylığına hak kazandığımın tespitine ve aylığın başvuru tarihini izleyen ay başından itibaren bağlanmasına; yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalı Kuruma yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim. ……/……/2026
Davacı
Ad Soyad – İmza
Başvuru öncesi kontrol listesi
- Hizmet dökümünüzü alın; sigortalılık başlangıcı ve prim gün sayısını görün.
- On yıl sigortalılık ve 1800 gün şartını kontrol edin; bakıma muhtaçlıkta süre şartı aranmaz.
- Engeliniz işe girmeden önce mi başladı? Öyleyse malullük değil, engellilik nedeniyle yaşlılık aylığı yolunu değerlendirin.
- Tüm tıbbi belgeleri toplayın; birden fazla hastalığın birlikte değerlendirilmesini yazılı olarak isteyin.
- Başvuruyu geciktirmeyin; aylık, talebi izleyen ay başından bağlanır.
- Ret hâlinde önce Kuruma itiraz edin; dava şartıdır.
- Aylık bağlandıktan sonra kontrol muayenesi tarihlerini kaçırmayın.
- Yeniden çalışmaya başlamadan önce aylığın kesileceğini hesaba katın.
Sık sorulan sorular
Malul sayılmak için hangi oran gerekir?
5510 m.25 uyarınca çalışma gücünün ya da meslekte kazanma gücünün en az yüzde altmışının kaybedildiğinin Kurum Sağlık Kurulunca tespiti gerekir.
Malullük aylığı için kaç gün prim gerekir?
En az on yıllık sigortalılık süresi ve toplam 1800 gün prim; başka birinin sürekli bakımına muhtaç olanlarda sigortalılık süresi aranmaksızın 1800 gün yeterlidir.
İşe girmeden önceki hastalığım için malullük aylığı alabilir miyim?
Hayır. Kanun, ilk defa çalışmaya başlamadan önce mevcut olan ve yüzde altmış kayba yol açan hastalık bakımından malullük aylığı bağlanmayacağını düzenler.
O hâlde hangi yol açıktır?
5510 m.28/4 uyarınca işe girmeden önce malul sayılmayı gerektirecek derecede engeli bulunanlar, en az 15 yıl sigortalılık ve 3960 gün primle yaş şartı aranmadan yaşlılık aylığına hak kazanır. Çalışma gücü kaybı %40-59 arasındaysa m.28/5’teki şartlar değerlendirilir.
Malullük aylığı ne zaman başlar?
5510 m.27/2 uyarınca malul sayılmaya esas rapor tarihi yazılı istek tarihinden önceyse istek tarihini, sonraysa rapor tarihini takip eden ay başından başlar; rapor elde olduğu hâlde başvurunun ertelenmesi gelir kaybıdır.
Hastaneden aldığım rapor yeterli mi?
Hayır. Hastane raporu girdidir; nihai karar Kurum Sağlık Kurulu tarafından verilir.
Malullük aylığı alırken çalışabilir miyim?
Sigortalı olarak çalışmaya başlanması hâlinde aylık kesilir; çalışmanın sona ermesi üzerine yazılı talep ile yeniden bağlanabilir.
Kontrol muayenesine gitmezsem ne olur?
5510 m.94 uyarınca kabul edilebilir bir özrü olmadan kontrol muayenesini yaptırmayan sigortalının aylığı, muayene için belirtilen tarihten sonraki ödeme dönemi başından itibaren kesilir.
Oran yüzde altmışın altına düşerse aylık devam eder mi?
Hayır. Kontrol muayenesinde oranın eşiğin altına düştüğü tespit edilirse aylık sona erer.
İş kazası geçirdim, malullük mü sürekli iş göremezlik mi?
İş kazası ve meslek hastalığında meslekte kazanma gücünde en az yüzde on kayıpta sürekli iş göremezlik geliri bağlanır; bu gelir alınırken çalışmaya devam edilebilir.
Birden fazla hastalığım var, birlikte değerlendirilir mi?
Değerlendirmenin bütün olarak yapılması gerekir; talebinizi ve tüm tıbbi belgeleri dosyaya açıkça sunmanız önemlidir.
Ret kararına nereye itiraz edilir?
Kurum Sağlık Kurulu kararına itiraz 5510 m.95 uyarınca Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca incelenir; sonuç alınamazsa iş mahkemesinde dava açılır. 7036 m.4/1 uyarınca dava öncesi Kuruma başvuru zorunludur.
Malullük aylığı bağlanınca kıdem tazminatı alabilir miyim?
Aylık için işten ayrılmak gerekir ve bu ayrılış kıdem tazminatı hakkı doğurur; ayrılış sebebinin yazılı olarak açıkça belirtilmesi önemlidir.
Malullük aylığı alırken yaşlılık şartlarını sağlarsam ne olur?
Aynı sigortalılık hâlinden birden fazla aylık birlikte ödenmez; tercih, aylıkların hesabı karşılaştırılarak yazılı talep üzerine yapılır.
Bağ-Kur’lu malullük aylığı alabilir mi?
Evet; ancak aylık bağlanabilmesi için prim ve prime ilişkin borçların ödenmiş olması aranır.
Davada rapor nereden alınır?
Mahkeme sigortalıyı yeniden sağlık kuruluna sevk eder; uygulamada Adli Tıp Kurumu veya üniversite hastanelerinden rapor alınması sık görülür.
Vergi indirim belgemle yaş şartı olmadan emekli olabilir miyim?
15/1/2025’ten itibaren bu yol kaldırılmıştır. 7538 sayılı Kanun sonrasında geçerli vergi indirim belgesi olanların bu tarihten sonraki taleplerinde 5510 m.28/5 ile geçici 6. maddenin yedinci fıkrasındaki koşullar uygulanır; çalışma gücü kaybı oranını Kurum Sağlık Kurulu belirler.
Çalışma gücü kaybım yüzde 40-59 arasındaysa şartlar nelerdir?
5510 m.28/5 uyarınca %50-59 kayıpta en az 16 yıl sigortalılık ve 4320 gün, %40-49 kayıpta en az 18 yıl sigortalılık ve 4680 gün primle yaş şartı aranmadan yaşlılık aylığı bağlanır; daha eski sigortalılar için geçici 6. maddede kademeli şartlar vardır.
İlgili Rehberler
- SGK Emeklilik Yaşı ve Sigortalılık Süresi (5510 sayılı Kanun)
- Hizmet Borçlanması 2026: Askerlik, Doğum ve Yurt Dışı
- Sürekli İş Göremezlik Geliri Başvurusu ve İtiraz Dilekçesi
- 🧮 Maluliyet oranı hesaplama aracı — Balthazard formülü
- İş kazası ve meslek hastalığı bildirimi, tespiti ve hakları
- Sürekli iş göremezlik tazminatı: hesap yöntemi ve talep
- Engelli Sağlık Kurulu Raporuna İtiraz Dilekçesi Örneği
- SGK İdari Para Cezaları ve İşverenin Bildirim Yükümlülükleri
- Emekli Olduktan Sonra Çalışma ve Sosyal Güvenlik Destek Primi 2026
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.19, 25-29, 94 ve 95 hükümleri ile 7036 sayılı Kanun m.4, 7538 sayılı Kanun ve 1475 sayılı Kanun m.14 hükümlerine dayanır. Somut dosyanız için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.


