Sürekli İş Göremezlik Geliri Başvurusu ve İtiraz Dilekçesi Örneği (2026) — 5510 s.K. m. 19

İş kazası niteliğindeki bir trafik kazasında mağdurun elinde tazminat davasından bağımsız, ondan çok daha hızlı sonuç veren bir hak vardır: sürekli iş göremezlik geliri. Bu gelir dava beklemez, prim gün şartı aranmaz ve ömür boyu ödenir. Buna karşılık dosyaların önemli bölümünde ya hiç başvurulmaz ya da düşük oran verilen karara itiraz edilmez. Bu rehber şartları, itiraz yollarını ve üç hazır dilekçe örneğini içeriyor.

Önce Ayrım: Kaza İş Kazası mı?

Servisle işe gidiş gelişte, şirket aracıyla görev sırasında ve araç kullanmanın işin kendisi olduğu işlerde meydana gelen kazalar iş kazası kapsamındadır. Ayrıntı: trafik kazası aynı zamanda iş kazası ise dava dilekçesi örneği.

5510 m.13: Kanunun Saydığı Beş İş Kazası Hâli

Sürekli iş göremezlik gelirinin kapısı, olayın iş kazası sayılmasıdır. 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesi iş kazasını, aşağıdaki beş hâlden birinde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay olarak tanımlar.

Bildirim süreleri ve bildirilmemenin sonucu. 5510 m.13/2 uyarınca işveren, iş kazasını o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, Kuruma ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmek zorundadır; kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse süre, kazanın öğrenildiği tarihten başlar. Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışan sigortalı ise bildirimi bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığının engel olmadığı günden sonraki üç iş günü içinde kendisi yapar. İşverenin bildirim yapmaması sigortalının hakkını ortadan kaldırmaz: m.21/2 uyarınca bildirim tarihine kadar ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği Kurumca işverenden tahsil edilir; sigortalı hiç işe giriş bildirgesiyle bildirilmemişse bile m.23/1 uyarınca gelir ve ödenekler Kurumca ödenir, m.23/2 uyarınca da yapılan masraflar ile bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri işverene ayrıca ödettirilir.

Bildirim, tespit ve soruşturma aşamalarının ayrıntısı için İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirimi, Tespiti ve Hakları rehberine bakabilirsiniz. Kayıp oranı %60’a ulaşıyorsa 5510 m.25’teki malûl sayılma şartları da ayrıca incelenmelidir; bu yol için Malullük Aylığı ve Engellilik Nedeniyle Emeklilik yazısı hazırlanmıştır.

Sürekli İş Göremezlik Geliri: Şartlar ve Hesap

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve engellilik nedeniyle, Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca verilen raporlara dayanılarak Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücü en az %10 oranında azalmış bulunduğu tespit edilen sigortalı, sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır.

Gelir bağlandıktan sonra sigortalının durumu değişirse, meslekte kazanma gücünü ne oranda yitirdiği yeniden tespit edilebilir. Bu, kaza sonrası ağırlaşan tablolarda önemlidir.

Gelir Hesabı Adım Adım: 5510 m.17 ve m.19

Gelirin tutarını iki değişken belirler: esas alınan kazanç ve tespit edilen oran. Oran tartışması genellikle ön plana çıksa da, kazancın yanlış dönemden alınması da her ay tekrarlanan bir kayıp doğurur. Kanunun öngördüğü sıra şöyledir:

Varsayımsal örnek. Aylık kazancı 30.000 TL olarak hesaplanan ve meslekte kazanma gücünde %30 kayıp tespit edilen bir sigortalı için gelir, 30.000 × %70 × %30 = 6.300 TL olarak bulunur; bu tutar ayrıca m.19 uyarınca güncellenir. Aynı sigortalının oranı itiraz sonucunda %40’a çıkarsa gelir 8.400 TL olur. Aradaki fark her ay tekrarlandığı için, oranın tek puanı bile uzun vadede ciddi bir tutara karşılık gelir. Rakamlar yalnızca yöntemi göstermek içindir; kendi hesabınız için Sürekli İş Göremezlik Geliri Hesaplama Aracı’nı kullanabilirsiniz.

Bağımsız çalışanlar için ek şart. 5510 m.19/4 uyarınca 4/1-(b) kapsamındaki sigortalılara gelir bağlanabilmesi için, kendi sigortalılığından doğan genel sağlık sigortası dahil prim ve prime ilişkin her türlü borcun ödenmiş olması zorunludur. “Prim gün şartı aranmaz” kuralı bu borç şartını ortadan kaldırmaz; başvurudan önce borç durumu kontrol edilmelidir.

Meslekte Kazanma Gücü ≠ Çalışma Gücü

Bu iki kavram karıştırılır ama aynı şey değildir. Sürekli iş göremezlik gelirinde ölçüt meslekte kazanma gücündeki kayıptır: kişinin kendi mesleğini yapabilme yeteneğinin ne kadar azaldığı sorulur.

Aynı fiziksel hasar, mesleğe göre farklı oran doğurabilir. El fonksiyonunu etkileyen bir hasar, masa başında çalışan biri için daha düşük; bedensel güç gerektiren bir işte çalışan için daha yüksek oran doğurur. Bu nedenle başvuruda mesleğin niteliği ve fiilen yapılan işin gerektirdikleri ayrıntılı olarak anlatılmalıdır.

Karar Beğenilmezse: İki Aşamalı İtiraz

Tazminat dosyasındaki maluliyet raporuna itiraz için ayrıca: maluliyet raporuna itiraz ve Adli Tıp’a sevk talebi dilekçesi.

İtiraz Zincirinin Kanuni Dayanağı: 5510 m.95 ve 7036 m.4

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 5510 sayılı Kanun’un uygulanmasından doğan oran uyuşmazlıklarında öncelikle m.95’teki yasal prosedürün işletilmesi, yani Yüksek Sağlık Kurulu raporunun alınması gerektiğini vurgulamıştır. Kuruma başvuru şartının yerine getirilmediği hâllerde ise uygulamada bu eksikliğin tamamlanabilir bir dava şartı olarak ele alındığı ve davacıya HMK m.115/2 uyarınca kesin süre verilmesi gerektiği kabul edilmektedir.

Kurumun İndirim Yetkisi

Sigortalının kastı, ağır kusuru ya da hekim tavsiyelerine aykırı hareketi tespit edilirse, Kurumca ödenek veya gelirde indirim yapılabilir. Oranlar kanunda sınırlandırılmıştır ve her hâl için ayrı bir üst sınır öngörülmüştür:

Bu nedenle Kurum kararında indirim uygulanmışsa, indirimin dayanağı ve oranı ayrıca denetlenmelidir. Kusur tespitinin hangi belgeye dayandığı sorulmalı; ceza dosyasındaki tespitlerle çelişiyorsa bu husus itiraz dilekçesinde gösterilmelidir.

Tazminat Davasıyla İlişkisi

SGK geliri ile tazminat birbirinin alternatifi değildir; ancak aynı zarar iki kez ödenmez. Bağlanan gelirin peşin sermaye değeri, sorumlulardan istenecek maddi tazminattan mahsup edilir.

• Mahsup edilen — bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri; maddi tazminattan düşülür.
• Mahsup edilmeyen — manevi tazminat. Sosyal sigorta yardımları manevi zararı karşılamaz.

Bu nedenle SGK sürecinin işletilmesi tazminat davasını zayıflatmaz; aksine, gelir bağlanmadan açılan davada mahsup tutarı belirsiz kalır ve hesap tartışmalı hâle gelir. Ayrıca SGK’nın sorumlulara rücu hakkı ayrı bir süreçtir: SGK rücu davasına cevap dilekçesi örneği.

Rücu ve Mahsubun Kanuni Çerçevesi

Gelirin tazminattan ne ölçüde düşüleceği, Kurumun bu ödemeyi kime ve ne kadar rücu edebildiğine bağlıdır. Türk Borçlar Kanunu’nun 55. maddesinin birinci fıkrası, kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerinin bedensel zararın belirlenmesinde gözetilemeyeceğini ve tazminattan indirilemeyeceğini açıkça düzenler. Rücu kuralları ise 5510 sayılı Kanun’da yer alır:

Bu ayrım trafik kazası niteliğindeki iş kazalarında özellikle önemlidir. Kusurlu sürücü veya işleten üçüncü kişi konumundaysa Kurumun rücu hakkı ilk peşin sermaye değerinin yarısıyla sınırlıdır; bu nedenle üçüncü kişiye karşı açılan tazminat davasında hangi tutarın mahsup edileceği, TBK m.55/1’deki rücu ölçütü üzerinden ayrıca değerlendirilmelidir. Tazminat hesabının bütünü için Sürekli İş Göremezlik Tazminatı: Hesap Yöntemi ve Talep, rücu ilişkisi için İş Kazasında İşverenin ve SGK’nın Rücu Hakkı rehberlerine bakabilirsiniz.

Dilekçe Örneği 1 — Gelir Bağlanması Başvurusu

Dilekçe Örneği 2 — Kurum Kararına İtiraz

Talep reddedilir veya oran düşük belirlenirse itiraz edilir.

Dilekçe Örneği 3 — İş Mahkemesinde Dava

İdari itiraz sonuç vermezse Kurum işlemine karşı iş mahkemesinde dava açılır.

Toplanması Gereken Belgeler

• SGK hizmet dökümü ve prime esas kazanç listesi
• İş sözleşmesi, görev tanımı ve işveren yazısı (mesleğin niteliği için)
• Kaza tespit tutanağı ve iş kazası bildirimi/tescil belgesi
• Epikriz, ameliyat notları, fizik tedavi kayıtları
• Sağlık kurulu raporu ve sonraki tarihli tıbbi belgeler
• Kurum Sağlık Kurulu kararı ve tebliğ belgesi
• Varsa ceza dosyasındaki kusur tespitleri

Başvuru Öncesi Kontrol Listesi

• Kaza iş kazası niteliğinde mi? (Eşik buna göre %10 veya %60 olur.)
• İşverence Kuruma bildirim yapıldı mı; tescil var mı?
• Tedavi tamamlandı, kalıcı durum sabitlendi mi?
• Mesleğin niteliği ve işin gerektirdikleri dilekçede anlatıldı mı?
• Tüm arızalar tıbbi belgelerle gösterildi mi?
• Bakıma muhtaçlık durumunun ayrıca değerlendirilmesi istendi mi?
• Karar geldiğinde oran gerçek durumu yansıtıyor mu?
• İndirim uygulanmışsa dayanağı sorgulandı mı?
• İtiraz süresi takvime alındı mı?
• Tazminat davasında mahsup edilecek tutar hesaba katıldı mı?

Sık Yapılan Altı Hata

1. Hiç başvurmamak. Gelir tazminat davasından bağımsızdır, dava beklemez ve prim gün şartı aranmaz.
2. Erken başvurmak. Kalıcı durum sabitlenmeden yapılan değerlendirme oranı düşük gösterir.
3. Mesleği anlatmamak. Ölçüt genel çalışma gücü değil, meslekte kazanma gücüdür.
4. Düşük orana itiraz etmemek. Oran kesinleşirse gelir ömür boyu o oran üzerinden ödenir ve tazminat davasında da referans olur.
5. İndirimi sorgulamamak. Kusur gerekçeli indirimin dayanağı ve oranı denetlenebilir.
6. SGK gelirini tazminata alternatif sanmak. İkisi ayrıdır; yalnızca maddi tazminattan mahsup edilir, manevi tazminat mahsup dışıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sürekli iş göremezlik geliri için şart nedir?

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu, Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücünün en az %10 oranında azalmış bulunduğunun tespit edilmesi gerekir. İş kazası bakımından ayrıca prim gün sayısı şartı aranmaz.

Kazam iş kazası sayılmazsa ne olur?

Bu hâlde sürekli iş göremezlik geliri gündeme gelmez; malullük aylığı şartları aranır. Malullük için kural olarak çalışma gücünün en az %60’ının kaybedilmiş olması ile sigortalılık süresi ve prim gün sayısı şartlarının sağlanması gerekir. Eşikler arasındaki fark büyüktür.

Gelir nasıl hesaplanır?

Sürekli tam iş göremezlikte sigortalıya, kanunda öngörülen yönteme göre hesaplanan aylık kazancının %70’i oranında gelir bağlanır. Kısmi iş göremezlikte ise bu tutarın iş göremezlik derecesi oranında ödeme yapılır.

Meslekte kazanma gücü ile çalışma gücü aynı şey mi?

Değildir. Sürekli iş göremezlik gelirinde ölçüt meslekte kazanma gücündeki kayıptır; kişinin kendi mesleğini yapabilme yeteneğinin ne kadar azaldığı sorulur. Aynı fiziksel hasar, mesleğe göre farklı oran doğurabilir.

Başvuruda mesleğimi neden anlatmalıyım?

Değerlendirme mesleğe özgü yapıldığından, fiilen yapılan işin gerektirdikleri belirleyicidir. Ağır kaldırma, uzun süre ayakta durma, el becerisi veya araç kullanma gibi gereklilikler dilekçede ayrıntılı anlatılmalı ve işveren yazısıyla desteklenmelidir.

Ne zaman başvurmalıyım?

Tedavi tamamlanıp kalıcı durum sabitlendikten sonra. Tedavisi süren veya ameliyat bekleyen bir hastada yapılan değerlendirme nihai tabloyu yansıtmaz ve oran düşük çıkar.

Oran düşük belirlendi, ne yapabilirim?

İki aşamalı bir yol vardır: önce Kurum kararına itiraz edilir ve dosya Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu’na gönderilir; sonuç alınamazsa Kurumun işlemine karşı iş mahkemesinde dava açılır.

İtiraz etmezsem ne olur?

Oran kesinleşir ve bağlanan gelir ömür boyu o oran üzerinden ödenir; aradaki fark her ay tekrar eder. Ayrıca bu oran açılacak tazminat davasında referans olarak kullanılır ve düşük bırakılan bir oran karşı tarafın savunma malzemesi hâline gelir.

Kurum gelirimde indirim yapabilir mi?

Sigortalının kastı, ağır kusuru ya da hekim tavsiyelerine aykırı hareketi tespit edilirse Kurumca ödenek veya gelirde indirim yapılabilir. İndirimin hangi belgeye dayandığı sorgulanmalı; ceza dosyasındaki tespitlerle çelişiyorsa bu husus itirazda gösterilmelidir.

SGK geliri alırsam tazminat davası açamaz mıyım?

Açabilirsiniz. İkisi birbirinin alternatifi değildir; ancak aynı zarar iki kez ödenmez. Bağlanan gelirin peşin sermaye değeri sorumlulardan istenecek maddi tazminattan mahsup edilir. Manevi tazminat ise mahsup dışıdır.

Durumum sonradan ağırlaşırsa ne olur?

Gelir bağlanmış sigortalının yeniden tedavi ettirilmesi hâlinde, meslekte kazanma gücünü ne oranda yitirdiği sağlık kurullarından alınacak raporlara göre yeniden tespit olunabilir. Bu, kaza sonrası ağırlaşan tablolarda önemlidir.

İşverenim iş kazası bildirimi yapmadı, ne yapmalıyım?

Doğrudan Kuruma başvurabilirsiniz; işverenin bildirim yapmaması hakkınızı ortadan kaldırmaz. 5510 m.21/2 uyarınca bildirim tarihine kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir; sigortalı hiç bildirilmemişse bile m.23/1 uyarınca gelir ve ödenekler Kurumca ödenir. Kurum olayı iş kazası saymazsa, Kuruma başvuru şartı yerine getirilerek iş mahkemesinde tespit davası açılabilir.

Dava açmadan önce SGK’ya başvurmam şart mı?

Evet. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4/1 uyarınca sosyal güvenlik mevzuatından doğan uyuşmazlıklarda, hizmet akdine dayalı zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti hariç, dava açılmadan önce Kuruma başvurulması zorunludur. Altmış gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır ve başvuruda geçen süre zamanaşımına sayılmaz.

Sürekli iş göremezlik gelirim hangi tarihten başlar?

5510 m.19 uyarınca gelir, geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarihi; ödenek dönemi tespit edilemeden sürekli iş göremezlik durumuna girilmişse sağlık kurulu raporu tarihini takip eden ay başından başlar.

İlgili Rehberler

• Trafik kazası aynı zamanda iş kazası ise dava dilekçesi örneği
• SGK rücu davasına cevap dilekçesi örneği
• Maluliyet raporuna itiraz ve Adli Tıp’a sevk talebi dilekçesi
• İş kazası maddi ve manevi tazminat dava dilekçesi örneği
• Aktüerya (hesap) bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi örneği
• Bakıcı gideri ve sürekli bakım tazminatı dava dilekçesi örneği
• Tedavi ve yaşam boyu giderler talebi dilekçesi örneği
• Trafik kazası maddi ve manevi tazminat dava dilekçesi örneği
• Geçici iş göremezlik hesaplama
• Trafik kazasından sonra hangi dilekçe, ne zaman?
• Sürekli iş göremezlik tazminatı: hesap yöntemi ve talep
• 🧮 Sürekli iş göremezlik geliri hesaplama aracı (5510 m.19)
• İş kazası ve meslek hastalığı bildirimi, tespiti ve hakları
• Malullük aylığı ve engellilik nedeniyle emeklilik
• Maluliyet raporu bağlayıcı mı? Tespit ve çelişkili raporlar

Dayanak Mevzuat

• 5510 sayılı Kanun m. 19 — sürekli iş göremezlik geliri; %10 eşiği ve hesap yöntemi
• 5510 sayılı Kanun m. 17 — günlük kazancın hesaplanması
• 5510 sayılı Kanun m. 18 — geçici iş göremezlik ödeneği
• 5510 sayılı Kanun m. 13 — iş kazasının tanımı ve kapsamı
• 5510 sayılı Kanun m. 22 — hekim tavsiyelerine uymama, ağır kusur ve kast hâlinde eksiltme
• 5510 sayılı Kanun m. 3/20 — Kurum Sağlık Kurulunun tanımı
• 5510 sayılı Kanun m. 23 — süresinde bildirilmeyen sigortalılıktan doğan sorumluluk
• 5510 sayılı Kanun m. 25-26 — malûl sayılma ve malûllük aylığı şartları
• 5510 sayılı Kanun m. 95 — Kurum Sağlık Kurulu kararlarına itiraz
• 7036 sayılı Kanun m. 4/1 — dava öncesi Kuruma başvuru zorunluluğu
• 6098 sayılı TBK m. 55 — rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerinin indirilemeyeceği; faiz başlangıcı
• 7589 sayılı Kanun geçici m. 1/9 — TBK m.55 faiz değişikliğinin olay tarihine göre uygulanması
• 5510 sayılı Kanun m. 21 — işverenin ve üçüncü kişilerin sorumluluğu; rücu
• Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu — Kurum işlemlerine karşı dava