Aktüerya (Hesap) Bilirkişi Raporuna İtiraz Dilekçesi Örneği (2026) — HMK m. 281

Bedeni zarar dosyasında tazminatın tutarını hâkim değil, hesap raporu belirler. Aktüerya bilirkişisinin bir satırda yaptığı tercih — hangi yaşam tablosunu kullandığı, geliri nasıl belirlediği, pasif dönemi hesaba katıp katmadığı — sonuçta yüz binlerce liralık fark üretir. Bu rehber, hesap raporunun denetlenecek sekiz satırını, iki haftalık itiraz süresini ve iki hazır itiraz dilekçesi örneğini içeriyor.

Hesap Raporu Dosyanın En Pahalı Belgesidir

Trafik kazasından doğan bedeni zarar davalarında yargılamanın görünen kısmı kusur tartışmasıdır. Oysa dosyanın parasal sonucunu belirleyen belge, çoğu zaman en sona bırakılan aktüerya raporudur. Kusur oranı yüzde yüz lehinize belirlenmiş olsa bile, hesap raporunda gelir asgari ücret üzerinden alınmış ve pasif dönem hesaba katılmamışsa, eline geçen tutar hak ettiğinizin yarısı olabilir.

Aktüerya bilirkişisi şu soruya sayısal cevap verir: bu kişi kaza olmasaydı, kalan ömrü boyunca ne kadar kazanacaktı ve bu kazancın ne kadarını kaybetti? Cevap tek bir rakam gibi görünse de, arkasında en az sekiz ayrı tercih vardır. Her tercih ayrı ayrı denetlenebilir ve her biri ayrı bir itiraz sebebidir.

İtiraz Süresi: İki Hafta, Ek Süre ve Kaçırılırsa Sonuç

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 281. maddesi açıktır: taraflar, bilirkişi raporunun kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde, raporda eksik gördükleri hususların bilirkişiye tamamlattırılmasını; belirsizlik gösteren hususlar hakkında bilirkişinin açıklama yapmasının sağlanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden talep edebilirler.

Aktüerya raporları teknik olduğundan iki hafta çoğu zaman yetmez. Kanun bunu öngörmüştür: itirazın bu süre içinde hazırlanmasının çok zor veya imkânsız olması ya da özel yahut teknik bir çalışmayı gerektirmesi hâlinde, yine bu süre içinde mahkemeye başvuran tarafa ek süre verilebilir. Ek süre, sürenin bitiminden itibaren işlemeye başlar, bir defaya mahsustur ve iki haftayı geçemez.

Mahkeme, raporda gördüğü eksiklik veya belirsizliğin giderilmesi için bilirkişiden yeni sorular düzenleyerek ek rapor alabileceği gibi, duruşmada sözlü açıklama yapmasını da kendiliğinden isteyebilir. Ayrıca gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse, yeni görevlendireceği bilirkişi aracılığıyla tekrar inceleme yaptırabilir. İtiraz dilekçesi, bu üç seçenekten hangisini istediğinizi açıkça söylemelidir.

Raporun Denetlenecek Sekiz Satırı

Aşağıdaki sekiz başlık, aktüerya raporunun iskeletidir. İtiraz dilekçesi yazarken raporu bu sırayla okuyun; her satırda raporun ne dediğini ve sizce ne demesi gerektiğini karşılaştırmalı yazın.

1. Yaşam tablosu: TRH 2010 kullanılmış mı?

Bakiye ömür, hesabın çarpanıdır. Kişinin kaç yıl daha yaşayacağı varsayımı, tazminatın kaç yılla çarpılacağını belirler. Yargıtay uygulamasında güncel nüfus verilerine dayanan TRH 2010 yaşam tablosu esas alınır; çok daha eski verilere dayanan PMF 1931 tablosuna dayanan hesaplar denetime elverişli sayılmaz.

Raporda hangi tablonun kullanıldığı çoğu zaman tek bir satırda geçer ve gözden kaçar. İtirazınızda bu satırı doğrudan alıntılayın. Tablo yazılmamışsa, bu başlı başına bir denetime elverişsizlik itirazıdır: hangi verinin kullanıldığı bilinmeyen bir hesap denetlenemez.

2. Gelir: en sık aşağı çekilen kalem

Hesabın tabanı gelirdir ve pratikte en çok burada kayıp yaşanır. Bilirkişi, ispat edilmemiş saydığı geliri asgari ücrete indirir. Oysa:

• Sigortalı çalışanda giydirilmiş ücret esas alınmalıdır: çıplak ücrete ek olarak yol, yemek, ikramiye, sosyal yardım gibi süreklilik gösteren ödemeler hesaba girer.
• Serbest çalışanda vergi beyanı tek başına bağlayıcı değildir; meslek odası kayıtları, emsal ücret araştırması ve fatura düzeni birlikte değerlendirilir.
• Kayıt dışı çalışmada gelir ispatlanamıyorsa asgari ücret alt sınırdır, hedef değil. Tanık ve emsal araştırma talebiniz reddedilmişse bu da ayrı bir itiraz sebebidir.

Ayrıntı için destekten yoksun kalmada gelirin ispatı ve asgari ücret karinesi rehberine bakabilirsiniz.

3. Maluliyet oranı ve uygulanan yönetmelik

Bedensel zararda gelir, maluliyet oranıyla çarpılarak kayıp bulunur. Bu nedenle oranın birkaç puan farkı, aktif dönem katsayısıyla çarpıldığında büyük tutar farkı üretir.

Burada iki ayrı denetim yapılır. Birincisi oranın kendisi, ikincisi hangi yönetmeliğe göre belirlendiğidir. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre belirleyici olan kaza tarihinde yürürlükte olan mevzuattır:

Kaza tarihinde yürürlükte olmayan bir yönetmeliğe göre düzenlenen rapora dayanılarak hüküm kurulması, kanun yolunda bozma sebebi olarak değerlendirilir. On sekiz yaş altındaki mağdurlarda ise çocuklara özgü değerlendirme rejimi uygulanır; ayrıntı için çocuk mağdurda ÇÖZGER ve dava ehliyeti rehberine bakınız.

Oranın kendisine itiraz ediyorsanız bu, aktüerya bilirkişisine değil sağlık kuruluna yöneliktir; ayrı bir dilekçeyle Adli Tıp Kurumu’na sevk talep edilir. Ayrıntı: maluliyet raporuna itiraz ve adli tıp süreci.

4. Kusur oranı: hangi rapor esas alınmış?

Aktüerya bilirkişisi kusuru kendisi belirlemez; dosyadaki kusur raporundaki oranı hesabına uygular. Sorun, hangi kusur raporunun uygulandığıdır. Dosyada ceza mahkemesinden gelen bir kusur raporu ile hukuk mahkemesinin aldırdığı rapor birbirinden farklı oranlar içeriyorsa, aktüerin hangisini seçtiği ve bu seçimin gerekçesi denetlenmelidir.

İkinci bir tuzak, müterafik kusur indiriminin iki kez uygulanmasıdır: kusur oranı hesaba zaten yansımışken, sonuç tutardan ayrıca bir indirim daha yapılması çift indirim doğurur. Rapordaki ara toplamları ve indirim satırlarını ayrı ayrı okuyun.

5. Aktif ve pasif dönem ayrımı

Hesap iki dönemden oluşur. Aktif dönem, kişinin fiilen çalışacağı varsayılan dönemdir. Pasif dönem, çalışma hayatının bitiminden bakiye ömrünün sonuna kadar süren dönemdir ve bu dönem için de — kural olarak asgari ücret düzeyinde — bir kayıp hesaplanır.

Pratikte en sık rastlanan eksiklik, pasif dönemin hiç hesaplanmamasıdır. Rapor yalnızca aktif dönemi hesaplamışsa, tazminatın önemli bir bölümü silinmiş demektir. İtirazınızda pasif dönemin başlangıç yaşını, süresini ve esas alınacak geliri açıkça talep edin.

6. Ölüm hâlinde destek payları

Destekten yoksun kalma hesabında ölenin gelirinin tamamı değil, desteklediği kişilere ayrılan pay esas alınır. Eş ve çocuk sayısına göre paylar dağıtılır; çocukların destek süresi eğitim durumuna göre değişir, eşin desteği ise kural olarak bakiye ömür boyunca sürer.

Denetlenecek noktalar: payların toplamı mantıklı mı, ölenin kendisine ayrılan pay makul mü, çocuğun destek süresi eğitim durumu gözetilerek mi belirlenmiş, sonradan doğan veya evlenen kişiler doğru işlenmiş mi. Destekten yoksun kalma bir miras alacağı değildir; mirasçılık paylarına göre bölüştürme yapan rapor hatalıdır.

7. Peşin değer indirimi ve kullanılan yöntem

Gelecekte yıllara yayılacak bir kayıp peşin ödendiği için bugünkü değerine indirgenir. Uygulamada bu indirgeme progresif rant yöntemiyle yapılır: bir yandan gelirin her yıl artacağı varsayılır, diğer yandan peşin ödeme nedeniyle iskonto uygulanır.

İtiraz açısından önemli olan, kullanılan artış ve iskonto oranlarının raporda açıkça yazılıp yazılmadığıdır. Oranları göstermeyen, yalnızca sonuç tablosu veren rapor denetime elverişli değildir. Ayrıntı: progresif rant yöntemi ve bugünkü değere indirgeme.

8. Mahsup ve faiz: 2026’da değişen satır

Raporun son bölümü, daha önce yapılmış ödemelerin düşülmesidir. Bu satır 31 Temmuz 2026’dan itibaren değişmiştir. Türk Borçlar Kanunu’nun 55. maddesine eklenen fıkra uyarınca, tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla yapılan ödeme, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilir. Eski uygulamadaki nominal mahsup — ödenen rakamın yıllar sonraki tazminattan doğrudan düşülmesi — artık geçerli değildir.

Aynı maddeyle faizin başlangıcı da ikiye ayrılmıştır: kazancın bilindiği döneme ait tazminata olay tarihinden, bilinemediği döneme ait tazminata karar tarihinden kanuni faiz işler. Bu değişiklikler geçici madde uyarınca yalnızca yürürlükten sonra meydana gelen haksız fiillere uygulanır; belirleyici olan kaza tarihidir.

İtirazda dikkat edilecek nokta şudur: raporun mahsup ve faiz bölümü, kazanızın tarihine uygun rejimi mi uygulamış? Eski kazada yeni rejimi, yeni kazada eski rejimi uygulayan rapor hatalıdır. Ayrıntı: faiz başlangıcı ve oransal mahsup: TBK m. 55 değişikliği.

Dilekçe Örneği 1 — Bedensel Zararda Hesap Raporuna İtiraz

Aşağıdaki örnek, maluliyetli (yaralamalı) bir trafik kazası dosyasında aktüerya raporuna itiraz için kullanılabilir. Köşeli parantezli alanları kendi dosyanıza göre doldurun, uymayan itiraz başlıklarını çıkarın.

Dilekçe Örneği 2 — Ölümlü Kazada Destekten Yoksun Kalma Raporuna İtiraz

Ölüm hâlinde hesabın mantığı değişir: maluliyet oranı yerine destek payları, aktif dönem yerine destek süresi belirleyici olur.

Ek Rapor mu, Yeni Bilirkişi mi, Hükme Esas Alınmaması mı?

İtiraz dilekçesinin en çok ihmal edilen kısmı talebin kendisidir. Üç seçenek vardır ve hangisinin isteneceği, itirazın niteliğine göre değişir.

Uygulamada en verimli kurgu kademeli taleptir: önce ek rapor, kabul edilmezse yeni heyet, her hâlde mevcut raporun hükme esas alınmaması. Tek bir talep yazıp onun reddedilmesi, dosyayı savunmasız bırakır.

İtiraz ile Talep Artırımı Arasındaki Zamanlama Bağı

31 Temmuz 2026’dan sonra açılan davalarda bu bağ kritik hâle gelmiştir. Belirsiz alacak davası kaldırıldığından, kısmi dava açan davacının elinde bir defaya mahsus talep artırım hakkı vardır (HMK m. 109/4). Artırım tahkikat sona erinceye kadar yapılabilir, ancak yalnız bir kez.

Bu nedenle itiraz dilekçesinin sonuç kısmında talep artırım hakkının saklı tutulduğunu ayrıca yazmak yararlıdır. Ayrıntı: belirsiz alacak davası kaldırıldı mı? HMK 107 ve yargı paketi.

Sık Yapılan Yedi Hata

1. Gerekçesiz itiraz. “Rapora itiraz ediyoruz, yeni bilirkişi talep ederiz” cümlesi itiraz değildir; hangi satırın neden hatalı olduğu yazılmalıdır.
2. Ek süreyi geç istemek. Ek süre talebi de ilk iki hafta içinde yapılmalıdır.
3. Raporu okumadan itiraz etmek. Rapordaki oranlar ve tablo adları doğrudan alıntılanmadığında itiraz soyut kalır.
4. Belge sunmadan gelir itirazı. “Geliri daha yüksekti” demek yetmez; bordro, SGK dökümü, oda kaydı eklenmelidir.
5. Tek talep yazmak. Kademeli talep kurulmadığında tek redde dosya savunmasız kalır.
6. Erken talep artırımı. Tek kullanımlık artırım hakkının ek rapor beklenmeden harcanması.
7. Aleyhe kalemleri görmezden gelmek. Rapor bazı kalemlerde lehinize olabilir; itiraz yalnızca aleyhe satırlara yöneltilmeli, raporun tamamının reddi istenirken lehe bulgular feda edilmemelidir.

İtiraz Öncesi Kontrol Listesi

• Rapor tebliğ tarihi ve iki haftalık sürenin son günü yazıldı mı?
• Ek süre gerekiyor mu; gerekiyorsa talep süresi içinde mi sunulacak?
• Yaşam tablosu adı raporda geçiyor mu?
• Gelir hangi belgeye dayandırılmış; giydirilmiş ücret hesaba katılmış mı?
• Maluliyet oranı hangi yönetmeliğe göre; kaza tarihiyle uyumlu mu?
• Kusur oranı hangi rapordan alınmış; ikinci bir indirim var mı?
• Pasif dönem hesaplanmış mı?
• Artış ve iskonto oranları gösterilmiş mi?
• Mahsup rejimi kaza tarihine uygun mu; faiz dönem ayrımı yapılmış mı?
• Talep kademeli kuruldu mu; artırım hakkı saklı tutuldu mu?

Sıkça Sorulan Sorular

Aktüerya raporuna itiraz süresi ne kadar?

Bilirkişi raporunun tarafa tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m. 281/1). İtirazın bu sürede hazırlanması çok zor veya imkânsızsa ya da özel yahut teknik bir çalışma gerektiriyorsa, yine bu süre içinde başvurulması şartıyla, bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir.

Süresinde itiraz etmezsem ne olur?

Rapor aleyhe olan yönleriyle dosyaya yerleşir. Bilirkişi raporu takdiri delil olduğundan hâkimi bağlamaz; ancak denetlenmemiş bir rapor uygulamada hükmün dayanağı hâline gelir ve itirazların kanun yolunda ilk kez ileri sürülmesi çoğu zaman sonuç doğurmaz.

Sadece ‘itiraz ediyoruz’ yazmak yeterli mi?

Hayır. İtirazın hangi satıra hangi gerekçeyle yöneldiği yazılmalıdır. Rapordaki oran, tablo adı ve tutarlar doğrudan alıntılanmalı, karşısına doğru olduğu düşünülen değer ve dayanağı konulmalıdır.

Hangi yaşam tablosu kullanılmalı?

Bakiye ömrün belirlenmesinde güncel nüfus verilerine dayanan TRH 2010 tablosu esas alınır. Raporda hangi tablonun kullanıldığı yazılmamışsa, hesap denetime elverişli değildir ve bu başlı başına bir itiraz sebebidir.

Gelirim asgari ücret üzerinden alındı, ne yapabilirim?

Sigortalı çalışanda çıplak ücret değil, yol, yemek, ikramiye ve sosyal yardım gibi süreklilik gösteren ödemeleri içeren giydirilmiş ücret esas alınmalıdır. SGK hizmet dökümü, prime esas kazanç listesi, bordro, işveren yazısı ve meslek odası emsal ücret yazısı itiraz dilekçesine eklenmelidir.

Maluliyet oranı hangi yönetmeliğe göre belirlenir?

Kaza tarihinde yürürlükte olan mevzuata göre belirlenir. 20.02.2019 sonrası kazalarda Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik, 01.06.2015 ile 20.02.2019 arasında Özürlülük Ölçütü Yönetmeliği, 01.09.2013 ile 01.06.2015 arasında Maluliyet Tespiti İşlemleri Yönetmeliği uygulanır. Kaza tarihinde yürürlükte olmayan yönetmeliğe göre düzenlenen rapor hükme esas alınamaz.

Pasif dönem hesaplanmamışsa itiraz edebilir miyim?

Evet. Pasif dönem, çalışma hayatının sona ermesinden bakiye ömrün sonuna kadar süren dönemdir ve bu dönem için de kural olarak asgari ücret düzeyinde bir kayıp hesaplanır. Yalnızca aktif dönemi hesaplayan rapor eksiktir; ek raporla pasif dönemin de hesaplanması talep edilmelidir.

Ek rapor mu, yeni bilirkişi mi istemeliyim?

Hesapta eksik kalem varsa aynı bilirkişiden ek rapor, yöntem hatalıysa önce ek rapor sonra yeni heyet, rapor denetime elverişsizse doğrudan yeni bilirkişi ve hükme esas alınmaması istenir. En güvenli kurgu kademeli taleptir: önce ek rapor, kabul edilmezse yeni heyet, her hâlde mevcut raporun hükme esas alınmaması.

Rapora itiraz ettim, talebimi ne zaman artırmalıyım?

31 Temmuz 2026’dan sonra açılan kısmi davalarda talep artırım hakkı bir defaya mahsustur (HMK m. 109/4). Ek rapor beklenmeden ilk rapor üzerinden yapılan artırım bu hakkı tüketir ve sonradan ortaya çıkan fark istenemez. Doğru sıra genellikle şudur: önce itiraz, sonra ek rapor, tutar netleştikten sonra tek seferlik artırım.

Sigortanın daha önce yaptığı ödeme nasıl düşülür?

Kaza 31.07.2026’dan sonraysa, tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla yapılan ödeme, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilir. Ödenen rakamın yıllar sonraki tazminattan doğrudan düşülmesi anlamına gelen nominal mahsup bu dosyalarda uygulanmaz. Belirleyici olan kaza tarihidir.

Faiz hangi tarihten işler?

Bedensel zarar ve ölüm nedeniyle açılan tazminat davalarında faiz, kazancın bilindiği döneme ait tazminata olay tarihinden, bilinemediği döneme ait tazminata karar tarihinden işler. Ayrıca kanuni faiz oranı 31.07.2026’dan itibaren TCMB reeskont oranına endekslendiğinden faiz dönemsel hesaplanır.

Bilirkişi kusur oranını kendisi belirleyebilir mi?

Aktüerya bilirkişisi kusuru belirlemez; dosyadaki kusur raporundaki oranı hesabına uygular. Dosyada farklı oran içeren birden fazla rapor varsa, hangisinin neden esas alındığı gerekçelendirilmelidir. Ayrıca kusur oranı hesaba yansıtıldıktan sonra sonuç tutardan ikinci bir indirim yapılması çift indirim doğurur ve itiraz sebebidir.

Destekten yoksun kalma payları mirasçılık payına göre mi dağıtılır?

Hayır. Destekten yoksun kalma tazminatı miras alacağı değildir; her davacının kendi destek ilişkisine ve destek süresine göre bağımsız hesaplanır. Payları mirasçılık oranlarına göre bölüştüren rapor hatalıdır.

İtiraz dilekçesine hangi belgeler eklenmeli?

İtirazın yöneldiği satıra göre değişir: gelir itirazında SGK hizmet dökümü, prime esas kazanç listesi, bordrolar, işveren yazısı ve meslek odası emsal ücret yazısı; destek süresi itirazında öğrenci belgesi ve nüfus kayıt örneği; maluliyet itirazında sağlık kurulu raporları ve tedavi evrakı eklenir.

İlgili Rehberler

• Trafik kazası maddi ve manevi tazminat dava dilekçesi örneği
• Destekten yoksun kalma hesabı: TRH-2010 yaşam tablosu ve bakiye ömür
• Progresif rant yöntemi ve bugünkü değere indirgeme
• Faiz başlangıcı ve oransal mahsup: TBK m. 55 değişikliği
• Maluliyet raporu bağlayıcı mı? Tespit, denetim ve çelişkili raporlar
• Maluliyet raporuna itiraz ve adli tıp süreci
• Destekten yoksun kalmada gelirin ispatı ve asgari ücret karinesi
• Trafik kazasında kusur oranı: asli kusur ve tali kusur
• Bedensel zararda tazminat: iş göremezlik, tedavi ve bakım giderleri
• Bedeni zararda sigorta tahkim başvuru dilekçesi örneği
• Belirsiz alacak davası kaldırıldı mı? HMK 107 ve yargı paketi
• Trafik kazasından sonra hangi dilekçe, ne zaman? Yol haritası

Dayanak Mevzuat

• 6100 sayılı HMK m. 281 — bilirkişi raporuna itiraz, iki haftalık süre, ek süre, ek rapor ve yeni bilirkişi
• 6100 sayılı HMK m. 282 — bilirkişi raporunun takdiri delil niteliği
• 6100 sayılı HMK m. 109/4 — kısmi davada bir defaya mahsus talep artırımı (7589 s.K. m. 20 ile eklenmiştir)
• 6098 sayılı TBK m. 55 — faizin başlangıcı ve ön ödemelerin oransal mahsubu (7589 s.K. m. 18 ile eklenen fıkralar)
• 6098 sayılı TBK m. 53-54, 56 — ölüm ve bedensel zararda tazminat kalemleri, manevi tazminat
• 3095 sayılı Kanun m. 1 — kanuni faiz oranı (7589 s.K. m. 10 ile yeniden düzenlenmiştir)
• 2918 sayılı KTK m. 90, 97 — zorunlu mali sorumluluk sigortasında tazminat ve başvuru şartı
• Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik — 20.02.2019 sonrası kazalarda maluliyet değerlendirmesi