Bedensel Zararda Tazminat: TBK m. 54’ün Beş Kalemi (2026)

TBK 54’ün dört kalemi ve sık atlanan iki başlık

TBK m.54, bedensel zarar hâlinde istenebilecek kalemleri sayar: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar. Uygulamada ilk ikisi hemen her dilekçede yer alır; son ikisi ise çoğu zaman ya hiç talep edilmez ya da eksik hesaplanır.

Geçici ve sürekli iş göremezlik ayrımı

Geçici iş göremezlik, iyileşme süresince çalışılamayan dönemin gelir kaybıdır; süresi sağlık raporuyla belirlenir ve o dönemin geliri üzerinden hesaplanır. Sürekli iş göremezlik ise kalıcı beden gücü kaybının, kalan çalışma ve yaşam süresi boyunca doğuracağı kayıptır; maluliyet oranı, yaş, gelir ve bakiye ömür verileri kullanılarak aktüeryal yöntemle hesaplanır. İkisi ayrı kalemlerdir ve birbirinin yerine geçmez.

Ekonomik geleceğin sarsılması

Bu kalem, maluliyet oranına yansımayan ama kişinin iş piyasasındaki konumunu zayıflatan durumları karşılar: mesleğini eskisi gibi icra edememe, iş bulma güçlüğü, terfi ve kariyer beklentisinin zedelenmesi, görünür iz veya fonksiyon kaybı nedeniyle belirli işlerden dışlanma. Maluliyet oranı düşük çıksa bile bu kalem ayrıca değerlendirilebilir; talep edilmezse hâkim taleple bağlı olduğundan hükmedilmez.

Tedavi giderlerinin kapsamı

Tedavi gideri yalnızca hastane faturası değildir. İlaç, tıbbi malzeme, protez ve ortez, fizik tedavi, psikolojik destek, refakatçi masrafı, tedaviye ulaşım ve konaklama giderleri ile gelecekte yapılması zorunlu tedavi ve ameliyat masrafları da bu kapsamdadır. Gelecek tedavi giderleri için raporda somut bir öngörü bulunması gerekir.

Bakıcı gideri: ayrı bir kalem ve kendi kuralları var

Zarar gören sürekli veya geçici olarak başkasının bakımına muhtaç hâle gelmişse, bakıcı gideri bağımsız bir tazminat kalemi olarak istenir. Uygulamada bu kalem hem en çok atlanan hem de en çok yanlış hesaplanan kalemdir.

Hangi ücret esas alınır

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin yerleşik uygulamasına göre bakıcı ücretinin hesabında kaza tarihinde yürürlükte olan asgari ücretin brüt tutarı esas alınır. Net asgari ücret üzerinden hesap yapılması bozma sebebidir. Bakım süresi, tıbbi rapordaki iyileşme süresi veya kalıcı bakım ihtiyacı hâlinde bakiye ömür esas alınarak belirlenir.

Hangi indirim yapılır, hangisi yapılamaz

Bakıcı giderinden zarar görenin kusuru oranında indirim yapılır; bu zorunludur. Buna karşılık bakımın fiilen aile bireyleri tarafından üstlenilmiş olması, tazminatın azaltılması için gerekçe oluşturmaz: Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin yerleşik uygulamasında, aile içi bakım düşüncesiyle bakıcı giderinden ayrıca hakkaniyet indirimi yapılması kabul edilmemektedir. Yani “eşi baktı, para ödemedi” savunması bakıcı giderini ortadan kaldırmaz.

Neyle ispatlanır

Bakım ihtiyacının varlığı ve süresi tıbbi rapordan çıkar; ayrıca ödeme belgesi sunulması şart değildir. Bu nedenle bakıcı gideri için fatura aranmadığını bilmek önemlidir — talep, bakım ihtiyacının tıbben ortaya konmasıyla temellenir.

Denkleştirme: aynı zararın iki kez tahsili engellenir

Zarar gören, aynı zarar kalemi için hem sosyal güvenlik kurumundan hem sorumludan ödeme alamaz. Bu, mükerrer tazmin yasağıdır ve hesabın en teknik aşamasıdır. SGK tarafından karşılanan tedavi giderleri ile bağlanan gelirler dikkate alınır; sorumludan istenebilecek olan, karşılanmayan farktır.

Denkleştirme yalnızca aynı nitelikteki kalemler arasında yapılır

Kritik nokta budur. SGK ödemeleri maddi zararı karşılamaya yöneliktir; bu nedenle denkleştirme yalnızca maddi tazminat kalemleri üzerinde işler. Manevi tazminattan mahsup yapılamaz. Aynı mantıkla, tedavi giderini karşılayan bir ödeme iş göremezlik tazminatından düşülemez; her kalem kendi karşılığıyla eşleştirilir.

Üçüncü kişi varsa mahsup yarıya iner: 5510 m.21/4

İş kazası dosyalarında denkleştirmenin en teknik ve en çok atlanan noktası budur. 5510 sayılı Kanunun 21. maddesinin dördüncü fıkrasına göre; iş kazası, meslek hastalığı ve hastalık üçüncü bir kişinin kusuru nedeniyle meydana gelmişse, sigortalıya ve hak sahiplerine yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerinin yarısı, zarara sebep olan üçüncü kişilere ve şayet kusuru varsa bunları çalıştıranlara rücû edilir. Buna karşılık işveren, aynı maddenin birinci fıkrası uyarınca ilk peşin sermaye değerinin tamamından (kendi kusuru oranında) sorumludur. Buradaki “üçüncü kişi”, işveren dışındaki herkestir.

Hesaba nasıl yansır

Zarar görenin maddi zararından yalnızca rücuya tabi olan kısım düşülür; çünkü mahsubun amacı mükerrer tahsili önlemektir, rücuya tabi olmayan kısım zarar görenin hakkı olarak kalır. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’nin 2015/18310 E., 2016/2691 K. sayılı kararında bu kural somutlaştırılmıştır: davacının hesaplanan maddi zararından Kurum tahsisinin tenzili sırasında 5510 m.21/4 gözetilerek, üçüncü kişinin kusuruna denk gelen ilk peşin sermaye değerinin yarısı ile işverenin kusuruna denk gelen ilk peşin sermaye değerinin tamamının toplamı düşülmelidir; bu husus gözetilmeden düzenlenen hesap raporuna itibar edilmesi bozma sebebidir.

Uzun vadeli sigorta kollarında kural farklıdır

Ayrım önemlidir: iş kazası ve meslek hastalığı sigortasında üçüncü kişiye rücu için kusur yeterliyken, uzun vadeli sigorta kollarından (malullük veya ölüm aylığı) yapılan ödemelerde 5510 m.39 uyarınca üçüncü kişinin kastı aranır. Bu hâlde de rücu, bağlanacak aylığın ilk peşin sermaye değerinin yarısı ile sınırlıdır. Kurumun rücu davaları 5510 m.93 uyarınca on yıllık zamanaşımına tabidir.

Denkleştirmenin dışında kalanlar

Denkleştirme yalnızca aynı nitelikteki maddi zarar kalemleri üzerinde işler; manevi tazminattan mahsup yapılamaz. Ayrıca Kurum tahsisinin rücuya tabi kısmının belirlenebilmesi için gerçek zarar tavan hesabı yapılması gerekir; tavan hesabı yapılmadan yapılan mahsup denetime elverişli değildir.

7589 sayılı Kanunla gelen mahsup kuralı

7589 sayılı Kanun (RG 31.07.2026, S.33326) ile TBK m.55’e eklenen hükme göre, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ile destekten yoksun kalma zararlarına bağlı tazminatlar için ifa amacıyla tahkikat başlayıncaya kadar ödenen bedel, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilir. Bu düzenleme, özellikle sigorta şirketlerinin dava öncesi yaptığı kısmi ödemelerin nasıl düşüleceğine ilişkin içtihat tartışmalarını sonlandırmayı amaçlamaktadır.

Faizin başlangıcı da ikiye ayrıldı

Aynı Kanunla TBK m.55’e eklenen diğer hükme göre, zarar görenin kazancının bilindiği döneme ilişkin hesaplanan tazminata haksız fiil veya zarar doğuran olayın meydana geldiği tarihten; kazancın bilinemediği döneme ilişkin hesaplanan tazminata ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir. Bu rejim yalnızca 31 Temmuz 2026’dan sonra gerçekleşen haksız fiillere uygulanır; daha önceki olaylar eski rejime tabi kalır.

Trafik kazasında usul: dava açmadan önce yapılması zorunlu adım

Bedensel zarar bir trafik kazasından doğuyorsa, doğrudan dava açmak çoğu zaman usulden ret ile sonuçlanır. KTK m.97’ye göre zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir. Sigorta kuruluşu başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamazsa veya verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin bir uyuşmazlık doğarsa, zarar gören dava açabilir ya da 5684 sayılı Kanun çerçevesinde Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilir.

Bunun niteliği

Bu zorunluluk 6704 sayılı Kanunla 2016 yılında getirilmiştir ve bir dava şartı niteliğindedir; HMK m.115 çerçevesinde mahkemece kendiliğinden gözetilir. Aracın zorunlu sigortası yoksa veya araç kaçmışsa aynı başvuru yükümlülüğü Güvence Hesabı bakımından da geçerlidir.

Başvuru nasıl yapılır

Başvuru; zararın miktar itibarıyla da beyan edildiği bir dilekçe ile, kaza tespit tutanağı, sağlık raporları, tedavi belgeleri ve gelir belgeleri eklenerek noter, iadeli taahhütlü posta veya elektronik posta yoluyla yapılır. On beş günlük süre, geçerli bir başvurunun şirkete ulaşmasıyla başlar. Başvurunun ve eklerinin ispatlanabilir biçimde yapılması, ilerideki dava şartı tartışmasını baştan bitirir.

Sigorta limiti aşılırsa

Zorunlu sigorta yalnızca poliçe limitiyle sınırlı sorumluluk üstlenir. Zarar limitin üzerindeyse aşan kısım için sürücü, işleten ve varsa diğer sorumlulara karşı dava açılır; bunlar aynı zarardan sorumlu oldukları için TBK m.61 uyarınca müteselsil sorumluluk hükümleri uygulanır.