Ağır maluliyet dosyalarında tazminat çoğu zaman iki kalemden ibaret sanılır: iş gücü kaybı ve bakıcı gideri. Oysa uzuv kaybı, kalıcı felç veya ağır fonksiyon kaybı bulunan bir mağdurun ömrü boyunca karşılamak zorunda kalacağı üçüncü bir gider grubu daha vardır.
Protez ve ortezler, tekerlekli sandalye ve benzeri tıbbi cihazlar, sürekli kullanılan sarf malzemeleri, düzenli rehabilitasyon ve — bağımsız yaşam mümkün olsun diye — evin ve aracın yeniden düzenlenmesi.
Bu kalemlerin ortak özelliği şudur: tek seferlik değildirler. Bir protez ömür boyu kullanılmaz; belirli aralıklarla yenilenir. Dosyalarda en sık yapılan hata, ömür boyu tekrarlayan bir gideri tek bir faturaya indirgemektir.
Kanuni Dayanak: Sayım Sınırlayıcı Değildir
Türk Borçlar Kanunu’nun 54. maddesi bedensel zararları dört başlıkta sayar: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar, ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.
Maddedeki kilit kelime “özellikle” ifadesidir. Bu ifade, sayımın tahdidi değil örnekleyici olduğunu gösterir. Öğretide de bu husus tartışmasızdır.
⚖️ Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 2021/4022 E., 2021/5389 K., T. 23.09.2021: Kararda, TBK m. 54’te zarar türlerinin örnekseme yoluyla sayıldığı ve bedensel zarar sonucu doğan bakım ihtiyacı ile bunun için yapılacak giderin de madde kapsamında olduğu açıkça belirtilmiştir. Yani maddede adı geçmeyen bir gider, sırf sayılmadığı için talep dışı kalmaz.
Bu, konunun tamamını çözen ilkedir. Protez yenileme, tıbbi cihaz, ev ve araç tadilatı gibi kalemler maddede tek tek sayılmamıştır; ancak kazayla illiyet bağı kurulan ve zorunluluğu ortaya konulan her gider, bedensel zararın kapsamındadır.
Hesap ve Ödemeyi Belirleyen Diğer TBK Hükümleri
TBK m.54 kalemin dayanağını kurar; kalemin nasıl hesaplanacağını, nasıl ödeneceğini ve karardan sonra değişen ihtiyacın nasıl karşılanacağını ise aynı Kanun’un başka hükümleri belirler. Ömür boyu süren giderlerde bu hükümler, kalemin kendisi kadar önemlidir.
| Hüküm | Kanuni kural | Yaşam boyu giderlerdeki karşılığı |
|---|---|---|
| TBK m.50/2 | Zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak zararı hakkaniyete uygun belirler | Henüz yapılmamış yenileme ve tadilat giderlerinde proforma ve bilirkişi hesabının dayanağı |
| TBK m.51 | Hâkim tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini durumun gereğine ve özellikle kusurun ağırlığına göre belirler; irat biçiminde ödemeye hükmedilirse borçlu güvence göstermekle yükümlüdür | Periyodik yenilemeler için toplu ödeme yerine irat ve güvence talebi |
| TBK m.52 | Zarar görenin zararın doğmasında veya artmasında etkili olması hâlinde indirim yapılabilir | Mağdurun kusuru oranında indirim; cihazın özensiz kullanımı savunmasının sınırı |
| TBK m.55/1 | Bedensel zararlar Kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır; rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri indirilemez; hesaplanan tazminat miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz veya azaltılamaz | Tutarın yüksekliği tek başına indirim gerekçesi yapılamaz |
| TBK m.75 | Bedensel zararın kapsamı karar sırasında tam belirlenemiyorsa hâkim, kararın kesinleşmesinden itibaren iki yıl içinde hükmü değiştirme yetkisini saklı tutabilir | Cihaz ihtiyacı veya ek ameliyat henüz netleşmemişse saklı tutma yargılama sırasında istenmelidir |
| TBK m.76 | Zarar gören inandırıcı kanıt sunar ve ekonomik durumu gerektirirse, istem üzerine geçici ödemeye karar verilebilir; tazminata hükmedilmezse alınan tutar yasal faiziyle iade edilir | Yargılama sürerken acil protez veya tekerlekli sandalye ihtiyacının karşılanması |
İrat mı, toplu ödeme mi? Yenilenen cihaz giderlerinde toplu ödeme, bugünkü değere indirgenmiş tek bir tutar anlamına gelir ve cihaz fiyatlarındaki sonraki değişimleri mağdura bırakır. TBK m.51 hâkime ödeme biçimini belirleme yetkisi verir ve irata hükmedilmesi hâlinde borçlunun güvence göstermesini zorunlu tutar. Hangi yolun uygun olduğu mağdurun yaşı, cihazın türü ve sorumlunun ödeme gücüne göre değişir; iki seçeneğin dilekçede terditli olarak ileri sürülmesi, hâkimin takdirini kolaylaştırır.
Yaşam Boyu Gider Haritası
| Kalem | Niteliği | Tekrar eder mi? |
|---|---|---|
| Protez (alt/üst ekstremite) | Tedavi gideri | Evet — periyodik yenileme |
| Ortez, korse, destek cihazları | Tedavi gideri | Evet |
| Tekerlekli sandalye | Tedavi gideri | Evet |
| Sarf malzemeleri | Tedavi gideri | Evet — sürekli |
| Fizik tedavi ve rehabilitasyon | Tedavi gideri | Evet — dönemsel |
| Bakıcı gideri | Bakım ihtiyacı | Evet — sürekli |
| Ev tadilatı ve erişilebilirlik | Zorunlu gider | Kural olarak bir kez |
| Özel tertibatlı araç düzenlemesi | Zorunlu gider | Araç yenilendikçe |
| Ulaşım gideri (kontrol, tedavi) | Tedavi gideri | Evet |
“Tekrar eder mi?” sütunu bu yazının çekirdeğidir. Bir kalem tekrar ediyorsa hesap tek bir bedel üzerinden değil, bakiye ömür boyunca kaç kez tekrarlanacağı üzerinden yapılır.
Protezin yenilenmesi ve Hukuk Genel Kurulu: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, diz altından bacağını kaybeden kazazedenin davasında ileride yenilenecek protez bedellerinin tazminata dahil edilmemesini bozma sebebi saymıştır (28.02.2024, 2023/914 E., 2024/136 K.). Tıbbi hata sonucu uzuv kaybında protez giderleri için diyabetik ayak ve ampütasyonda tıbbi hata rehberimize bakabilirsiniz.
Yenileme Mantığı: En Çok Kaybedilen Kalem
Bir protezin teknik bir kullanım ömrü vardır. Bu ömür dolduğunda cihaz yenilenir. Mağdur genç ise bu döngü on yıllarca sürer.
Hesabın kurulması için üç veri gerekir:
- Cihazın birim bedeli — güncel piyasa değeri üzerinden
- Yenileme aralığı — tıbbi rapor veya uzman bilirkişi görüşüyle
- Bakiye ömür — TRH-2010 yaşam tablosuna göre
Bu üç veri birleştiğinde, ömür boyunca kaç kez yenileme yapılacağı ve bunun bugünkü değeri hesaplanır.
| Örnek kurgu | Değer |
|---|---|
| Mağdurun yaşı | 30 |
| Yaşam tablosuna göre bakiye ömür | Yaklaşık 45 yıl |
| Cihazın yenileme aralığı | 5 yıl |
| Öngörülen yenileme sayısı | Yaklaşık 9 kez |
| Tek seferlik fatura ile talep edilirse | 1 kez |
Tablo tek seferlik talep ile yaşam boyu talep arasındaki farkı gösterir. Rakamlar örnektir; gerçek hesap cihaz türüne, tıbbi rapora ve bilirkişi değerlendirmesine göre yapılır. Buradaki asıl nokta rakam değil mantıktır: kalem, elinizdeki faturadan ibaret değildir.
Aynı mantık ortez, tekerlekli sandalye ve sürekli kullanılan sarf malzemeleri için de geçerlidir.
Protez bir kez değil ömür boyu yenilenir. Dosyanızda bu kalem var mı, ücretsiz bakalım.
Ev ve Araç Düzenlemesi
Ağır maluliyette bağımsız yaşamın sürdürülebilmesi çoğu zaman fiziksel çevrenin uyarlanmasını gerektirir: eşik kaldırılması, kapı genişletilmesi, banyo ve tuvaletin yeniden düzenlenmesi, rampa veya asansör, aracın el kumandasına uyarlanması.
Bu kalemler TBK m. 54’te sayılmamıştır. Ancak sayımın örnekleyici olduğu ve maddede adı geçmeyen giderlerin de kapsamda bulunduğu kabul edildiğinden, bu giderler de bedensel zararın parçası olarak talep edilebilir.
Talebin kabul görmesi için iki hususun somut olarak ortaya konulması gerekir:
| Koşul | Nasıl ortaya konur? |
|---|---|
| Zorunluluk | Tıbbi rapor — düzenlemenin mağdurun durumu için gerekli olduğu |
| İlliyet bağı | İhtiyacın kazadan kaynaklandığı |
| Bedel | Keşif, teknik bilirkişi veya piyasa araştırması |
| Kapsam | Konfor değil, zorunlu erişilebilirlik ölçüsünde |
Dördüncü satır önemlidir: talep, yaşam kalitesini yükseltmeye yönelik genel bir yenileme değil, maluliyetin gerektirdiği zorunlu uyarlama ile sınırlı tutulmalıdır. Bu sınır aşıldığında talebin tamamı tartışmalı hâle gelir.
Bu kalemler protez ve cihazlara göre daha az yerleşiktir; bu nedenle dilekçede dayanağın — sayımın örnekleyici niteliğinin ve Yargıtay’ın bu yöndeki kabulünün — açıkça kurulması gerekir.
SGK Karşıladıysa Ne Olur?
Protez, ortez ve tıbbi cihazların bir bölümü sosyal güvenlik sistemi kapsamında karşılanır. Bu durum talebi tümüyle ortadan kaldırmaz; kalemi ikiye böler.
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Kurumca karşılanan kısım | Mağdur ayrıca talep edemez — mükerrer tazminat olur |
| Karşılanmayan fark | Talep edilebilir |
| Kurumca karşılanmayan cihaz türü | Tamamı talep edilebilir |
| Yenileme aralığı farkı | Aradaki fark talep edilebilir |
| Kurumun rücu hakkı | Sorumlulara yöneliktir; mağduru ilgilendirmez |
Dördüncü satır uygulamada gözden kaçar: sistemin öngördüğü yenileme aralığı ile cihazın fiilî kullanım ömrü örtüşmeyebilir. Aradaki fark mağdurun cebinden çıkıyorsa, bu fark talep edilebilir bir zarardır.
Sağlık hizmet bedellerinin genel rejimi bakımından ayrıca KTK m. 98 ve SGK devri değerlendirilmelidir.
Kanuni Çerçeve: 5510 m.63 ve KTK m.98
“Yenileme aralığı farkı” argümanının dayanağı kanunun kendisindedir. 5510 sayılı Kanun’un 63. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi, genel sağlık sigortası kapsamına ortez, protez, tıbbî araç ve gereç, kişi kullanımına mahsus tıbbî cihaz ve tıbbî sarf malzemelerinin sağlanmasını, takılmasını, garanti süresi sonrası bakımını, onarılmasını ve yenilenmesini dâhil eder. Aynı maddenin ikinci fıkrası ise bu hizmetlerin türlerini, miktarlarını, kullanım sürelerini ve ödeme usul ve esaslarını belirleme yetkisini Sosyal Güvenlik Kurumuna verir. Bu yetki Genel Sağlık Sigortası Uygulamaları Yönetmeliği ve Sağlık Uygulama Tebliği ile kullanılır.
| Soru | Kanuni cevap | Talebe etkisi |
|---|---|---|
| Kurum cihazı karşılar mı? | Karşılar; ancak tür, miktar ve kullanım süresi Kurumca belirlenen sınırlar içinde | Sınırın altındaki kısım için mükerrer talep olmaz |
| Kurumun öngördüğü kullanım süresi fiilî ömürden uzunsa? | Kurum ödemesi kendi süresine bağlıdır | Aradaki dönemde yapılan yenileme gideri sorumlulardan istenebilir |
| Kurum listesinde olmayan cihaz? | Kurumca finansmanı sağlanan hizmetler dışında kalır | Tamamı tazminat kalemi olarak istenir |
| Trafik kazasında sağlık hizmet bedeli | KTK m.98 uyarınca sosyal güvence aranmaksızın genel sağlık sigortası geri ödeme usul ve esasları çerçevesinde SGK karşılar | Bu çerçevenin dışında kalan giderler için sigorta ve işletenin sorumluluğu sürer |
| Rehabilitasyon | 5510 m.63/1-b tedavi hizmetleri arasında hasta takibi ve rehabilitasyonu da sayar | Kurum kapsamını aşan seans ve özel program giderleri ayrıca belgelenmelidir |
Bu çerçevenin pratik sonucu şudur: SGK ödeme dökümü dosyaya sunulurken yalnızca ödenen tutar değil, cihazın hangi kullanım süresiyle karşılandığı da gösterilmelidir. Bilirkişiden istenecek hesap, Kurumun karşıladığı yenileme döngüsünü mahsup edip fiilî ihtiyaç ile arasındaki farkı ayrı bir satırda göstermelidir.
Bakım ve onarım ayrı bir satırdır. Kanunun cihazın sağlanması ve yenilenmesinin yanında garanti süresi sonrası bakımını ve onarılmasını da ayrıca sayması, bu giderlerin yenileme bedelinden bağımsız bir maliyet kalemi olduğunu gösterir. Motorlu tekerlekli sandalye, elektronik diz eklemi veya miyoelektrik protez gibi cihazlarda dönemsel bakım, akü ve parça değişimi ile onarım giderleri bakiye ömür boyunca tekrarlanır. Bilirkişiye yöneltilecek sorular arasında birim bedel ve yenileme aralığının yanında yıllık bakım ve onarım maliyetinin de yer alması, kalemin eksik hesaplanmasını önler.
İspat: Hangi Belge Neyi Gösterir?
| Belge | Ne gösterir | Zorunlu mu? |
|---|---|---|
| Maluliyet ve bakıma muhtaçlık raporu | Kalıcı durumu ve derecesini | Evet |
| Cihaz ihtiyacına ilişkin tıbbi rapor | Hangi cihazın neden gerektiğini | Evet |
| Yenileme aralığına ilişkin görüş | Kaç yılda bir yenileneceğini | Hesap için belirleyici |
| Proforma fatura veya piyasa araştırması | Güncel birim bedeli | Evet |
| Keşif ve teknik bilirkişi raporu | Tadilat kapsamı ve bedelini | Tadilat talebinde |
| SGK ödeme dökümü | Karşılanan ve karşılanmayan kısmı | Mahsup için |
Üçüncü satır çoğu dosyada eksiktir. Cihazın gerekli olduğu rapora yazılır, ancak kaç yılda bir yenileneceği sorulmaz. Bu tek soru sorulmadığında hesap tek seferlik bedele iner ve kalemin gövdesi kaybolur.
Usul: Bilirkişi, Uzman Görüşü ve Araç Raporu
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Teknik bilirkişi | Çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren hâllerde bilirkişi görüşü alınır | HMK m.266 |
| Ara karardaki sorular | Mahkeme tarafların görüşünü alarak inceleme konusunu ve cevaplandırılacak soruları görevlendirme kararında belirler; cihazın kullanım ömrü, yenileme sayısı ve tadilat kapsamı bu aşamada sorulmalıdır | HMK m.273/1 |
| Rapora itiraz | Tebliğden itibaren iki hafta; özel veya teknik çalışma gerekiyorsa bu süre içinde istenerek bir defaya mahsus en fazla iki haftalık ek süre | HMK m.281/1 |
| Uzman görüşü | Taraf, ortopedi veya fizik tedavi uzmanından yenileme aralığı konusunda bilimsel mütalaa alıp sunabilir; sadece bu nedenle ayrıca süre istenemez | HMK m.293/1 |
Araç düzenlemesinde rapor dili. 19.05.2026 tarihli ve 33258 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sağlık Raporları Yönetmeliği, engelli sağlık kurulu raporlarının dilini yeniden düzenlemiştir. Yönetmeliğe ilişkin açıklamalara göre özel tüketim vergisi istisnasıyla araç alımında kullanılacak raporlarda engelin türü, etkilediği ekstremite ve oranların ayrı ayrı belirtilmesi gerekmekte; raporda “sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı araç kullanabilir” ya da “özel tertibatlı araç kullanmasına ihtiyaç yoktur” ibarelerinden birine yer verilmektedir. Tazminat davasında araç uyarlama gideri talep edilirken bu raporun dosyaya sunulması, tertibat ihtiyacının zorunluluğunu gösteren resmî belge işlevi görür. Sağlık raporlarının e-Rapor sistemi üzerinden düzenlenmesi de esas hâline getirildiğinden, sunulacak raporun sistemde kayıtlı olduğu kontrol edilmelidir.
Ağır maluliyette mağdurun işlerini kendisi yürütemediği durumlarda dava ehliyeti ve temsil sorunu ayrıca doğar; bunun için Ağır Maluliyette Vasi ve Kayyım Atanması Talebi Dilekçesi rehberine bakabilirsiniz.
Beş Somut Senaryo
Senaryo 1 — Uzuv kaybı, protez takıldı. Elde tek bir protez faturası vardır ve talep bu tutarla sınırlı tutulmuştur. Oysa protezin kullanım ömrü doldukça yenilenmesi gerekir; bakiye ömür boyunca öngörülen yenileme sayısı üzerinden hesap yapılmalıdır.
Senaryo 2 — Kalıcı felç, tekerlekli sandalye kullanılıyor. Sandalye, sarf malzemeleri ve dönemsel rehabilitasyon ayrı ayrı kalemlerdir. Ayrıca evin erişilebilir hâle getirilmesi için yapılacak düzenleme, zorunluluğu raporla ortaya konularak talep edilir.
Senaryo 3 — Cihazın bir kısmını SGK karşıladı. Karşılanan kısım talep edilmez; karşılanmayan fark ve yenileme aralığı farkı talep edilir. Kurumun ödeme dökümü dosyaya sunulmalıdır.
Senaryo 4 — Mağdur araç kullanabiliyor ancak özel tertibat gerekiyor. Aracın el kumandasına uyarlanması zorunlu bir giderdir; tıbbi rapor ve teknik değerlendirmeyle talep edilir. Araç yenilendiğinde tertibatın tekrarlanacağı da gözetilmelidir.
Senaryo 5 — Talep teminat limitini aştı. Yaşam boyu giderler bakıcı gideriyle birlikte hesaplandığında poliçe limiti çoğu zaman yetmez. Aşan kısım için sürücü ve işletene yönelinir; kusurlu tarafın İhtiyari Mali Mesuliyet poliçesi araştırılmalıdır.
Hesabın Kurulması
| Unsur | Esas alınan |
|---|---|
| Bakiye ömür | TRH-2010 yaşam tablosu |
| Birim bedel | Güncel piyasa değeri |
| Tekrar sayısı | Yenileme aralığı × bakiye ömür |
| Bugünkü değer | Aktüeryal hesap |
| Kusur indirimi | Mağdurun kusuru oranında |
| Mahsup | Kurumca karşılanan kısım |
| Faiz | Kalem bazında talep edilir; TBK m.55’in yeni faiz fıkrası bu giderleri kapsamaz |
Son satıra dikkat edilmelidir. 7589 sayılı Kanunla TBK m.55’e eklenen ve kazancın bilindiği dönem için olay tarihinden, bilinemediği dönem için karar tarihinden faiz öngören kural, metninde yalnızca çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ile destekten yoksun kalma zararlarını sayar ve 7589 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesinin dokuzuncu fıkrası uyarınca yalnızca 31 Temmuz 2026’dan sonra meydana gelen olaylara uygulanır. Protez, cihaz, sarf malzemesi, tadilat ve bakım giderleri bu fıkrada sayılmadığından, bu kalemlerde faiz başlangıcı genel hükümlere göre ayrıca belirlenir ve dilekçede kalem kalem gösterilmelidir. Talep edilmeyen faize hükmedilmeyeceğinden faiz talebi dilekçede açıkça yer almalıdır.
Talep artırımının zamanlaması
Bu kalemlerin tutarı baştan belirlenemez; cihaz ihtiyacı ve yenileme aralığı ancak bilirkişi incelemesiyle netleşir. Bu nedenle kısmi dava kurgusu kullanılır ve HMK m. 109/4 uyarınca talep artırım hakkı saklı tutulur.
Artırım hakkı bir defaya mahsustur. Bu nedenle artırım dilekçesi, yaşam boyu giderleri de kapsayan nihai bilirkişi raporu alındıktan sonra verilmelidir. Erken verilen artırım, sonradan netleşen cihaz ve tadilat kalemleri bakımından hak kaybı doğurur.
Muhatap Ayrımı
| Talep | Muhatap | Sınır |
|---|---|---|
| Protez, ortez, cihaz ve yenileme | Zorunlu trafik sigortası | Teminat limiti |
| Rehabilitasyon ve sarf malzemesi | Zorunlu trafik sigortası | Teminat limiti |
| Bakıcı gideri | Zorunlu trafik sigortası | Teminat limiti |
| Ev ve araç düzenlemesi | Zorunlu trafik sigortası | Teminat limiti |
| Limiti aşan kısım | Sürücü ve işleten | Sınırsız |
| Manevi tazminat | Sürücü ve işleten | Teminat dışı |
Ağır maluliyet dosyalarında beşinci satır kuraldır, istisna değildir. Yaşam boyu giderler bakıcı gideri ve iş gücü kaybıyla birleştiğinde teminat limiti çoğunlukla yetersiz kalır; bu nedenle dava baştan sürücü ve işletene de yöneltilmelidir.
Sık Yapılan Beş Hata
- Cihazı tek seferlik gider saymak. Protez ve benzeri cihazlar periyodik olarak yenilenir; hesap bakiye ömür üzerinden kurulur.
- Yenileme aralığını rapora yazdırmamak. Bu veri olmadan bilirkişi tek seferlik bedelle sınırlı kalır.
- “Kanunda sayılmamış” gerekçesini kabul etmek. TBK m. 54’teki sayım örnekleyicidir; Yargıtay bunu açıkça belirtmiştir.
- SGK karşıladı diye kalemi hiç açmamak. Karşılanmayan fark ve yenileme aralığı farkı talep edilebilir.
- Talebi yalnız sigortaya yöneltmek. Limit aşımı bu dosyalarda kuraldır; sürücü ve işleten de davaya dâhil edilmelidir.
Hesaplama Araçları
Talebinizin büyüklüğü hakkında ön fikir edinmek için aşağıdaki araçlar kullanılabilir. Araçlar bilgilendirme amaçlıdır ve bilirkişi hesabının yerini tutmaz.
- 🧮 Trafik kazası tazminatı hesaplama
- 🧮 Maluliyet oranı hesaplama (bileşik oran)
- 🧮 Geçici iş göremezlik hesaplama
- 🧮 Zamanaşımı hesaplayıcı
İlgili Rehberler
- Trafik Kazası Tazminat Süreci: Kazadan Ödemeye Adım Adım Rehber
- Bakıcı gideri ve geçici iş göremezlik tazminatı
- Tedavi giderlerini kim öder? (KTK m. 98)
- Maddi tazminat kalemleri (TBK m. 53-54)
- Bedensel zararda tazminat: iş göremezlik, tedavi, bakım
- Maluliyet raporuna itiraz ve Adli Tıp süreci
- Psikolojik travma ve TSSB tazminatı
- Teminat limiti yetmedi: aşan tazminat kimden alınır?
- Sigorta eksik ödedi: bakiye tazminat nasıl alınır?
- Çocuk mağdurlarda tazminat ve ÇÖZGER
- Sigortaya başvuru zorunluluğu (KTK m. 97)
- Tahkim mi dava mı? Yol seçimi
- Ağır maluliyette vasi ve kayyım atanması talebi dilekçesi
- Sürekli iş göremezlik tazminatı: hesap yöntemi ve talep
- Maluliyet raporu bağlayıcı mı? Tespit ve çelişkili raporlar
- Diyabetik ayak ve ampütasyonda tıbbi hata
Dayanak Mevzuat ve İçtihat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 50, m. 51, m. 52, m. 54, m. 55, m. 75, m. 76
- 5510 sayılı Kanun m. 63/1-b, m. 63/1-f ve m. 63/2; Genel Sağlık Sigortası Uygulamaları Yönetmeliği; Sağlık Uygulama Tebliği
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 266, m. 273, m. 281, m. 293
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66/1-e, m. 67/4, m. 89
- Sağlık Raporları Yönetmeliği (RG 19.05.2026, 33258)
- 7589 sayılı Kanun m. 18 ve geçici m. 1/9
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 85, m. 90, m. 91, m. 97, m. 98, m. 109
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 109/4
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 2021/4022 E., 2021/5389 K., T. 23.09.2021
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 2021/15255 E., 2022/7709 K.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Gider kalemlerinin kapsamı ve tutarı tıbbi rapor ile dosya kapsamına göre değişeceğinden, somut değerlendirme yapılması gerekir.
Neden Bu Kalemler Dosyalara Girmiyor?
Sorun hukuki değil, süreçseldir. Kalemin dayanağı sağlamdır; ancak dosyaya girmesi için birinin özellikle talep etmesi gerekir.
| Aşama | Ne oluyor? | Sonuç |
|---|---|---|
| Tedavi dönemi | Cihaz temin edilir, fatura dosyaya konur | Kalem tek seferlik görünür |
| Rapor talebi | Maluliyet oranı sorulur | Cihaz ihtiyacı ayrıca sorulmaz |
| Bilirkişi ara kararı | İş gücü kaybı ve bakıcı gideri istenir | Yenileme aralığı hiç sorulmaz |
| Hesap | Elindeki faturayla sınırlı kalınır | Yaşam boyu boyut kaybolur |
| Karar | Talep edilmeyen kaleme hükmedilmez | Kalem kalıcı olarak kapanır |
Üçüncü satır kilit noktadır. Hâkim, talep edilmeyen bir kalemi resen araştırmaz. Ara kararda cihazın yenileme aralığı sorulmadıysa bilirkişi bu veriyi kendiliğinden üretmez ve hesap tek seferlik bedelle kapanır.
Bu nedenle dilekçede ve ara karar talebinde tek bir cümle belirleyicidir: cihazın kullanım ömrünün ve bakiye ömür boyunca öngörülen yenileme sayısının tespit edilmesi istenmelidir.
Karşı Tarafın Tipik Savunmaları
| Savunma | Karşılığı |
|---|---|
| “Bu kalem kanunda sayılmamış” | TBK m. 54’teki sayım örnekleyicidir; Yargıtay bunu açıkça belirtmiştir |
| “Gider henüz yapılmadı” | Gelecekte yapılması zorunlu giderler de tazminat kapsamındadır |
| “Faturası yok” | Belgelenemeyen giderlerde TBK m. 50 uyarınca takdir yetkisi işler |
| “SGK karşılıyor” | Karşılanmayan fark ve yenileme aralığı farkı talep edilebilir |
| “Tadilat konfor amaçlı” | Talep zorunlu erişilebilirlikle sınırlı tutulursa bu savunma karşılanır |
| “Poliçe limiti yeterli” | Aşan kısımda sürücü ve işletenin sorumluluğu sınırsızdır |
İkinci satır sık karşılaşılan ve hatalı bir savunmadır: tazminat hukukunda henüz gerçekleşmemiş ancak gerçekleşeceği kesin olan zararlar da hesaba dâhil edilir. Bakıcı gideri, iş gücü kaybı ve cihaz yenilemesi bu niteliktedir; hiçbiri dava tarihinde fiilen yapılmış giderler değildir.
Süre: Ne Kadar Zamanınız Var?
| Durum | Süre |
|---|---|
| Genel kural (KTK m. 109/1) | Zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde 10 yıl |
| Fiil suç oluşturuyorsa (m. 109/2) | Ceza zamanaşımı uygulanır |
| Taksirle yaralama (TCK m.89) | Olağan 8 yıl (TCK m.66/1-e); uzamış 12 yıl (TCK m.67/4) |
| Zarar motorlu araç kazası dışında bir haksız fiilden doğmuşsa (TBK m.72/1) | Öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde fiilden itibaren 10 yıl; suç oluşturan fiilde daha uzun ceza zamanaşımı |
| Cihaz ihtiyacı sonradan netleşti | Zararın öğrenilmesi ölçütü değerlendirilir |
| Derdest dosyada eksik kalem | Artırım hakkı kullanılmamışsa değerlendirilir |
Ağır yaralanmalı kazalar taksirle yaralama suçunu oluşturduğundan ikinci satır bu dosyaların çoğunda devreye girer ve süre sanılandan uzun kalır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2014/17-116 E., 2015/1771 K. sayılı kararında da belirtildiği üzere, sürücü hakkında ceza davası açılmamış olması uzamış ceza zamanaşımının uygulanmasını engellemez.
Yıllar önce sonuçlanmış sanılan dosyalarda yaşam boyu giderlerin hiç talep edilmemiş olması sık rastlanan bir durumdur. Bu hâlde sürenin dolup dolmadığı ve varsa artırım hakkının kullanılıp kullanılmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Ekonomik Geleceğin Sarsılması: Ayrı Bir Kalem
TBK m. 54’ün dördüncü bendi, iş gücü kaybından ayrı bir zarar türü düzenler: ekonomik geleceğin sarsılması. Bu kalem, maluliyet oranı düşük olsa dahi mağdurun çalışma hayatındaki konumunun zayıflamasını karşılar.
| Durum | Neden ayrı kalem? |
|---|---|
| Görünür iz veya şekil bozukluğu | İşe kabul ve konum bakımından dezavantaj doğurabilir |
| Mesleğe özgü fonksiyon kaybı | Genel maluliyet oranı mesleki etkiyi yansıtmayabilir |
| Cihaz bağımlılığı | Çalışma koşullarını sınırlar |
| Meslek değiştirme zorunluluğu | Kazanç düzeyinde kalıcı düşüş |
İkinci satır ağır maluliyet dosyalarında önemlidir: bedende belirlenen genel oran ile mağdurun kendi mesleğini yapabilme kabiliyeti her zaman örtüşmez. El fonksiyonunu kısmen yitiren bir cerrah ile aynı orana sahip bir memurun ekonomik geleceği farklı ölçüde sarsılır. Bu fark, ayrı bir kalem olarak ileri sürülmelidir.
Dilekçede Kurulması Gereken Dört Nokta
- Sayımın örnekleyici olduğu. TBK m. 54’teki “özellikle” ifadesine ve Yargıtay’ın örnekseme yönündeki kabulüne dayanılarak, maddede sayılmayan kalemlerin de talep edilebildiği açıkça belirtilmelidir.
- Her kalemin ayrı gösterilmesi. Protez, ortez, cihaz, sarf malzemesi, rehabilitasyon, tadilat ve bakıcı gideri tek bir “tedavi gideri” başlığı altında toplanmamalıdır. Toplu talep, kalem bazında incelenmeden reddedilebilir.
- Yenileme aralığının tespiti istemi. Ara kararda cihazın kullanım ömrünün ve bakiye ömür boyunca öngörülen yenileme sayısının sorulması talep edilmelidir.
- Faiz ve artırım hakkı. Faiz talebi açıkça yazılmalı; kısmi dava kurgusunda HMK m. 109/4 uyarınca artırım hakkı saklı tutulmalıdır.
Başvuruda Sunulacak Belgeler
Hazır dilekçe: tedavi ve yaşam boyu giderler talebi dilekçesi örneği (TBK m. 54, KTK m. 98)
| Belge | Nereden | Hangi kalem için |
|---|---|---|
| Kaza tespit tutanağı | Emniyet / jandarma | Tüm talepler |
| Maluliyet ve bakıma muhtaçlık raporu | Yetkili sağlık kuruluşu | Bakım ve iş gücü kaybı |
| Cihaz ihtiyaç raporu | İlgili branş hekimi | Protez, ortez, cihaz |
| Yenileme aralığı görüşü | Uzman hekim / bilirkişi | Yaşam boyu hesap |
| Proforma fatura | Medikal firma | Birim bedel |
| Keşif ve teknik rapor | Mahkeme | Ev ve araç tadilatı |
| SGK ödeme dökümü | SGK | Mahsup |
| Poliçe örneği | Sigorta şirketi | Limit tespiti |
Dördüncü satır bu dosyalarda en sık eksik kalan belgedir ve yokluğunda kalemin gövdesi hesaba girmez. Cihazın gerekli olduğunu gösteren rapor ile kaç yılda bir yenileneceğini gösteren görüş farklı belgelerdir; ilki alınıp ikincisi atlandığında hesap tek seferlik bedelle sınırlı kalır.
Sıkça Sorulan Sorular
Protez bedelini bir kez mi isteyebilirim?
Hayır. Protezin teknik bir kullanım ömrü vardır ve dolduğunda yenilenir. Hesap, cihazın birim bedeli, yenileme aralığı ve TRH-2010 yaşam tablosuna göre bakiye ömür birlikte değerlendirilerek yapılır; ömür boyunca öngörülen yenileme sayısı esas alınır.
Ev tadilatı tazminat kalemi olarak istenebilir mi?
İstenebilir. TBK m. 54’teki sayım ‘özellikle’ ifadesi nedeniyle örnekleyicidir ve Yargıtay, maddede sayılmayan bakım ihtiyacı giderinin de kapsamda olduğunu belirtmiştir. Düzenlemenin zorunluluğu tıbbi raporla, bedeli keşif ve teknik bilirkişiyle ortaya konulmalıdır.
Tekerlekli sandalye ve sarf malzemeleri tazminata dâhil mi?
Dâhildir. Bu kalemler tedavi gideri niteliğindedir. Sürekli veya periyodik kullanılan malzemeler tek seferlik değil, yaşam boyu tekrar eden gider olarak hesaplanır.
SGK protezi karşıladı, yine de talepte bulunabilir miyim?
Karşılanan kısım için hayır; mükerrer tazminat olur. Ancak karşılanmayan fark, kapsam dışı cihaz türleri ve sistemin öngördüğü yenileme aralığı ile fiilî kullanım ömrü arasındaki fark talep edilebilir.
Aracın özel tertibata uyarlanması istenebilir mi?
İstenebilir. Zorunluluğun tıbbi raporla ortaya konulması ve bedelin teknik değerlendirmeyle belirlenmesi gerekir. Araç yenilendiğinde tertibatın tekrarlanacağı da hesapta gözetilmelidir.
Bilirkişi raporunda cihaz yenilemesi yoksa ne yapmalıyım?
Rapora itiraz ederek cihazın yenileme aralığının ve bakiye ömür boyunca öngörülen yenileme sayısının değerlendirilmesini talep edin. Bu veri sorulmadığında hesap tek seferlik bedelle sınırlı kalır.
Bu kalemler teminat limitini aşarsa ne olur?
Aşan kısım için sürücü ve işletene yönelinir; sorumlulukları sınırsızdır. Ağır maluliyet dosyalarında limit aşımı kural olduğundan dava baştan bu kişilere de yöneltilmelidir. Kusurlu tarafın İhtiyari Mali Mesuliyet poliçesi ayrıca araştırılmalıdır.
Talep artırımını ne zaman yapmalıyım?
Artırım hakkı HMK m. 109/4 uyarınca bir defaya mahsustur. Bu nedenle artırım dilekçesi, yaşam boyu giderleri de kapsayan nihai bilirkişi raporu alındıktan sonra verilmelidir.
Yaşam boyu cihaz giderleri için aylık ödeme (irat) istenebilir mi?
İstenebilir. TBK m.51 uyarınca hâkim tazminatın ödenme biçimini belirler; irat biçiminde ödemeye hükmedilirse borçlu güvence göstermekle yükümlüdür. Toplu ödeme ve irat talebinin terditli olarak ileri sürülmesi mümkündür.
Dava sürerken acil protez ihtiyacım için ödeme alabilir miyim?
TBK m.76 uyarınca iddianızın haklılığını gösteren inandırıcı kanıt sunar ve ekonomik durumunuz gerektirirse, hâkim istem üzerine davalının geçici ödeme yapmasına karar verebilir. Tazminata hükmedilmezse alınan tutar yasal faiziyle iade edilir.
SGK protezin yenileme süresini neye göre belirliyor?
5510 m.63/2 uyarınca ortez, protez ve tıbbi cihazların türlerini, miktarlarını ve kullanım sürelerini Kurum belirler; bu yetki Sağlık Uygulama Tebliği ile kullanılır. Kurumun öngördüğü süre fiilî ihtiyaçtan uzunsa aradaki yenileme gideri sorumlulardan istenebilir.
