Ağır Maluliyette Yaşam Boyu Giderler: Protez, Tıbbi Cihaz, Ev ve Araç Tadilatı

Ağır maluliyet dosyalarında tazminat çoğu zaman iki kalemden ibaret sanılır: iş gücü kaybı ve bakıcı gideri. Oysa uzuv kaybı, kalıcı felç veya ağır fonksiyon kaybı bulunan bir mağdurun ömrü boyunca karşılamak zorunda kalacağı üçüncü bir gider grubu daha vardır.

Protez ve ortezler, tekerlekli sandalye ve benzeri tıbbi cihazlar, sürekli kullanılan sarf malzemeleri, düzenli rehabilitasyon ve — bağımsız yaşam mümkün olsun diye — evin ve aracın yeniden düzenlenmesi.

Bu kalemlerin ortak özelliği şudur: tek seferlik değildirler. Bir protez ömür boyu kullanılmaz; belirli aralıklarla yenilenir. Dosyalarda en sık yapılan hata, ömür boyu tekrarlayan bir gideri tek bir faturaya indirgemektir.

Kanuni Dayanak: Sayım Sınırlayıcı Değildir

Türk Borçlar Kanunu’nun 54. maddesi bedensel zararları dört başlıkta sayar: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar, ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.

Maddedeki kilit kelime “özellikle” ifadesidir. Bu ifade, sayımın tahdidi değil örnekleyici olduğunu gösterir. Öğretide de bu husus tartışmasızdır.

Bu, konunun tamamını çözen ilkedir. Protez yenileme, tıbbi cihaz, ev ve araç tadilatı gibi kalemler maddede tek tek sayılmamıştır; ancak kazayla illiyet bağı kurulan ve zorunluluğu ortaya konulan her gider, bedensel zararın kapsamındadır.

Yaşam Boyu Gider Haritası

“Tekrar eder mi?” sütunu bu yazının çekirdeğidir. Bir kalem tekrar ediyorsa hesap tek bir bedel üzerinden değil, bakiye ömür boyunca kaç kez tekrarlanacağı üzerinden yapılır.

Yenileme Mantığı: En Çok Kaybedilen Kalem

Bir protezin teknik bir kullanım ömrü vardır. Bu ömür dolduğunda cihaz yenilenir. Mağdur genç ise bu döngü on yıllarca sürer.

Hesabın kurulması için üç veri gerekir:

• Cihazın birim bedeli — güncel piyasa değeri üzerinden
• Yenileme aralığı — tıbbi rapor veya uzman bilirkişi görüşüyle
• Bakiye ömür — TRH-2010 yaşam tablosuna göre

Bu üç veri birleştiğinde, ömür boyunca kaç kez yenileme yapılacağı ve bunun bugünkü değeri hesaplanır.

Tablo tek seferlik talep ile yaşam boyu talep arasındaki farkı gösterir. Rakamlar örnektir; gerçek hesap cihaz türüne, tıbbi rapora ve bilirkişi değerlendirmesine göre yapılır. Buradaki asıl nokta rakam değil mantıktır: kalem, elinizdeki faturadan ibaret değildir.

Aynı mantık ortez, tekerlekli sandalye ve sürekli kullanılan sarf malzemeleri için de geçerlidir.

Ev ve Araç Düzenlemesi

Ağır maluliyette bağımsız yaşamın sürdürülebilmesi çoğu zaman fiziksel çevrenin uyarlanmasını gerektirir: eşik kaldırılması, kapı genişletilmesi, banyo ve tuvaletin yeniden düzenlenmesi, rampa veya asansör, aracın el kumandasına uyarlanması.

Bu kalemler TBK m. 54’te sayılmamıştır. Ancak sayımın örnekleyici olduğu ve maddede adı geçmeyen giderlerin de kapsamda bulunduğu kabul edildiğinden, bu giderler de bedensel zararın parçası olarak talep edilebilir.

Talebin kabul görmesi için iki hususun somut olarak ortaya konulması gerekir:

Dördüncü satır önemlidir: talep, yaşam kalitesini yükseltmeye yönelik genel bir yenileme değil, maluliyetin gerektirdiği zorunlu uyarlama ile sınırlı tutulmalıdır. Bu sınır aşıldığında talebin tamamı tartışmalı hâle gelir.

Bu kalemler protez ve cihazlara göre daha az yerleşiktir; bu nedenle dilekçede dayanağın — sayımın örnekleyici niteliğinin ve Yargıtay’ın bu yöndeki kabulünün — açıkça kurulması gerekir.

SGK Karşıladıysa Ne Olur?

Protez, ortez ve tıbbi cihazların bir bölümü sosyal güvenlik sistemi kapsamında karşılanır. Bu durum talebi tümüyle ortadan kaldırmaz; kalemi ikiye böler.

Dördüncü satır uygulamada gözden kaçar: sistemin öngördüğü yenileme aralığı ile cihazın fiilî kullanım ömrü örtüşmeyebilir. Aradaki fark mağdurun cebinden çıkıyorsa, bu fark talep edilebilir bir zarardır.

Sağlık hizmet bedellerinin genel rejimi bakımından ayrıca KTK m. 98 ve SGK devri değerlendirilmelidir.

İspat: Hangi Belge Neyi Gösterir?

Üçüncü satır çoğu dosyada eksiktir. Cihazın gerekli olduğu rapora yazılır, ancak kaç yılda bir yenileneceği sorulmaz. Bu tek soru sorulmadığında hesap tek seferlik bedele iner ve kalemin gövdesi kaybolur.

Beş Somut Senaryo

Senaryo 1 — Uzuv kaybı, protez takıldı. Elde tek bir protez faturası vardır ve talep bu tutarla sınırlı tutulmuştur. Oysa protezin kullanım ömrü doldukça yenilenmesi gerekir; bakiye ömür boyunca öngörülen yenileme sayısı üzerinden hesap yapılmalıdır.

Senaryo 2 — Kalıcı felç, tekerlekli sandalye kullanılıyor. Sandalye, sarf malzemeleri ve dönemsel rehabilitasyon ayrı ayrı kalemlerdir. Ayrıca evin erişilebilir hâle getirilmesi için yapılacak düzenleme, zorunluluğu raporla ortaya konularak talep edilir.

Senaryo 3 — Cihazın bir kısmını SGK karşıladı. Karşılanan kısım talep edilmez; karşılanmayan fark ve yenileme aralığı farkı talep edilir. Kurumun ödeme dökümü dosyaya sunulmalıdır.

Senaryo 4 — Mağdur araç kullanabiliyor ancak özel tertibat gerekiyor. Aracın el kumandasına uyarlanması zorunlu bir giderdir; tıbbi rapor ve teknik değerlendirmeyle talep edilir. Araç yenilendiğinde tertibatın tekrarlanacağı da gözetilmelidir.

Senaryo 5 — Talep teminat limitini aştı. Yaşam boyu giderler bakıcı gideriyle birlikte hesaplandığında poliçe limiti çoğu zaman yetmez. Aşan kısım için sürücü ve işletene yönelinir; kusurlu tarafın İhtiyari Mali Mesuliyet poliçesi araştırılmalıdır.

Hesabın Kurulması

Son satır 31 Temmuz 2026’dan itibaren geçerli olan rejimi yansıtır: bedensel zarara ilişkin tazminatlarda faiz, bilinen dönem için olay tarihinden, bilinemeyen dönem için karar tarihinden işletilir. Talep edilmeyen faize hükmedilmeyeceğinden faiz talebi dilekçede açıkça yer almalıdır.

Talep artırımının zamanlaması

Bu kalemlerin tutarı baştan belirlenemez; cihaz ihtiyacı ve yenileme aralığı ancak bilirkişi incelemesiyle netleşir. Bu nedenle kısmi dava kurgusu kullanılır ve HMK m. 109/4 uyarınca talep artırım hakkı saklı tutulur.

Artırım hakkı bir defaya mahsustur. Bu nedenle artırım dilekçesi, yaşam boyu giderleri de kapsayan nihai bilirkişi raporu alındıktan sonra verilmelidir. Erken verilen artırım, sonradan netleşen cihaz ve tadilat kalemleri bakımından hak kaybı doğurur.

Muhatap Ayrımı

Ağır maluliyet dosyalarında beşinci satır kuraldır, istisna değildir. Yaşam boyu giderler bakıcı gideri ve iş gücü kaybıyla birleştiğinde teminat limiti çoğunlukla yetersiz kalır; bu nedenle dava baştan sürücü ve işletene de yöneltilmelidir.

Sık Yapılan Beş Hata

1. Cihazı tek seferlik gider saymak. Protez ve benzeri cihazlar periyodik olarak yenilenir; hesap bakiye ömür üzerinden kurulur.
2. Yenileme aralığını rapora yazdırmamak. Bu veri olmadan bilirkişi tek seferlik bedelle sınırlı kalır.
3. “Kanunda sayılmamış” gerekçesini kabul etmek. TBK m. 54’teki sayım örnekleyicidir; Yargıtay bunu açıkça belirtmiştir.
4. SGK karşıladı diye kalemi hiç açmamak. Karşılanmayan fark ve yenileme aralığı farkı talep edilebilir.
5. Talebi yalnız sigortaya yöneltmek. Limit aşımı bu dosyalarda kuraldır; sürücü ve işleten de davaya dâhil edilmelidir.

Hesaplama Araçları

Talebinizin büyüklüğü hakkında ön fikir edinmek için aşağıdaki araçlar kullanılabilir. Araçlar bilgilendirme amaçlıdır ve bilirkişi hesabının yerini tutmaz.

• 🧮 Trafik kazası tazminatı hesaplama
• 🧮 Maluliyet oranı hesaplama (bileşik oran)
• 🧮 Geçici iş göremezlik hesaplama
• 🧮 Zamanaşımı hesaplayıcı

İlgili Rehberler

• Trafik Kazası Tazminat Süreci: Kazadan Ödemeye Adım Adım Rehber
• Bakıcı gideri ve geçici iş göremezlik tazminatı
• Tedavi giderlerini kim öder? (KTK m. 98)
• Maddi tazminat kalemleri (TBK m. 53-54)
• Bedensel zararda tazminat: iş göremezlik, tedavi, bakım
• Maluliyet raporuna itiraz ve Adli Tıp süreci
• Psikolojik travma ve TSSB tazminatı
• Teminat limiti yetmedi: aşan tazminat kimden alınır?
• Sigorta eksik ödedi: bakiye tazminat nasıl alınır?
• Çocuk mağdurlarda tazminat ve ÇÖZGER
• Sigortaya başvuru zorunluluğu (KTK m. 97)
• Tahkim mi dava mı? Yol seçimi

Dayanak Mevzuat ve İçtihat

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 50, m. 51, m. 52, m. 54, m. 55
• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 85, m. 90, m. 91, m. 97, m. 98, m. 109
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 109/4
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
• Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 2021/4022 E., 2021/5389 K., T. 23.09.2021
• Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 2021/15255 E., 2022/7709 K.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Gider kalemlerinin kapsamı ve tutarı tıbbi rapor ile dosya kapsamına göre değişeceğinden, somut değerlendirme yapılması gerekir.

Neden Bu Kalemler Dosyalara Girmiyor?

Sorun hukuki değil, süreçseldir. Kalemin dayanağı sağlamdır; ancak dosyaya girmesi için birinin özellikle talep etmesi gerekir.

Üçüncü satır kilit noktadır. Hâkim, talep edilmeyen bir kalemi resen araştırmaz. Ara kararda cihazın yenileme aralığı sorulmadıysa bilirkişi bu veriyi kendiliğinden üretmez ve hesap tek seferlik bedelle kapanır.

Bu nedenle dilekçede ve ara karar talebinde tek bir cümle belirleyicidir: cihazın kullanım ömrünün ve bakiye ömür boyunca öngörülen yenileme sayısının tespit edilmesi istenmelidir.

Karşı Tarafın Tipik Savunmaları

İkinci satır sık karşılaşılan ve hatalı bir savunmadır: tazminat hukukunda henüz gerçekleşmemiş ancak gerçekleşeceği kesin olan zararlar da hesaba dâhil edilir. Bakıcı gideri, iş gücü kaybı ve cihaz yenilemesi bu niteliktedir; hiçbiri dava tarihinde fiilen yapılmış giderler değildir.

Süre: Ne Kadar Zamanınız Var?

Ağır yaralanmalı kazalar taksirle yaralama suçunu oluşturduğundan ikinci satır bu dosyaların çoğunda devreye girer ve süre sanılandan uzun kalır. Ceza davası açılmamış olması da uzamış zamanaşımının uygulanmasını engellemez.

Yıllar önce sonuçlanmış sanılan dosyalarda yaşam boyu giderlerin hiç talep edilmemiş olması sık rastlanan bir durumdur. Bu hâlde sürenin dolup dolmadığı ve varsa artırım hakkının kullanılıp kullanılmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Ekonomik Geleceğin Sarsılması: Ayrı Bir Kalem

TBK m. 54’ün dördüncü bendi, iş gücü kaybından ayrı bir zarar türü düzenler: ekonomik geleceğin sarsılması. Bu kalem, maluliyet oranı düşük olsa dahi mağdurun çalışma hayatındaki konumunun zayıflamasını karşılar.

İkinci satır ağır maluliyet dosyalarında önemlidir: bedende belirlenen genel oran ile mağdurun kendi mesleğini yapabilme kabiliyeti her zaman örtüşmez. El fonksiyonunu kısmen yitiren bir cerrah ile aynı orana sahip bir memurun ekonomik geleceği farklı ölçüde sarsılır. Bu fark, ayrı bir kalem olarak ileri sürülmelidir.

Dilekçede Kurulması Gereken Dört Nokta

1. Sayımın örnekleyici olduğu. TBK m. 54’teki “özellikle” ifadesine ve Yargıtay’ın örnekseme yönündeki kabulüne dayanılarak, maddede sayılmayan kalemlerin de talep edilebildiği açıkça belirtilmelidir.
2. Her kalemin ayrı gösterilmesi. Protez, ortez, cihaz, sarf malzemesi, rehabilitasyon, tadilat ve bakıcı gideri tek bir “tedavi gideri” başlığı altında toplanmamalıdır. Toplu talep, kalem bazında incelenmeden reddedilebilir.
3. Yenileme aralığının tespiti istemi. Ara kararda cihazın kullanım ömrünün ve bakiye ömür boyunca öngörülen yenileme sayısının sorulması talep edilmelidir.
4. Faiz ve artırım hakkı. Faiz talebi açıkça yazılmalı; kısmi dava kurgusunda HMK m. 109/4 uyarınca artırım hakkı saklı tutulmalıdır.

Başvuruda Sunulacak Belgeler

Hazır dilekçe: tedavi ve yaşam boyu giderler talebi dilekçesi örneği (TBK m. 54, KTK m. 98)

Dördüncü satır bu dosyalarda en sık eksik kalan belgedir ve yokluğunda kalemin gövdesi hesaba girmez. Cihazın gerekli olduğunu gösteren rapor ile kaç yılda bir yenileneceğini gösteren görüş farklı belgelerdir; ilki alınıp ikincisi atlandığında hesap tek seferlik bedelle sınırlı kalır.

Sıkça Sorulan Sorular

Protez bedelini bir kez mi isteyebilirim?

Hayır. Protezin teknik bir kullanım ömrü vardır ve dolduğunda yenilenir. Hesap, cihazın birim bedeli, yenileme aralığı ve TRH-2010 yaşam tablosuna göre bakiye ömür birlikte değerlendirilerek yapılır; ömür boyunca öngörülen yenileme sayısı esas alınır.

Ev tadilatı tazminat kalemi olarak istenebilir mi?

İstenebilir. TBK m. 54’teki sayım ‘özellikle’ ifadesi nedeniyle örnekleyicidir ve Yargıtay, maddede sayılmayan bakım ihtiyacı giderinin de kapsamda olduğunu belirtmiştir. Düzenlemenin zorunluluğu tıbbi raporla, bedeli keşif ve teknik bilirkişiyle ortaya konulmalıdır.

Tekerlekli sandalye ve sarf malzemeleri tazminata dâhil mi?

Dâhildir. Bu kalemler tedavi gideri niteliğindedir. Sürekli veya periyodik kullanılan malzemeler tek seferlik değil, yaşam boyu tekrar eden gider olarak hesaplanır.

SGK protezi karşıladı, yine de talepte bulunabilir miyim?

Karşılanan kısım için hayır; mükerrer tazminat olur. Ancak karşılanmayan fark, kapsam dışı cihaz türleri ve sistemin öngördüğü yenileme aralığı ile fiilî kullanım ömrü arasındaki fark talep edilebilir.

Aracın özel tertibata uyarlanması istenebilir mi?

İstenebilir. Zorunluluğun tıbbi raporla ortaya konulması ve bedelin teknik değerlendirmeyle belirlenmesi gerekir. Araç yenilendiğinde tertibatın tekrarlanacağı da hesapta gözetilmelidir.

Bilirkişi raporunda cihaz yenilemesi yoksa ne yapmalıyım?

Rapora itiraz ederek cihazın yenileme aralığının ve bakiye ömür boyunca öngörülen yenileme sayısının değerlendirilmesini talep edin. Bu veri sorulmadığında hesap tek seferlik bedelle sınırlı kalır.

Bu kalemler teminat limitini aşarsa ne olur?

Aşan kısım için sürücü ve işletene yönelinir; sorumlulukları sınırsızdır. Ağır maluliyet dosyalarında limit aşımı kural olduğundan dava baştan bu kişilere de yöneltilmelidir. Kusurlu tarafın İhtiyari Mali Mesuliyet poliçesi ayrıca araştırılmalıdır.

Talep artırımını ne zaman yapmalıyım?

Artırım hakkı HMK m. 109/4 uyarınca bir defaya mahsustur. Bu nedenle artırım dilekçesi, yaşam boyu giderleri de kapsayan nihai bilirkişi raporu alındıktan sonra verilmelidir.