Sürekli İş Göremezlik Tazminatı: Hesap Yöntemi ve Talep (2026)

Bedensel zarar davalarının en yüksek kalemi, çalışma gücünün kalıcı olarak azalmasından doğan sürekli iş göremezlik tazminatıdır. Bu tazminat, zarar görenin kalan ömrü boyunca uğrayacağı gelir kaybını bugünkü değere indirerek hesaplar. Hesabın dayandığı üç değişken vardır: maluliyet oranı, kusur dağılımı ve gelir. Bu üçünden birindeki hata, sonucu doğrudan değiştirir.

Kanuni Dayanak: TBK m.54 ve m.55 Ne Söylüyor?

Sürekli iş göremezlik tazminatının kanundaki adı “çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar”dır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 54. maddesi bedensel zararları dört bent hâlinde sayar. Maddedeki özellikle kelimesi sayımın sınırlayıcı olmadığını gösterir; somut olayda başka zarar kalemleri de ileri sürülebilir. Zararın trafik kazasından, iş kazasından ya da hatalı bir tıbbi müdahaleden doğması bu dayanağı değiştirmez.

Aynı Kanun’un 55. maddesinin birinci fıkrası ise hesabın çerçevesini üç kuralla çizer. Birinci kural: destekten yoksun kalma ve bedensel zararlar, Kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır. İkinci kural: kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacı taşımayan ödemeler bu zararların belirlenmesinde gözetilemez, zarardan veya tazminattan indirilemez. Dolayısıyla bir ödemenin tazminattan düşülüp düşülmeyeceği sorulduğunda ilk bakılacak nokta, o ödemenin sorumluya rücu edilebilir olup olmadığıdır. Üçüncü kural: hesaplanan tazminat, tutarı yüksek veya düşük görüldüğü için hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz ya da azaltılamaz; indirim ancak kusur gibi kanunda sayılan sebeplere dayanabilir (TBK m.51-52). Trafik sigortası bakımından hesabın TBK hükümlerine dayanmasına ilişkin gelişmeler için Sakatlık ve Ölüm Tazminatı 2026: TBK Rejimine Geçiş yazısına bakabilirsiniz.

Maluliyet Oranının Belirlenmesi

Kalıcı sakatlık oranı, yetkili sağlık kuruluşlarınca düzenlenen rapora göre belirlenir. Rapor, olay tarihinde yürürlükte olan maluliyet mevzuatına göre hazırlanmalıdır; sonradan yürürlüğe giren bir yönetmeliğe göre düzenlenen rapor uygulamada itiraza açıktır.

Rapora itiraz edilebilir. İtiraz hâlinde mahkeme genellikle üniversite hastanesi ya da Adli Tıp Kurumu’ndan yeni rapor ister. Maluliyet oranındaki bir puanlık fark bile tazminatta ciddi değişikliğe yol açtığından, bu aşama dosyanın en kritik noktasıdır.

Kusur Dağılımı

Tazminat, karşı tarafın kusuru oranında ödenir. Zarar görenin kendi kusuru varsa bu oranda indirim yapılır. Kusur, olayın niteliğine göre trafik bilirkişisi ya da iş güvenliği uzmanı marifetiyle belirlenir. Ceza dosyasındaki kusur tespiti hukuk hâkimini bağlamaz; hukuk mahkemesi kendi incelemesini yaptırır.

Gelirin Belirlenmesi

Hesaplamada zarar görenin gerçek geliri esas alınır. Gelir ispat edilemiyorsa asgari ücret üzerinden hesap yapılır. Sigortalı çalışanlarda SGK kayıtları, serbest çalışanlarda vergi kayıtları ve meslek odası verileri dikkate alınır. Gerçek gelirin asgari ücretin üzerinde olduğunu iddia eden taraf bunu ispatla yükümlüdür; bu nedenle bordro, banka kayıtları ve sözleşmelerin dosyaya sunulması önemlidir.

Hesap Yöntemi

Tazminat, aktüeryal esaslara göre hesaplanır. Hesapta dikkate alınan unsurlar şunlardır:

• Bakiye ömür süresi: Güncel yaşam tablosu verilerine göre kişinin kalan ömrü.
• Aktif ve pasif dönem ayrımı: Kişinin fiilen çalışabileceği dönem ile sonrasındaki dönem farklı esaslarla hesaplanır.
• Maluliyet oranı ve kusur oranı: Gelir bu oranlarla çarpılır.
• Peşin sermaye değerine indirgeme: Gelecekte doğacak kayıp, bugünkü değere çevrilir.

Hesap, mahkemece atanan aktüerya bilirkişisi tarafından yapılır. Rapora karşı iki hafta içinde itiraz edilebilir; itirazın somut ve teknik gerekçelere dayanması gerekir.

SGK Gelirinin Denkleştirilmesi

İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle SGK tarafından sürekli iş göremezlik geliri bağlanmışsa, bu gelirin peşin sermaye değeri hesaplanan tazminattan düşülür. Amaç mükerrer tazmini önlemektir. Bu nedenle davadan önce SGK’ya başvurup gelir bağlanma durumunu netleştirmek, hesabın doğru kurulması bakımından önemlidir.

SGK Ayağı: 5510 Sayılı Kanun m.19, m.21 ve m.22

İş kazası veya meslek hastalığında zarar görenin iki ayrı kaynağı vardır: Sosyal Güvenlik Kurumu’nun bağladığı sürekli iş göremezlik geliri ve sorumlulardan Türk Borçlar Kanunu’na dayanarak istenen tazminat. İkisi aynı olaydan doğsa da eşikleri, oranı belirleyen merci ve hesap yöntemleri farklıdır. Bu farkı bilmeyen zarar gören, SGK’nın gelir bağlamadığı bir dosyada tazminat hakkının da bulunmadığını düşünebilir.

Rücu bağlantısı. 5510 sayılı Kanun’un 21. maddesi, iş kazası veya meslek hastalığının işverenin kastı ya da iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmesi hâlinde, Kurumun yaptığı masrafların ve bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değerinin işverene ödettirileceğini düzenler; zarara üçüncü kişiler sebep olmuşsa Kurum onlara da rücu eder. TBK m.55/1’deki “rücu edilemeyen ödemeler indirilemez” kuralı bu noktada devreye girer: SGK’nın rücu edebildiği gelir, işçinin sorumlulardan isteyeceği maddi tazminattan düşülür; rücu kapsamı dışında kalan bir ödeme ise düşülemez.

Kurumun eksiltme yetkisi. 5510 m.22 uyarınca, ceza sorumluluğu olmayanlar ve kabul edilebilir mazereti bulunanlar dışında, hekimin bildirdiği tedbir ve tavsiyelere uymayarak tedavi süresinin uzamasına veya iş göremezlik oranının artmasına yol açan sigortalının ödenek veya geliri, uzayan süre ya da artan oran esas alınarak dörtte birine kadar eksiltilebilir. Tedavi sürecindeki kontrol ve fizik tedavi randevularının belgelenmesi bu nedenle yalnızca tazminat davası için değil, SGK geliri için de önemlidir.

Oranın nasıl tespit edildiği ve hangi raporun esas alınacağı ayrı bir usul tartışmasıdır; ayrıntı için Maluliyet Raporu Bağlayıcı mı? rehberine, gelir tutarı için Sürekli İş Göremezlik Geliri Hesaplama Aracı’na, Kuruma başvuru ve itiraz için başvuru ve itiraz dilekçesi örneğine, rücu ilişkisi için İş Kazasında İşverenin ve SGK’nın Rücu Hakkı yazısına bakabilirsiniz.

Zamanaşımı ve Dava Türü

İş kazasından doğan tazminat taleplerinde zamanaşımı süresi, olayın niteliğine göre belirlenir ve fiil suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı uygulanabilir. Trafik kazalarında ise zarar ve failin öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde kaza gününden itibaren on yıllık süre işler; fiil suç teşkil ediyorsa daha uzun ceza zamanaşımı geçerli olur.

Miktar rapor gelmeden belirlenemediği için dava kısmi dava olarak açılır (belirsiz alacak davası 31.07.2026’da kaldırılmıştır). HMK m.109 uyarınca rapor sonrası bir defaya mahsus yapılacak talep artırımında zamanaşımı dava tarihinden kesilmiş sayılır.

Süreler Tek Tabloda: Zamanaşımı ve Yargılama Takvimi

Sürekli iş göremezlik dosyasında hak kaybının büyük kısmı tutardan değil süreden doğar. Aşağıdaki süreler farklı kanunlarda dağınık biçimde düzenlenmiştir; birlikte okunduğunda dava stratejisinin iskeleti ortaya çıkar.

İki yıllık sürenin başlangıcındaki “öğrenme” kavramı bedensel zararda çoğu zaman kaza günüyle örtüşmez. Kalıcı maluliyet ancak tedavi tamamlanıp durum sabitlendiğinde bilinebildiğinden, sürenin başlangıcı tartışılırken maluliyeti ortaya koyan raporun tarihi öne çıkar. Yine de bu tartışmaya güvenerek beklemek risklidir; tarihlerin Trafik Kazası Zamanaşımı Hesaplayıcı ile baştan kontrol edilmesi en güvenli yoldur.

Artırım zamanlaması. HMK m.109/4’teki artırım hakkı tek kullanımlıktır; HMK m.147/3’e göre duruşma aralığı ise kural olarak üç ayı geçemez. Bilirkişi raporu tebliğ edildiğinde iki haftalık itiraz süresi işlemeye başlar; itiraz üzerine ek rapor alınacaksa artırımı ek rapordan sonraya bırakmak, hakkın eksik bir tutarla tüketilmesini önler. Ancak artırım en geç tahkikatın sona ermesine kadar yapılabildiğinden, dilekçenin tahkikatın kapanacağı duruşmadan önce dosyaya girmesi gerekir. Rapora itirazın biçimi için Aktüerya Bilirkişi Raporuna İtiraz Dilekçesi Örneği yazısına bakabilirsiniz.

Görevli Mahkeme

İş kazasından doğan tazminat davalarında iş mahkemesi, trafik kazasından doğan davalarda ise kural olarak asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Dava sigorta şirketine yöneltiliyorsa asliye ticaret mahkemesi görevli olur.

İşverene karşı açılacak davada arabuluculuk aşaması aranmaz: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarını dava şartı arabuluculuk kapsamı dışında tutar. Dilekçe kurgusu için İş Kazası Tazminat Dava Dilekçesi Örneği’ne bakılabilir.

Sürekli İş Göremezlik Tazminatı Talep Süreci: Adım Adım

1. Maluliyet raporunu alın — Yetkili sağlık kuruluşundan, olay tarihinde yürürlükte olan mevzuata göre düzenlenmiş kalıcı maluliyet raporu temin edin.
2. Kusur belgelerini toplayın — Kaza tespit tutanağı, ceza dosyası, iş güvenliği kayıtları ve tanık bilgilerini derleyerek kusur dağılımına dayanak oluşturun.
3. Gelir belgelerini hazırlayın — SGK hizmet dökümü, bordro, banka hesap hareketleri ve varsa meslek odası kayıtlarıyla gerçek gelirinizi belgeleyin.
4. SGK durumunu netleştirin — Sürekli iş göremezlik geliri bağlanıp bağlanmadığını öğrenin; denkleştirme hesabı buna göre kurulur.
5. Kısmi dava açın — Görevli mahkemede kısmi dava açarak, bilirkişi raporu geldikten sonra HMK m.109 uyarınca talebi bir defaya mahsus artırın; artırılan kısımda zamanaşımı dava tarihinden kesilmiş sayılır.

Maluliyet Raporunda Aranan Unsurlar

Hesabın en büyük çarpanı maluliyet oranıdır; raporun biçimi bu yüzden kritiktir.

Bakiye Ömür, Aktif ve Pasif Dönem

Hesap, kişinin çalışacağı ve yaşayacağı sürenin dilimlere ayrılmasıyla kurulur.

1. Bakiye ömür. Güncel yaşam tablosuna göre belirlenir; eski tablolara dayanan hesaplar itiraza açıktır.
2. Aktif dönem. Fiilen çalışılabilecek dönem; gerçek kazanç üzerinden hesaplanır.
3. Pasif dönem. Aktif dönem sonrası; asgari ücretin belirli bir düzeyi esas alınarak hesaplanır.
4. Geçiş yaşı. Aktiften pasife geçiş, emeklilik koşullarına göre belirlenir.
5. İskonto. Gelecek dönem kayıpları bugüne indirgenerek hesaplanır.
6. Artış varsayımı. Kazanç artışı ve iskonto oranı birlikte değerlendirilir.

Denkleştirme ve Rücu Zinciri

Aynı zarar için birden çok ödeme yapıldığında, mahsup düzeni devreye girer.

Rapora İtirazda Beş Somut Gerekçe

Genel nitelikte itirazlar sonuç doğurmaz; itiraz somut satıra dayanmalıdır.

Karar Aşaması ve Sonrası: TBK m.51, 52, 74, 75 ve 76

Hesap raporu dosyaya girdikten sonra tazminatın son hâlini, hâkimin kanundan aldığı belirli yetkiler şekillendirir. Bu hükümlerin her biri, zarar görenin yargılama sırasında ileri sürmesi gereken ayrı bir talebe ya da karşılaşacağı ayrı bir savunmaya karşılık gelir.

Sıkça Sorulan Sorular

Maluliyet raporuna itiraz edebilir miyim?

Evet. Rapora itiraz hâlinde mahkeme genellikle üniversite hastanesinden veya Adli Tıp Kurumu’ndan yeni rapor ister. Maluliyet oranındaki küçük farklar tazminatı ciddi ölçüde değiştirdiğinden itiraz gerekçeleri teknik olmalıdır.

Gelirimi ispat edemezsem tazminat alamaz mıyım?

Alırsınız. Gelir ispat edilemediğinde hesap asgari ücret üzerinden yapılır. Gerçek gelirin daha yüksek olduğunu iddia eden taraf bunu bordro, banka kaydı veya sözleşmeyle ispatlamalıdır.

SGK’dan gelir bağlandıysa ayrıca tazminat alabilir miyim?

Alabilirsiniz, ancak SGK tarafından bağlanan gelirin peşin sermaye değeri hesaplanan tazminattan düşülür. Bu denkleştirme, aynı zararın iki kez tazmin edilmesini önlemek içindir.

Kusurum varsa tazminat ne kadar azalır?

Tazminat, karşı tarafın kusuru oranında ödenir. Kendi kusurunuz varsa bu oranda indirim uygulanır; kusur dağılımı bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Kaza 31 Temmuz 2026’dan önceyse yeni faiz kuralı uygulanır mı?

Hayır. 7589 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesinin dokuzuncu fıkrası uyarınca TBK m.55’e eklenen faiz fıkraları yalnızca yürürlük tarihinden sonra meydana gelen olaylara uygulanır; daha önceki olaylarda maddenin değişiklikten önceki hükümleri geçerlidir.

Karardan sonra maluliyetim artarsa ne olur?

Bedensel zararın kapsamı karar sırasında tam belirlenemiyorsa hâkim, TBK m.75 uyarınca kararın kesinleşmesinden itibaren iki yıl içinde hükmü değiştirme yetkisini saklı tutabilir. Bu yetkinin kararda yer alması gerektiğinden talep yargılama sırasında ileri sürülmelidir.

SGK oranım %10’un altında çıktı, tazminat alamaz mıyım?

%10 eşiği, SGK’nın sürekli iş göremezlik geliri bağlaması içindir (5510 m.19). Sorumlulara karşı TBK’ya dayalı tazminat talebinde kanunda böyle bir asgari oran yoktur; kalıcı kaybın ve gelir etkisinin ispatına göre değerlendirme yapılır.

Bilgilendirme: Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Tazminat hesabı kişiye ve olaya özgüdür; işlem yapmadan önce avukata danışın.

Hesabı Denetleme Listesi

Elinizde bir bilirkişi raporu varsa, aşağıdaki sekiz soru sonucun doğru olup olmadığını büyük ölçüde gösterir. Her satır ayrı bir itiraz kapısıdır.

Sekiz sorudan herhangi birine verilen cevap olumsuzsa, hesaplanan veya ödenen tutarın gerçek zararın altında kalması kuvvetle muhtemeldir.

Teminat Limiti ile İlişkisi

Hesap tamamlandığında ortaya çıkan tutar, tek başına kimden ne kadar alınacağını göstermez. Zorunlu trafik sigortası poliçe limitiyle sınırlıdır.

Ağır maluliyet dosyalarında limit aşımı kuraldır, istisna değildir. Bu nedenle kusurlu tarafın İhtiyari Mali Mesuliyet poliçesinin bulunup bulunmadığı, hesap yaptırmadan önce araştırılmalıdır; poliçe varsa dosya tahsil riski taşımayan bir dosyaya dönüşür.

Faiz Başlangıcı: Olay Tarihine Göre İki Rejim

Aynı mahkemede aynı gün görülen iki dosyada faiz farklı işleyebilir; belirleyici olan dava tarihi değil, kazanın ya da zarar doğuran olayın tarihidir.

Oransal mahsup ne anlama gelir? Tahkikat başlamadan önce sigortacı veya sorumlu tarafından ifa amacıyla yapılan ödeme, nominal tutarıyla nihai tazminattan düşülmez. Önce ödeme tarihine göre tazminat belirlenir ve yapılan ödemenin bu tazminatın ne kadarını karşıladığı oranı bulunur; mahsup bu oran üzerinden yapılır. Örneğin ödeme, ödeme tarihindeki tazminatın yüzde kırkını karşılıyorsa, kararda esas alınan tazminatın da yüzde kırkı ödenmiş sayılır ve kalan kısım talep edilir. Yöntemin amacı, ödeme ile karar arasında geçen sürede değişen gelir verilerinin hesaba doğru yansımasıdır.

Hesapla Birlikte Talep Edilecek Diğer Kalemler

Sürekli iş göremezlik, bedensel zarar dosyasının tek kalemi değildir. Aşağıdaki kalemler ayrıca ve açıkça talep edilmediğinde hesaba hiç girmez.

• Geçici iş göremezlik. Kaza ile iyileşme arasındaki dönemde çalışılamayan süre. Raporda ay olarak belirtilmelidir.
• Bakıcı gideri. Yargıtay uygulamasında tedavi gideri kapsamında kabul edilir ve sigorta şirketi de sorumludur. Hesap brüt asgari ücret üzerinden yapılır; yakının bakması hâlinde de tazminat doğar.
• Tedavi, ulaşım ve refakat giderleri. Belgelenemeyen kalemler için bilirkişi tarafından ortalama üzerinden hesap yapılabilir.
• Ekonomik geleceğin sarsılması. Çalışma gücü kaybından bağımsız bir kalemdir; kalıcı iz veya meslek seçimi imkânının daralması hâlinde doğar.
• Manevi tazminat. Zorunlu sigorta kapsamı dışındadır; kusurlu sürücü ve işletene yöneltilir ve mahsuba tabi değildir.

Rapor talebi yalnızca “maluliyet oranı belirlensin” biçiminde yazıldığında sağlık kurulu yalnızca sorulan soruyu cevaplar; ilk iki kalem raporda hiç yer almaz ve aktüer bilirkişi raporda olmayanı hesaplayamaz.

İlgili Rehberler

• Maluliyet raporuna itiraz: hangi yönetmelik, hangi hastane?
• 🧮 Maluliyet oranı hesaplama aracı — Balthazard
• Bakıcı gideri ve geçici iş göremezlik tazminatı
• Destekten yoksun kalmada gelirin ispatı
• Trafik sigortası limiti yetmedi: aşan tazminat kimden alınır?
• Sigortaya başvuru zorunluluğu (KTK m. 97)
• Trafik kazası tazminat süreci: adım adım rehber
• Haksız fiilde maddi ve manevi tazminatın esasları
• Maddi Tazminat Kalemleri (TBK 53-54)
• Haksız Fiil Sorumluluğunun Şartları (TBK 49)
• Tazminat ve Sorumluluk Hukuku — tüm rehberler
• Tazminat Hukuku Rehberi
• 🧮 Sürekli iş göremezlik geliri hesaplama aracı (5510 m.19)
• Maluliyet raporu bağlayıcı mı? Tespit ve çelişkili raporlar
• Sakatlık ve ölüm tazminatı 2026: TBK rejimine geçiş
• Aktüerya bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi (HMK m.281)
• Malullük aylığı ve engellilik nedeniyle emeklilik

SGK ile Trafik Sigortasının Kesiştiği Nokta

Kaza aynı zamanda iş kazası niteliği taşıyorsa hesap tek bir kaynak üzerinden yapılmaz. Üç ayrı kaynak devreye girer ve aralarındaki ilişki mahsup kuralıyla düzenlenir.

Mahsup kişi bazında ve ödemenin yapıldığı tarihteki değer üzerinden yapılır. SGK ödeme dökümünün dosyaya baştan konulması, mahsup tartışmasının yargılamanın sonuna taşınmasını önler.

Görevli Mahkeme ve Yol Seçimi

Talebin muhatabı, hangi kapıya gidileceğini belirler.

Talep yalnızca sigorta şirketine yönelik ve teminat limiti içindeyse Sigorta Tahkim Komisyonu belirgin biçimde hızlı bir seçenektir. Manevi tazminat, limiti aşan kısım ve işverene yöneltilecek talepler ise mahkeme yolunu gerektirir. Sigortaya yazılı başvuru her iki yol için de dava şartıdır.