Engelli Aylığı ve Sosyal Yardım Kesintisine İtiraz: Neden Kesilir, Nasıl Geri Alınır?

Engelli ve yaşlı aylıkları; hane içi kişi başı gelirin sınırı aşması, aylık sahibinin sigortalı çalışmaya başlaması, süreli engelli raporunun yenilenmemesi veya hatalı gelir tespiti nedeniyle kesilebilir. Kesinti kararına karşı önce SYDV’ye itiraz edilir; sonuç alınamazsa 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılır.

Hangi Aylıklardan Bahsediyoruz?

2022 sayılı Kanun; sosyal güvencesi ve yeterli geliri olmayan engellilere (engel oranına göre kademeli), engelli yakını aylığına (18 yaş altı engelli yakını bakan) ve 65 yaş üstü yaşlılara bağlanan aylıkları düzenler. Başvurular ikamet edilen yerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı (SYDV) üzerinden alınır, aylıklar Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bütçesinden ödenir. Aylığın devamı, bağlanma şartlarının sürmesine bağlıdır; şartlar düzenli olarak yeniden sorgulanır.

Aylık Neden Kesilir? En Sık 6 Sebep

1. Gelir sınırının aşılması: Hane içinde kişi başına düşen aylık gelirin, asgari ücretin net tutarının üçte birini aşması. Haneye yeni gelir girmesi (kira, tarımsal destek, düzenli yardım) hesaplamayı değiştirir. 2. Sigortalı çalışma: Aylık sahibinin uzun vadeli sigorta kollarına tabi çalışmaya başlaması. 3. Hane yapısının değişmesi: Evlilik, hanede çalışanların artması gibi durumlarla kişi başı gelirin yükselmesi. 4. Süreli raporun yenilenmemesi: Engelli sağlık kurulu raporu süreliyse ve kontrol muayenesine gidilmezse. 5. Diğer aylık-gelir bağlanması: Emekli, dul-yetim aylığı gibi bir gelire hak kazanılması. 6. Nafaka imkânı: Kanunen bakmakla yükümlü ve nafaka yükümlüsü olabilecek yakınların bulunduğu değerlendirmesi. Kesinti gerekçesinin yazılı öğrenilmesi, itirazın ilk adımıdır.

Kesinti Kararını Kim Verir, Nasıl Öğrenilir?

Şartların kaybı; merkezi sorgular (SGK, tapu, gelir kayıtları) ve SYDV mütevelli heyeti değerlendirmesiyle tespit edilir. Uygulamada aylığın kesildiği çoğu zaman ödemenin yatmamasıyla fark edilir. Bu durumda ilk iş, SYDV’den kesinti gerekçesini ve dayanak sorgu kayıtlarını içeren yazılı bilgi istemektir; e-Devlet üzerindeki sosyal yardım bilgileri de kontrol edilmelidir. Gerekçe bilinmeden yapılan itirazlar sonuçsuz kalır.

İtiraz Yolu 1: SYDV ve Bakanlık Nezdinde Başvuru

Hatalı gelir tespiti (örneğin haneden ayrılmış birinin gelirinin sayılması, kapanmış bir kaydın güncel gösterilmesi) en sık kesinti sebebidir ve belgeyle düzeltilebilir: ikametgâh kayıtları, boşanma-ayrılık belgeleri, işten ayrılış bildirgesi, kira sözleşmesinin sona erdiğine ilişkin belgeler eklenerek SYDV’ye yeniden değerlendirme talebi sunulur. Rapor kaynaklı kesintilerde yeni sağlık kurulu raporu alınarak aylığın yeniden bağlanması istenir. Bu başvurular sonuç vermezse üst değerlendirme için Bakanlığa da başvurulabilir.

İtiraz Yolu 2: İdare Mahkemesinde Dava (60 Gün)

Kesinti işlemi bir idari işlemdir; hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa işlemin öğrenilmesinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır. Davada; gelir tespitinin gerçeği yansıtmadığı, hane hesabının hatalı kurulduğu veya raporun değerlendirilmesindeki hukuka aykırılık ortaya konur. Aylığın kişinin tek geçim kaynağı olduğu hâllerde yürütmenin durdurulması talebi özellikle önemlidir. İptal kararıyla aylık, kesinti tarihinden itibaren birikmiş tutarlarıyla ödenir.

“Yersiz Ödeme” Borcu Çıkarıldıysa

Kesintiyle birlikte geriye dönük yersiz ödeme borcu tebliğ edilmesi sıktır: idare, şartların kaybedildiği tarihten itibaren ödenen aylıkların iadesini ister. Bu borçlandırmaya karşı da hem idari itiraz hem dava yolu açıktır; şartın hangi tarihte kaybedildiği, bildirim yükümlülüğünün ihlâl edilip edilmediği ve iyiniyet durumu borcun kapsamını belirler. Ödeme güçlüğünde taksitlendirme talep edilebilir; dava açılması hâlinde tahsilatın durdurulması için yürütmeyi durdurma istenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Engelli aylığı hangi durumlarda kesilir?

Hane içi kişi başı gelirin asgari ücretin netinin üçte birini aşması, sigortalı çalışmaya başlanması, süreli raporun yenilenmemesi ve başka aylığa hak kazanılması başlıca sebeplerdir.

Hanede biri işe girince aylık kesilir mi?

Kendiliğinden değil; hanedeki gelir artışı kişi başı hesabı sınırın üzerine taşırsa kesinti gündeme gelir, tespit hatalıysa belgeyle itiraz edilir.

Kesintiye nereye itiraz edilir?

Önce SYDV’ye yeniden değerlendirme başvurusu yapılır; sonuç alınamazsa işlemin öğrenilmesinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılır.

Geriye dönük borç çıkarılması hukuka uygun mu?

İdare yersiz ödemeleri geri isteyebilir; ancak şartın kaybedildiği tarih, bildirim yükümlülüğü ve iyiniyet incelenerek borca karşı itiraz ve dava yolu kullanılabilir.

Rapor süresi dolunca aylık otomatik biter mi?

Süreli raporlarda kontrol muayenesi yapılmazsa ödeme durdurulur; yeni rapor alınarak aylığın yeniden bağlanması talep edilebilir.