“Yazılı sınavı yüksek puanla geçtim ama mülakatta elendim; bu işleme itiraz edebilir miyim?” Kamu personeli alımlarında en çok dava konusu olan işlemlerden biri sözlü sınavlardır. Bu rehberde mülakat (sözlü sınav) işleminin yargısal denetimini ve hangi hâllerde iptal edildiğini sade bir dille açıklıyoruz.
Sözlü Sınav da Bir İdari İşlemdir
Sözlü sınav, yazılı sınavı tamamlayıcı nitelikte olup adayın mesleğe uygunluğunu ve liyakatini ölçmeyi amaçlar. Ancak sonuçta tesis edilen bir idari işlemdir. Anayasa’nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesi ve 125. maddesindeki idarenin her türlü işlemine karşı yargı yolunun açık olması kuralı gereği, sözlü sınav sonucu da yargısal denetime tabidir. İYUK m.2 uyarınca iptal davalarında işlem; yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden denetlenir. Buradaki “yargı yolunun açık olması”, yalnızca biçimsel bir denetimi değil, etkili bir denetimi ifade eder.
Danıştay’ın Aradığı Şartlar
Danıştay’ın yerleşik içtihadına göre, sözlü sınavın denetlenebilir ve objektif olması için idarenin şu unsurları sağlaması gerekir:
- Soruların önceden hazırlanması: Sınav komisyonunca, sınavdan önce soruların (ve varsa cevap anahtarlarının) hazırlanıp tutanağa bağlanması.
- Soru ve yanıtların kaydı: Her adaya sorulan soruların ve verilen yanıtların kayda geçirilmesi.
- Gerekçeli not: Yanıtlara hangi komisyon üyesinin hangi notu (düşük not verilmişse gerekçesiyle) takdir ettiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi.
- Sesli ve görüntülü kayıt: Yanıtların teknolojik imkânlardan yararlanılarak sesli ve görüntülü olarak kayıt altına alınması.
Bu unsurlar sağlanmadan yapılan ve adayın başarısız sayıldığı sözlü sınav işlemi, denetlenebilirlik ve şekil yönünden hukuka aykırı bulunarak iptal edilmektedir (Danıştay 2. Dairesi, 2009/183 E., 2009/3413 K.; Danıştay 2. Dairesi, 2014/8821 E., 2015/1537 K.). Komisyonun mevzuata uygun oluşturulmaması da (örneğin en az üç üye gerekirken iki kişiyle yapılan mülakat) tek başına iptal sebebidir.
Takdir Yetkisinin Sınırı: Yerindelik Denetimi Yapılamaz
İdarenin sözlü sınavda takdir yetkisi bulunur ve mahkeme bu yetkinin yerine geçerek “şu adaya şu puan verilmeliydi” diyemez; yani yerindelik denetimi yapılamaz, yalnızca puanın düşüklüğüne dayanarak iptal kararı verilemez. Buna karşılık takdir yetkisi sınırsız değildir. “İkna kabiliyeti zayıf, liyakati yetersiz” gibi soyut ve göreceli gerekçelerle işlemin yargı denetimi dışına çıkarılması hukuka aykırıdır. Ayrıca açık takdir hatası, ölçülülük ilkesine aykırılık veya hayatın olağan akışına aykırılık hâllerinde takdir yetkisinin objektif kullanılmadığı kabul edilir; örneğin yazılı sınavda çok yüksek derece elde eden bir adayın, yoruma açık sorulara hiç puan alamayacak şekilde değerlendirilmesi bu kapsamda görülmüştür. Sözlü sınav işleminin iptali için, genel altmış günlük dava açma süresi içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır; iptal kararı üzerine idare, sınavı usulüne uygun biçimde yeniden yapar.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
