Ağır bir trafik kazasından sonra mağdurun önünde iki ayrı yol açılır. Birincisi, kazaya sebep olanlardan ve sigortacıdan tazminat almaktır. İkincisi ise kazanın bıraktığı kalıcı kayıp nedeniyle devletin engelli bireylere tanıdığı haklardan yararlanmaktır: vergi indirimi, araç alımında vergi istisnası, engelli kontenjanından istihdam, bazı durumlarda malullük aylığı ve sosyal destekler. Bu iki yol birbirinden bağımsızdır ve her birinin kendi raporu, kendi şartları vardır. Raporun hangi hastaneden ve nasıl alındığı, engel oranının Balthazard yöntemiyle hesaplanması ve tam bağımlı ibaresi için engelli raporu nasıl alınır? rehberimize bakabilirsiniz.
Uygulamada en sık yaşanan karışıklık, tazminat için alınan kaza raporunun engelli haklarında da kullanılabileceğinin düşünülmesidir. Bu rehberde Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelikteki iki rapor türünü, kazadan sonra engellilik sağlık kurulu raporunun nasıl alınacağını, engel oranına göre yararlanılabilecek başlıca hakları, SGK malullük aylığının şartlarını ve bu hakların tazminatla ilişkisini anlatıyoruz. Dosyanızı birlikte değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.
Beş cümlede özet
- Yönetmelik iki ayrı rapor öngörür: tazminat süreçlerinde kullanılan Ek-4 Terör, Kaza ve Yaralanmaya Bağlı Durum Bildirir Sağlık Kurulu Raporu ile engelli haklarında kullanılan Ek-1 Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu.
- Kaza raporunda kişinin var olan kronik hastalıklarına ilişkin fonksiyon kayıpları belirtilmez; engellilik raporunda ise tüm fonksiyon kayıpları birlikte değerlendirildiğinden engel oranı çoğu zaman daha yüksek çıkar.
- Yönetmeliğin 10. maddesine göre raporlar tek başına hakların verilmesi için dayanak oluşturmaz; her hak için ilgili kanundaki oran ve diğer şartlar ayrıca aranır.
- Gelir Vergisi Kanunu m.31’e göre çalışma gücünün en az %80’ini kaybeden birinci, %60’ını kaybeden ikinci, %40’ını kaybeden üçüncü derece engelli sayılır; 2026 aylık indirim tutarları sırasıyla 12.000, 7.000 ve 3.000 TL’dir.
- Kazadan bağımsız olarak sağlanan ve rücu edilemeyen sosyal yardımlar tazminattan düşülmez; buna karşılık kaza nedeniyle SGK’nın yaptığı ödemelerin rücu edilebilir kısmı hesapta ayrıca tartışılabilir.
İki ayrı rapor: kaza raporu ve engellilik raporu
Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesi, “rapor” kavramını iki ayrı belge olarak tanımlar: Ek-1’de yer alan Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu ve Ek-4’te yer alan Erişkinler İçin Terör, Kaza ve Yaralanmaya Bağlı Durum Bildirir Sağlık Kurulu Raporu. Her iki rapor da aynı yetkili sağlık kurulunca ve aynı engel oranları kılavuzuna göre düzenlenir; ancak amaçları, kapsamları ve kimin talebiyle düzenlendikleri farklıdır.
Yönetmeliğin 9. maddesine göre iş kazası ve meslek hastalığı dışındaki terör, kaza ve yaralanma nedeniyle meydana gelen fonksiyon kayıplarında Ek-4’teki durum bildirir rapor düzenlenir; bu rapor kurumlar tarafından resmî yazıyla ve olaya ilişkin belgelerle birlikte talep edilir ve raporda var olan kronik hastalıklara ilişkin fonksiyon kayıpları belirtilmez. Trafik kazası tazminatında sigortacıya sunulan Kurul Raporu bu rapordur. Engellilik sağlık kurulu raporu ise Yönetmeliğin 8. maddesine göre birey veya vasisinin başvuru dilekçesiyle yetkili sağlık kuruluşuna başvurmasıyla düzenlenir ve kişinin tüm engel durumunu gösterir.
Bu farkın pratik sonucu önemlidir: aynı kişi için kaza raporunda yalnızca kazaya bağlı kayıp gösterildiğinden oran daha düşük, engellilik raporunda ise kazaya bağlı kayıpla birlikte önceden var olan hastalıklar da değerlendirildiğinden oran daha yüksek çıkabilir. Bu nedenle kazadan sonra hem tazminat hem engelli hakları için rapor gerekiyorsa, iki raporun ayrı ayrı alınması ve her birinin kendi amacında kullanılması gerekir. Tazminat için raporun nasıl alınacağını maluliyet raporu nasıl alınır? rehberimizde anlattık.
Kaza raporu ile engellilik raporunun karşılaştırılması
| Ölçüt | Kaza raporu (Ek-4) | Engellilik raporu (Ek-1) |
|---|---|---|
| Tam adı | Erişkinler İçin Terör, Kaza ve Yaralanmaya Bağlı Durum Bildirir Sağlık Kurulu Raporu | Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu |
| Kullanıldığı yer | Trafik sigortası, tazminat davası, tahkim | Vergi indirimi, araç istisnası, istihdam, sosyal destekler |
| Talep eden | Kurumlar, resmî yazıyla (Yönetmelik m.9/2) | Birey veya vasisi, başvuru dilekçesiyle (m.8/1-a) |
| Kapsam | Yalnızca kazaya bağlı kayıplar; kronik hastalık kayıpları yazılmaz (m.9/3) | Kişinin tüm fonksiyon kayıpları |
| Değerlendirme ölçütü | Ek-2 engel alanları kılavuzu | Ek-2 engel alanları kılavuzu |
| Geçerlilik | Tedavi ve rehabilitasyon sürecinde süreli, tamamlandıktan sonra sürekli veya süreli (m.9/3) | Süreli veya sürekli (m.11) |
| Rapor ücreti | Kurumlarca karşılanır; itiraz edenin kendisi ise itiraz eden karşılar (m.17) | Başvuru usulüne göre |
| Hak dayanağı | Tazminat hesabının esası | Tek başına hak dayanağı değildir; ilgili kanunun şartları aranır (m.10/1) |
Kazadan sonra engellilik raporu nasıl alınır?
Engellilik sağlık kurulu raporu için birey veya vasisi, başvuru dilekçesiyle rapor vermeye yetkili sağlık kuruluşuna başvurur. Yönetmeliğin 8. maddesi sürecin ayrıntılarını düzenler: bireyin sağlık beyanına uygun olarak ilgili poliklinikler belirlenir, klinik bulgular, tetkikler ve fonksiyon kaybı muayene formuna yazılır, gerekli branş veya tetkik yoksa en yakın sağlık kuruluşundan konsültasyon alınır ve kurul bireyi bizzat görerek engellilik durumunu belirler. Raporda bireyin son altı ay içinde çekilmiş fotoğrafının bulunması zorunludur ve rapor başvuru tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde tamamlanır.
Raporun bazı alanları kazadan sonra doğacak haklar bakımından özellikle önemlidir. Bağımlılık değerlendirmesi alanına “evet” ya da “hayır” yazılması zorunludur ve Yönetmelikteki tam bağımlı engelli birey ifadesi, ilgili mevzuatın uygulanması açısından ağır engellilik durumunu ifade eder. Bireyin engellilik durumu dikkate alınarak çalıştırılamayacağı işlerin niteliği rapora mutlaka yazılır. Sürekli tekerlekli sandalye veya sedye kullanımı gerekenler ile yalnızca engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibatla taşıt kullanabilecek olanların durumu da raporun açıklama kısmına yazılır. Rapor sisteme kaydedilir; sistemden rapor numarası alınmadan düzenlenen raporlar geçersizdir.
Kazadan sonra rapor almanın zamanlaması da düşünülmelidir. Tedavi ve rehabilitasyon devam ederken alınan rapor, Yönetmeliğin 11. maddesi uyarınca engel durumunun zamanla azalma ihtimali varsa süreli olarak düzenlenir. Durum değişirse, bireyin talebi ve ilgili branş hekiminin sevkiyle süre aranmaksızın yeniden değerlendirme yapılabilir.
Engellilik raporunda dikkat edilecek alanlar
| Alan | Yönetmelikteki dayanak | Hangi haklarda önemli |
|---|---|---|
| Engel oranı ve engel grubu | m.8/1-c, e; m.10/3 | Oran eşiğine bağlı tüm haklar |
| Bağımlılık değerlendirmesi (evet/hayır) | m.8/1-f; m.4 tam bağımlı tanımı | Ağır engelliliğe bağlı sosyal destekler, bakım hizmetleri |
| Çalıştırılamayacağı işler | m.8/1-h | İstihdam, iş yerinde uygun görev, SGK süreçleri |
| Tekerlekli sandalye veya sedye kullanımı | m.8/1-ı | Erişim ve ulaşım hakları |
| Özel tertibatla taşıt kullanabilme | m.8/1-ı | Sürücü belgesi, ÖTV ve MTV istisnası |
| Süreli veya sürekli ibaresi | m.11 | Hakların devamı ve kontrol muayeneleri |
| Sistem kaydı ve rapor numarası | m.8/1-g | Raporun geçerliliği |
Kazadan sonra hem tazminat hem engelli hakları için raporlarınızı doğru sırayla ve doğru içerikle birlikte planlayalım.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Rapora itiraz
Sağlık kurulu raporuna itiraz, 19 Mayıs 2026 tarihli Sağlık Raporları Yönetmeliği’nin 60. ve 63. maddelerine göre yapılır; bu Yönetmeliğin 70. maddesi uyarınca 2019 tarihli engellilik yönetmeliğinin 12. maddesindeki farklı hükümler yerine bu kurallar uygulanır. Rapora engelli birey, velisi veya vasisi ya da raporu talep eden kurum itiraz edebilir. Kişisel itiraz, raporun e-Devlet sistemine aktarılmasından itibaren otuz gün içinde, raporu düzenleyen hastanenin bulunduğu veya kişinin ikamet ettiği ilin il sağlık müdürlüğüne yapılır; süresinden sonra yapılan itirazlar kabul edilmez. Birey hakem hastane listesindeki aynı veya üst roldeki en yakın hastaneye gönderilir; iki rapor aynı yöndeyse veya ikinci rapora süresinde itiraz edilmezse ikinci rapor kesinleşir. Raporlar çelişir ve yeniden itiraz edilirse birey bölge hakem hastanesine sevk edilir ve bölge hakem hastanesinin kararı kesindir.
Kesinleşen raporlar bakımından iki sınır bulunur. Hakem hastane kararıyla veya süresinde itiraz edilmeyerek kesinleşen rapor hakkında aynı gereksinim alanıyla ilgili yeni rapor başvurusu en erken altı ay sonra kabul edilir. Terör, kaza ve yaralanma nedeniyle verilen ve engel oranının tedavi veya rehabilitasyonla değişmeyeceği hakem hastane kararıyla kesinleşen sürekli ibareli raporlar için ise yeni rapor başvurusu kabul edilmez. Bu sınırlamalar 2019 tarihli engellilik yönetmeliğinde yer almaya devam etmekle birlikte, itiraz zinciri 2026’da bölge hakem hastanesine kadar uzatıldığından hangi aşamada kesinleşen raporlara uygulanacağı il sağlık müdürlüğünden teyit edilmelidir. İtiraz süreci için engelli sağlık kurulu raporuna itiraz rehberimize ve engelli sağlık kurulu raporuna itiraz dilekçesi örneğine, kaza raporuna itiraz için trafik kazasında maluliyet raporuna itiraz yazımıza bakabilirsiniz.
Engel oranına göre başlıca haklar
Engelli bireylere tanınan haklar tek bir kanunda değil, vergi, sosyal güvenlik, istihdam ve sosyal hizmet mevzuatına dağılmış durumdadır. Yönetmeliğin 10. maddesi, bireyin elde edeceği sosyal hakların, hizmetlerin veya kazanımların raporlar dikkate alınarak ilgili kurumlarca ayrıca belirleneceğini, raporların tek başına hakların verilmesi için dayanak oluşturmadığını ve ilgili mevzuata göre diğer şartların da sağlanmasının zorunlu olduğunu açıkça düzenler. Aşağıdaki tablo, kazadan sonra en sık gündeme gelen hakları ve bu haklarda aranan temel ölçütleri özetler; tutar, üst sınır ve süre gibi ayrıntılar değişikliklere açık olduğundan başvuru öncesinde ilgili kurumdan güncel şartların teyit edilmesi gerekir.
Engel oranına ve duruma göre başlıca haklar (özet)
| Hak | Temel ölçüt | Dayanak | Not |
|---|---|---|---|
| Gelir vergisinde engellilik indirimi – üçüncü derece | Çalışma gücünün en az %40’ının kaybı | GVK m.31 | 2026 aylık indirim tutarı 3.000 TL; bakmakla yükümlü olunan engelli için de uygulanır |
| Gelir vergisinde engellilik indirimi – ikinci derece | Çalışma gücünün en az %60’ının kaybı | GVK m.31 | 2026 aylık indirim tutarı 7.000 TL |
| Gelir vergisinde engellilik indirimi – birinci derece | Çalışma gücünün en az %80’inin kaybı | GVK m.31 | 2026 aylık indirim tutarı 12.000 TL |
| Araç alımında ÖTV istisnası | Kanunda öngörülen engel oranı; belirli oranın altında özel tertibat şartı | ÖTV Kanunu m.7 | Üst sınır ve yeniden yararlanma süresi mevzuat değişiklikleriyle güncellenir |
| Motorlu taşıtlar vergisi istisnası | Kanunda öngörülen engel oranı veya özel tertibatlı taşıt | MTV Kanunu m.4 | Taşıtın engelli adına kayıtlı olması gerekir |
| Emlak vergisinde sıfır oran | Tek mesken ve diğer şartlar | Emlak Vergisi Kanunu m.8 ve ilgili karar | Gelir ve mesken şartları ayrıca aranır |
| Engelli kontenjanından istihdam | Engelli sayılma ve ilgili sınav veya başvuru şartları | İş Kanunu m.30; kamu personel mevzuatı | 50 ve üzeri işçi çalıştıran özel sektör işyerlerinde %3, kamu işyerlerinde %4 engelli işçi |
| SGK malullük aylığı | Çalışma gücünün en az %60 kaybı (Kurum Sağlık Kurulu tespiti) ve sigortalılık şartları | 5510 s.K. m.25–26 | Engellilik raporu yerine SGK’nın kendi tespiti esas alınır |
| Ağır engelliliğe bağlı destekler | Raporda tam bağımlı (ağır engelli) tespiti ve ilgili mevzuattaki diğer şartlar | Yönetmelik m.8/1-f; sosyal hizmet mevzuatı | Gelir ve hane şartları aranabilir |
Vergi hakları: engellilik indirimi, ÖTV ve MTV
Gelir Vergisi Kanunu m.31’e göre çalışma gücünün asgari %80’ini kaybetmiş bulunanlar birinci derece, %60’ını kaybetmiş bulunanlar ikinci derece, %40’ını kaybetmiş bulunanlar üçüncü derece engelli sayılır. Engellilik indirimi, engelli ücretlinin veya bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan ücretlinin gelir vergisi matrahından derecesine göre belirlenen aylık tutarların düşülmesiyle uygulanır; serbest meslek erbabı ve basit usulde vergilendirilen mükellefler de yararlanır. Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak Gelir İdaresi tarafından ilan edilir; 2026 yılı aylık tutarları birinci derece için 12.000 TL, ikinci derece için 7.000 TL, üçüncü derece için 3.000 TL’dir.
Yönetmeliğin 13. maddesi, engellilik indirimine esas olmak üzere düzenlenen raporlarda raporu düzenleyen sağlık kuruluşunun işverenin bulunduğu yerdeki il vergi dairesi başkanlığına, vergi dairesi olmayan illerde il defterdarlığına gönderdiği raporun esas alınacağını düzenler. Araç alımında ÖTV istisnası ÖTV Kanunu m.7’de, motorlu taşıtlar vergisi istisnası MTV Kanunu m.4’te düzenlenir; bu istisnalar engel oranına ve özel tertibat şartına göre farklılaşır, üst sınır ve yeniden yararlanma süresi ise yapılan değişikliklerle güncellenir. Ayrıntılar için engellilere tanınan vergi kolaylıkları ve engelli sürücü ve araç hakları yazılarımıza, emlak vergisinde sıfır oran için emlak vergisi muafiyeti yazımıza bakabilirsiniz.
SGK malullük aylığı: kazadan sonra erken emeklilik mümkün mü?
Kazada ağır yaralanan ve sigortalı olarak çalışan mağdurlar için malullük aylığı önemli bir güvencedir. 5510 sayılı Kanun m.25’e göre, Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca düzenlenen raporlar ve dayanağı tıbbi belgelerin incelenmesi sonucu çalışma gücünün en az %60’ını kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalı, malullük sigortası bakımından malul sayılır. Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce çalışma gücünün %60’ını kaybettiği tespit edilen sigortalı ise bu hastalık veya engel nedeniyle malullük aylığından yararlanamaz. Bu nedenle kazanın, mağdurun sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce mi sonra mı gerçekleştiği malullük aylığı bakımından belirleyicidir.
Malullük aylığı bağlanabilmesi için 5510 sayılı Kanun m.26 uyarınca sigortalının en az on yıldan beri sigortalı bulunup toplam 1800 gün prim ödemiş olması; başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul olan sigortalılarda ise sigortalılık süresi aranmaksızın 1800 gün prim bildirilmiş olması gerekir. Yönetmeliğin 2. maddesinin üçüncü fıkrası da 5510 sayılı Kanun’a tabi sigortalılara bağlanacak sürekli iş göremezlik geliri ve malullük aylıkları için istenecek durum bildirir sağlık kurulu raporlarının bu Yönetmelik kapsamında olmadığını açıkça belirtir. Buradaki oran tespiti engellilik raporundan ayrıdır ve SGK Kurum Sağlık Kurulunca yapılır; bu nedenle engellilik raporunda %60’ın üzerinde bir oran bulunması malullük aylığını kendiliğinden sağlamaz.
Kaza işe giderken, işten dönerken, iş sırasında veya işverence sağlanan taşıtla gerçekleşmişse iş kazası niteliği de taşıyabilir. Bu durumda SGK sürekli iş göremezlik geliri ve iş kazası hükümleri gündeme gelir; Yönetmeliğin 9. maddesi de iş kazası ve meslek hastalığı dışındaki kazalar için durum bildirir rapor düzenleneceğini belirtir. İş kazası boyutu için trafik kazası aynı zamanda iş kazası mı? yazımıza, SGK gelir başvurusu için sürekli iş göremezlik geliri başvurusu ve itiraz dilekçesi örneğine bakabilirsiniz.
Kaza sonrası üç farklı oran tespiti
| Tespit | Kim yapar | Ne için kullanılır |
|---|---|---|
| Kazaya bağlı maluliyet oranı | Yetkili hastane sağlık kurulu (Ek-4) veya mahkemede Adli Tıp/bilirkişi | Trafik sigortası ve tazminat hesabı |
| Engel oranı | Yetkili hastane sağlık kurulu (Ek-1) | Vergi, araç, istihdam ve sosyal haklar |
| Çalışma gücü kaybı (malullük) | SGK Kurum Sağlık Kurulu | Malullük aylığı (5510 m.25–26) |
| Meslekte kazanma gücü kaybı | SGK Kurum Sağlık Kurulu | İş kazası sayılan kazada sürekli iş göremezlik geliri |
İstihdam hakları ve iş hayatına dönüş
Kazadan sonra engelli hâle gelen kişinin iş hayatını sürdürebilmesi için hem kamu hem özel sektörde düzenlemeler bulunur. İş Kanunu m.30 uyarınca 50 veya daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işyerleri yüzde üç, kamu işyerleri yüzde dört oranında engelli işçi çalıştırmakla yükümlüdür. Kamu kurumlarında engelli kontenjanından istihdam ise kamu personel mevzuatındaki özel sınav ve yerleştirme usullerine tabidir.
Engellilik raporunda çalıştırılamayacağı işlerin niteliğinin yazılması, kazadan sonra işe dönüşte uygun görev verilmesi ve iş sağlığı değerlendirmeleri bakımından önemlidir. Tazminat hukuku açısından ise kaza nedeniyle mesleğini sürdüremeyen veya daha düşük gelirli bir işe geçmek zorunda kalan mağdurun kaybı TBK m.54’teki çalışma gücü kaybı ve ekonomik geleceğin sarsılması kalemleri kapsamında değerlendirilir. Kazadan sonra işten çıkarılma veya uygun görev verilmemesi gibi iş hukuku sorunları ayrıca incelenmelidir.
Engelli hakları tazminatı etkiler mi?
Kazadan sonra engelli haklarından yararlanmak, tazminat hakkını ortadan kaldırmaz; ikisi farklı hukuki temellere dayanır. Tazminat, kazaya sebep olanın zararı gidermesidir; engelli hakları ise devletin sosyal güvenlik, vergi ve sosyal hizmet politikalarının sonucudur. TBK m.55, kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını taşımayan ödemelerin bedensel zararın belirlenmesinde gözetilemeyeceğini ve tazminattan indirilemeyeceğini düzenler. Vergi indirimleri, araç istisnası veya kazadan bağımsız olarak sağlanan sosyal yardımlar bu nedenle tazminattan düşülmez.
Durum, SGK’nın kaza nedeniyle bir ödeme yapması hâlinde farklılaşabilir. Kaza iş kazası sayılmış ve sürekli iş göremezlik geliri bağlanmışsa, bu gelirin rücu edilebilen kısmı aynı zararın iki kez karşılanmaması için hesapta dikkate alınır. Kazanın üçüncü kişinin kusuruyla gerçekleşmesi nedeniyle SGK’nın yaptığı diğer ödemeler bakımından da ödemenin niteliği ve rücu imkânı ayrıca incelenmelidir. Öte yandan gelir veya muhtaçlık şartına bağlı bazı sosyal desteklerde, tahsil edilen tazminatın bu şartların değerlendirilmesine etkisi ilgili mevzuata göre ayrıca ele alınmalıdır.
Engelli hakları ve tazminat ilişkisi
| Hak veya ödeme | Tazminattan düşülür mü? | Açıklama |
|---|---|---|
| Gelir vergisinde engellilik indirimi | Hayır | Vergi hukukundan doğan kolaylık; zararı karşılamaya yönelik değil |
| ÖTV ve MTV istisnası | Hayır | Vergi istisnası |
| Kazadan bağımsız sosyal yardımlar | Hayır | TBK m.55: rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ve ifa amacı taşımayan ödemeler indirilemez |
| İş kazası sayılan kazada SGK sürekli iş göremezlik geliri | Rücu edilebilen kısmı hesapta dikkate alınır | Aynı zararın iki kez karşılanmaması |
| SGK’nın karşıladığı tedavi giderleri | Mağdur ayrıca isteyemez | KTK m.98 kapsamında SGK öder |
| Kaza nedeniyle SGK’nın yaptığı diğer ödemeler | Niteliğine ve rücu imkânına göre değerlendirilir | Ödemenin dayanağı ayrıca incelenmeli |
Tazminat hesabında mahsup edilen ve edilmeyen ödemeler için maluliyet tazminatı ne kadar? rehberimize, sigortacının hatalı mahsubu için trafik sigortası eksik ödeme yaptı yazımıza bakabilirsiniz.
Ağır engellilik: bakım, vesayet ve yaşam boyu giderler
Kazadan sonra tam bağımlı hâle gelen mağdurlarda hem sosyal destekler hem tazminat kalemleri özel önem taşır. Yönetmeliğin 4. maddesi, engel oranı %50 ve üzerinde olup doku, organ ve/veya fonksiyon kaybı ya da psikiyatri tanısı bağlantılı olarak günlük yaşam aktivitelerini yardım almasına rağmen kendi başına gerçekleştiremediğine karar verilen bireyi tam bağımlı engelli birey olarak tanımlar; kısmi bağımlı engelli birey ise günlük yaşam aktivitelerini yardım alarak gerçekleştirebileceğine karar verilen bireydir. Raporda bağımlılık değerlendirmesinin “evet” olarak belirlenmesi, ağır engelliliğe bağlı bakım hizmetleri ve desteklerde belirleyicidir.
Tazminat tarafında ise 1 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren Genel Şartlar değişikliğiyle tedavi dönemindeki ve sürekli sakatlık oranının belirlenmesinden sonraki tıbben gerekli bakıcı giderleri sağlık giderleri teminatı kapsamına alınmış ve bakıcı ihtiyacının belirlenmesinde Kurul Raporunun dikkate alınacağı düzenlenmiştir. Sosyal hizmet kapsamında bakım desteği alınması, sorumlulardan istenecek bakıcı gideri talebini kendiliğinden ortadan kaldırmaz; iki kalemin ilişkisi somut dosyada değerlendirilmelidir. Mağdur kendi işlerini göremiyorsa Türk Medeni Kanunu m.405 uyarınca kısıtlanabilir ve hem tazminat hem engelli hakları için başvuruları atanan vasi yürütür.
Bakıcı gideri için trafik kazasında bakıcı gideri, yaşam boyu giderler için ağır maluliyette yaşam boyu giderler, vesayet süreci için ağır maluliyette vasi ve kayyım atanması talebi dilekçesi örneği yazılarımıza bakabilirsiniz. Protez ve tıbbi malzeme temini için ortez, protez ve tıbbi malzeme temini rehberimizi okuyabilirsiniz.
Kaza sonrası engelli hakları için yol haritası
Kazadan sonra hem tazminat hem engelli hakları için hareket eden mağdurların izlemesi gereken sıra, iki sürecin birbirini zorlaştırmaması bakımından önemlidir. Aşağıdaki tablo, iki süreci birlikte yürütmek için önerilen adımları gösterir.
Tazminat ve engelli hakları için adımlar
| Adım | Tazminat süreci | Engelli hakları süreci |
|---|---|---|
| 1. Tedavi ve rehabilitasyon | Tüm kayıtların saklanması; iyileşme döneminin belgelenmesi | Gerekirse süreli engellilik raporu |
| 2. Kalıcı durumun netleşmesi | Kılavuzun bekleme süreleri gözetilerek kaza raporu (Ek-4) | Sürekli veya süreli engellilik raporu (Ek-1) |
| 3. Raporların kontrolü | Kazaya bağlı oran, geçici iş göremezlik süresi, bakıcı ihtiyacı | Engel oranı, bağımlılık, çalıştırılamayacağı işler, özel tertibat |
| 4. İtiraz | 30 gün içinde il sağlık müdürlüğüne veya dava içinde Adli Tıp incelemesi | 30 gün içinde il sağlık müdürlüğüne |
| 5. Başvurular | KTK m.97 uyarınca sigortacıya yazılı başvuru; tahkim veya dava | Vergi dairesi, SGK, işveren ve ilgili kurumlara ayrı ayrı başvuru |
| 6. Süre takibi | KTK m.109 ve TBK m.72 zamanaşımı | Rapor geçerlilik süresi ve kontrol muayeneleri |
Tazminat sürecinin tüm kanuni dayanakları için trafik kazasında kalıcı maluliyet tazminatı rehberimize, sigortaya başvuru metni için trafik kazası sigortaya başvuru dilekçesi örneğine, süre hesabı için trafik kazası zamanaşımı hesaplayıcımıza bakabilirsiniz. Yaralanma türüne göre oranlar için uzuv kaybı, omurga yaralanmaları, kafa travması ve görme ve işitme kaybı rehberlerimizi, yaşlı mağdurlara özgü konular için emekli ve yaşlı mağdurun trafik kazası tazminatı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
Kaza sonrası engelli hakları konusunda en sık karşılaşılan hatalar, iki rapor türünün birbirine karıştırılmasından ve hakların otomatik olarak doğacağının düşünülmesinden kaynaklanır.
Kaza sonrası engelli hakları dosyalarında sık yapılan hatalar
| Hata | Olası sonucu | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Kaza raporuyla engelli haklarına başvurmak | Başvurunun reddi veya eksik oran | Engelli hakları için Ek-1 engellilik raporu almak |
| Engellilik raporundaki yüksek oranı tazminatta kullanmaya çalışmak | Kronik hastalık kayıplarının hesaba katılmaması tartışması | Tazminatta kazaya bağlı Ek-4 raporunu esas almak |
| Raporu alınca hakların kendiliğinden doğacağını düşünmek | Başvuru yapılmadığı için hak kaybı | Her kurum ve hak için ayrı başvuru yapmak (Yönetmelik m.10/1) |
| Bağımlılık ve özel tertibat alanlarını kontrol etmemek | Ağır engellilik ve araç haklarından yararlanamama | Raporun ilgili alanlarının doğru doldurulmasını istemek |
| 30 günlük itiraz süresini kaçırmak | Raporun kesinleşmesi | Raporun e-Devlet’e aktarıldığı tarihten itibaren süreyi takip etmek |
| Engellilik raporundaki oranı SGK malullüğü sanmak | Malullük aylığı beklentisinin boşa çıkması | SGK Kurum Sağlık Kurulu tespiti ve sigortalılık şartlarını ayrıca değerlendirmek |
| Engelli haklarının tazminattan düşüleceğini kabul etmek | Haksız indirim | TBK m.55 ve ödemenin niteliğini ileri sürmek |
Kaza sonrası engelli raporu, SGK hakları ve tazminat süreçlerinizi birlikte, hak kaybı olmadan yönetelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Sıkça Sorulan Sorular
Trafik kazasından sonra engelli raporu nasıl alınır?
Birey veya vasisi, başvuru dilekçesiyle rapor vermeye yetkili sağlık kuruluşuna başvurur. İlgili poliklinik muayeneleri ve tetkiklerden sonra kurul bireyi bizzat görerek engel oranını belirler. Raporda son altı ay içinde çekilmiş fotoğraf bulunması zorunludur ve rapor başvurudan itibaren en geç otuz gün içinde tamamlanır.
Kaza raporu ile engelli raporu aynı şey mi?
Hayır. Kaza raporu (Ek-4) tazminat süreçlerinde kullanılır, kurumların talebiyle düzenlenir ve yalnızca kazaya bağlı kayıpları gösterir. Engellilik raporu (Ek-1) engelli haklarında kullanılır, bireyin başvurusuyla düzenlenir ve kişinin tüm fonksiyon kayıplarını değerlendirir.
Neden engelli raporundaki oran kaza raporundan yüksek çıktı?
Kaza raporunda Yönetmeliğin 9. maddesi uyarınca var olan kronik hastalıklara ilişkin fonksiyon kayıpları belirtilmez. Engellilik raporunda ise kazaya bağlı kayıpla birlikte önceden var olan hastalıklar da değerlendirildiğinden oran daha yüksek çıkabilir.
Engelli raporu alınca haklardan otomatik yararlanır mıyım?
Hayır. Yönetmeliğin 10. maddesine göre raporlar tek başına hakların verilmesi için dayanak oluşturmaz. Her hak için ilgili kurumda ayrı başvuru yapılır ve ilgili kanundaki oran ve diğer şartlar ayrıca aranır.
Engellilik indirimi için yüzde kaç engelli olmak gerekir?
Gelir Vergisi Kanunu m.31’e göre çalışma gücünün en az %40’ını kaybeden üçüncü, %60’ını kaybeden ikinci, %80’ini kaybeden birinci derece engelli sayılır. 2026 yılında aylık indirim tutarları üçüncü derece için 3.000 TL, ikinci derece için 7.000 TL, birinci derece için 12.000 TL’dir.
Kazadan sonra ÖTV’siz araç alabilir miyim?
ÖTV Kanunu m.7 engelliler için araç alımında istisna öngörür; istisna engel oranına ve raporda özel tertibat şartının bulunup bulunmadığına göre farklılaşır. Üst sınır ve yeniden yararlanma süresi değişikliklerle güncellendiğinden başvuru öncesinde güncel şartların teyit edilmesi gerekir.
Trafik kazası nedeniyle malulen emekli olabilir miyim?
5510 sayılı Kanun m.25–26’ya göre çalışma gücünün en az %60’ını kaybettiği SGK Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalı malul sayılır. Malullük aylığı için en az on yıl sigortalılık ve 1800 gün prim; başkasının sürekli bakımına muhtaç malullerde ise sigortalılık süresi aranmaksızın 1800 gün prim gerekir.
Engellilik raporumda %65 oran var, malullük aylığı alabilir miyim?
Engellilik raporundaki oran malullük aylığını kendiliğinden sağlamaz. Malullük bakımından çalışma gücü kaybı SGK Kurum Sağlık Kurulunca ayrıca tespit edilir ve sigortalılık süresi ile prim günü şartları da aranır.
Engelli haklarından yararlanmak tazminatımı azaltır mı?
Kural olarak hayır. Vergi indirimleri, araç istisnası ve kazadan bağımsız sosyal yardımlar tazminattan düşülmez; TBK m.55 rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerinin indirilemeyeceğini düzenler. İş kazası sayılan kazada SGK gelirinin rücu edilebilen kısmı ise hesapta dikkate alınır.
Engelli raporuna nasıl itiraz edilir?
Sağlık Raporları Yönetmeliği m.60 ve m.63’e göre kişisel itiraz, raporun e-Devlet sistemine aktarılmasından itibaren otuz gün içinde il sağlık müdürlüğüne yapılır. Birey hakem hastane listesindeki en yakın hastaneye gönderilir; raporlar çelişir ve yeniden itiraz edilirse bölge hakem hastanesine sevk edilir ve bölge hakem hastanesinin kararı kesindir.
Tam bağımlı engelli ne demektir?
Yönetmeliğin 4. maddesine göre engel oranı %50 ve üzerinde olup günlük yaşam aktivitelerini yardım almasına rağmen kendi başına gerçekleştiremediğine karar verilen bireydir. Raporda bu tespit, ilgili mevzuat açısından ağır engellilik durumunu ifade eder.
İşverenim kazadan sonra beni engelli kontenjanında çalıştırmak zorunda mı?
İş Kanunu m.30, 50 veya daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işyerlerinde yüzde üç, kamu işyerlerinde yüzde dört oranında engelli işçi çalıştırma yükümlülüğü öngörür. Kazadan sonra işe dönüşte uygun görev ve iş hukuku hakları ayrıca değerlendirilmelidir.
📘 İlgili Rehberler
- Tazminat Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
- Maluliyet Raporu Nasıl Alınır? Trafik Kazası 2026
- Engelli Sağlık Kurulu Raporuna İtiraz
- Engellilere Tanınan Vergi Kolaylıkları 2026
- Engelli Sürücü ve Araç Hakları 2026
- Trafik Kazasında Kalıcı Maluliyet Tazminatı 2026
- Trafik Kazası Aynı Zamanda İş Kazası mı?
- Emekli ve Yaşlı Mağdurun Trafik Kazası Tazminatı
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (m.4, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 17), 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.31, 4760 sayılı ÖTV Kanunu m.7, 197 sayılı MTV Kanunu m.4, 4857 sayılı İş Kanunu m.30, 5510 sayılı Kanun m.25–26 ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümlerine dayanır. Tutar, üst sınır ve süre gibi şartlar değişebileceğinden başvuru öncesinde ilgili kurumdan teyit edilmelidir; somut dosyanız için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.


