Uzuv Kaybında (Ampütasyon) Maluliyet Oranı 2026: Parmak, El, Kol, Ayak ve Bacak Kaybı, Protez Gideri ve Tazminat (Yönetmelik Tabloları)

Trafik kazası sonucu bir parmağın, elin, kolun, ayağın ya da bacağın kaybedilmesi, tazminat hukukunun en ağır ve en kalıcı zararlarından biridir. Uzuv kaybı yalnızca çalışma gücünü değil, günlük yaşamın her anını, sosyal ilişkileri ve kişinin kendine bakışını da etkiler. Hukuki süreçte ise bu kaybın büyüklüğü, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin Ek-2 kılavuzundaki ampütasyon tablolarına göre yüzde olarak belirlenir.

Bu rehberde uzuv kaybında maluliyet oranının hangi kurallarla belirlendiğini; kol ve el ampütasyonlarını düzenleyen Tablo 2.7’yi, bacak ve ayak ampütasyonlarını düzenleyen Tablo 3.30’u, parmak kayıplarının el, üst ekstremite ve kişinin engel oranına nasıl dönüştürüldüğünü, birden fazla kayıpta hesabın nasıl yapıldığını, bu oranların yaklaşık TL karşılığını ve protez giderleri, manevi tazminat ile engelli hakları gibi uzuv kaybına özgü konuları anlatıyoruz. Dosyanızı birlikte değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.

Uzuv kaybında maluliyet oranı hangi kurallara göre belirlenir?

Trafik kazası sonrası sigortaya sunulacak Kurul Raporu, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarındaki tanım gereği erişkinlerde Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğe göre düzenlenir. Yönetmeliğin 10. maddesine göre oran Ek-2’deki engel alanları kılavuzundaki tablolara göre yüzde olarak belirlenir ve birden fazla fonksiyon kaybı Balthazard yöntemiyle birleştirilir. Yargı uygulamasında da maluliyetin kaza tarihinde yürürlükte olan düzenlemeye göre belirlenmesi gerektiği kabul edilir; bu yazıdaki tablolar 20 Şubat 2019 ve sonrasındaki kazalar için geçerli kılavuza aittir.

Ampütasyonlar, kılavuzun diğer bölümlerine göre daha nesnel bir değerlendirmeye konu olur: oranı belirleyen temel veri, uzvun hangi seviyeden kaybedildiğidir. Ancak seviye kadar önemli başka ayrıntılar da vardır. Kol ve elde tablolar parmak, el, üst ekstremite ve kişi olmak üzere dört ayrı sütunda yüzde gösterir; bacakta ise kişinin oranı, parantez içinde alt ekstremite yüzdesi ve köşeli parantez içinde ayak yüzdesi yer alır. Tazminat hesabında esas alınan oran, kişinin tüm vücut engel oranıdır.

Ampütasyon, uzvun kaybedildiği bölgede başka bozukluklarla da birlikte görülebilir: güdükte duyu kaybı, komşu eklemde hareket kısıtlılığı veya sinir kaynaklı ağrı gibi. Kılavuz, başparmak ve parmaklar için ampütasyon, duyu kaybı ve hareket kısıtlılığına bağlı engelliliklerin ayrı ayrı ölçüleceğini, ancak ampütasyonun hareket kaybı ölçümünü etkilediği durumda yalnızca ampütasyona ait engelliliğin dikkate alınacağını belirtir. Alt ekstremitede hangi yöntemlerin ampütasyonla birleştirilebileceği ise Tablo 3.1’deki kombinasyon kılavuzuna bağlıdır.

Kol, el ve parmak kaybında maluliyet oranı: Tablo 2.7

Kılavuzun Tablo 2.7’si üst ekstremite ampütasyonlarının neden olduğu engellilik oranlarını seviye seviye gösterir. Omuz ve kol seviyesindeki kayıplarda üst ekstremitenin tamamına yakını yitirildiğinden oranlar yüksektir; parmak seviyesine inildikçe hem hangi parmağın hem de hangi eklem seviyesinden kaybedildiğinin önemi artar. Başparmak, elin kavrama fonksiyonundaki rolü nedeniyle diğer parmaklardan çok daha yüksek bir ağırlığa sahiptir.

Tablodaki kısaltmalar parmak eklemlerini ifade eder: MF, parmağın ele bağlandığı eklem (metakarpofalangeal); PİF, parmağın ortasındaki eklem (proksimal interfalangeal); DİF, parmak ucuna en yakın eklem (distal interfalangeal); İF ise başparmağın tek boğum eklemidir. Raporda ampütasyonun hangi eklem seviyesinden olduğu, gerekiyorsa röntgen bulgusuyla birlikte açıkça yazılmalıdır; bir eklem seviyesindeki fark, özellikle başparmakta oranı iki katına çıkarabilir.

Birden fazla parmak kaybında hesap

Parmak ve el yaralanmalarında kayıp ampütasyon değil de hareket kısıtlılığı veya eklem donması şeklindeyse değerlendirme farklı tablolarla yapılır; bunun için omuz, dirsek, el bileği ve parmak yaralanmalarında maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz.

Trafik kazalarında, özellikle motosiklet kazalarında ve kapıya veya araç parçalarına sıkışmalarda birden fazla parmak aynı anda yaralanabilir. Kılavuz bu durum için özel bir yöntem öngörür: bir elde iki ya da daha fazla parmak etkilenmişse her parmak ayrı ayrı değerlendirilir ve her parmak için engellilik yüzdesi hesaplanır; Tablo 2.1 kullanılarak her parmağa karşılık gelen el yüzdesi bulunur ve bu el yüzdeleri toplanarak toplam el engelliliği elde edilir. Bulunan toplam el yüzdesi Tablo 2.2 ile üst ekstremite yüzdesine, Tablo 2.3 ile de kişinin engel oranına dönüştürülür.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, parmaklardan gelen el yüzdelerinin Balthazard yöntemiyle değil, doğrudan toplanmasıdır. Aynı parmakta ise ampütasyon, duyu kaybı ve hareket kısıtlılığı gibi farklı bozukluklar varsa bunlar parmak düzeyinde Balthazard yöntemiyle birleştirilir. Kılavuzdaki örnekte orta parmakta ampütasyona bağlı %20, duyu kaybına bağlı %10 ve hareket kısıtlılığına bağlı %10 engellilik ikişer ikişer birleştirilerek %35 parmak engelliliği bulunmuş; bu da elde %7, üst ekstremitede %6 ve kişide %4 engelliliğe karşılık gelmiştir.

Kılavuzun Tablo 2.2’sine göre %37’lik el engelliliği üst ekstremitede %33’e, Tablo 2.3’e göre %33’lük üst ekstremite engelliliği kişide %20 engel oranına karşılık gelir. Aynı elin parmak kayıplarının kişinin oranları üzerinden ayrı ayrı hesaplanıp Balthazard ile birleştirilmesi kılavuzun öngördüğü yöntem değildir ve farklı sonuç verir.

Bacak, ayak ve ayak parmağı kaybında maluliyet oranı: Tablo 3.30

Kılavuzun Tablo 3.30’u alt ekstremite ampütasyonlarını düzenler. Oranlar leğen kemiğiyle birlikte kayıptan ayak parmaklarına kadar seviye seviye azalır. Diz ekleminin korunması, protezle yürüme kapasitesi üzerinde belirleyici olduğundan, diz üstü ve diz altı ampütasyonlar arasındaki fark tabloya da yansır. Tabloda parantez dışındaki sayı kişinin engel oranını, parantez içindeki sayı alt ekstremite yüzdesini, köşeli parantez içindeki sayı ise ayak yüzdesini gösterir.

Diz altı ve diz üstü ampütasyonlarda kalan güdüğün uzunluğu, “proksimal” ile “orta ve distal” ayrımını belirler ve oranı birkaç puan değiştirir. Bu nedenle raporda ampütasyon seviyesinin ölçüm ve görüntüleme bulgularıyla birlikte gösterilmesi gerekir. Ampütasyonun yanı sıra aynı bacakta başka bozukluklar da varsa, bunların ampütasyonla birlikte değerlendirilip değerlendirilemeyeceği Tablo 3.1’deki kombinasyon kurallarına göre belirlenir. Bacaktaki diğer yaralanmalar için kırıklarda maluliyet oranı ve diz bağı ve menisküs yırtığında maluliyet oranı rehberlerimize bakabilirsiniz.

Birden fazla uzuv kaybında Balthazard hesabı

Ağır trafik kazalarında bazen iki bacak ya da bir kol ile bir bacak birlikte kaybedilir. Yönetmeliğin 10. maddesi ve Geçici 2. maddesi, birden fazla fonksiyon kaybında oranların Balthazard formülüyle birleştirileceğini düzenler. Kılavuzun alt ekstremite bölümü de iki alt ekstremitede bozukluk olması durumunda bozuklukların kişide yol açtığı oranların ayrı ayrı belirlenip Balthazard yöntemiyle birleştirileceğini söyler. Formülde oranlar büyükten küçüğe sıralanır, en yüksek oran %100’den çıkarılır, kalan miktar ikinci oranla çarpılıp 100’e bölünür ve en yüksek orana eklenir; virgülden sonraki sayı 0,5 ve üzerindeyse yukarı yuvarlanır.

İki taraflı bacak kayıplarında Yönetmeliğin 4. maddesindeki tam bağımlı engelli birey tanımı gündeme gelebilir: engel oranı %50 ve üzerinde olup günlük yaşam aktivitelerini yardım almasına rağmen kendi başına gerçekleştiremeyen kişi. Yönetmeliğin 8. maddesi raporda bağımlılık değerlendirmesi alanının boş bırakılamayacağını düzenler; bu tespit sürekli bakıcı gideri talebi için önemlidir. Oranları birleştirmek için maluliyet oranı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Uzuv kaybı oranları yaklaşık kaç TL tazminata karşılık gelir?

Aşağıdaki tablo, 2026 net asgari ücretiyle (aylık 28.075,50 TL) çalışan ve kazada hiç kusuru bulunmayan erkek mağdurlar için, TRH-2010 yaşam tablosu ve yargı uygulamasındaki yerleşik hesap yöntemiyle bulunan yaklaşık kalıcı maluliyet tazminatını kaza tarihindeki iki farklı yaş için gösterir. Hesap yönteminin ayrıntıları ve varsayımlar maluliyet tazminatı ne kadar? rehberimizde yer alıyor.

2026 poliçelerinde zorunlu trafik sigortası kişi başına en fazla 3.600.000 TL sakatlanma teminatı öder. Tablodan görüleceği gibi başparmak kaybından itibaren birçok ampütasyonda hesaplanan tazminat bu limiti aşar; aşan kısım kusurlu sürücü ve işletenden, varsa İMM poliçesinden istenir. Bu durumda izlenecek yol trafik sigortası limiti yetmedi: aşan tazminat kimden alınır? yazımızda anlatılıyor. Tutarlara iyileşme dönemi kaybı, protez gideri, bakıcı gideri ve manevi tazminat dahil değildir; iyileşme dönemi için trafik kazasında geçici maluliyet rehberimize bakabilirsiniz.

Protez giderleri: kim öder, ne kadar istenebilir?

Uzuv kaybının maddi sonuçlarından biri de ömür boyu süren protez ihtiyacıdır. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının A.5 maddesi, sağlık giderleri teminatını üçüncü kişinin trafik kazası dolayısıyla bedenen eski hâline dönmesini teminen protez organ bedelleri de dahil olmak üzere yapılan tüm tedavi giderlerini içeren teminat olarak tanımlar. Aynı madde, KTK m.98 kapsamındaki sağlık giderlerinin genel sağlık sigortalısı sayılanlar için belirlenen sağlık hizmeti geri ödeme usul ve esasları çerçevesinde Sosyal Güvenlik Kurumunun sorumluluğunda olduğunu ve bu kapsamda ödenen giderler için sigorta şirketinin ve Güvence Hesabının sorumluluğunun sona erdiğini de belirtir.

Uygulamada bu düzenleme şu sonucu doğurur: SGK’nın geri ödeme kuralları çerçevesinde karşıladığı protez bedeli için sigortacıya ayrıca başvurulmaz; ancak SGK’nın karşılamadığı veya kısmen karşıladığı, tıbben gerekli protez bedelleri ile mağdurun cebinden ödediği fark TBK m.54’teki tedavi giderleri kalemi kapsamında sorumlulardan istenebilir. Protezlerin belirli aralıklarla yenilenmesi, bakım ve onarım ihtiyacı gibi gelecekteki giderler de tıbbi rapor ve uzman görüşüyle belgelenerek talep edilebilir. SGK’dan protez temini, katılım payı ve itiraz süreci için ortez, protez ve tıbbi malzeme temini yazımıza, sorumlulardan istenecek yaşam boyu giderler için ağır maluliyette yaşam boyu giderler: protez, tıbbi cihaz, ev ve araç tadilatı rehberimize bakabilirsiniz.

Uzuv kaybında manevi tazminat

Uzuv kaybı, manevi zararın en belirgin olduğu yaralanmalardandır. Kişinin beden bütünlüğünü ömür boyu yitirmesi, görünüşündeki kalıcı değişiklik, günlük yaşamda başkasına bağımlı hâle gelme ve çekilen acı, TBK m.56/1 uyarınca manevi tazminatın konusudur. Aynı maddenin ikinci fıkrası, ağır bedensel zarar hâlinde zarar görenin yakınlarına da manevi tazminat verilebileceğini düzenler; bacağını veya kolunu kaybeden bir kişinin eşi, çocukları ve anne babası bu hükme dayanarak kendi taleplerini ileri sürebilir.

Manevi tazminat zorunlu trafik sigortasının teminatı dışındadır; kusurlu sürücü ve işletenden istenir, aracın İMM poliçesinde manevi tazminat teminatı varsa poliçeye de yöneltilebilir. Miktar belirlenirken kaybın niteliği, mağdurun yaşı, mesleği, sosyal durumu, tarafların kusuru ve ekonomik durumları birlikte değerlendirilir. Ayrıntılar için trafik kazasında manevi tazminat rehberimize, dava metni için trafik kazasında manevi tazminat dava dilekçesi örneğine bakabilirsiniz.

Uzuv kaybından sonra engelli hakları

Trafik kazası tazminatı için alınan kaza ve yaralanmaya bağlı durum bildirir rapor ile engelli haklarından yararlanmak için alınan engellilik sağlık kurulu raporu farklı rapor türleridir. İki rapor arasındaki farkları ve kazadan sonra yararlanılabilecek hakları trafik kazası sonrası engelli raporu ve haklar rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık. Yönetmeliğin 10. maddesi, bireyin elde edeceği sosyal haklar, hizmetler veya kazanımların raporlar dikkate alınarak ilgili kurumlarca ayrıca belirleneceğini, raporların tek başına hakların verilmesi için dayanak oluşturmadığını ve ilgili mevzuata göre diğer şartların da sağlanmasının zorunlu olduğunu düzenler.

Uzuv kaybı yaşayan kişiler için özellikle araç kullanımıyla ilgili bir tespit önemlidir: Yönetmeliğin 8. maddesine göre engellilik durumu nedeniyle yalnızca engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibatla taşıt kullanabilecek olanların durumu raporun açıklama kısmına yazılır. Bu tespit, özel tertibatlı araç ve bazı vergi istisnaları bakımından belirleyici olabilir. Engelli sürücü hakları için engelli sürücü ve araç hakları 2026 ve vergi kolaylıkları için engellilere tanınan vergi kolaylıkları yazılarımıza bakabilirsiniz.

Uzuv kaybı raporunda dikkat edilecek noktalar ve itiraz

Ampütasyon oranları seviyeye bağlı olduğundan raporlardaki hataların çoğu seviyenin yanlış tanımlanmasından ya da dönüşüm tablolarının yanlış uygulanmasından kaynaklanır. İdari itiraz, Sağlık Raporları Yönetmeliği’nin 60. ve 63. maddeleri uyarınca raporun e-Devlet sistemine aktarılmasından itibaren otuz gün içinde il sağlık müdürlüğüne yapılır; raporlar çelişir ve yeniden itiraz edilirse bölge hakem hastanesine gidilir; yargılamada ise bilirkişi raporuna tebliğden itibaren iki hafta içinde HMK m.281 uyarınca itiraz edilir ve taraflar HMK m.293 uyarınca uzman görüşü sunabilir. Hakem hastane kararıyla kesinleşen kazaya bağlı sürekli raporlarda yeni başvurunun Yönetmeliğin 12. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca kabul edilmediği unutulmamalıdır.

İtiraz yolları ve kaza tarihine göre uygulanacak düzenleme için trafik kazasında maluliyet raporuna itiraz yazımıza, raporun alınma süreci için maluliyet raporu nasıl alınır? rehberimize bakabilirsiniz. Kazadan sonraki tedavi sürecinde, örneğin geç tanı veya kompartman sendromu gibi nedenlerle ampütasyona gidildiğini düşünüyorsanız, bu ayrı bir tıbbi sorumluluk konusudur; ortopedi malpraktisi rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Ceza boyutu, kusur ve tazminata giden yol

Türk Ceza Kanunu m.89, taksirle yaralama suçunda neticenin ağırlığına göre cezayı artırır; maddenin üçüncü fıkrası, mağdurun duyularından veya organlarından birinin işlevinin yitirilmesi gibi daha ağır sonuçları ayrıca düzenler. Taksirle yaralama suçunun soruşturulması TCK m.89/5 uyarınca kural olarak şikâyete bağlıdır; birinci fıkra kapsamındaki yaralama hariç, suçun bilinçli taksirle işlenmesi hâlinde şikâyet aranmaz. Ayrıntılar için taksirle yaralama suçu ve cezası (TCK 89) rehberimize bakabilirsiniz.

Motosiklet ve yaya kazalarında mağdurun kendi kusuru varsa TBK m.52 uyarınca tazminattan indirim yapılabilir; bu konuyu yaya ve motosiklet kazasında müterafik kusur indirimi yazımızda anlattık. Tazminat sürecinde KTK m.97 uyarınca trafik sigortacısına yazılı başvuru zorunludur ve sigortacı 15 gün içinde cevap vermez ya da cevap tatmin etmezse Sigorta Tahkim Komisyonuna veya mahkemeye gidilir. Başvuru metni için trafik kazası sigortaya başvuru dilekçesi örneğini, yol seçimi için tahkim mi dava mı? rehberini kullanabilirsiniz. KTK m.109’daki zamanaşımı süreleri için zamanaşımı hesaplayıcımızı, sürecin tüm kanuni dayanakları için trafik kazasında kalıcı maluliyet tazminatı rehberimizi inceleyebilirsiniz. Kaza görev sırasında veya işe giderken olduysa SGK hakları için trafik kazası aynı zamanda iş kazası mı? yazımıza bakın.

Sıkça Sorulan Sorular

Trafik kazasında kol kaybında maluliyet oranı yüzde kaçtır?

Kılavuzun Tablo 2.7’sine göre omuz dezartikülasyonu ve deltoid kasının yapışma yeri ile üstünden kol kaybı kişide %60, deltoid ile biseps yapışma yerleri arasından kayıp %57, biseps yapışma yerinin altından MF eklemlere kadar ön kol veya el kaybı %56 engel oranına karşılık gelir.

Bacak kaybında maluliyet oranı ne kadar?

Tablo 3.30’a göre diz üstü proksimal kayıp kişide %50, diz üstü orta ve distal kayıp %48, diz dezartikülasyonu %45, diz altı proksimal kayıp %43, diz altı orta ve distal kayıp %40 engel oranına karşılık gelir.

Parmak kopmasında maluliyet oranı ne kadar?

Parmağa ve seviyeye göre değişir. Başparmağın MF eklemden kaybı kişide %22, İF eklemden kaybı %11; işaret veya orta parmağın MF eklemden kaybı %11, PİF eklemden %8, DİF eklemden %5; yüzük veya küçük parmağın MF eklemden kaybı %5 engel oranı verir.

Birden fazla parmak kaybında oranlar nasıl hesaplanır?

Kılavuza göre her parmağın el yüzdesi Tablo 2.1’den bulunur ve bu yüzdeler toplanarak toplam el engelliliği hesaplanır. Toplam el yüzdesi Tablo 2.2 ile üst ekstremite, Tablo 2.3 ile kişinin engel oranına dönüştürülür.

Ayak veya ayak parmağı kaybında oran ne kadar?

Tablo 3.30’a göre Syme seviyesinde kayıp %38, Chopart (orta ayak) %31, transmetatarsal %25, MTF eklemden tüm ayak parmakları %11, MTF eklemden ayak başparmağı %6, diğer küçük ayak parmakları MTF eklemden %1 kişisel engel oranı verir.

Elin tüm parmakları kaybedilirse oran nedir?

Tablo 2.7’ye göre elin tüm parmaklarının MF eklemden kaybı elde %100, üst ekstremitede %90 ve kişide %54 engel oranına karşılık gelir. Başparmak hariç tüm parmakların kaybı ise kişide %32’dir.

İki bacak kaybında maluliyet oranı toplanır mı?

Hayır, Balthazard yöntemiyle birleştirilir. Örneğin iki taraflı diz altı proksimal kayıpta 43 + (57 × 43 / 100) hesabıyla yaklaşık %68 birleşik oran bulunur.

Protez parasını sigorta öder mi?

Genel Şartlar A.5 protez organ bedellerini sağlık giderleri kapsamında sayar; ancak KTK m.98 kapsamındaki sağlık giderleri SGK’nın geri ödeme kuralları çerçevesinde SGK’nın sorumluluğundadır. SGK’nın karşılamadığı ve tıbben gerekli protez farkı ile gelecekteki yenileme giderleri TBK m.54 uyarınca sorumlulardan istenebilir.

Uzuv kaybında manevi tazminat istenebilir mi?

Evet. TBK m.56/1 uyarınca mağdur, m.56/2 uyarınca ağır bedensel zararda yakınları manevi tazminat isteyebilir. Manevi tazminat zorunlu trafik sigortası kapsamında değildir; kusurlu sürücü ve işletenden istenir.

Uzuv kaybından sonra engelli haklarından yararlanmak için ayrı rapor gerekir mi?

Yönetmeliğin 10. maddesine göre raporlar tek başına hak dayanağı değildir ve ilgili mevzuattaki diğer şartlar da aranır. Tazminat için alınan kazaya bağlı durum bildirir rapor ile engelli haklarında kullanılan engellilik sağlık kurulu raporu farklı rapor türleridir.

Başparmak kaybı yaklaşık kaç TL tazminat eder?

Başparmağın MF eklemden kaybı kişide %22 engel oranı verir. Kaza tarihinde 35 yaşında, net asgari ücretle çalışan ve hiç kusuru olmayan bir erkek mağdurda bu oran, yargı uygulamasındaki yöntem ve TRH-2010 tablosuyla yaklaşık 2.940.313 TL kalıcı maluliyet tazminatına karşılık gelir.

Diz altı bacak kaybında tazminat sigorta limitini aşar mı?

Çoğu durumda aşar. Diz altı orta-distal kayıp %40 oran verir ve 35 yaşında asgari ücretli bir erkekte yaklaşık 5.346.024 TL hesaplanır. 2026 poliçelerinde trafik sigortası kişi başı en fazla 3.600.000 TL öder; aşan kısım kusurlu sürücü ve işletenden istenir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; 20.2.2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ve eki Engel Alanları Kılavuzu (Kas-İskelet Sistemi – Üst ve Alt Ekstremite bölümleri), Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu hükümlerine dayanır. Tablolar kılavuzdan aktarılmıştır; kesin oran kurulun muayene bulgularına göre belirlenir ve TL karşılıkları varsayımsal hesaplardır. Somut dosyanız için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.