Trafik kazalarında en sık görülen ağır yaralanma kemik kırığıdır. Kırık kaynadıktan sonra “bacağım yüzde kaç sakat sayılır, kolumdaki kırık kaç puan eder” sorusu, tazminatın büyüklüğünü doğrudan belirler. Bu soruların cevabı hekimin kişisel kanaatine bırakılmamıştır; oranlar Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin Ek-2’sindeki Engel Alanları Kılavuzunda tablo tablo gösterilmiştir.
Bu rehberde kırıklarda maluliyet oranının hangi kurallarla belirlendiğini, alt ve üst ekstremite oranlarının kişinin tüm vücut oranına nasıl dönüştürüldüğünü, femur, kalça, diz, tibia, ayak bileği, topuk, metatars, kol ve omurga kırıkları için kılavuzdaki oranları, birden fazla kırıkta Balthazard hesabını ve bu oranların yaklaşık TL karşılığını anlatıyoruz. Tablolardaki oranlar Yönetmeliğin Ek-2 kılavuzundan aktarılmıştır; kesin oran, tedavi tamamlandıktan sonra kurulun muayene bulgularına göre belirlenir. Raporunuzu birlikte incelemek için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.
Beş cümlede özet
- Kırıklarda maluliyet oranı, Yönetmeliğin 10. maddesi uyarınca Ek-2 Engel Alanları Kılavuzundaki tablolara göre belirlenir ve kılavuz tanıya değil, kırığın geride bıraktığı fonksiyon kaybına bakar.
- Kılavuza göre alt ekstremite engellilik yüzdesi 0,5 ile çarpılarak kişinin engel oranı bulunur; üst ekstremitede ise %100’lük kayıp kişide %60’a karşılık gelir.
- Örneğin 10°-14° açılanmayla kaynayan femur şaft kırığı kişide %13, 10°-14° açılanmalı tibia şaft kırığı %10, kötü kaynayan femur boyun kırığı hareket kısıtlılığına ek olarak %15 engel oranına karşılık gelir.
- Deplase olmadan, eklem dışı ve bulgu bırakmadan iyileşen pelvis kırığının oranı kılavuzda sıfırdır; iyi pozisyonda kaynayan femur boyun kırığı ise muayene bulgularına göre değerlendirilir.
- Kılavuz, alt ekstremitede devamlı rapor verilmeden önce iyileşmenin durduğunun ve son bir yıldır düzelme olmadığının tespit edilmesini ister; bu nedenle erken alınan raporda oran gerçeği yansıtmayabilir.
Kırıklarda maluliyet oranı hangi kurallara göre belirlenir?
Trafik kazası sonrası sigortaya sunulan Kurul Raporu, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarındaki tanım gereği erişkinlerde 20 Şubat 2019 tarihli Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğe göre düzenlenir. Yönetmeliğin 10. maddesi, engel durumunun sağlık kurulunca Ek-2’deki engel alanları kılavuzunda bulunan oranlara göre yüzde olarak belirleneceğini, birden fazla fonksiyon kaybı varsa oranların Ek-3’teki Balthazard yöntemiyle hesaplanacağını söyler. Yargı uygulamasında da maluliyetin kaza tarihinde yürürlükte olan düzenlemeye göre belirlenmesi gerektiği kabul edilir; bu yazıdaki tablolar 20 Şubat 2019 ve sonrasındaki kazalar için geçerli kılavuza aittir. 18 yaşından küçük mağdurlarda ise ÇÖZGER sistemi uygulanır; çocuk mağdurlar için çocuk mağdurda trafik kazası tazminatı yazımıza bakabilirsiniz.
Kılavuzun Kas-İskelet Sistemi bölümü, değerlendirmenin temel ilkesini açıkça koyar: engellilik yüzdeleri belirlenirken hastalık tanısı değil, ortaya çıkan bozukluğun vücutta neden olduğu fonksiyon kaybı öncelikle dikkate alınır. Yani “femur kırığı” tanısı tek başına bir oran vermez; kırığın hangi açıyla kaynadığı, bacakta kısalık bırakıp bırakmadığı, komşu eklemde hareket kısıtlılığı yapıp yapmadığı ve protez gerektirip gerektirmediği oranı belirler. Aynı bölüm, hesaplanan değerlerde virgülden sonraki sayının 0,5 ve üzerinde olması hâlinde bir üst tam sayıya, altında olması hâlinde bir alt tam sayıya yuvarlanacağını da düzenler. Kalça ve diz protezi puanlamasının kalem kalem hesabı, kalça ve ayak bileği ankiloz tabloları ve Tablo 3.1 kombinasyon kuralı için kalça, ayak bileği ve protezde maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz.
Zamanlama ayrıca önemlidir. Kılavuzun alt ekstremite bölümüne göre devamlı engellilik raporu verilmeden önce hastada iyileşmenin durduğu ve son bir senedir herhangi bir düzelmenin olmadığı tespit edilmelidir; kişinin durumunun zaman içinde değişme ihtimali varsa rapor süreli verilmelidir. Omurga yaralanmalarında da engelin kalıcı ve stabil olması, son on iki ayda değişiklik göstermemesi aranır. Bu nedenle kırık kaynadıktan hemen sonra alınan raporlar, kalıcı durumu değil ara bir durumu gösterebilir. Raporun doğru zamanda ve doğru hastaneden nasıl alınacağını maluliyet raporu nasıl alınır? rehberimizde anlattık.
Kılavuzun kırık değerlendirmesindeki temel kuralları
| Kural | Kılavuzdaki karşılığı | Rapora etkisi |
|---|---|---|
| Tanı değil fonksiyon kaybı | Kas-İskelet Sistemi bölümü giriş | Aynı kırık farklı kişilerde farklı oran verebilir |
| Birden fazla kayıpta Balthazard | Yönetmelik m.10/4; kılavuz giriş; Ek-3 | Oranlar düz toplanmaz |
| Yuvarlama | Virgülden sonra 0,5 ve üzeri yukarı, altı aşağı | Birleşik oranda bir puanlık farklar oluşur |
| Alt ekstremitede devamlı rapor için bir yıl | Alt ekstremite bölümü giriş | Erken rapor süreli olur veya oranı eksik gösterir |
| Omurgada stabilite | Yaralanma modeli: son 12 ayda değişiklik olmamalı | Omurga kırıklarında erken değerlendirme sakıncalı |
| Yöntemlerin birleştirilmesi | Alt ekstremite Tablo 3.1 kombinasyon kılavuzu | Her tablo birbiriyle birleştirilemez |
Ekstremite oranı kişinin engel oranına nasıl dönüşür?
Kılavuzdaki kırık tabloları çoğu zaman iki veya üç sayıyı birlikte gösterir ve raporlarda en çok karışıklık bu noktada yaşanır. Alt ekstremite bölümünün açıklamasına göre tablolarda bireyin engellilik oranı açık olarak, alt ekstremiteye ait engellilik yüzdesi parantez içinde, spesifik bölge bozuklukları ise köşeli parantez içinde gösterilmiştir. Örneğin “13 (25)” ifadesi, kişinin tüm vücut engel oranının %13, o bacağın kendi engellilik yüzdesinin ise %25 olduğu anlamına gelir. Tazminat hesabında esas alınan oran, kişinin tüm vücut engel oranıdır.
Dönüşüm kuralları da kılavuzda yazılıdır. Alt ekstremitede spesifik bölge bozukluklarının yüzdesi 0,7 ile çarpılarak alt ekstremite yüzdesi, alt ekstremite yüzdesi 0,5 ile çarpılarak kişinin engel oranı bulunur. Üst ekstremitede ise kılavuzun Tablo 2.3’ü, üst ekstremitedeki %100’lük kaybın kişide %60’a karşılık geldiğini gösterir. Bu nedenle aynı yüzdelik ekstremite kaybı, kolda bacağa göre kişinin engel oranında daha yüksek bir karşılık bulur.
Ekstremite yüzdesinin kişinin engel oranına dönüşümü (kılavuz Tablo 2.3 ve alt ekstremite açıklaması)
| Ekstremite kaybı | Alt ekstremitede kişinin oranı | Üst ekstremitede kişinin oranı |
|---|---|---|
| %10 | %5 | %6 |
| %20 | %10 | %12 |
| %25 | %13 | %15 |
| %30 | %15 | %18 |
| %40 | %20 | %24 |
| %50 | %25 | %30 |
| %75 | %38 | %45 |
| %100 | %50 | %60 |
Raporda yalnızca ekstremite yüzdesi yazıp kişinin oranını göstermeyen, ya da bacak için hesaplanan yüzdeyi doğrudan tüm vücut oranı gibi kullanan raporlar hatalıdır. Bu tür hatalar oranı yarı yarıya yanlış gösterebileceğinden raporda iki sayının da ayrı ayrı yer alması istenmelidir.
Pelvis, kalça ve femur kırıklarında maluliyet oranı
Kılavuzun Tablo 3.33.a’sı pelvis ve femur kırıkları ile kalça artroplastisine bağlı engelliliği düzenler. Tablonun dikkat çeken ilk satırı, deplase olmayan, eklem dışı, nörolojik defisit veya herhangi bir bulgu bırakmadan iyileşen pelvis kırıkları için engel oranının sıfır olmasıdır. Deplase eklem dışı pelvis kırıkları bu tabloyla değil, bacakta bıraktığı kısalık veya güç kaybıyla; asetabulum kırıkları ise hareket açıklığı ve eklem değişikliklerine göre değerlendirilir.
Femur boyun kırığında iyi pozisyonda iyileşen kırık muayene bulgularına göre değerlendirilirken, kötü kaynayan veya hiç kaynamayan kırıklar için tabloda ayrıca oran verilmiş ve bu oranlara hareket açıklığı kriterinin ekleneceği belirtilmiştir. Femur şaft kırığında ise oran, kırığın kaynadığı açılanma veya malrotasyon derecesine göre artar.
Tablo 3.33.a: Pelvis ve femur kırığı ile kalça artroplastisi
| Durum | Kişinin engel oranı | Alt ekstremite yüzdesi |
|---|---|---|
| Pelvis kırığı: deplase olmayan, eklem dışı, bulgu bırakmadan iyileşen | %0 | %0 |
| Pelvis kırığı: deplase eklem dışı | Kısalık veya güç kaybına göre | Bu tabloyla değerlendirilmez |
| Asetabulum kırığı | Hareket açıklığı ve eklem değişikliklerine göre | Bu tabloyla değerlendirilmez |
| Sakroiliak eklem kırığı (yer değiştirmeye göre) | %1–4 | %2–7 |
| Femur boyun kırığı: iyi pozisyonda iyileşen | Muayene bulgularına göre | — |
| Femur boyun kırığı: kötü kaynayan | %15 + hareket açıklığı kriteri | %30 |
| Femur boyun kırığı: kaynamayan | %19 + hareket açıklığı kriteri | %37 |
| Girdlestone artroplasti | %25 (veya muayene bulgularına göre) | %50 |
| Total kalça protezi: iyi sonuç (85–100 puan) | %19 | %37 |
| Total kalça protezi: orta sonuç (50–84 puan) | %25 | %50 |
| Total kalça protezi: kötü sonuç (50 puandan az) | %38 | %75 |
| Femur şaft kırığı: 10°–14° açılanma veya malrotasyonla kaynayan | %13 | %25 |
| Femur şaft kırığı: 15°–19° açılanma veya malrotasyonla kaynayan | %23 | %45 |
| Femur şaft kırığı: 20° ve üzeri | Her derece için +%1 (en fazla %31) | Her derece için +%2 (en fazla %62) |
Kalça kırığı sonrası protez takılan mağdurlarda oranı belirleyen, protezin fonksiyonel sonucunu gösteren puanlamadır. Kalça kırıklarının sık görüldüğü yaşlı mağdurların tazminat hakları için emekli ve yaşlı mağdurun trafik kazası tazminatı rehberimize bakabilirsiniz. Protez sonrası ağrı, hareket açıklığı ve yürüme kapasitesi puanı etkilediğinden, bu değerlendirmenin güncel ve eksiksiz bir muayeneye dayanması gerekir. Protez ve diğer tıbbi cihaz giderlerinin ayrıca talep edilmesi için ağır maluliyette yaşam boyu giderler: protez ve tıbbi cihaz yazımıza bakabilirsiniz.
Diz ve tibia kırıklarında maluliyet oranı
Kılavuzun Tablo 3.33.b’si diz ve tibia kırıkları ile diz artroplastisine bağlı engelliliği gösterir. Patella kırıklarında oran kırığın deplasman ve kaynama durumuna, tibia plato ve suprakondiler kırıklarda açılanma derecesine, tibia şaft kırıklarında ise kaynamadan sonra kalan dizilim bozukluğuna göre değişir. Diz bağları ve menisküs yaralanmaları da aynı tabloda yer alır; bu yaralanmaları diz bağı ve menisküs yırtığında maluliyet oranı rehberimizde ayrıntılı olarak ele aldık.
Tablo 3.33.b: Diz ve tibia kırıkları ile diz artroplastisi
| Durum | Kişinin engel oranı | Alt ekstremite yüzdesi |
|---|---|---|
| Patella kırığı: deplase olmayan, iyileşmiş | %4 | %7 |
| Patella kırığı: eklem yüzeyi 3 mm’den fazla deplase | %8 | %15 |
| Patella kırığı: deplasmanla birlikte kaynamama | %9 | %17 |
| Parsiyel patellektomi | %4 | %7 |
| Total patellektomi | %11 | %22 |
| Tibia plato kırığı: deplase olmayan | %3 | %5 |
| Tibia plato kırığı: 5°–9° açılanma | %6 | %12 |
| Tibia plato kırığı: 10°–19° açılanma | %13 | %25 |
| Suprakondiler veya interkondiler kırık: deplase olmayan | %3 | %5 |
| Suprakondiler veya interkondiler kırık: 5°–9° açılanma | %6 | %12 |
| Suprakondiler veya interkondiler kırık: 10°–19° açılanma | %13 | %25 |
| Plato veya suprakondiler kırık: 20° ve üzeri açılanma | Her derece için +%1 (en fazla %25) | Her derece için +%2 (en fazla %50) |
| Total diz protezi: iyi sonuç (85–100 puan) | %19 | %37 |
| Total diz protezi: orta sonuç (50–84 puan) | %25 | %50 |
| Total diz protezi: kötü sonuç (50 puandan az) | %38 | %75 |
| Tibia şaft kırığı: 10°–14° dizilim bozukluğu | %10 | %20 |
| Tibia şaft kırığı: 15°–19° dizilim bozukluğu | %15 | %30 |
| Tibia şaft kırığı: 20° ve üzeri | Her derece için +%1 (en fazla %25) | Her derece için +%2 (en fazla %50) |
Kırık kaynasa bile dizde kalıcı hareket kısıtlılığı bırakabilir. Kılavuzun Tablo 3.9’u bu durum için ayrı oranlar öngörür ve bu oranlar, Tablo 3.1’deki kombinasyon kurallarına uygun olduğu ölçüde kırık oranıyla birlikte değerlendirilebilir.
Tablo 3.9: Diz eklemi hareket kısıtlılığı
| Kısıtlılık derecesi | Kişinin engel oranı (alt ekstremite) | Fleksiyon | Fleksiyon kontraktürü |
|---|---|---|---|
| Hafif | %5 (%10) | 110°’nin altında | 5°–9° |
| Orta | %10 (%20) | 80°’nin altında | 10°–19° |
| Ciddi | %18 (%35) | 60°’nin altında (her 10° için +%1, alt ekstremitede +%2) | 20° ve üzeri |
Ayak bileği, topuk ve metatars kırıklarında maluliyet oranı
Ayak bileği ve topuk kırıkları, özellikle motosiklet ve yaya kazalarında sık görülür ve çoğu zaman yürüme kapasitesini kalıcı olarak etkiler. Bu kazalarda kask veya yaya kusuru nedeniyle yapılabilecek indirim tartışması için yaya ve motosiklet kazasında müterafik kusur indirimi yazımıza bakabilirsiniz. Kılavuzun Tablo 3.33.c’si bu kırıkları eklem dışı kırıkta açılanma derecesine, eklem içi ve deplase kırıklarda ise etkilenen kemiğe göre sınıflandırır. Bu tablolarda üç sayı yer alır: kişinin engel oranı, parantez içinde alt ekstremite yüzdesi ve köşeli parantez içinde ayak yüzdesi.
Tablo 3.33.c ve 3.33.d: Ayak bileği, topuk ve metatars kırıkları
| Durum | Kişinin engel oranı | Alt ekstremite / ayak yüzdesi |
|---|---|---|
| Ayak bileği kırığı: eklem dışı, 10°–14° açılanma | %8 | %15 / %21 |
| Ayak bileği kırığı: eklem dışı, 15°–19° açılanma | %13 | %25 / %35 |
| Ayak bileği kırığı: 20° ve üzeri açılanma | Her derece için +%1 (en fazla %19) | Her derece için +%2 / +%3 |
| Ayak bileği kırığı: deplase ve eklem içi | %10 | %20 / %28 |
| Topuk (kalkaneus) kırığı: eklem dışı, 10°–19° varus | %6 | %12 / %17 |
| Topuk kırığı: eklem dışı, 10°–19° valgus | %4 | %7 / %11 |
| Tibia-kalkaneus açısı kaybı: 120°–110° | %6 | %12 / %17 |
| Tibia-kalkaneus açısı kaybı: 100°–90° | %10 | %20 / %28 |
| Eklem içi deplase kırık: subtalar | %8 | %15 / %21 |
| Eklem içi deplase kırık: talonaviküler | %4 | %7 / %10 |
| Ağırlık aktarımı kaybıyla 1. metatars kırığı | %5 | %10 / %14 |
| Ağırlık aktarımı kaybıyla 5. metatars kırığı | %3 | %5 / %7 |
| Ağırlık aktarımı kaybıyla diğer metatars kırıkları | %1 | %2 / %3 |
Tablo 3.10: Ayak bileği eklemi hareket kısıtlılığı
| Kısıtlılık derecesi | Kişinin engel oranı | Alt ekstremite / ayak yüzdesi | Plantar fleksiyon |
|---|---|---|---|
| Hafif | %4 | %7 / %10 | 11°–20° |
| Orta | %8 | %15 / %21 | 1°–10° |
| Ciddi | %15 | %30 / %43 | Yok |
Kırık sonrası bacak kısalığı
Femur ve tibia kırıkları kaynarken kemik boyunda kısalma kalabilir. Kılavuzun Tablo 3.3’ü bu kısalığa ayrı bir oran verir. Ölçüm, kılavuzda gösterildiği gibi hasta sırt üstü yatarken spina iliaka anterior superior ile ayak bileği iç malleolü arasındaki mesafe karşılaştırılarak yapılır. Kısalık oranının diğer değerlendirme yöntemleriyle birleştirilip birleştirilemeyeceği kılavuzun Tablo 3.1’deki kombinasyon kılavuzuna göre belirlenir; bu tabloda kesişme noktası boş olan yöntemler aynı kişinin değerlendirilmesinde birlikte kullanılamaz.
Tablo 3.3: Alt ekstremite uzunluk farkı
| Uzunluk farkı | Kişinin engel oranı | Alt ekstremite yüzdesi |
|---|---|---|
| 0–1,9 cm | %3 | %5 |
| 2–2,9 cm | %5 | %10 |
| 3–3,9 cm | %8 | %15 |
| 4–4,9 cm | %10 | %20 |
| 5 cm’den fazla | %13 | %25 |
Kılavuz ayrıca yürüyüş bozukluğuna göre oran veren Tablo 3.4’ün yalnız başına kullanılacağını ve kesinlikle diğer tablolarla birleştirilmeyeceğini belirtir. Baston, koltuk değneği veya ortez kullanımını gerektiren ağır yaralanmalarda kurulun hangi yöntemi seçtiği bu nedenle oranı doğrudan etkiler ve raporda gerekçesiyle gösterilmelidir.
Kırığınızın raporda doğru tabloya göre oranlandığını birlikte kontrol edelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Kol, dirsek, el bileği ve omuz yaralanmalarında maluliyet oranı
Üst ekstremite kırıklarında kılavuz, kırık tanısına özgü bir tablo yerine ağırlıklı olarak kırığın eklemde bıraktığı hareket kısıtlılığını, ankilozu (eklemin donması) ve artroplastiyi değerlendirir. Hareket açıklığı açıölçerle ölçülür ve kılavuzdaki şekillerden fleksiyon, ekstansiyon ve ankiloz yüzdeleri bulunur; aynı eklemin hareket birimlerine ait yüzdeler toplanarak üst ekstremite yüzdesi, bu yüzde de Tablo 2.3 ile kişinin engel oranına çevrilir.
Kılavuz, eklemlerin üst ekstremite fonksiyonundaki ağırlığını da açıklar: el bileği üst ekstremite fonksiyonunun %60’ını, dirsek %70’ini temsil eder; omuzda fleksiyon ve ekstansiyon omuz fonksiyonunun %50’sini oluşturur. Eklem, en az engelliliğe yol açan fonksiyonel pozisyonda donmuşsa en düşük ankiloz oranı, işlevsiz pozisyonda donmuşsa en yüksek oran uygulanır.
Üst ekstremitede ankiloz oranları (kılavuz açıklamaları ve Tablo 2.3)
| Eklem ve hareket | Durum | Üst ekstremite yüzdesi | Kişinin engel oranı |
|---|---|---|---|
| El bileği fleksiyon-ekstansiyon | Fonksiyonel pozisyonda ankiloz (10° fleksiyon – 10° ekstansiyon) | %21 | %13 |
| El bileği fleksiyon-ekstansiyon | 60° fleksiyon veya 60° ekstansiyonda ankiloz | %42 | %25 |
| Dirsek fleksiyon-ekstansiyon | Fonksiyonel pozisyonda ankiloz (80° fleksiyon) | %21 | %13 |
| Dirsek fleksiyon-ekstansiyon | 0° ekstansiyon veya 140° fleksiyonda ankiloz | %42 | %25 |
| Dirsek pronasyon-supinasyon | Fonksiyonel pozisyonda ankiloz (20° pronasyon) | %8 | %5 |
| Omuz fleksiyon-ekstansiyon | Fonksiyonel pozisyonda ankiloz | %15 | %9 |
| Omuz fleksiyon-ekstansiyon | 50° ekstansiyon veya 180° fleksiyonda ankiloz | %30 | %18 |
| Omuz abduksiyon-adduksiyon | Fonksiyonel pozisyonda ankiloz | %9 | %5 |
| Omuz abduksiyon-adduksiyon | 50° adduksiyon veya 180° abduksiyonda ankiloz | %18 | %11 |
Tablo 2.8: Üst ekstremite artroplastileri
| Artroplasti | İmplant artroplasti (üst ekstremite / kişi) | Rezeksiyon artroplasti (üst ekstremite / kişi) |
|---|---|---|
| Tüm omuz | %24 / %14 | %30 / %18 |
| Tüm dirsek | %28 / %17 | %35 / %21 |
| Radius başı (izole) | %8 / %5 | %10 / %6 |
| Tüm el bileği | %24 / %14 | — |
| Ulna başı (izole) | %8 / %5 | %10 / %6 |
Kılavuzdaki örnekler hesabın nasıl yürüdüğünü gösterir: dirsekte fleksiyon-ekstansiyon kaybına bağlı %19 ve pronasyon-supinasyon kaybına bağlı %6 üst ekstremite engelliliği bulunan bir hastada toplam %25 üst ekstremite engelliliği, kişide %15 engel oranına karşılık gelir. El bileğinde %23 üst ekstremite engelliliği ise kişide %14’e karşılık gelir. Kolda veya bacakta sinir hasarı da varsa, periferik sinir tabloları ayrıca uygulanır; bu tablolar için sinir hasarında maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz. Omuz, dirsek, el bileği ve parmaklarda eklem eklem ölçüm kuralları, başparmak tabloları ve çıkık ile instabilite oranları için omuz, dirsek, el bileği ve parmak yaralanmalarında maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz. Parmak, el veya kol kaybında uygulanan ampütasyon tabloları için uzuv kaybında maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz.
Omurga kırıklarında maluliyet oranı
Omurga kırıkları için kılavuz iki yöntem öngörür. Travma durumlarında ilk tercih edilecek yöntem yaralanma modelidir; bu model nörolojik kayıp, kırık, dislokasyon ve hareket segmentinin bütünlüğüne dayanır. Yaralanma aynı bölgede birden fazla segmenti etkiliyorsa veya bu model yetersiz kalıyorsa eklem hareket genişliği modeli kullanılır ve bu modelde spesifik omurga hastalığı tanısına bağlı Tablo 1.7 uygulanır. Aşağıdaki tablo, Tablo 1.7’deki kırık satırlarını gösterir.
Tablo 1.7: Omurga kırıkları (eklem hareket genişliği modeli)
| Kırık türü | Servikal (boyun) | Torakal (sırt) | Lomber (bel) |
|---|---|---|---|
| Tek vertebra gövdesinde %0–25 kompresyon | %4 | %2 | %5 |
| Tek vertebra gövdesinde %26–50 kompresyon | %6 | %3 | %7 |
| Tek vertebra gövdesinde %50’den fazla kompresyon | %10 | %5 | %12 |
| Posterior eleman kırığı (pedikül, lamina, artiküler veya transvers çıkıntı) | %4 | %2 | %5 |
| Tek vertebranın redükte dislokasyonu | %5 | %3 | %6 |
Kılavuz, birden fazla vertebra kırığında oranların Balthazard yöntemiyle birleştirileceğini ve bu modelde hareket kısıtlılığı ile nörolojik kayıpların da ayrıca değerlendirileceğini belirtir. Kılavuzdaki örnekte L3 ve L4 vertebra kompresyon kırıkları için %5 ve %7 oranları bulunmuş, bunlar Balthazard ile birleştirilmiş ve omurgadaki hareket kısıtlılığı oranıyla yeniden birleştirilmiştir. Omurga, boyun ve bel yaralanmalarını, yaralanma modeli kategorileri, fıtık ve ameliyat oranları ile felç tablolarıyla birlikte bel fıtığı, boyun fıtığı ve omurga yaralanmalarında maluliyet oranı rehberimizde ayrıntılı olarak ele aldık.
Birden fazla kırıkta Balthazard hesabı
Ağır trafik kazalarında çoğu zaman tek bir kırık yoktur. Yönetmeliğin 10. maddesi ve Geçici 2. maddesi, birden fazla fonksiyon kaybında oranların düz toplanmayıp Balthazard formülüyle birleştirileceğini düzenler. Formül şöyle işler: oranlar büyükten küçüğe sıralanır, en yüksek oran %100’den çıkarılır, kalan miktar ikinci oranla çarpılıp 100’e bölünür ve bulunan değer en yüksek orana eklenir. Üçüncü bir kayıp varsa, bulunan birleşik oran birinci sıraya alınarak formül tekrarlanır.
Kılavuzun alt ekstremite bölümü, iki bacakta veya aynı bacağın farklı yerlerinde bozukluk bulunduğunda bozuklukların kişide yol açtığı oranların ayrı ayrı belirlenip Balthazard ile birleştirileceğini söyler. Ekstremitenin aynı bölgesinde farklı bozukluklar bulunuyorsa ise önce o ekstremitenin oranı Balthazard ile belirlenir, ardından kişinin oranına dönüştürülür.
Birden fazla yaralanmada Balthazard örnekleri
| Yaralanmalar (kişinin oranları) | Hesap | Birleşik oran |
|---|---|---|
| Sağ femur şaft kırığı %13 + sol el bileği fonksiyonel pozisyonda ankiloz %13 | 13 + (87 × 13 / 100) = 24,31 | %24 |
| Femur şaft kırığı %13 + karşı bacakta tibia şaft kırığı %10 | 13 + (87 × 10 / 100) = 21,7 | %22 |
| Sol total diz protezi, iyi sonuç %19 + sağ ayak bileğinde deplase eklem içi kırık %10 | 19 + (81 × 10 / 100) = 27,1 | %27 |
Kendi raporunuzdaki oranları birleştirmek için maluliyet oranı hesaplama aracımızı (Balthazard) kullanabilirsiniz. Raporda oranların düz toplandığını veya yuvarlamanın kılavuza aykırı yapıldığını görürseniz, bu hata tazminat hesabının tamamını etkileyeceğinden itiraz konusu yapılmalıdır.
Kırık oranları yaklaşık kaç TL tazminata karşılık gelir?
Maluliyet oranı tek başına bir para tutarı değildir; tazminat, oranın mağdurun geliri, yaşı, bakiye ömrü ve karşı tarafın kusur oranıyla birlikte hesaplanmasıyla bulunur. Aşağıdaki tablo, kaza tarihinde 35 yaşında, 2026 net asgari ücretiyle (aylık 28.075,50 TL) çalışan ve kazada hiç kusuru bulunmayan bir erkek mağdur için, TRH-2010 yaşam tablosu ve yargı uygulamasındaki yerleşik hesap yöntemiyle hesaplanan yaklaşık kalıcı maluliyet tazminatını gösterir. Hesabın ayrıntıları ve varsayımları maluliyet tazminatı ne kadar? rehberimizde, bilirkişi hesabına itiraz yolu ise aktüerya bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi örneğinde yer alıyor.
Kırık oranlarının yaklaşık TL karşılığı (35 yaş, erkek, asgari ücret, karşı taraf %100 kusurlu)
| Örnek kırık sonucu | Kişinin engel oranı | Yaklaşık kalıcı maluliyet tazminatı |
|---|---|---|
| Deplase olmayan tibia plato kırığı | %3 | 400.952 TL |
| Ağırlık aktarımı kaybıyla 1. metatars kırığı | %5 | 668.253 TL |
| Deplase eklem içi subtalar kırık | %8 | 1.069.205 TL |
| 10°–14° açılanmalı tibia şaft kırığı | %10 | 1.336.506 TL |
| 10°–14° açılanmalı femur şaft kırığı | %13 | 1.737.458 TL |
| Kötü kaynayan femur boyun kırığı (hareket kısıtlılığı hariç) | %15 | 2.004.759 TL |
| Total kalça veya diz protezi, iyi sonuç | %19 | 2.539.362 TL |
| Total kalça veya diz protezi, orta sonuç | %25 | 3.341.265 TL |
Bu tutarlara iyileşme dönemine ait kazanç kaybı (geçici maluliyet), bakıcı gideri ve manevi tazminat dahil değildir. Kırık tamamen iyileşip oran sıfır çıksa bile bu kalemler istenebilir; ayrıntılar için trafik kazasında geçici maluliyet ve maluliyet oranı sıfır çıkarsa tazminat alınır mı? yazılarımıza bakabilirsiniz. 2026 poliçelerinde trafik sigortasının kişi başı sakatlanma teminatı 3.600.000 TL’dir; bu limiti aşan kısım kusurlu sürücü ve işletenden istenir; izlenecek yol trafik sigortası limiti yetmedi: aşan tazminat kimden alınır? yazımızda anlatılıyor. Tedavi sürecindeki bakıcı gideri için trafik kazasında bakıcı gideri, tedavi giderleri için trafik kazasında tedavi giderlerini kim öder? yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kırık raporunda sık görülen hatalar ve itiraz
Kırıklarda maluliyet raporuna yapılan itirazların önemli kısmı, kılavuzun teknik kurallarının yanlış uygulanmasından kaynaklanır. Raporu değerlendirirken aşağıdaki başlıklar tek tek kontrol edilmelidir. İdari itiraz, Sağlık Raporları Yönetmeliği’nin 60. ve 63. maddeleri uyarınca raporun e-Devlet sistemine aktarılmasından itibaren otuz gün içinde il sağlık müdürlüğüne yapılır; raporlar çelişir ve yeniden itiraz edilirse bölge hakem hastanesine gidilir; yargılamada ise bilirkişi raporuna tebliğden itibaren iki hafta içinde HMK m.281 uyarınca itiraz edilir. Taraflar ayrıca HMK m.293 uyarınca ortopedi veya adli tıp uzmanından alınmış bilimsel görüş sunabilir; bunun için uzman görüşü sunulması dilekçesi örneğini kullanabilirsiniz.
Kırık raporu kontrol listesi
| Olası hata | Kılavuzdaki doğru uygulama | Etkisi |
|---|---|---|
| Ekstremite yüzdesinin kişinin oranı gibi kullanılması | Alt ekstremitede ×0,5; üst ekstremitede Tablo 2.3 | Oran yarı yarıya yanlış çıkabilir |
| Oranların düz toplanması | Balthazard formülü (Yönetmelik m.10/4, Geçici m.2) | Birleşik oran hatalı yükselir veya kurul yanlış tabloya yönelir |
| Kısalığın ölçülmemesi | Tablo 3.3; ölçüm yöntemi kılavuzda tarif edilmiş | Kısalık oranı hiç eklenmez |
| Komşu eklemde hareket kısıtlılığının değerlendirilmemesi | Tablo 3.8–3.29 ve Tablo 3.1 kombinasyon kuralları | Fonksiyon kaybı eksik yansır |
| Kaynama açısının raporda yazılmaması | Tablo 3.33.a–c açılanma derecesine göre oran verir | Oranın dayanağı denetlenemez |
| Alt ekstremitede iyileşme durmadan devamlı rapor | Son bir yıldır düzelme olmadığının tespiti | Kalıcı durum yanlış belirlenir |
| Yürüyüş bozukluğu tablosunun başka tablolarla birleştirilmesi | Tablo 3.4 yalnız başına kullanılır | Kılavuza aykırı hesap |
| Yuvarlamanın yanlış yapılması | 0,5 ve üzeri yukarı, altı aşağı | Birleşik oranda bir puanlık hata |
İtiraz yolları ve kaza tarihine göre uygulanacak düzenleme için trafik kazasında maluliyet raporuna itiraz: hangi yönetmelik, hangi hastane? yazımıza, dilekçe metni için maluliyet raporuna itiraz ve Adli Tıp’a sevk talebi dilekçesi örneğine bakabilirsiniz. Raporların mahkemeyi hangi ölçüde bağladığını maluliyet raporu bağlayıcı mı? yazımızda anlattık. Kırık sonrasında hastanede tanı veya tedavi hatası yapıldığını düşünüyorsanız, bu ayrı bir sorumluluk konusudur; ortopedi malpraktisi: kompartman sendromu, alçı ve kırık tanısı rehberimize bakabilirsiniz.
Kemik kırığının ceza boyutu
Kırığın tazminattaki maluliyet oranı ile ceza yargılamasındaki önemi birbirinden farklıdır. Türk Ceza Kanunu m.89’un ikinci fıkrası, taksirle yaralama fiilinin mağdurun vücudunda kemik kırılmasına neden olmasını cezayı artıran nitelikli hâller arasında sayar. Bu nitelendirme için kırığın kalıcı bir oran bırakması gerekmez; kırık tamamen kaynasa bile nitelikli hâl gündeme gelir. Taksirle yaralama suçunun soruşturulması ve kovuşturulması TCK m.89/5 uyarınca kural olarak şikâyete bağlıdır; birinci fıkra kapsamındaki yaralama hariç, suçun bilinçli taksirle işlenmesi hâlinde şikâyet aranmaz. Şikâyet süresi TCK m.73 uyarınca fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır. Ayrıntılar için taksirle yaralama suçu ve cezası (TCK 89) rehberimize bakabilirsiniz.
Kırık oranından tazminata giden yol
Kırık sonrası tazminat sürecinde doğru sıralama şudur: tedavi ve rehabilitasyonun tamamlanması, kılavuzun alt ekstremite için aradığı iyileşmenin durduğu dönemin beklenmesi, yetkili hastaneden kaza ve yaralanmaya bağlı kurul raporunun alınması, KTK m.97 uyarınca trafik sigortacısına yazılı başvuru ve sigortacı 15 gün içinde cevap vermez ya da cevap tatmin etmezse Sigorta Tahkim Komisyonu veya mahkeme yolu. Bu süreçte KTK m.109’daki zamanaşımı sürelerinin işlemeye devam ettiği unutulmamalıdır; süre takibi için trafik kazası zamanaşımı hesaplayıcımızı kullanabilirsiniz. Başvuru metni için trafik kazası sigortaya başvuru dilekçesi örneğine, yol seçimi için tahkim mi dava mı? rehberimize bakabilirsiniz. Kaza işe giderken veya görev sırasında olduysa SGK hakları için trafik kazası aynı zamanda iş kazası mı? yazımızı okuyun. Sürecin kanuni dayanaklarıyla birlikte tamamı için trafik kazasında kalıcı maluliyet tazminatı rehberimize, ön hesap için trafik kazası tazminatı hesaplama aracımıza bakabilirsiniz.
Kırık raporunuzdaki oran ve tazminat hesabı için dosyanızı birlikte değerlendirelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Sıkça Sorulan Sorular
Kırıklarda maluliyet oranı neye göre belirlenir?
Erişkinlerde Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin Ek-2 Engel Alanları Kılavuzuna göre belirlenir. Kılavuz tanıya değil, kırığın bıraktığı fonksiyon kaybına bakar; açılanma, kısalık, hareket kısıtlılığı ve protez gibi sonuçlar oranı belirler.
Femur kırığı maluliyet oranı yüzde kaçtır?
Kılavuzun Tablo 3.33.a’sına göre femur şaft kırığı 10°–14° açılanma veya malrotasyonla kaynamışsa kişide %13, 15°–19° ise %23 engel oranına karşılık gelir; 20° ve üzerinde her derece için %1 eklenir ve oran en fazla %31 olur. Kısalık ve eklem kısıtlılığı ayrıca değerlendirilebilir.
Kalça kırığı maluliyet oranı ne kadar?
Femur boyun kırığı iyi pozisyonda iyileşmişse muayene bulgularına göre değerlendirilir. Kötü kaynamışsa hareket açıklığı kriterine ek olarak %15, hiç kaynamamışsa %19 oran verilir. Total kalça protezinde oran sonuç puanına göre %19, %25 veya %38’dir.
Tibia (kaval kemiği) kırığı yüzde kaç maluliyet eder?
Tablo 3.33.b’ye göre tibia şaft kırığında 10°–14° dizilim bozukluğu kişide %10, 15°–19° dizilim bozukluğu %15 engel oranına karşılık gelir; 20° ve üzerinde her derece için %1 eklenir. Deplase olmayan tibia plato kırığı ise %3’tür.
Ayak bileği kırığında maluliyet oranı ne kadar?
Tablo 3.33.c’ye göre eklem dışı ayak bileği kırığı 10°–14° açılanmayla kaynamışsa %8, 15°–19° açılanmayla %13, deplase ve eklem içi kırıksa %10 engel oranı verilir. Ayak bileğinde hareket kısıtlılığı ayrıca Tablo 3.10’a göre %4, %8 veya %15 olarak değerlendirilir.
Pelvis (leğen kemiği) kırığı iyileşirse maluliyet kalır mı?
Kılavuza göre deplase olmayan, eklem dışı ve nörolojik defisit ya da herhangi bir bulgu bırakmadan iyileşen pelvis kırığının engel oranı sıfırdır. Deplase kırıklar kısalık veya güç kaybıyla, asetabulum kırıkları ise hareket açıklığı ve eklem değişikliklerine göre değerlendirilir.
Kol veya dirsek kırığında oran nasıl hesaplanır?
Üst ekstremitede kılavuz ağırlıklı olarak eklemde kalan hareket kısıtlılığını ve ankilozu ölçer. Örneğin dirseğin fonksiyonel pozisyonda donması üst ekstremitede %21, kişide %13 engel oranına karşılık gelir. Üst ekstremitedeki %100 kayıp kişide %60’a denk gelir.
Bacakta kısalık kalırsa maluliyet oranı artar mı?
Evet. Tablo 3.3’e göre 0–1,9 cm kısalık kişide %3, 2–2,9 cm %5, 3–3,9 cm %8, 4–4,9 cm %10, 5 cm’den fazla kısalık %13 engel oranı verir. Bu oranın diğer oranlarla birlikte kullanılması Tablo 3.1’deki kombinasyon kurallarına bağlıdır; birleştirilebildiği hâllerde Balthazard yöntemi uygulanır.
Birden fazla kırığım var, oranlar toplanır mı?
Hayır. Yönetmeliğin 10. maddesine göre oranlar Balthazard formülüyle birleştirilir. Örneğin %13 ve %10’luk iki kırık toplamda %23 değil, 13 + (87 × 10 / 100) hesabıyla yaklaşık %22 birleşik oran verir.
Raporda ’13 (25)’ yazıyor, maluliyet oranım hangisi?
Kılavuzun tablolarında parantez dışındaki sayı kişinin tüm vücut engel oranını, parantez içindeki sayı alt ekstremite yüzdesini gösterir. Tazminat hesabında esas alınan oran kişinin engel oranıdır; bu örnekte %13’tür.
Kırık kaynadıktan hemen sonra rapor almalı mıyım?
Genellikle hayır. Kılavuz, alt ekstremitede devamlı rapor verilmeden önce iyileşmenin durduğunun ve son bir yıldır düzelme olmadığının tespit edilmesini ister. Erken alınan rapor süreli olabilir veya kalıcı durumu yansıtmayabilir; zamanaşımı süreleri ise ayrıca takip edilmelidir.
%13 maluliyet oranı yaklaşık kaç TL tazminat eder?
Tutar yaşa, gelire ve kusur oranına göre değişir. Kaza tarihinde 35 yaşında, net asgari ücretle çalışan ve hiç kusuru olmayan bir erkek mağdurda, yargı uygulamasındaki yöntem ve TRH-2010 tablosuyla %13 oran yaklaşık 1.737.458 TL kalıcı maluliyet tazminatına karşılık gelir.
📘 İlgili Rehberler
- Tazminat Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
- Trafik Kazasında Kalıcı Maluliyet Tazminatı 2026
- Maluliyet Tazminatı Ne Kadar? 2026 Örnek Hesap Tabloları
- Maluliyet Raporu Nasıl Alınır? Trafik Kazası 2026
- Maluliyet Oranı Sıfır Çıkarsa Tazminat Alınır mı?
- 🧮 Maluliyet Oranı Hesaplama Aracı (Balthazard)
- Trafik Kazasında Maluliyet Raporuna İtiraz: Hangi Yönetmelik, Hangi Hastane?
- Trafik Kazasında Geçici Maluliyet 2026
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; 20.2.2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ve eki Engel Alanları Kılavuzu (Kas-İskelet Sistemi bölümü), Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu hükümlerine dayanır. Oranlar kılavuzdaki tablolardan aktarılmıştır; kesin oran kurulun muayene bulgularına göre belirlenir ve TL karşılıkları varsayımsal hesaplardır. Somut dosyanız için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.


