Trafik kazalarında kalça, ayak bileği ve ayak yaralanmaları çok sık görülür. Motosiklet kazalarında ayağın sıkışması, yayaya çarpan aracın tampon yüksekliğinde bacağa gelen darbe, sürücü koltuğunda pedala doğru itilen ayak veya yan çarpmada kalçaya yüklenen kuvvet; femur boynu kırığı, asetabulum kırığı, ayak bileği kırıkları, topuk kemiği kırığı ve ayak tarak kemiği kırıkları gibi yaralanmalara yol açar. Bu yaralanmaların önemli bir kısmı kalça protezi veya diz protezi, eklemin kalıcı olarak donması ya da ayağın biçim bozukluğuyla sonuçlanır. Bu kalıcı sonuçlar ise hem yürüme hem çalışma hayatını uzun yıllar etkiler.
Bu rehberde, Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ekindeki kılavuzun alt ekstremite bölümünde kalça, ayak bileği, topuk ve ayak bozukluklarına ilişkin tabloları; kalça ve diz protezi sonrasında kullanılan puanlama sistemlerini adım adım örneklerle; eklemin donması (ankiloz) tablolarını; hangi değerlendirme yöntemlerinin birlikte kullanılabileceğini gösteren kombinasyon kuralını ve bu oranların tazminata etkisini anlatıyoruz. Tablolar kılavuzun orijinal sayfalarından kontrol edilmiştir. Maluliyet raporunuzu değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.
Beş cümlede özet
- Kılavuzun alt ekstremite bölümünde spesifik bölge yüzdesi 0,7 ile çarpılarak alt ekstremite yüzdesi, alt ekstremite yüzdesi 0,5 ile çarpılarak kişinin engel oranı bulunur; tablolarda kişinin oranı açıkta, alt ekstremite yüzdesi parantez içinde, ayak gibi spesifik bölge yüzdesi köşeli parantez içinde gösterilir.
- Kalça protezi sonrası Tablo 3.31’deki ağrı, fonksiyon, aktiviteler, deformite ve hareket açıklığı puanları toplanır; Tablo 3.33.a’ya göre 85–100 puan iyi sonuç (%19), 50–84 puan orta sonuç (%25), 50’nin altı kötü sonuç (%38) kişinin engel oranıdır; diz protezinde Tablo 3.32 puanı Tablo 3.33.b’ye göre aynı oranlara çevrilir.
- Tablo 3.1 kombinasyon kuralına göre protez puanlaması gibi tanıya dayalı değerlendirme; hareket kısıtlılığı ve ankiloz, kas gücü ve kas atrofisi tablolarıyla birlikte kullanılamaz; yürüyüş bozukluğu tablosu ise hiçbir yöntemle birleştirilemez.
- Eklem donması (ankiloz) tabloları ancak eklemin kötü pozisyonu cerrahi olarak düzeltilemeyecekse kullanılabilir; kalçanın optimal pozisyondaki ankilozu kişide %25, ayak bileğinin nötral pozisyondaki ankilozu kişide %5 olup pozisyon sapmaları tablolara göre eklenir.
- Kılavuz, kişinin durumunun zaman içinde değişme ihtimali varsa raporun süreli verilmesini ve devamlı rapordan önce iyileşmenin durduğunun, son bir yıldır düzelme olmadığının tespit edilmesini öngörür.
Alt ekstremite değerlendirmesinin temel kuralları
Kılavuzun alt ekstremite bölümü, ayak, topuk, ayak bileği, bacak, diz, kalça eklemi ve pelvisi kapsar ve alt ekstremite değerlendirilirken kas-iskelet sistemine ek olarak eklemlerin, yumuşak dokuların, damar sisteminin ve sinir sisteminin de ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini belirtir. Değerlendirmede anatomik, tanısal ve fonksiyonel yöntemler kullanılır. Kılavuz, engelliliğin hastanın mevcut durumuna göre belirlenmesini, kişinin durumunun zaman içinde değişebilme ihtimali varsa raporun süreli olarak verilmesini ve devamlı engellilik raporu verilmeden önce hastada iyileşmenin durduğunun, son bir senedir herhangi bir düzelme olmadığının tespit edilmesini öngörür. Bu kural, kırık ve protez ameliyatlarından sonra erken alınan raporların neden itiraza açık olduğunu açıklar.
Oranların hesaplanmasında üç katmanlı bir sistem kullanılır. Kılavuza göre spesifik bölge bozukluklarının yüzdesi 0,7 ile çarpılarak alt ekstremite yüzdesi, alt ekstremite yüzdesi 0,5 ile çarpılarak kişinin engel oranı bulunur. Tablolarda kişinin oranı açık olarak, alt ekstremite yüzdesi parantez içinde, ayak gibi spesifik bölge yüzdesi ise köşeli parantez içinde gösterilir. Aynı alt ekstremitenin farklı yerlerinde veya iki bacakta bozukluk varsa her birinin kişide yol açtığı oran ayrı ayrı belirlenip Balthazard yöntemiyle birleştirilir; aynı bölgede farklı bozukluklar varsa önce ekstremite oranı Balthazard ile bulunup sonra kişinin oranına dönüştürülür. Kas-iskelet sistemi bölümünde virgülden sonraki değer 0,5 ve üzerindeyse bir üst tam sayıya yuvarlanır. Kırıklarda genel değerlendirme için kırıklarda maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz.
Alt ekstremite oranlarının dönüştürülmesi
| Katman | Hesap | Tablolardaki gösterim | Örnek |
|---|---|---|---|
| Spesifik bölge (ör. ayak) | Tablodaki değer | Köşeli parantez içinde [ ] | [24] |
| Alt ekstremite | Spesifik bölge × 0,7 | Parantez içinde ( ) | (17) |
| Kişinin engel oranı | Alt ekstremite × 0,5 | Açık değer | 9 |
| Farklı yerlerde veya iki bacakta bozukluk | Kişi oranları ayrı bulunur, Balthazard ile birleştirilir | — | %9 ve %5 → yaklaşık %14 |
| Aynı bölgede farklı bozukluk | Önce ekstremite oranı Balthazard ile, sonra kişiye dönüştürme | — | Kalçada birden fazla hareket kısıtlılığı |
Hangi yöntemler birlikte kullanılabilir? Tablo 3.1 kombinasyon kuralı
Kılavuz, genellikle spesifik bir bozukluk için yalnızca bir değerlendirme yönteminin kullanılacağını, ancak bazı durumlarda iki veya üç yöntemin kombinasyonunun gerekebileceğini belirtir ve Tablo 3.1’de hangi yöntemlerin birleştirilebileceğini gösterir. Tablonun notuna göre kesişme noktasında artı işareti bulunan yöntemler birleştirilebilir; kesişme noktası boş olan yöntemler aynı kişinin değerlendirilmesinde birlikte kullanılamaz. Bu kural, raporlarda en sık karşılaşılan hatalardan biri olan aynı kaybın iki farklı tablodan iki kez oranlanmasını önler.
Uygulamada en önemli sonuçlar şunlardır: kalça veya diz protezi sonrası puanlama gibi tanıya dayalı değerlendirmeler, hareket kısıtlılığı ve ankiloz tablolarıyla, kas gücü ve kas atrofisi tablolarıyla birlikte kullanılamaz; çünkü protez puanlaması hareket açıklığını ve fonksiyonu zaten içerir. Yürüyüş bozukluğu tablosu hiçbir yöntemle birleştirilemez. Buna karşılık bacak kısalığı, doku kaybı, periferik sinir yaralanması ve damar hastalığı birçok yöntemle birleştirilebilir. Kılavuz ayrıca kas atrofisi tablosu kullanılacaksa aynı anda periferik sinir hasarı, kas güçsüzlüğü veya yürüyüş bozukluğu tablolarının kesinlikle kullanılamayacağını vurgular. Sinir yaralanmaları için sinir hasarında maluliyet oranı yazımıza bakabilirsiniz.
Tablo 3.1’e göre birleştirilebilen yöntemler (orijinal sayfadan)
| Yöntem | Birleştirilebildiği yöntemler | Birleştirilemediği yöntemler |
|---|---|---|
| Kısalık (3.3) | Kas atrofisi, kas gücü, hareket kısıtlılığı/ankiloz, amputasyon, tanı, deri kaybı, periferik sinir, vasküler | Yürüyüş bozukluğu |
| Yürüyüş bozukluğu (3.4) | Hiçbiri | Tüm yöntemler |
| Kas atrofisi (3.5) | Kısalık, deri kaybı, vasküler | Yürüyüş, kas gücü, hareket kısıtlılığı, amputasyon, tanı, periferik sinir |
| Kas gücü (3.6–3.7) | Kısalık, amputasyon, deri kaybı, vasküler | Yürüyüş, atrofi, hareket kısıtlılığı, tanı, periferik sinir |
| Hareket kısıtlılığı ve ankiloz (3.8–3.29) | Kısalık, amputasyon, deri kaybı, periferik sinir, vasküler | Yürüyüş, atrofi, kas gücü, tanı |
| Tanıya dayalı (3.31–3.33d, protez puanlaması dahil) | Kısalık, amputasyon, deri kaybı, periferik sinir, vasküler | Yürüyüş, atrofi, kas gücü, hareket kısıtlılığı ve ankiloz |
| Deri kaybı (3.34) | Yürüyüş dışındaki tüm yöntemler | Yürüyüş bozukluğu |
| Periferik sinir (3.35) | Kısalık, hareket kısıtlılığı, amputasyon, tanı, deri kaybı, vasküler | Yürüyüş, atrofi, kas gücü |
Kalça: hareket kısıtlılığı ve ankiloz
Kalça kırığı veya asetabulum kırığı sonrasında protez uygulanmamış ancak eklemde kalıcı hareket kısıtlılığı kalmışsa Tablo 3.8a ve 3.8b kullanılır. Tablo 3.8a kısıtlılığın şiddetini hareket yönlerine göre belirler: fleksiyonun 100 derecenin altında olması hafif, 80 derecenin altında olması orta, 50 derecenin altında olması ciddi kısıtlılıktır; 10–19 derece fleksiyon kontraktürü hafif, 20–29 derece orta, 30 derece ciddi; iç rotasyonda 10–20 derece hafif, 0–9 derece orta; dış rotasyonda 20–30 derece hafif, 0–19 derece orta; abdüksiyonda 15–25 derece hafif, 5–14 derece orta, 5 derecenin altı ciddi kısıtlılık olarak değerlendirilir. Tablo 3.8b’ye göre hafif kısıtlılık alt ekstremitede %5 ve kişide %3, orta kısıtlılık %10 ve %5, ciddi kısıtlılık %20 ve %10 engel oranına karşılık gelir; 20 derecenin üzerindeki abdüksiyon kontraktürleri kişide %15 engel oranına neden olur.
Kalçanın tamamen donması hâlinde ankiloz tabloları kullanılır. Kılavuza göre ankiloz veya kötü pozisyon tabloları ancak eklemin kötü pozisyonu cerrahi olarak düzeltilemeyecekse kullanılabilir. Kalçanın optimal ankiloz pozisyonu 25–40 derece fleksiyon ile nötral rotasyon, addüksiyon ve abdüksiyondur; bu pozisyonda alt ekstremite engellilik yüzdesi %50, kişinin engel oranı %25’tir. Bu pozisyondan sapmalarda Tablo 3.14–3.18’deki değerler nötral pozisyon oranına eklenir.
Kalça ankilozunda pozisyon sapmalarına göre eklenecek oranlar (Tablo 3.14–3.18)
| Pozisyon | Açı aralıkları ve kişinin (alt ekstremite) oranı |
|---|---|
| Fleksiyonda ankiloz (3.14) | 0–9°: 19 (37) · 10–19°: 13 (25) · 20–24°: 6 (12) · 25–39°: 0 · 40–49°: 6 (12) · 50–59°: 13 (25) · 60–69°: 19 (37) · 70°+: 25 (50) |
| İç rotasyonda ankiloz (3.15) | 5–9°: 6 (12) · 10–19°: 13 (25) · 20–29°: 19 (37) · 30°+: 25 (50) |
| Dış rotasyonda ankiloz (3.16) | 10–19°: 6 (12) · 20–29°: 13 (25) · 30–39°: 19 (37) · 40°+: 25 (50) |
| Abdüksiyonda ankiloz (3.17) | 5–14°: 13 (25) · 15–24°: 19 (37) · 25°+: 25 (50) |
| Addüksiyonda ankiloz (3.18) | 5–9°: 13 (25) · 10–14°: 19 (37) · 15°+: 25 (50) |
| Optimal pozisyonda ankiloz (temel değer) | Kişide %25 (alt ekstremitede %50); sapma değerleri bunun üzerine eklenir |
Kalça, ayak bileği veya protez sonrası maluliyet raporunuzda kombinasyon kuralına aykırı birleştirme ya da eksik puanlama varsa, orijinal tablolara göre birlikte denetleyelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Kalça protezi sonrası puanlama: Tablo 3.31 ve 3.33.a
Kılavuz, bazı durumlarda fizik muayene bulgularından çok tanıya dayanılarak engellilik yüzdesi hesaplanması gerekebileceğini belirtir ve buna örnek olarak başarılı bir kalça replasmanından sonra kişinin fonksiyonları yeterli olsa bile mutlaka bir takım kısıtlılıklar yaşayacağını gösterir. Kılavuza göre bu durumlarda hastanın genel durumunu fizik muayene bulgularının mı yoksa tanısal kriterlerin mi daha iyi tanımlayacağına hastanın lehine düşünülerek karar verilmelidir. Bu hüküm, protezli mağdurun raporunda hangi yöntemin seçildiğinin gerekçesinin sorgulanması için önemli bir dayanaktır.
Tablo 3.31, kalça replasmanı sonrasında beş kategoride puan verir: ağrı (yok 44, hafif 40, orta ve nadiren 30, orta 20, şiddetli 10), fonksiyon (topallama, yardımcı cihaz ve yürüyüş mesafesi için ayrı ayrı en fazla 11’er puan), aktiviteler (merdiven çıkma 4, ayakkabı ve çorap giyme 4, oturma 4, toplu taşıma araçlarını kullanma 1), deformite (addüksiyonda, iç ve dış rotasyonda 10 dereceden az fiksasyon, 15 dereceden az fleksiyon kontraktürü ve 1,5 cm’den az uzunluk farkı için 1’er puan) ve hareket açıklığı (fleksiyon 90 derecenin, abdüksiyon ve addüksiyon 15 derecenin, dış rotasyon 30 derecenin, iç rotasyon 15 derecenin üzerindeyse 1’er puan). Puanlar toplanır ve Tablo 3.33.a’ya göre engel oranına çevrilir: total kalça replasmanında 85–100 puan iyi sonuç ve kişide %19 (alt ekstremitede %37), 50–84 puan orta sonuç ve %25 (%50), 50 puandan az kötü sonuç ve %38 (%75) engel oranıdır.
Örnek: femur boynu kırığı sonrası kalça protezi puanlaması (Tablo 3.31, varsayımsal)
| Kategori | Bulgu | Puan |
|---|---|---|
| a. Ağrı | Orta, nadiren | 30 |
| b. Topallama | Hafif | 8 |
| b. Yardımcı cihaz | Uzun yürüyüşlerde baston | 7 |
| b. Yürüyüş mesafesi | Altı blok | 8 |
| c. Merdiven çıkma | Trabzanlara dayanarak | 2 |
| c. Ayakkabı ve çorap giyme | Zorlanarak | 2 |
| c. Oturma | Yüksek sandalyede | 2 |
| c. Toplu taşıma araçları | Kullanabiliyor | 1 |
| d. Deformite (5 kriter) | Tüm kriterler sınırın altında | 5 |
| e. Hareket açıklığı (5 kriter) | Fleksiyon, abdüksiyon ve dış rotasyon yeterli | 3 |
| Toplam | Tablo 3.33.a: 50–84 puan orta sonuç | 68 puan → kişide %25 |
Bu örnekte ağrı tek başına toplam puanın neredeyse yarısını belirler. Ağrının “orta ve nadiren” yerine “hafif” olarak kaydedilmesi 10 puanlık bir artış demektir; toplam puanın 85’i geçmesi hâlinde oran %25’ten %19’a düşer. Bu nedenle muayene sırasında ağrının sıklığı ve şiddeti, yardımcı cihaz kullanımı ve yürüme mesafesi gerçeğe uygun ve ayrıntılı biçimde kayda geçirilmelidir. Kaza tarihinde 45 yaşında olan, gelir belgesi bulunmayan bir erkek mağdur için %25 oranla kalıcı maluliyet tazminatı yaklaşık 2.549.536 TL, %19 oranla yaklaşık 1.937.647 TL’dir. Protez sonrası ağrının değerlendirilmesi için trafik kazası sonrası kronik ağrıda maluliyet oranı yazımıza bakabilirsiniz.
Diz protezi sonrası puanlama: Tablo 3.32 ve 3.33.b
Tablo 3.32 diz artroplastisi sonrasında önce üç kategoride puan verir: ağrı (yok 50, hafif veya nadiren 45, sadece merdiven çıkarken 40, yürürken ve merdiven çıkarken 30, orta ve nadiren 20, orta ve sürekli 10, şiddetli 0), hareket açıklığı (her 5 derece için 1 puan, en fazla 25 puan) ve stabilite (ön-arka yönde 5 mm’den az hareket 10, 5–9 mm 5, 9 mm’den fazla 0; iç-dış yönde 5 dereceye kadar 15, 6–9 derece 10, 10–14 derece 5, 15 derece ve üzeri 0). Bu toplamdan kısıtlama puanları çıkarılır: fleksiyon kontraktüründe 5–9 derece 2, 10–15 derece 5, 16–29 derece 10, 20 derecenin üzeri 20 puan; ekstansiyon kaybında 10 derecenin altı 5, 10–20 derece 10, 20 derecenin üzeri 15 puan; dizilim bozukluğunda 0–4 derece 0, 5–15 derece arasında her derece için 3 puan, 15 derecenin üzeri 20 puan. Kılavuzun orijinal metninde fleksiyon kontraktürü için “16–29 derece” ve “20 derecenin üzeri” aralıkları birbiriyle örtüşecek biçimde yazıldığından, raporda hangi puanın uygulandığı açıkça gerekçelendirilmelidir.
Elde edilen toplam puan Tablo 3.33.b’ye göre engel oranına çevrilir: unikondiler replasmanı içeren total diz replasmanında 85–100 puan iyi sonuç ve kişide %19 (%37), 50–84 puan orta sonuç ve %25 (%50), 50 puandan az kötü sonuç ve %38 (%75) engel oranıdır. Aşağıdaki örnekte toplam 60 puan orta sonuç kabul edilir. Kaza tarihinde 55 yaşında olan, gelir belgesi bulunmayan bir kadın mağdur için %25 oranla kalıcı maluliyet tazminatı yaklaşık 2.120.823 TL’dir. Diz bağ ve menisküs yaralanmalarındaki oranlar için kırıklarda maluliyet oranı rehberimizdeki Tablo 3.33.b açıklamalarına bakabilirsiniz.
Örnek: tibia plato kırığı sonrası diz protezi puanlaması (Tablo 3.32, varsayımsal)
| Kategori | Bulgu | Puan |
|---|---|---|
| a. Ağrı | Yürürken ve merdiven çıkarken | +30 |
| b. Hareket açıklığı | 100 derece (her 5° için 1) | +20 |
| c. Stabilite – ön-arka | 5 mm’den az | +10 |
| c. Stabilite – iç-dış | 6–9 derece | +10 |
| d. Fleksiyon kontraktürü | 10–15 derece | −5 |
| Ekstansiyon kaybı | 10 derecenin altında | −5 |
| f. Dizilim | 0–4 derece | 0 |
| Toplam | Tablo 3.33.b: 50–84 puan orta sonuç | 60 puan → kişide %25 |
Ayak bileği ve topuk
Ayak bileği kırıkları sonrasında kalıcı hareket kısıtlılığı Tablo 3.10’a göre değerlendirilir: plantar fleksiyonun 11–20 dereceye inmesi hafif, 1–10 dereceye inmesi orta, hiç olmaması ciddi kısıtlılıktır ve sırasıyla kişide %4, %8 ve %15 engel oranına karşılık gelir. Topuk (subtalar eklem) hareket kısıtlılığı Tablo 3.11’e göre inversiyonun 10–20 derece olması hafif kısıtlılıkta kişide %1, 0–9 derece olması orta ve ciddi kısıtlılıkta %2 olarak değerlendirilir. Ayak bileği veya topuktaki varus ve valgus deformiteleri ise Tablo 3.12’ye göre hafif düzeyde %6, orta düzeyde %13, ciddi düzeyde %20 kişinin engel oranıdır.
Ayak bileğinin tamamen donması hâlinde kılavuz, optimal ankiloz pozisyonunun fleksiyon, ekstansiyon, varus veya valgusa gitmeden nötralde kalma olduğunu ve nötral pozisyondaki ankilozun ayakta %14, alt ekstremitede %10, kişide %5 engelliliğe neden olduğunu belirtir. Nötral pozisyondan sapmalar Tablo 3.23–3.27’ye göre değerlendirilir. Ayağın arka, orta ve ön bölümünü etkileyen ankilozlarda da subtalar parçanın nötral pozisyondaki ankilozu kişide %5, tüm talar kemiklerin nötral pozisyondaki ankilozu kişide %13 engelliliğe neden olur ve sapmalar ilgili tablolara göre eklenir. Kırıklara bağlı değerlendirmeler için Tablo 3.33.c ayrıca kullanılır.
Ayak bileği ankilozu ve pozisyon bozuklukları (Tablo 3.23–3.28)
| Tablo | Durum | Kişinin (alt ekstremite) [ayak] oranı |
|---|---|---|
| 3.23 | 10–19° dorsofleksiyon veya plantar fleksiyonda ankiloz | 9 (17) [24] |
| 3.23 | 20°+ dorsofleksiyon veya 20–29° plantar fleksiyonda ankiloz | 19 (37) [53] |
| 3.23 | 30°+ plantar fleksiyonda ankiloz | 26 (52) [74] |
| 3.24 | Varus pozisyonunda ankiloz: 5–9° / 10–19° / 20–29° / 30°+ | 13 / 19 / 22 / 26 |
| 3.25 | Valgus pozisyonunda ankiloz: 10–19° / 20–29° / 30°+ | 13 / 19 / 26 |
| 3.26 | İç malrotasyonda ankiloz: 0–9° / 10–19° / 20–29° / 30°+ | 6 / 13 / 19 / 26 |
| 3.27 | Dış malrotasyonda ankiloz: 15–19° / 20–29° / 30–39° / 40°+ | 6 / 13 / 19 / 26 |
| 3.28 | Tibia-os calcis açısının azalması: 110–100° / 99–90° / 90° altı | 13 / 19 / 26 |
| Temel değer | Nötral pozisyonda ayak bileği ankilozu | 5 (10) [14] |
Ayak parmakları ve ön-orta ayak deformiteleri
Ayak başparmağı ve küçük parmaklardaki hareket kısıtlılığı Tablo 3.13’e göre değerlendirilir: başparmakta metatarsofalangeal eklemde ekstansiyonun 15–30 derece olması hafif, 15 derecenin altında olması orta ve ciddi kısıtlılıktır ve sırasıyla kişide %1 ve %3 engel oranı verir; kılavuz, bir ayakta iki veya daha fazla küçük parmak için kişinin engel oranının en fazla %3 olacağını belirtir. Parmakların donması Tablo 3.29’a göre, tam ekstansiyon, fonksiyonel pozisyon ve tam fleksiyon ayrımıyla değerlendirilir; örneğin yalnızca başparmağın fonksiyonel pozisyonda ankilozu kişide %5, beş parmağın birlikte tam fleksiyonda ankilozu kişide %11 engel oranıdır.
Ayak tarak kemiklerinin kırıkları ve ayağın biçim bozuklukları Tablo 3.33.d’ye göre değerlendirilir: orta ayakta hafif cavus deformitesi kişide %1, orta cavus %4; rocker bottom deformitesi hafif düzeyde %3, orta %5, ağır %10; talusun avasküler nekrozu kollaps olmadan %4, kollapsla birlikte %8; ağırlık aktarımının kaybıyla birlikte birinci metatars kırığı %5, beşinci metatars kırığı %3, diğer metatarslarda %1 kişinin engel oranıdır. Topuğu içine alan ve ayakta durma ile yürümeyi kısıtlayan tam kalınlıkta doku kaybı ise Tablo 3.34’e göre kişide %13 oranındadır. Motosiklet kazalarında sık görülen ayak yaralanmalarında kusur indirimi için yaya ve motosiklet kazasında müterafik kusur yazımıza bakabilirsiniz.
Ayak parmakları, ayak deformiteleri ve doku kaybı (seçilmiş kalemler)
| Tablo | Durum | Kişinin (alt ekstremite) [ayak] oranı |
|---|---|---|
| 3.13 | Başparmak MTF ekstansiyonu 15–30° (hafif) / 15° altı | 1 (2) [3] / 3 (5) [7] |
| 3.29 | Başparmağın fonksiyonel pozisyonda ankilozu | 5 (9) [13] |
| 3.29 | Beş parmağın tam fleksiyonda ankilozu | 11 (21) [30] |
| 3.33.d | Rocker bottom deformitesi: hafif / orta / ağır | 3 / 5 / 10 |
| 3.33.d | Talus avasküler nekrozu: kollapssız / kollapslı | 4 / 8 |
| 3.33.d | Ağırlık aktarımı kaybıyla 1. metatars / 5. metatars kırığı | 5 (10) [14] / 3 (5) [7] |
| 3.34 | Topuğu içine alan, ayakta durma ve yürümeyi kısıtlayan doku kaybı | 13 (25) [35] |
| 3.34 | Aktif drenajı olan kronik osteomiyelit (tibia) | 4 (7) [10] |
Birleştirme örneği ve tazminata etkisi
Farklı bozuklukların birlikte bulunduğu dosyalarda önce Tablo 3.1’e göre birleştirmenin mümkün olup olmadığı kontrol edilir. Örneğin ayak bileği kırığı sonrası 10–19 derece plantar fleksiyonda ankiloz (Tablo 3.23, kişide %9) ile birlikte bacakta 2,5 cm kısalık (Tablo 3.3, kişide %5) bulunan bir mağdurda, hareket kısıtlılığı ve ankiloz ile kısalık Tablo 3.1’e göre birleştirilebilir. İki bozukluk alt ekstremitenin farklı yerlerinde olduğundan kişi oranları Balthazard yöntemiyle birleştirilir ve yaklaşık %14 oran bulunur. Kaza tarihinde 30 yaşında olan, gelir belgesi bulunmayan bir kadın mağdur için bu oranla kalıcı maluliyet tazminatı yaklaşık 2.311.175 TL’dir.
Buna karşılık kalça protezi uygulanmış bir mağdurda Tablo 3.31 puanlamasına ek olarak kalça hareket kısıtlılığı (Tablo 3.8) veya kas gücü kaybı (Tablo 3.7) ayrıca oranlanıp birleştirilemez; protez puanlaması bu kayıpları zaten içerir. Protezle birlikte bacak kısalığı veya siyatik sinir yaralanması varsa, bunlar Tablo 3.1’e göre birleştirilebilir. Oranın tazminata dönüşümü için maluliyet tazminatı ne kadar?, raporun itiraz noktaları için maluliyet raporuna itiraz ve protez sonrası yaşam boyu giderler için ağır maluliyette yaşam boyu giderler yazılarımıza bakabilirsiniz.
Örnek oranlar ve kalıcı maluliyet tazminatı (net asgari ücret, karşı taraf %100 kusurlu, TRH-2010, varsayımsal)
| Mağdur ve durum | Oran | Kalıcı maluliyet tazminatı |
|---|---|---|
| 45 yaş, erkek – kalça protezi, orta sonuç (68 puan) | %25 | 2.549.536 TL |
| 45 yaş, erkek – kalça protezi, iyi sonuç (85+ puan) | %19 | 1.937.647 TL |
| 55 yaş, kadın – diz protezi, orta sonuç (60 puan) | %25 | 2.120.823 TL |
| 30 yaş, kadın – ayak bileği ankilozu (%9) ve 2,5 cm kısalık (%5) | %14 | 2.311.175 TL |
Kalça ve ayak yaralanmalarında maluliyet oranı tazminat dosyasının yalnızca bir parçasıdır. Protez ameliyatı ve rehabilitasyon süresince çalışılamayan dönemin kaybı için trafik kazasında geçici maluliyet, tedavi ve protez giderlerinin paylaşımı için tedavi giderlerini kim öder?, ayağa basamayan mağdurda bakım ihtiyacı için trafik kazasında bakıcı gideri, ayakta veya yürüyerek çalışılan mesleklerin kaybı için ekonomik geleceğin sarsılması ve meslek kaybı, gelirin belirlenmesi için bedensel zararda gelir tespiti ve manevi tazminat için kalıcı maluliyette manevi tazminat yazılarımıza bakabilirsiniz. Raporun alınması için maluliyet raporu nasıl alınır?, oranın yüksek çıkması hâlinde engellilik hakları için trafik kazası sonrası engelli raporu ve haklar, tutarın sigorta limitini aşması hâlinde trafik sigortası limitini aşan tazminat ve kazanın işe gidiş gelişte olması hâlinde trafik kazası aynı zamanda iş kazası mı? rehberlerimiz yol gösterir. Omurga ve omurilik yaralanmalarının yürümeye etkisi için ise omurilik yaralanması ve felçte maluliyet oranı yazımıza bakabilirsiniz.
Raporda denetlenecek noktalar
Alt ekstremite raporlarında itirazın başarısı, kılavuzun hangi tablosunun hangi gerekçeyle seçildiğinin ve ölçümlerin nasıl yapıldığının denetlenmesine bağlıdır. Hareket açıklığı ölçümleri gonyometreyle, sağlam taraf ile karşılaştırmalı olarak yapılmalı ve raporda derece olarak yazılmalıdır. Protezli mağdurda puanlamanın her kalemi ayrı ayrı gösterilmeli; yalnızca “orta sonuç” gibi bir sonucun yazılması denetime elverişli değildir. Ankiloz tablolarının kullanıldığı raporlarda eklemin kötü pozisyonunun cerrahi olarak düzeltilemeyeceğinin belirtilmesi gerekir. Kılavuzun “hastanın lehine düşünerek” yöntem seçilmesi gerektiğine ilişkin hükmü de, fizik muayene bulguları ile tanıya dayalı değerlendirmenin farklı sonuç verdiği dosyalarda mutlaka ileri sürülmelidir. Kalıcı rapor için son bir yıldır düzelme olmadığının tespit edilmesi kuralı da raporun zamanlaması bakımından ayrıca kontrol edilmelidir; bunun için maluliyet raporu ve zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Kalça, ayak bileği ve protez raporlarında kontrol listesi
| Kontrol noktası | Doğru uygulama | Eksikse etkisi |
|---|---|---|
| Rapor zamanı | İyileşmenin durduğu, son bir yıldır düzelme olmadığı tespit edilmeli | Erken ve eksik oran |
| Yöntem seçimi | Muayene veya tanıya dayalı yöntem hastanın lehine seçilmeli | Düşük oranlı yöntemin seçilmesi |
| Kombinasyon | Tablo 3.1’e göre izin verilen yöntemler birleştirilmeli | Çift sayma veya eksik birleştirme |
| Protez puanlaması | Her kategori ve kalem ayrı ayrı gösterilmeli | Denetime elverişsiz rapor |
| Ağrı kaydı | Sıklık ve şiddet muayene bulgularıyla yazılmalı | Puanın ve oranın hatalı belirlenmesi |
| Hareket açıklığı | Gonyometreyle, karşılaştırmalı ve derece olarak | Kısıtlılık şiddetinin yanlış belirlenmesi |
| Ankiloz tablosu | Cerrahi olarak düzeltilemeyeceği belirtilmeli | Tablonun uygulanabilirliğinin tartışılması |
| Dönüşüm | Ayak × 0,7 = alt ekstremite; alt ekstremite × 0,5 = kişi | Oranın yanlış ölçekten alınması |
Protez sonrası puanlama, ankiloz veya ayak deformitesi içeren maluliyet raporunuzda tablo seçimi ve birleştirme hatalarını tespit edip itiraz dilekçenizi birlikte hazırlayalım.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Sık yapılan hatalar
Alt ekstremite dosyalarında oranı en çok etkileyen hatalar, tablo seçimi ve birleştirme kurallarına ilişkindir.
Kalça, ayak bileği ve ayak yaralanmalarında sık yapılan hatalar
| Hata | Olası sonucu | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Protez puanlamasına ayrıca hareket kısıtlılığı eklemek | Tablo 3.1’e aykırı çift sayma | Yalnızca izin verilen yöntemlerle birleştirmek |
| Yürüyüş bozukluğu tablosunu başka tablolarla birleştirmek | Kombinasyon kuralına aykırılık | Tablo 3.4’ü tek başına kullanmak |
| Protez sonrası ağrıyı eksik kaydettirmek | Puanın yükselip oranın düşmesi | Ağrının sıklık ve şiddetini ayrıntılı anlatmak |
| Protez puanlamasını kalem kalem göstermeyen rapora itiraz etmemek | Oranın denetlenememesi | Puan dökümünü istemek |
| Ayak oranını kişinin oranı sanmak | Köşeli parantezdeki değerin yanlış kullanılması | Kişinin oranını açık değerden almak |
| Kötü pozisyonun düzeltilebilirliğini sorgulamamak | Ankiloz tablosunun yanlış uygulanması | Cerrahi düzeltme olasılığının raporda yer almasını istemek |
| Kırıktan birkaç ay sonra kesin rapor almak | Son bir yıllık düzelme şartına aykırılık | Süreli rapor ve uygun zamanlama |
| Kısalık ve sinir hasarını ayrıca değerlendirtmemek | Birleştirilebilecek kayıpların dışarıda kalması | Tablo 3.1’e göre ek değerlendirme istemek |
Sıkça Sorulan Sorular
Kalça protezi sonrası maluliyet oranı kaç olur?
Tablo 3.31’deki ağrı, fonksiyon, aktiviteler, deformite ve hareket açıklığı puanları toplanır ve Tablo 3.33.a’ya göre çevrilir: 85–100 puan iyi sonuç kişide %19, 50–84 puan orta sonuç %25, 50 puandan az kötü sonuç %38 engel oranıdır.
Diz protezi sonrası maluliyet oranı nasıl hesaplanır?
Tablo 3.32’de ağrı, hareket açıklığı ve stabilite puanları toplanır; fleksiyon kontraktürü, ekstansiyon kaybı ve dizilim bozukluğu puanları çıkarılır. Toplam puan Tablo 3.33.b’ye göre çevrilir: 85–100 puan %19, 50–84 puan %25, 50’nin altı %38 kişinin engel oranıdır.
Protezli kalçada ayrıca hareket kısıtlılığı oranı eklenir mi?
Hayır. Tablo 3.1 kombinasyon kuralına göre protez puanlaması gibi tanıya dayalı değerlendirmeler hareket kısıtlılığı ve ankiloz, kas gücü ve kas atrofisi tablolarıyla birlikte kullanılamaz. Bacak kısalığı, sinir yaralanması, doku kaybı ve damar hastalığı ise birleştirilebilir.
Kalça hareket kısıtlılığında maluliyet oranı kaç?
Tablo 3.8b’ye göre hafif kısıtlılık kişide %3, orta kısıtlılık %5, ciddi kısıtlılık %10 engel oranıdır. Şiddet Tablo 3.8a’ya göre belirlenir; örneğin fleksiyonun 100 derecenin altı hafif, 80 derecenin altı orta, 50 derecenin altı ciddi kısıtlılıktır. 20 derecenin üzerindeki abdüksiyon kontraktürü kişide %15’tir.
Kalçam tamamen dondu, oran ne olur?
Kalçanın optimal pozisyonda (25–40 derece fleksiyon, nötral rotasyon) ankilozu kişide %25, alt ekstremitede %50 engel oranıdır. Bu pozisyondan sapmalar Tablo 3.14–3.18’e göre eklenir; ankiloz tabloları ancak kötü pozisyon cerrahi olarak düzeltilemeyecekse kullanılır.
Ayak bileği dondu, maluliyet oranı kaç?
Nötral pozisyonda ayak bileği ankilozu kişide %5, alt ekstremitede %10, ayakta %14 engelliliğe neden olur. 10–19 derece plantar fleksiyonda ankiloz %9, 20–29 derecede %19, 30 derece ve üzerinde %26 kişinin engel oranıdır.
Ayak bileği hareket kısıtlılığında oran nedir?
Tablo 3.10’a göre plantar fleksiyonun 11–20 dereceye inmesi hafif kısıtlılık ve kişide %4, 1–10 dereceye inmesi orta kısıtlılık ve %8, hiç olmaması ciddi kısıtlılık ve %15 engel oranıdır.
Tablolardaki parantez ve köşeli parantez ne anlama gelir?
Kılavuza göre tablolarda kişinin engel oranı açık olarak, alt ekstremite yüzdesi parantez içinde, ayak gibi spesifik bölge yüzdesi köşeli parantez içinde gösterilir. Spesifik bölge yüzdesi 0,7 ile çarpılarak alt ekstremite, alt ekstremite yüzdesi 0,5 ile çarpılarak kişinin oranı bulunur.
Protez ameliyatından 6 ay sonra kesin rapor alabilir miyim?
Kılavuz, kişinin durumunun değişme ihtimali varsa raporun süreli verilmesini ve devamlı rapordan önce iyileşmenin durduğunun, son bir senedir düzelme olmadığının tespit edilmesini öngörür. Erken alınan kesin rapor bu yönden itiraza açıktır.
Ayak tarak kemiği kırığında maluliyet oranı nedir?
Tablo 3.33.d’ye göre ağırlık aktarımı kaybıyla birlikte birinci metatars kırığı kişide %5, beşinci metatars kırığı %3, diğer metatarslarda %1 engel oranıdır. Metatarsalji ve plantar açılanmayla birlikte kırıklar da aynı tabloda ayrıca değerlendirilir.
Rapor protez puanlamasını göstermiyor, itiraz edebilir miyim?
Evet. Puanlama her kategori ve kalem için ayrı ayrı gösterilmeden yalnızca sonuç yazılan rapor denetime elverişli değildir. Ayrıca kılavuz, fizik muayene ile tanıya dayalı yöntem arasında hastanın lehine düşünülerek karar verilmesini öngördüğünden yöntem seçiminin gerekçesi de istenmelidir.
Bacakta kısalık ve ayak bileği ankilozu birlikte nasıl oranlanır?
Tablo 3.1’e göre kısalık ile hareket kısıtlılığı ve ankiloz birleştirilebilir. Bozukluklar alt ekstremitenin farklı yerlerinde olduğundan kişi oranları ayrı bulunup Balthazard yöntemiyle birleştirilir; örneğin %9 ankiloz ile %5 kısalık yaklaşık %14 oran verir.
📘 İlgili Rehberler
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ekindeki kılavuzun kas-iskelet sistemi alt ekstremite bölümü (Tablo 3.1, 3.2, 3.3, 3.8a-b, 3.10–3.18, 3.23–3.29, 3.31, 3.32, 3.33.a–d, 3.34) ile 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.54 hükümlerine dayanır; tablolar kılavuzun orijinal sayfalarından kontrol edilmiştir. Oranların belirlenmesi yetkili sağlık kurulunun muayenesine bağlıdır; puanlama ve hesap örnekleri varsayımsaldır. Somut dosyanız için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.


