Trafik kazalarının en ağır sonuçlarından biri omurilik yaralanmasıdır. Omurga kırığı veya çıkığı sırasında omurilik zedelendiğinde, yaralanma seviyesinin altında kas gücü, duyu, mesane, bağırsak ve cinsel işlevler kısmen veya tamamen kaybedilebilir. Bacakların felç olması parapleji, kolların ve bacakların birlikte etkilenmesi tetrapleji olarak adlandırılır. Bu yaralanmalar çoğu zaman mağdurun hayatını kalıcı biçimde değiştirir; tekerlekli sandalye, sürekli bakım, konut ve araç uyarlaması, yaşam boyu tedavi ihtiyacı doğar.
Bu dosyalarda tazminat, trafik kazası dosyalarının en yüksek tutarlarına ulaşır; ancak doğru hesap için maluliyet oranının kılavuzdaki doğru tablolarla belirlenmesi, bakım ihtiyacının raporda açıkça yazılması ve sigorta teminat limitini aşan kısmın kimden isteneceğinin planlanması gerekir. Bu rehberde Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ekindeki kılavuzun omurilik yaralanmalarına ilişkin tablolarını, parapleji ve tetrapleji için örnek oran hesaplarını, tam bağımlılık kavramını, bakıcı gideri ve diğer tazminat kalemlerini, örnek hesapları ve süreçte dikkat edilecek noktaları anlatıyoruz. Dosyanızı değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.
Beş cümlede özet
- Kılavuzun kas-iskelet sistemi bölümüne göre omurga yaralanmasına kortikospinal yol bulguları eşlik ediyorsa spinal kord (omurilik) lezyonlarına ilişkin tablolar kullanılır ve değerlendirme için engelin kalıcı ve stabil olması, son 12 ayda değişmemiş olması aranır.
- Omurilik yaralanmasında yürüme ve ayakta durma bozukluğu Tablo 4.1 (%20–%80), kol ve el bozukluğu Tablo 4.2.a ve 4.2.b (tek kolda %5–%60, iki kolda %20–%90) ile değerlendirilir.
- Mesane (%10–%60), bağırsak (%20–%50), solunum (%20–%95) ve cinsel fonksiyon (%10–%25) bozuklukları Tablo 4.3’ten belirlenir ve kılavuzun açık hükmüyle Tablo 4.1 ve 4.2 değerleriyle Balthazard yöntemiyle birleştirilir.
- Kılavuz tablolarıyla yapılan örnek hesaplarda tam paraplejide yaklaşık %97, tam tetraplejide yaklaşık %100 oran bulunur; tamamlanmamış yaralanmalarda oran bulguların ağırlığına göre çok değişir.
- Tam bağımlı mağdurda kalıcı maluliyet tazminatına ek olarak ömür boyu bakıcı gideri, tedavi, cihaz ve uyarlama giderleri ile manevi tazminat istenir; toplam tutar çoğu zaman zorunlu trafik sigortası limitini aştığından işleten, sürücü ve varsa İMM sigortacısı da sorumluluk zincirine dahil edilmelidir.
Omurilik yaralanması nedir, türleri tazminatı nasıl etkiler?
Omurilik, beyinden gelen sinir yollarını omurga kanalı içinde vücuda taşıyan yapıdır. Trafik kazalarında omurga kırıkları, çıkıkları veya ani esneme-bükülme hareketleri omuriliği sıkıştırabilir, zedeleyebilir veya tamamen kesebilir. Yaralanmanın seviyesi, hangi vücut bölgelerinin etkileneceğini belirler: boyun bölgesindeki yaralanmalar kolları ve bacakları birlikte etkileyebilirken, sırt ve bel bölgesindeki yaralanmalar genellikle bacakları ve alt vücut işlevlerini etkiler. Tıbbi sınıflandırmalarda yaralanmanın tam mı tamamlanmamış mı olduğu da ayrılır: tam yaralanmada seviyenin altında hareket ve duyu kaybı tamdır, tamamlanmamış yaralanmada ise işlevlerin bir kısmı korunur.
Tazminat bakımından belirleyici olan tanının adı değil, ortaya çıkan işlev kaybıdır. Kılavuz da kas-iskelet sistemi bölümünde engellilik yüzdeleri belirlenirken hastalık tanısının değil, bozukluğun vücutta neden olduğu fonksiyon kaybının öncelikle dikkate alınacağını belirtir. Bu nedenle iki mağdurun tanısı aynı olsa bile yürüme yeteneği, kol ve el kullanımı, mesane ve bağırsak kontrolü farklıysa maluliyet oranları da farklı olur. Omurga kırığı olup omurilik hasarı bulunmayan yaralanmalar ise bel ve boyun fıtığı ile omurga yaralanmalarında maluliyet oranı rehberimizdeki tablolarla değerlendirilir.
Omurilik yaralanmasının türüne göre etkilenen işlevler (genel)
| Yaralanma | Başlıca etkilenen işlevler | Kılavuzda kullanılan tablolar |
|---|---|---|
| Boyun bölgesinde tam yaralanma (tam tetrapleji) | Kollar, eller, bacaklar, mesane, bağırsak, cinsel işlev; yüksek seviyede solunum | Tablo 4.1, 4.2.b ve 4.3 |
| Boyun bölgesinde tamamlanmamış yaralanma | Kollarda ve bacaklarda değişen derecede güç ve duyu kaybı | Tablo 4.1, 4.2.a veya 4.2.b ve gerekirse 4.3 |
| Sırt veya bel bölgesinde tam yaralanma (tam parapleji) | Bacaklar, mesane, bağırsak, cinsel işlev | Tablo 4.1 ve 4.3 |
| Sırt veya bel bölgesinde tamamlanmamış yaralanma | Yürümede zorluk, kısmi mesane veya cinsel işlev kaybı | Tablo 4.1 ve gerekirse 4.3 |
| Omuriliğin bir yarısının etkilendiği yaralanma | Bir tarafta güç kaybı, diğer tarafta duyu kaybı | Tablo 4.1 ve 4.2.a |
| Omurilik hasarı olmayan omurga kırığı | Omurga hareketliliği, ağrı, sinir kökü bulguları | Omurga tabloları (yaralanma modeli) |
Maluliyet ne zaman değerlendirilir? Stabil hâl ve süreli rapor
Omurilik yaralanmalarında iyileşme ve rehabilitasyon süreci uzundur; özellikle tamamlanmamış yaralanmalarda işlevlerde aylar içinde düzelme görülebilir. Kılavuz, omurga sorunlarının yaralanma modeliyle değerlendirilmesinde engelin kalıcı ve stabil olmasını, son 12 ayda değişiklik olmamasını arar. Bu nedenle kalıcı maluliyet raporunun erken alınması, sonradan düzelecek veya kötüleşecek bir tabloyu yanlış yansıtabilir. Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik de tedavi süreci devam eden kişiler için süreli rapor düzenlenebileceğini öngörür.
Bu bekleme dönemi, geçici maluliyet döneminin de uzun olması anlamına gelir. Mağdur bu dönemde çalışamaz, yoğun rehabilitasyon ve bakım ihtiyacı duyar. Kalıcı rapor beklenirken zamanaşımı süresinin nasıl işlediği, iyileşme döneminin kazanç kaybı ve dava sürerken ekonomik destek alınması bu dosyalarda ayrıca önem taşır. Bu konular için maluliyet raporu ve zamanaşımı, trafik kazasında geçici maluliyet ve geçici ödeme (TBK 76) rehberlerimize bakabilirsiniz. Rapor alındıktan sonra tablonun kötüleşme ihtimali varsa, kararda hükmün değiştirilmesi hakkının saklı tutulması istenebilir; bunun için maluliyet oranı sonradan artarsa yazımıza bakabilirsiniz.
Yürüme ve ayakta durma bozukluğu: Tablo 4.1
Kılavuzun sinir sistemi bölümündeki spinal kord ve ilgili bozukluklar başlığı altında yer alan Tablo 4.1, santral sinir sistemi veya spinal kord lezyonlarına eşlik eden ayakta durabilme, yürüme ve hareket bozukluklarını dört derecede sınıflandırır. Kılavuz, alt ekstremitelerin hareket bozukluğu için kas-iskelet sistemi bölümündeki ayakta durabilme ve yürüme tablosunun, yani Tablo 4.1’in kullanılacağını açıkça belirtir.
Tablo 4.1 – Ayakta durabilme, yürüme ve hareket bozuklukları
| Derece | Tanım | Engel oranı |
|---|---|---|
| 1 – Hafif | Ayağa kalkabiliyor; kısa mesafe yürüyor fakat eğim, yükselti, basamak, derin sandalye ve uzun mesafede zorluk çekiyor | %20 |
| 2 – Hafif-orta | Ayağa kalkabiliyor; kısa mesafeyi zorlukla ve yardımsız yürüyor, yürüyüşü düz zeminle sınırlı | %40 |
| 3 – Ağır-orta | Zorlukla ayağa kalkıyor ve ayakta durma pozisyonu elde ediyor; yardım olmaksızın yürüyemiyor | %60 |
| 4 – Ağır | Yardım, mekanik destek veya yardımcı cihaz olmaksızın ayağa kalkamıyor | %80 |
Tekerlekli sandalye kullanan tam parapleji veya tetrapleji mağdurları, yardım ve cihaz olmaksızın ayağa kalkamadıkları için kural olarak dördüncü derecede değerlendirilir. Tamamlanmamış yaralanmalarda ise mağdurun yürüteç, baston veya başka birinin desteğiyle ne kadar yürüyebildiği, merdiven çıkıp çıkamadığı ve düz zemin dışında hareket edip edemediği ayrıntılı olarak muayene bulgularına yazılmalıdır. Derece aralığı raporda gerekçesiyle gösterilmezse, oranın hangi tanıma dayandığı denetlenemez.
Kol ve el bozukluğu: Tablo 4.2.a ve 4.2.b
Boyun bölgesindeki omurilik yaralanmalarında kollar ve eller de etkilenir. Kılavuz, tek kolun etkilendiği durumlar için Tablo 4.2.a’yı, iki kolun etkilendiği durumlar için Tablo 4.2.b’yi öngörür. Tablo 4.2.a, kılavuzun kas-iskelet sistemi bölümünden farklı olarak dominant (baskın) ve dominant olmayan kol ayrımı yapar. Değerlendirmede ölçüt, kişinin etkilenen kolu kendine bakım, günlük aktiviteler, kavrama, tutma ve ince parmak hareketlerinde ne ölçüde kullanabildiğidir.
Tablo 4.2.a ve 4.2.b – Üst ekstremite bozuklukları (spinal kord lezyonlarına eşlik eden)
| Derece | Tanım | Tek kol – dominant | Tek kol – dominant olmayan | İki kol |
|---|---|---|---|---|
| 1 – Hafif | Kendine bakım, günlük aktivite, kavrama ve tutmada kullanabiliyor; ince parmak hareketlerinde zorluk | %10 | %5 | %20 |
| 2 – Hafif-orta | Zorlukla kendine bakım için kullanabiliyor, eşya kavrayıp tutabiliyor; ince parmak becerisi yok | %25 | %15 | %40 |
| 3 – Ağır-orta | Kullanabiliyor fakat kendine bakım aktivitelerinde zorlanıyor | %40 | %30 | %80 |
| 4 – Ağır | Kendine bakım veya günlük aktivitelerde kullanamıyor | %60 | %45 | %90 |
İki kolun birlikte etkilendiği ağır durumlarda Tablo 4.2.b’nin üçüncü derecesinin %80’e, dördüncü derecesinin %90’a ulaştığı dikkat çekicidir. Bu, ellerini kullanamayan bir kişinin günlük yaşamda başkasına ne ölçüde bağımlı olduğunun kılavuzdaki karşılığıdır. Periferik sinir yaralanmaları, örneğin brakiyal pleksus hasarı ise omurilik yaralanmasından farklı tablolarla değerlendirilir; bu ayrım için sinir hasarında maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz.
Mesane, bağırsak, solunum ve cinsel işlev: Tablo 4.3
Omurilik yaralanmalarında hareket kaybının yanında çoğu zaman mesane ve bağırsak kontrolü, cinsel işlev ve yüksek seviyeli yaralanmalarda solunum da etkilenir. Kılavuzun Tablo 4.3’ü santral sinir sistemi, periferik sinir sistemi ve spinal kord ile ilgili bu bozuklukları düzenler ve tablonun başlığında, bu tablodan elde edilen değerin Tablo 4.1 ve Tablo 4.2 değeriyle Balthazard yöntemiyle toplanacağı açıkça yazılıdır. Bu hüküm, omurilik yaralanmasında hareket kaybı dışındaki işlev kayıplarının ayrıca oranlanıp birleştirilmesini zorunlu kılar.
Tablo 4.3 – Spinal kord ile ilgili mesane, bağırsak, solunum ve cinsel işlev bozuklukları
| İşlev | Bozukluk | Engel oranı |
|---|---|---|
| Mesane | Belli oranda istemli kontrol var; sıkışma hissi veya ara ara kaçırma | %10 |
| Mesane | Mesane refleks aktivitesi iyi, kapasite sınırlı; istemli kontrol olmaksızın aralıklı boşalma | %25 |
| Mesane | Refleks aktivitesi bozuk; aralıklı damlama, istemli kontrol yok | %40 |
| Mesane | Mesanenin refleks veya istemli kontrolü yok | %60 |
| Bağırsak (anorektal) | Refleks düzenleme var, istemli kontrol sınırlı | %20 |
| Bağırsak (anorektal) | Refleks düzenleme var, istemli kontrol yok | %40 |
| Bağırsak (anorektal) | Refleks düzenleme veya istemli kontrol yok | %50 |
| Solunum | Kendiliğinden solunum var; efor gerektiren aktivitede solunum sıkıntısı | %20 |
| Solunum | Kendiliğinden solunum var; oturma, ayakta durma veya kısa yürüme ile sınırlı | %50 |
| Solunum | Kendiliğinden solunum var; solunum sıkıntısı nedeniyle yatağa bağımlı | %90 |
| Solunum | Kendiliğinden solunum yok | %95 |
| Cinsel işlev | Cinsel işlev mümkün; ereksiyon, ejakülasyon, uyarılma veya genital duyu güçlüğü | %10 |
| Cinsel işlev | Refleks cinsel işlev mümkün, genital duyu yok | %20 |
| Cinsel işlev | Cinsel işlev yok | %25 |
Mesane ve bağırsak kaybının oranlanmasında ürolojik değerlendirme, ürodinamik inceleme ve rehabilitasyon kayıtları belirleyicidir. Mağdurun kateter kullanıp kullanmadığı, idrar yolu enfeksiyonlarının sıklığı ve bağırsak programı raporda yer almalıdır. Organ yaralanmasına bağlı mesane ve bağırsak hasarı ile sinir hasarına bağlı işlev kaybı arasındaki tablo seçimi için pelvis travması, idrar kaçırma ve cinsel fonksiyon kaybında maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz; aynı kayıp iki farklı tablodan iki kez oranlanmamalıdır.
Omurilik yaralanması raporunda mesane, bağırsak veya cinsel işlev kaybı oranlanmadıysa, raporu kılavuz tablolarına göre birlikte denetleyelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Örnek oran hesapları: parapleji ve tetrapleji
Kılavuz, birden fazla bozukluğun varlığında her birinin oranının ayrı ayrı belirlenip Balthazard formülüyle birleştirileceğini öngörür. Bu formülde en yüksek oran esas alınır ve her yeni oran, kalan sağlam kısım üzerinden eklenir; böylece toplam hiçbir zaman %100’ü aşmaz. Kas-iskelet sistemi bölümünde hesaplanan değerlerde virgülden sonraki sayı 0,5 ve üzerindeyse bir üst tam sayıya yuvarlanır. Aşağıdaki örnekler kılavuz tablolarından yapılmış varsayımsal hesaplardır; somut dosyada oran, muayene bulgularına göre sağlık kurulunca belirlenir. Kendi oranlarınızı birleştirmek için maluliyet oranı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Kılavuz tablolarıyla örnek birleşik oran hesapları (varsayımsal)
| Tablo | Bileşenler | Balthazard sonucu |
|---|---|---|
| Omuriliğin bir yarısının etkilendiği yaralanma | Tablo 4.1 1. derece %20 + Tablo 4.2.a dominant kol 2. derece %25 | %40 |
| Tamamlanmamış parapleji | Tablo 4.1 2. derece %40 + mesane %25 + cinsel işlev %10 | %60 |
| Tamamlanmamış tetrapleji | Tablo 4.2.b 2. derece %40 + Tablo 4.1 2. derece %40 + mesane %25 | %73 |
| Tam parapleji | Tablo 4.1 4. derece %80 + mesane %60 + bağırsak %50 + cinsel işlev %25 | %97 |
| Tam tetrapleji | Tablo 4.2.b 4. derece %90 + Tablo 4.1 4. derece %80 + mesane %60 + bağırsak %50 + cinsel işlev %25 | %100 |
| Solunum desteğine bağlı yüksek tetrapleji | Yukarıdakilere ek olarak kendiliğinden solunum yok %95 | %100 |
Örneklerin gösterdiği önemli nokta şudur: tam paraplejide yalnızca yürüme kaybı oranlanıp mesane, bağırsak ve cinsel işlev kayıpları gözden kaçırılırsa oran %80’de kalır; kılavuzun öngördüğü birleştirme yapıldığında ise yaklaşık %97’ye ulaşır. Tamamlanmamış paraplejide ise mesane ve cinsel işlev kayıpları eklenmediğinde oran %40’ta kalırken, birleştirmeyle yaklaşık %60 bulunur. Bu fark, tazminat tutarına doğrudan ve orantılı olarak yansır. Omurga kırığının kendisine ilişkin bulgular ile omurilik tablolarının aynı işlev kaybını iki kez oranlayıp oranlamadığı da raporda denetlenmelidir.
Tam bağımlılık ve bakım ihtiyacının rapora yazılması
Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik, tam bağımlı engelli bireyi; engel oranı %50 ve üzeri olduğu tespit edilenlerden, doku, organ veya fonksiyon kaybı ya da psikiyatri tanısına bağlı olarak günlük yaşam aktivitelerini yardım almasına rağmen kendi başına gerçekleştiremediğine karar verilen birey olarak tanımlar. Yönetmelik, raporda bağımlılık değerlendirmesi alanının “evet” veya “hayır” yazılarak doldurulacağını, hiçbir surette boş bırakılamayacağını ve “tam bağımlı engelli birey” ifadesinin ilgili mevzuatın uygulanması bakımından ağır engellilik durumunu ifade ettiğini düzenler.
Tazminat dosyası bakımından bu kayıt çok önemlidir; çünkü bakıcı gideri talebinin temel dayanağı, mağdurun başkasının sürekli bakımına muhtaç olduğunun tıbbi olarak tespit edilmesidir. Raporda bakım ihtiyacının varlığı yanında niteliği ve yoğunluğu da, örneğin yataktan kalkma, giyinme, tuvalet, beslenme, kateterizasyon, bası yarası önleme amacıyla pozisyon değiştirme gibi hangi işlerde yardım gerektiği ve bu yardımın günün ne kadarına yayıldığı açıklanmalıdır. Tam gün ve gece bakımı gerektiren tetrapleji dosyalarında bakım ihtiyacının kapsamı, bakıcı giderinin hesabını doğrudan etkiler.
Tazminat kalemleri: kalıcı maluliyetten bakıcı giderine
TBK m.54, bedensel zararda tedavi giderlerini, kazanç kaybını, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıpları ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıpları sayar. Omurilik yaralanması dosyalarında bu kalemlerin her biri ağır sonuçlar doğurur. Bakıcı gideri, Yargıtay uygulamasında bedensel zararın ayrı ve çoğu zaman en büyük kalemi olarak kabul edilir; mağdurun bakımını ailesinden birinin üstlenmesi bu talebi ortadan kaldırmaz. Sitemizdeki bakıcı rehberinde ayrıntısıyla anlatıldığı üzere Yargıtay uygulamasında bakıcı giderinin brüt asgari ücret üzerinden hesaplanması yönünde kararlar bulunmaktadır.
Tekerlekli sandalye, havalı yatak, hasta kaldırma cihazı, kateter ve benzeri sürekli sarf malzemeleri, konutun ve aracın engelli kullanımına uygun hâle getirilmesi ile yaşam boyu fizik tedavi ve rehabilitasyon giderleri de ayrıca istenir. Tedavi giderlerinin sosyal güvenlik kurumu ile sigortacı arasındaki paylaşımı KTK m.98 çerçevesinde değerlendirilir; SGK’nın karşılamadığı veya katılım payı alınan kısımlar ise sorumlulardan istenebilir. Bu kalemlerin ayrıntıları için trafik kazasında bakıcı gideri, ağır maluliyette yaşam boyu giderler, protez, cihaz, ev ve araç tadilatı, tedavi giderlerini kim öder? ve ortez, protez ve tıbbi malzeme temini yazılarımıza bakabilirsiniz.
Omurilik yaralanmasında tazminat kalemleri
| Kalem | Dayanak | Dosyada gösterilmesi gereken |
|---|---|---|
| İyileşme ve rehabilitasyon dönemi kazanç kaybı | TBK m.54 | Uzun geçici iş göremezlik süresi, gelir belgeleri |
| Kalıcı maluliyet tazminatı | TBK m.54 | Kılavuz tablolarına uygun birleşik oran, gelir, yaş |
| Sürekli bakıcı gideri | TBK m.54; Yargıtay uygulaması | Tam bağımlılık kaydı, bakımın niteliği ve süresi |
| Tedavi, rehabilitasyon ve sarf malzemeleri | TBK m.54; KTK m.98 | Faturalar, SGK kapsamı dışında kalan kısımlar |
| Tekerlekli sandalye ve yardımcı cihazlar, yenileme | TBK m.54 | Cihazın niteliği, kullanım ömrü, yenileme sıklığı |
| Konut ve araç uyarlama giderleri | TBK m.54 | Keşif, teklifler, engelli kullanımına uygunluk ihtiyacı |
| Ekonomik geleceğin sarsılması | TBK m.54 | Mesleğin tamamen kaybı, kariyer planı |
| Mağdurun manevi tazminatı | TBK m.56/1 | Yaralanmanın ağırlığı, yaş, yaşam kalitesindeki kayıp |
| Eş, çocuk ve anne-babanın manevi tazminatı | TBK m.56/2 | Ağır bedensel zararın yakınlar üzerindeki etkisi |
Örnek hesap: tazminat sigorta limitini aşar
Kaza tarihinde 30 yaşında, geliri belgelenemeyen ve net asgari ücret üzerinden hesap yapılan bir erkek mağdurun trafik kazasında tam tetrapleji geçirdiğini, kurul raporunda %100 maluliyet ve tam bağımlılık tespit edildiğini, karşı tarafın tam kusurlu olduğunu varsayalım. Yargı uygulamasındaki yerleşik yöntemle kalıcı maluliyet tazminatı yaklaşık 14.975.472 TL olur. Aynı mağdurun TRH-2010 tablosuna göre yaklaşık 44,45 yıllık bakiye ömrü boyunca brüt asgari ücret (33.030 TL) üzerinden tek bakıcı gideri, basit çarpımla yaklaşık 17.618.202 TL’dir. Yalnızca bu iki kalem yaklaşık 32.593.674 TL’ye ulaşır; tedavi, cihaz, uyarlama giderleri ve manevi tazminat bunlara eklenir.
2026 yılı için zorunlu trafik sigortasının kişi başı sakatlanma teminatı 3.600.000 TL’dir. Bu nedenle ağır omurilik yaralanması dosyalarında tazminatın büyük bölümü sigorta limitinin üzerinde kalır. Limiti aşan kısım için KTK m.85 uyarınca araç işleteni, TBK m.49 uyarınca kusurlu sürücü ve KTK m.88 uyarınca birden fazla sorumlu varsa bunlar müteselsilen sorumlu tutulabilir; araç için ihtiyari mali mesuliyet (İMM) poliçesi varsa bu poliçenin teminatı da devreye girer. Aynı kazada birden fazla mağdur varsa teminatın paylaşımı ayrıca gündeme gelir. Bu konular için trafik sigortası limitini aşan tazminat ve çoklu mağdurlu kazada garame yazılarımıza bakabilirsiniz.
Örnek hesaplar (30 yaş, erkek, net asgari ücret, karşı taraf %100 kusurlu, TRH-2010, varsayımsal)
| Durum | Oran | Kalıcı maluliyet tazminatı | Not |
|---|---|---|---|
| Tamamlanmamış parapleji | %60 | 8.985.283 TL | Bakım ihtiyacı bulgulara göre değerlendirilir |
| Tam parapleji | %97 | 14.526.208 TL | Tam bağımlılık tespitine göre bakıcı gideri eklenir |
| Tam tetrapleji | %100 | 14.975.472 TL | Tek bakıcı gideri ayrıca yaklaşık 17.618.202 TL |
| 2026 zorunlu trafik sigortası kişi başı sakatlanma teminatı | — | 3.600.000 TL | Aşan kısım işleten, sürücü ve İMM sigortacısından |
Tutarlar varsayımsaldır ve hesap yöntemlerini göstermek için basitleştirilmiştir. Uygulamada bakıcı gideri gibi uzun süreli kalemler, gelecekteki artışları ve bugünkü değere indirgemeyi dikkate alan yöntemlerle hesaplanır; bu yöntemler için progresif rant yöntemi yazımıza bakabilirsiniz. Gelir belgelenebiliyorsa kalıcı maluliyet tazminatı gerçek gelir üzerinden hesaplanır.
Dava sürecinde dikkat edilecek noktalar
Omurilik yaralanması dosyaları hem tıbbi hem hesap yönünden karmaşıktır ve uzun sürer. Bu nedenle sürecin baştan planlanması gerekir. İlk olarak KTK m.97 uyarınca sigortacıya başvuru yapılır; ancak sigorta limiti tazminatın küçük bir kısmını karşılayacağından, işleten ve sürücüye karşı açılacak davanın hazırlığı paralel olarak yürütülmelidir. Tazminat tutarı dava açılırken tam olarak belirlenemediğinden kısmi dava açılıp HMK m.109/4 uyarınca talep sonradan bir defaya mahsus artırılabilir.
Rehabilitasyon ve bakım giderleri dava süresince devam ettiğinden, TBK m.76 uyarınca geçici ödeme talebi bu dosyalarda özellikle önemlidir. Kalıcı rapor alındıktan sonra tablonun kötüleşme ihtimali, örneğin böbrek fonksiyonlarının bozulması veya ek komplikasyonlar varsa, TBK m.75 uyarınca hükmün değiştirilmesi hakkının saklı tutulması istenebilir. Tetrapleji mağdurunun bilinci ve karar verme yeteneği yerindeyse vasi atanmasına gerek yoktur; mağdur noterin yerinde işlem yapmasıyla avukatına vekâlet verebilir. Beyin hasarı da eşlik ediyorsa vasi atanması gündeme gelir. Kaza sonrası tedavide yapılan bir hata nedeniyle hasarın ağırlaştığı iddia ediliyorsa tıbbi hata ile artan maluliyet rehberimiz yol gösterir.
Omurilik yaralanması dosyasında süreç planı
| Aşama | Yapılacak iş | Dayanak |
|---|---|---|
| Erken dönem | Tıbbi kayıtları, görüntülemeleri ve kaza belgelerini toplamak | HMK delil kuralları |
| Sigorta başvurusu | Belgelerle zorunlu trafik sigortacısına başvurmak | KTK m.97 |
| Dava sürerken destek | Rehabilitasyon ve bakım giderleri için geçici ödeme istemek | TBK m.76 |
| Kalıcı rapor | Stabil hâlde, tüm tablolar birleştirilerek rapor almak | Yönetmelik ve Ek-2 kılavuz |
| Rapor denetimi | Tablo 4.3 kalemlerinin ve bağımlılık kaydının varlığını denetlemek | HMK m.281 |
| Limit aşımı | İşleten, sürücü ve İMM sigortacısına karşı talepleri yöneltmek | KTK m.85, 88; TBK m.49 |
| Talep artırımı | Hesap netleşince talebi artırmak | HMK m.109/4 |
| Gelecekteki değişiklik | Hükmün değiştirilmesi hakkının saklı tutulmasını istemek | TBK m.75 |
Ağır omurilik yaralanması dosyalarında sigorta limitinin çok üzerindeki zararın doğru sorumlulardan istenmesi için süreci baştan birlikte planlayalım.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Sosyal haklar ve ceza dosyası
Omurilik yaralanması sonrası alınan engellilik raporu, tazminattan bağımsız çeşitli hakların kapısını açar: yüksek engel oranında gelir vergisinde engellilik indirimi, araç alımında vergi istisnaları, SGK bakımından malullük aylığı şartlarının değerlendirilmesi ve tam bağımlı engelliler için şartları taşıyanlara yönelik evde bakım yardımı bunlar arasındadır. Bu yardımlardan bazıları hane geliri gibi ek şartlara bağlıdır. Ayrıntılar için trafik kazası sonrası engelli raporu ve haklar ve engellilere tanınan vergi kolaylıkları yazılarımıza bakabilirsiniz.
Ceza soruşturması bakımından ise taksirle yaralama suçunda neticenin ağırlığı cezayı etkiler; organ veya duyu işlevinin sürekli zayıflaması ya da yitirilmesi gibi ağır neticeler TCK m.89’da cezayı artıran hâller arasında sayılır. Ceza dosyası için düzenlenen adli rapor ile tazminat için alınan maluliyet raporu farklı amaçlara hizmet eder; ikisinin karıştırılmaması gerekir. Bu konu için adli rapor ile maluliyet raporu farkı yazımıza bakabilirsiniz. Tazminatın ödendikten sonra korunması için ise maluliyet tazminatının vergisi, haczi ve korunması rehberimiz yol gösterir.
Sık yapılan hatalar
Omurilik yaralanması dosyalarında tazminatı en çok düşüren hatalar, raporun eksik kalemlerle düzenlenmesi ve sorumluluk zincirinin eksik kurulmasıdır.
Omurilik yaralanması dosyalarında sık yapılan hatalar
| Hata | Olası sonucu | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Yalnızca yürüme kaybını oranlamak | Mesane, bağırsak, cinsel işlev kayıplarının dışarıda kalması | Tablo 4.3 değerlerini Balthazard ile birleştirmek |
| Kalıcı raporu stabil hâl oluşmadan almak | Sonradan değişen tablonun yansımaması | Rehabilitasyon sürecini beklemek, gerekirse süreli rapor |
| Bağımlılık alanının ve bakım ihtiyacının raporda açıklanmaması | Bakıcı gideri talebinin zayıflaması | Bakımın niteliğini ve yoğunluğunu rapora yazdırmak |
| Ailenin bakım yapması nedeniyle bakıcı gideri istememek | En büyük tazminat kaleminin kaybı | Yakının bakımı için de bakıcı gideri istemek |
| Yalnızca trafik sigortacısına yönelmek | Limitin üzerindeki zararın tahsil edilememesi | İşleten, sürücü ve İMM sigortacısını da sorumlu tutmak |
| Kısmi dava açmadan tüm tutarı belirlemeye çalışmak | Harç yükü ve hesap belirsizliği | Kısmi dava açıp talebi sonra artırmak |
| Geçici ödeme istememek | Dava sürerken rehabilitasyonun aksaması | TBK m.76 uyarınca geçici ödeme istemek |
| Gelecekteki kötüleşme ihtimalini saklı tutmamak | Sonradan artan zararın istenememesi | TBK m.75 uyarınca hakkın saklı tutulmasını istemek |
Sıkça Sorulan Sorular
Trafik kazasında felç kalan kişinin maluliyet oranı kaç olur?
Oran, felcin türüne ve eşlik eden işlev kayıplarına göre belirlenir. Kılavuz tablolarıyla yapılan örnek hesaplarda tam paraplejide yaklaşık %97, tam tetraplejide yaklaşık %100 oran bulunur. Tamamlanmamış yaralanmalarda oran, yürüme, kol kullanımı, mesane ve bağırsak kontrolüne göre çok daha düşük olabilir.
Parapleji maluliyet oranı hangi tablodan belirlenir?
Yürüme ve ayakta durma bozukluğu kılavuzun Tablo 4.1’inden, mesane, bağırsak, solunum ve cinsel işlev bozuklukları Tablo 4.3’ten belirlenir. Tablo 4.3 değeri, kılavuzun açık hükmüyle Tablo 4.1 ve 4.2 değerleriyle Balthazard yöntemiyle birleştirilir.
Tetraplejide kol ve el kaybı nasıl oranlanır?
Tek kolun etkilendiği durumlarda Tablo 4.2.a (dominant kolda %10–%60, dominant olmayan kolda %5–%45), iki kolun etkilendiği durumlarda Tablo 4.2.b (%20–%90) kullanılır. Ölçüt, kişinin kolunu kendine bakım, günlük aktiviteler, kavrama ve ince parmak hareketlerinde ne ölçüde kullanabildiğidir.
Omurilik yaralanmasında kalıcı maluliyet raporu ne zaman alınmalı?
Kılavuz, omurga yaralanmalarının değerlendirilmesinde engelin kalıcı ve stabil olmasını, son 12 ayda değişiklik olmamasını arar. Tamamlanmamış yaralanmalarda işlevler aylar içinde değişebileceğinden erken alınan rapor tabloyu yanlış yansıtabilir; tedavi süreci devam ederken süreli rapor düzenlenebilir.
Mesane ve bağırsak kontrolünün kaybı ayrıca tazmin edilir mi?
Evet. Tablo 4.3’e göre mesane kontrolü kaybı %10–%60, bağırsak kontrolü kaybı %20–%50 oranında değerlendirilir ve hareket kaybı oranıyla Balthazard yöntemiyle birleştirilir. Bu kalemler raporda eksik bırakılırsa toplam oran ve tazminat belirgin biçimde düşer.
Tam bağımlı engelli ne demektir?
Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’e göre engel oranı %50 ve üzeri olup günlük yaşam aktivitelerini yardım almasına rağmen kendi başına gerçekleştiremediğine karar verilen bireydir. Bu ifade ilgili mevzuatın uygulanması bakımından ağır engellilik durumunu ifade eder ve bakıcı gideri talebinin önemli bir dayanağıdır.
Eşim bana bakıyor, yine de bakıcı gideri isteyebilir miyim?
Evet. Yargıtay uygulamasında bakımı eş, çocuk veya başka bir yakının üstlenmesi hâlinde de bu emeğin karşılığının tazmin edilmesi gerektiği kabul edilmektedir. Bakımın niteliği ve süresi raporla ve tanıklarla ortaya konmalıdır.
Bakıcı gideri net mi brüt asgari ücret üzerinden mi hesaplanır?
Yargıtay uygulamasında bakıcı giderinin brüt asgari ücret üzerinden hesaplanması yönünde kararlar bulunmaktadır. 2026 yılı brüt asgari ücreti aylık 33.030 TL’dir. Uzun süreli bakım giderinin hesabında gelecekteki artışlar ve bugünkü değere indirgeme yöntemleri de dikkate alınır.
Tazminat trafik sigortası limitini aşarsa ne olur?
2026 yılı için zorunlu trafik sigortasının kişi başı sakatlanma teminatı 3.600.000 TL’dir. Aşan kısım KTK m.85 uyarınca araç işleteninden, TBK m.49 uyarınca kusurlu sürücüden ve varsa İMM sigortacısından istenebilir; birden fazla sorumlu müteselsilen sorumlu tutulabilir.
Dava sürerken rehabilitasyon masraflarını nasıl karşılarım?
TBK m.76 uyarınca zarar görenin ihtiyacı ve talebin haklılığı ağır basıyorsa mahkemeden geçici ödeme istenebilir. Omurilik yaralanması dosyalarında rehabilitasyon, bakım ve cihaz giderleri dava süresince devam ettiğinden bu talep özellikle önemlidir.
Durumum ileride kötüleşirse yeniden tazminat isteyebilir miyim?
TBK m.75 uyarınca karar tarihinde zararın kapsamı tam belirlenemiyorsa hâkim, iki yılı geçmemek üzere kararın değiştirilmesi hakkını saklı tutabilir. Bu hakkın dava sırasında istenmesi gerekir; ayrıntılar maluliyet oranı sonradan artarsa rehberimizde yer alır.
Tetrapleji mağduru için vasi atanması gerekir mi?
Mağdurun bilinci ve karar verme yeteneği yerindeyse vasi atanmasına gerek yoktur; mağdur noterin yerinde işlem yapmasıyla avukatına vekâlet verebilir. Omurilik yaralanmasına beyin hasarı eşlik ediyor ve kişi işlerini göremiyorsa vasi atanması gündeme gelir.
📘 İlgili Rehberler
- Tazminat Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
- Trafik Kazasında Kalıcı Maluliyet Tazminatı 2026
- Bel ve Boyun Fıtığı, Omurga Yaralanmalarında Maluliyet Oranı
- Trafik Kazasında Bakıcı Gideri
- Ağır Maluliyette Yaşam Boyu Giderler ve Tadilat
- Trafik Sigortası Limitini Aşan Tazminat
- Pelvis Travması, İdrar Kaçırma ve Cinsel Fonksiyon Kaybı
- Geçici Ödeme (TBK 76)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (RG 20.2.2019/30692) ve Ek-2 kılavuzunun kas-iskelet sistemi ile spinal kord bölümleri (Tablo 4.1, 4.2.a, 4.2.b, 4.3), 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m.49, 54, 56, 75, 76), 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (m.85, 88, 97, 98), 6100 sayılı HMK m.109 ve 5237 sayılı TCK m.89 hükümlerine dayanır. Oran ve tazminat örnekleri varsayımsaldır; somut oran sağlık kurulunca belirlenir. Somut dosyanız için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.


