Ağır yaralamalı bir trafik kazasından sonra açılan tazminat davaları çoğu zaman yıllar sürer: kusur raporu, Adli Tıp incelemesi, aktüerya hesabı, itirazlar, istinaf ve temyiz. Oysa mağdurun ihtiyacı bugündür. Çalışamadığı için gelirini kaybetmiş, tedavi, bakım ve ulaşım giderleriyle boğuşan bir mağdur için davanın sonunu beklemek, çoğu zaman karşılanamayacak bir yüktür. Türk Borçlar Kanunu m.76, tam bu durum için mahkemeye dava sürerken zarar görene geçici ödeme yapılmasına karar verme imkânı tanır.
Bu rehberde TBK m.76’daki geçici ödeme kurumunu trafik kazası tazminat davaları özelinde anlatıyoruz: geçici ödemenin şartlarını, “iddianın haklılığını gösteren inandırıcı kanıtlar” ve “ekonomik durumun gerektirmesi” ölçütlerinin nasıl ispatlanacağını, talebin kime karşı ve ne zaman ileri sürüleceğini, kararın niteliği ve kanun yolu konusundaki farklı yaklaşımları, mahsup ve iadeyi, dava öncesinde başvurulabilecek diğer yolları. Dosyanızı birlikte değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.
Beş cümlede özet
- TBK m.76 uyarınca zarar gören, iddiasının haklılığını gösteren inandırıcı kanıtlar sunduğu ve ekonomik durumu da gerektirdiği takdirde hâkim, istem üzerine davalının zarar görene geçici ödeme yapmasına karar verebilir.
- Geçici ödeme için üç temel unsur aranır: açık bir talep, iddianın haklılığını gösteren inandırıcı kanıtlar ve zarar görenin ekonomik durumunun ödemeyi gerektirmesi; trafik kazasında kusur raporu, adli rapor, kurul raporu ve gelir kaybı belgeleri bu unsurların delilleridir.
- Davalının yaptığı geçici ödemeler hükmedilen tazminata mahsup edilir; tazminata hükmedilmezse hâkim, davacının aldığı geçici ödemeleri yasal faiziyle birlikte geri vermesine karar verir.
- TBK m.76, ihtiyati tedbirden farklı olarak teminat gösterilmesini düzenlemez; kararın ihtiyati tedbir mi ara karar mı sayılacağı ve kanun yolu konusunda yargı kararlarında farklı yaklaşımlar bulunmaktadır.
- Geçici ödeme açılmış bir tazminat davasında istenir; dava öncesinde sigortacıya KTK m.97 başvurusu ve KTK m.99’daki sekiz iş günlük ödeme süresi mağdurun ilk ve en hızlı yoludur.
Geçici ödeme nedir? TBK m.76’nın amacı
Türk Borçlar Kanunu m.76’nın tam metni şöyledir: zarar gören, iddiasının haklılığını gösteren inandırıcı kanıtlar sunduğu ve ekonomik durumu da gerektirdiği takdirde hâkim, istem üzerine davalının zarar görene geçici ödeme yapmasına karar verebilir. Davalının yaptığı geçici ödemeler, hükmedilen tazminata mahsup edilir; tazminata hükmedilmezse hâkim, davacının aldığı geçici ödemeleri, yasal faizi ile birlikte geri vermesine karar verir.
Hüküm, haksız fiillerden doğan borç ilişkilerinin “yargılama” başlığı altında, TBK m.74 (ceza hukuku ile ilişki) ve m.75 (tazminat hükmünün değiştirilmesi) ile birlikte yer alır. Amacı, uzun süren tazminat davalarında zarar görenin, davanın sonucunu beklerken ekonomik olarak çökmesini önlemektir. Geçici ödeme, tazminatın bir kısmının hükümden önce ödenmesi niteliğindedir; davanın sonunda hükmedilen tazminattan düşülür, zarar gören haksız çıkarsa faiziyle geri alınır.
Trafik kazası davaları, geçici ödemenin en çok ihtiyaç duyulan alanlarından biridir. Kazada ağır yaralanan mağdur çoğu zaman aylarca çalışamaz; iyileşme dönemi kaybı, tedavi ve bakım giderleri dava açılmadan önce ortaya çıkar. Kalıcı maluliyet oranının belirlenmesi için kılavuzun öngördüğü bekleme süreleri, kusur ve maluliyet bilirkişi incelemeleri ve hesap raporları eklendiğinde, nihai hükme ulaşmak uzun zaman alabilir.
TBK m.74, 75 ve 76: yargılamaya ilişkin üç hüküm
| Hüküm | Düzenlediği konu | Trafik kazası dosyasındaki önemi |
|---|---|---|
| TBK m.74 | Hukuk hâkiminin ceza hukukunun sorumluluk hükümleri, beraat kararı ve ceza hâkiminin kusur ile zarar değerlendirmesiyle bağlı olmaması | Ceza dosyasının sonucu beklenmeden tazminat incelenebilir |
| TBK m.75 | Bedensel zararın kapsamı karar sırasında tam belirlenemiyorsa kararın kesinleşmesinden itibaren iki yıl içinde değiştirme yetkisinin saklı tutulması | İlerleyebilecek yaralanmalarda koruma |
| TBK m.76 | İnandırıcı kanıtlar ve ekonomik durum şartıyla davalının geçici ödeme yapmasına karar verilmesi; mahsup ve iade | Dava sürerken mağdurun ihtiyacının karşılanması |
Geçici ödemenin şartları
Madde metninden geçici ödemenin şartları açıkça çıkarılabilir. Hâkim bu şartlar varsa geçici ödemeye “karar verebilir”; yani şartların varlığı hâlinde de takdir yetkisi vardır ve bu yetki, sunulan delillerin gücü ile ekonomik ihtiyacın ağırlığı birlikte değerlendirilerek kullanılır.
TBK m.76’daki şartlar ve trafik kazası dosyasında karşılıkları
| Şart | Anlamı | Trafik kazasında nasıl gösterilir |
|---|---|---|
| İstem (talep) | Hâkim geçici ödemeye kendiliğinden karar vermez | Dava dilekçesinde veya yargılama sırasında ayrı ve açık talep |
| Görülmekte olan tazminat davası | Madde ‘davalının’ ödeme yapmasından söz eder | Sürücü, işleten veya sigortacıya karşı açılmış tazminat davası |
| İddianın haklılığını gösteren inandırıcı kanıtlar | Sorumluluğun ve zararın varlığının güçlü biçimde görünmesi | Kusur raporu, kaza tespit tutanağı, ceza dosyası, adli rapor, kurul raporu, gelir belgeleri |
| Ekonomik durumun gerektirmesi | Zarar görenin dava sonunu bekleyemeyecek ekonomik ihtiyaç içinde olması | Gelir kaybı, tedavi ve bakım giderleri, aile yükü, borçlar, başka gelir kaynağının yokluğu |
Kanun “inandırıcı kanıt” ifadesini kullanır; tam ispat aranmaz. Burada amaç, dava sonunda tazminata hükmedilme ihtimalinin güçlü olduğunun gösterilmesidir. Trafik kazalarında KTK m.85 uyarınca işletenin tehlike sorumluluğu, kusurun ağırlıkla karşı tarafta olduğunu gösteren tutanak ve raporlar ile yaralanmanın ağırlığını gösteren tıbbi belgeler, bu şartın en güçlü delilleridir.
Tazminat davanız sürerken geçici ödeme talebini, delil ve ekonomik durum belgeleriyle birlikte güçlü biçimde hazırlayalım.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
İnandırıcı kanıtlar: hangi belgeler sunulmalı?
Geçici ödeme talebinin başarısı, yargılamanın erken bir aşamasında mahkemeye tazminata hükmedilme ihtimalinin güçlü olduğunu gösterebilmeye bağlıdır. Bu nedenle talep, delillerin bir araya getirildiği ve her birinin neyi kanıtladığının açıkça gösterildiği bir biçimde hazırlanmalıdır. Aşağıdaki tablo, trafik kazası dosyalarında geçici ödeme talebini güçlendiren başlıca belgeleri gösterir.
Geçici ödeme talebinde sunulabilecek deliller
| Kanıtlanan unsur | Belge | Açıklama |
|---|---|---|
| Kaza ve sorumluluk | Kaza tespit tutanağı, kolluk tutanakları, kamera kayıtları | Kazanın oluşumu ve tarafların davranışı |
| Kusur | Ceza dosyasındaki veya davadaki kusur bilirkişi raporu | Karşı tarafın kusur oranı; işletenin tehlike sorumluluğu |
| Yaralanma ve illiyet | Acil servis kaydı, geçici ve kesin adli rapor, epikriz | Yaralanmanın kazayla bağlantısı ve ağırlığı |
| Zararın varlığı ve büyüklüğü | Kurul raporu (maluliyet oranı, geçici iş göremezlik süresi, bakıcı ihtiyacı) | Kalıcı ve geçici zararın boyutu |
| Gelir kaybı | Bordrolar, SGK hizmet dökümü, iş yerinden yazı, vergi kayıtları | Kaza öncesi gelir ve kazadan sonraki kayıp |
| Giderler | Tedavi, ilaç, bakıcı, ulaşım ve cihaz faturaları | Dava sürerken devam eden harcamalar |
| Sigorta durumu | Sigortacıya başvuru, ödeme veya ret yazıları | Sigortacının ödeme yapmadığı veya eksik ödediği |
Adli rapor ile kurul raporunun farklı işlevleri geçici ödeme talebinde de önemlidir: adli rapor yaralanmanın ağırlığını ve kazayla bağlantısını, kurul raporu ise zararın ölçüsünü gösterir. Kalıcı maluliyet raporu henüz alınamamışsa, iyileşme dönemine ait kayıp ve belgelenmiş giderler geçici ödemenin dayanağı olarak öne çıkarılabilir. İki raporun farkı için adli rapor ile maluliyet raporu farkı rehberimize, kusur raporuna itiraz için kusur bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi örneğine bakabilirsiniz.
Ekonomik durumun gerektirmesi
İkinci temel şart, zarar görenin ekonomik durumunun geçici ödemeyi gerektirmesidir. Kanun, belirli bir gelir sınırı veya yoksulluk ölçütü koymaz; hâkim somut duruma göre değerlendirir. Trafik kazası mağdurlarında bu şart çoğu zaman kazanın kendisinden doğan ekonomik tablo ile gösterilir: kazadan önce çalışan ve ailesini geçindiren kişinin gelirini kaybetmesi, tedavi ve bakım giderlerinin sürmesi, kira veya kredi borçlarının ödenemez hâle gelmesi.
Ekonomik durumun ispatında gelir ve gider belgeleri, nüfus kayıtları, bakmakla yükümlü olunan kişiler, varsa sosyal güvenlik ödeneklerinin kesilmesi veya yetersizliği gibi bilgiler birlikte sunulmalıdır. Mağdurun başka bir gelir kaynağı veya mal varlığı bulunması tek başına talebin reddini gerektirmez; ancak ekonomik ihtiyacın ağırlığı değerlendirmede dikkate alınır. Aynı belgeler, yargılama giderlerini karşılayamayan mağdurun adli yardım talebinde de kullanılabilir; bunun için tazminat davasında adli yardım talebi dilekçesi örneğine bakabilirsiniz.
Ekonomik durumu gösteren belgeler
| Durum | Belge |
|---|---|
| Kaza nedeniyle çalışamama | İstirahat raporları, iş yerinden yazı, SGK kayıtları |
| Gelir kaybı | Kaza öncesi bordro ve sonrası ödeme durumunu gösteren belgeler |
| Süren giderler | Tedavi, ilaç, fizik tedavi, bakıcı ve ulaşım faturaları |
| Aile yükü | Nüfus kayıt örneği, bakmakla yükümlü olunan kişiler |
| Borçlar | Kira sözleşmesi, kredi ve borç belgeleri |
| Diğer gelirlerin yokluğu veya yetersizliği | Tapu, araç ve banka kayıtları; sosyal güvenlik ödenekleri |
Geçici ödeme kimden istenir?
TBK m.76, hâkimin “davalının” zarar görene geçici ödeme yapmasına karar verebileceğini düzenler. Bu nedenle geçici ödeme, tazminat davasında davalı konumundaki kişilere yöneltilir. Trafik kazası davalarında davalılar genellikle kusurlu sürücü, KTK m.85 uyarınca sorumlu olan işleten ve varsa bağlı teşebbüs sahibi ile zorunlu trafik sigortacısı ve İMM sigortacısıdır.
Uygulamada geçici ödemenin fiilen tahsil edilebilmesi bakımından davalının ödeme gücü önemlidir. Sigorta şirketleri kural olarak ödeme gücü yüksek davalılardır; ancak sigortacının sorumluluğu poliçe limitiyle ve zorunlu sigortanın kapsamıyla sınırlıdır. Manevi tazminat zorunlu trafik sigortasının kapsamı dışında olduğundan, bu kalem için sigortacıya karşı geçici ödeme talebi kapsam bakımından tartışma doğurur. Sürücü ve işletene karşı geçici ödeme kararı alınması hâlinde tahsilat, bu kişilerin mal varlığına bağlıdır; mal kaçırma riski varsa ihtiyati haciz de ayrıca değerlendirilebilir.
Trafik kazası davasında davalılar ve geçici ödeme
| Davalı | Sorumluluk dayanağı | Geçici ödeme bakımından dikkat edilecekler |
|---|---|---|
| Zorunlu trafik sigortacısı | KTK m.91 ve poliçe | Ödeme gücü yüksek; poliçe limiti ve zorunlu sigorta kapsamıyla sınırlı |
| İMM sigortacısı | İhtiyari mali mesuliyet poliçesi | Poliçe limiti ve teminat içeriği |
| İşleten ve bağlı teşebbüs sahibi | KTK m.85 | Tahsilat mal varlığına bağlı |
| Kusurlu sürücü | TBK m.49 | Tahsilat mal varlığına bağlı; gerekirse ihtiyati haciz |
| Sürücüyü çalıştıran işveren | TBK m.66 | Şartları varsa müteselsil sorumluluk |
İhtiyati haciz için tazminat alacağı için ihtiyati haciz talebi dilekçesi örneğine, İMM poliçesi için İMM poliçesine başvuru ve dava dilekçesi örneğine, limit aşımı için trafik sigortası limiti yetmedi: aşan tazminat kimden alınır? yazımıza bakabilirsiniz.
Geçici ödeme ne zaman ve nasıl istenir?
Geçici ödeme, görülmekte olan bir tazminat davasında istenir. Talep dava dilekçesinde ileri sürülebileceği gibi, yargılama sırasında delillerin güçlendiği bir aşamada, örneğin kusur raporu veya kurul raporu dosyaya geldikten sonra da yapılabilir. Uygulamada talebin, dosyada karşı tarafın kusurunu ve yaralanmanın ağırlığını gösteren belgeler bir araya geldiğinde yapılması, başarı ihtimalini artırır. Talep reddedilse bile, sonradan yeni delillerin gelmesi veya ekonomik durumun ağırlaşması hâlinde yeniden değerlendirme istenebilir.
7589 sayılı Kanun’la HMK m.107’deki belirsiz alacak davası kaldırılmış ve HMK m.109’a eklenen dördüncü fıkrayla kısmi davada talebin tahkikat sona erinceye kadar bir defaya mahsus artırılabilmesi düzenlenmiştir. Kısmi dava olarak açılan tazminat davasında geçici ödeme talebinin miktarı, dava edilen kısım ve dosyadaki delillere göre belirlenen muhtemel tazminat birlikte gözetilerek ifade edilmelidir. Talep artırımı için talep artırım dilekçesi örneğine, dava metni için trafik kazası maddi ve manevi tazminat dava dilekçesi örneğine bakabilirsiniz.
Geçici ödeme talebinde yer alması gerekenler
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Hukuki dayanak | TBK m.76 ve sorumluluk hükümleri (TBK m.49, KTK m.85) |
| Sorumluluğa ilişkin deliller | Kusur ve kaza belgeleri; her belgenin neyi gösterdiği |
| Zarara ilişkin deliller | Adli rapor, kurul raporu, tedavi ve gelir belgeleri |
| Ekonomik durum | Gelir kaybı, giderler, aile yükü ve borçları gösteren belgeler |
| Talep edilen miktar ve gerekçesi | Hangi zarar kalemine ve hangi hesaba dayandığı |
| Kime karşı | Hangi davalıdan veya davalılardan müteselsilen istendiği |
Geçici ödeme ne kadar olabilir?
TBK m.76 geçici ödemenin miktarı için bir üst sınır veya formül öngörmez; miktar hâkimin takdirindedir. Takdirde, dosyadaki delillere göre dava sonunda hükmedilmesi muhtemel tazminat, zarar görenin ekonomik ihtiyacı ve davalının iade riski birlikte gözetilir. Geçici ödeme, dava sonunda hükmedilecek tazminattan mahsup edileceği için, muhtemel tazminatın güvenle öngörülebilen kısmıyla sınırlı tutulması, hem kabul ihtimalini artırır hem de sonradan iade riskini azaltır.
Somut bir örnekle çerçeveyi gösterelim. Kaza tarihinde 35 yaşında, net asgari ücretle çalışan ve kusur raporuna göre kazada hiç kusuru bulunmayan bir erkek mağdurun kurul raporuna göre kalıcı maluliyet oranı %20, iyileşme süresi sekiz ay olsun. Yargı uygulamasındaki yerleşik yöntem ve TRH-2010 tablosuyla bu mağdurun kalıcı maluliyet tazminatı yaklaşık 2.673.012 TL, sekiz aylık iyileşme dönemi kaybı ise yaklaşık 224.604 TL tutarındadır. Böyle bir dosyada geçici ödeme talebinin, özellikle belgelenmiş iyileşme dönemi kaybı ve giderler ile kalıcı tazminatın güvenle öngörülebilen kısmına dayandırılması, talebi somut ve denetlenebilir kılar. Hesap yönteminin ayrıntıları için maluliyet tazminatı ne kadar? ve trafik kazasında geçici maluliyet rehberlerimize bakabilirsiniz.
Örnek dosyada geçici ödemenin dayanabileceği kalemler (varsayımsal)
| Kalem | Dayanak belge | Yaklaşık tutar |
|---|---|---|
| İyileşme dönemi kaybı (8 ay, net asgari ücret) | Kurul raporundaki geçici iş göremezlik süresi, istirahat raporları | 224.604 TL |
| Belgelenmiş tedavi, bakım ve ulaşım giderleri | Faturalar ve SGK kayıtları | Faturalara göre |
| Kalıcı maluliyet tazminatı (%20, 35 yaş, erkek, asgari ücret) | Kurul raporu ve yerleşik hesap yöntemi | 2.673.012 TL |
| Geçici ödeme talebi | Yukarıdaki kalemlerin güvenle öngörülebilen kısmı | Hâkimin takdirinde |
Ölümlü kazalarda, bakıcı giderinde ve manevi tazminatta geçici ödeme
TBK m.76 haksız fiillerden doğan tazminat davalarına ilişkin genel bir hükümdür ve yalnızca kalıcı maluliyet tazminatıyla sınırlı değildir. Ölümlü trafik kazalarında desteğini yitiren eş, çocuk veya anne babanın açtığı destekten yoksun kalma tazminatı davalarında da geçici ödeme talep edilebilir; nitekim yargı kararlarında bu kurumun destekten yoksun kalma konulu davalarda da tartışıldığı görülmektedir. Ailenin geçimini sağlayan kişinin kaybedildiği dosyalarda ekonomik ihtiyaç şartı çoğu zaman belirgin biçimde ortaya çıkar.
Ağır yaralanmalarda bakıcı gideri de geçici ödeme talebinin en somut dayanaklarından biridir. Kurul raporunda bakıcı ihtiyacının belirlenmiş olması ve bakımın sürdüğünü gösteren belgeler, dava sürerken devam eden bu giderin karşılanması için güçlü bir gerekçe oluşturur. Manevi tazminat bakımından ise miktarın hâkimin takdirine bağlı olması ve zorunlu trafik sigortasının kapsamı dışında kalması nedeniyle, geçici ödeme talebinin maddi zarar kalemlerine dayandırılması daha denetlenebilir bir yol sunar.
Destekten yoksun kalma tazminatı için destekten yoksun kalma tazminatı, bakıcı gideri için trafik kazasında bakıcı gideri, manevi tazminat için kalıcı maluliyette manevi tazminat yazılarımıza bakabilirsiniz. Davanın açılacağı mahkeme için tazminat davalarında görevli ve yetkili mahkeme, dava öncesinde sürelerin takibi için trafik kazası zamanaşımı hesaplayıcımızı kullanabilirsiniz.
Kararın niteliği ve kanun yolu: yargı kararlarındaki farklı yaklaşımlar
Geçici ödeme kararının hukuki niteliği uygulamada tartışmalıdır ve bu tartışmanın doğrudan pratik sonuçları vardır. Bir görüşe göre geçici ödeme, HMK’daki ihtiyati tedbirin özel bir türüdür. Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 2013 tarihli bir kararında geçici ödemenin ihtiyati tedbir niteliğinde olduğu, bu nedenle karara itiraz üzerine HMK m.394’e uygun olarak ilgililerin davet edilip dinlenmesi gerektiği belirtilmiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2019 tarihli bir kararında da geçici ödemenin ihtiyati tedbir niteliğinde olduğu ifade edilmiştir.
Diğer görüşe göre ise geçici ödeme kararları ihtiyati tedbir değil, ara karar niteliğindedir ve ancak nihai kararla birlikte kanun yoluna götürülebilir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2020 tarihli bir kararında, bölge adliye mahkemesinin ilk derece mahkemesinin geçici ödemeye ilişkin kararlarını ara karar niteliğinde gördüğü ve ancak nihai kararla birlikte istinaf edilebileceğini kabul ettiği görülmektedir; benzer yönde bölge adliye mahkemesi kararları da bulunmaktadır.
Bu farklılık, talebin reddi veya kabulü hâlinde hangi yola başvurulacağını etkiler. Bu nedenle geçici ödemeye ilişkin bir karar verildiğinde, kararın görüldüğü mahkemenin ve bağlı olduğu bölge adliye mahkemesinin yaklaşımı dikkate alınarak hem itiraz hem de kanun yolu imkânlarının süresinde değerlendirilmesi, hak kaybını önler. Ayrıca TBK m.76, ihtiyati tedbirde HMK m.392 uyarınca aranan teminata benzer bir teminat şartı öngörmez; öğretide bu durumun davalı bakımından iade riskini artırdığı yönünde değerlendirmeler bulunmaktadır.
Geçici ödeme kararının niteliğine ilişkin yaklaşımlar
| Konu | İhtiyati tedbir görüşü | Ara karar görüşü |
|---|---|---|
| Kararın niteliği | HMK’daki ihtiyati tedbirin özel bir türü | Yargılama içinde verilen ara karar |
| Karara itiraz | HMK m.394’e göre itiraz ve dinleme | Ayrı itiraz usulü öngörülmez |
| Kanun yolu | Tedbir kararlarına ilişkin kanun yolu hükümleri gündeme gelir | Ancak nihai kararla birlikte istinaf |
| Örnek kararlar | Yargıtay 21. HD (2013); Yargıtay 3. HD (2019) | Yargıtay 4. HD (2020); bölge adliye mahkemesi kararları |
| Teminat | TBK m.76’da teminat düzenlenmemiştir | TBK m.76’da teminat düzenlenmemiştir |
Mahsup ve iade
TBK m.76’nın ikinci cümlesi, geçici ödemenin akıbetini açıkça düzenler: davalının yaptığı geçici ödemeler hükmedilen tazminata mahsup edilir; tazminata hükmedilmezse hâkim, davacının aldığı geçici ödemeleri yasal faiziyle birlikte geri vermesine karar verir. Dava kısmen kabul edilir ve hükmedilen tazminat geçici ödemeden az çıkarsa, aradaki farkın durumu da bu kural çerçevesinde değerlendirilir.
Mahsubun yöntemi bakımından 7589 sayılı Kanun’la TBK m.55’e eklenen oransal mahsup kuralı da akla gelir: 31 Temmuz 2026 ve sonrasında gerçekleşen olaylarda, çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatlarında tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla ödenen bedel, ödeme tarihindeki tazminata oranı esas alınarak mahsup edilir. Mahkeme kararıyla dava sırasında yapılan geçici ödemenin mahsubunda hangi yöntemin uygulanacağı, ödemenin zamanına ve niteliğine göre ayrıca değerlendirilecek bir konudur; bilirkişi hesabında geçici ödemenin tarihi ve tutarının açıkça gösterilmesi istenmelidir. Oransal mahsup kuralı için tazminat hesabında oransal mahsup değişikliği yazımıza, faiz hesabı için yasal faiz hesaplama aracımıza bakabilirsiniz.
Davanın sonucuna göre geçici ödemenin akıbeti
| Davanın sonucu | Geçici ödemenin durumu | Dayanak |
|---|---|---|
| Tazminata hükmedildi, tutar geçici ödemeden fazla | Geçici ödeme hükmedilen tazminattan mahsup edilir; bakiye ödenir | TBK m.76/2 |
| Tazminata hükmedildi, tutar geçici ödemeden az | Mahsup yapılır; fazla alınan kısmın durumu değerlendirilir | TBK m.76/2 |
| Tazminata hükmedilmedi | Davacı geçici ödemeleri yasal faiziyle geri verir | TBK m.76/2 |
Dava açmadan önce: sigorta başvurusu ve diğer yollar
Geçici ödeme, açılmış bir davada istenebilen bir kurumdur. Trafik kazası mağdurunun ise dava açmadan önce başvurabileceği ve çoğu zaman daha hızlı sonuç veren yollar vardır. KTK m.97 uyarınca zorunlu trafik sigortacısına yazılı başvuru yapılır; sigortacı başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde yazılı cevap vermek zorundadır. KTK m.99 ve Genel Şartlar uyarınca sigortacı gerekli belgelerin ibrazından itibaren en geç sekiz iş günü içinde ödeme yapmakla yükümlüdür. Sigortacı yalnızca bir kısmı için anlaşma sağlanan tutarı ödeyebilir; bu durumda ödemenin fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak kabul edilmesi önemlidir.
Kaza nedeniyle çalışamayan sigortalı mağdurlar için SGK’nın geçici iş göremezlik ödeneği de iyileşme döneminde bir gelir kaynağıdır; şartları için istirahat raporu ve geçici iş göremezlik ödeneği yazımıza bakabilirsiniz. Ceza dosyasında uzlaştırma aşamasında yapılan ödemeler de mağdurun erken dönemdeki ihtiyacını karşılayabilir; ancak uzlaşma belgesinin tazminat haklarına etkisi imzalanmadan önce değerlendirilmelidir.
Dava öncesi ve dava sırasında mağdurun ekonomik ihtiyacına yönelik yollar
| Yol | Ne zaman | Dayanak ve not |
|---|---|---|
| Sigortacıya yazılı başvuru | Dava öncesi | KTK m.97; 15 gün içinde cevap |
| Sigortacının ödemesi | Belgelerin ibrazından sonra | KTK m.99; sekiz iş günü; fazlaya ilişkin haklar saklı tutulmalı |
| SGK geçici iş göremezlik ödeneği | İyileşme dönemi | Sigortalılık şartlarına bağlı |
| Sigorta Tahkim Komisyonu | Sigortacıya başvurudan sonra | Görece hızlı; sigortacıya karşı |
| Geçici ödeme | Tazminat davası sırasında | TBK m.76; inandırıcı kanıt ve ekonomik durum |
| İhtiyati haciz | Dava öncesi veya sırasında | Borçlunun mal kaçırma riskine karşı |
| Adli yardım | Dava açarken veya dava sırasında | Yargılama giderlerini karşılayamayan mağdur için |
Sigortaya başvuru için trafik kazası sigortaya başvuru dilekçesi örneğine, sigortanın eksik ödemesi için trafik sigortası eksik ödeme yaptı rehberimize, yol seçimi için tahkim mi dava mı? yazımıza, uzlaştırma için uzlaştırma teklifine cevap ve tazminat haklarının saklı tutulması dilekçesi örneğine bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
Geçici ödeme, trafik kazası davalarında yeterince kullanılmayan bir imkândır. Kullanıldığında da talebin hazırlanış biçimi sonucu belirler.
Geçici ödeme taleplerinde sık yapılan hatalar
| Hata | Olası sonucu | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Geçici ödeme imkânını hiç kullanmamak | Mağdurun dava sonunu ekonomik sıkıntı içinde beklemesi | Şartlar varsa talebi dava sürecinde açıkça ileri sürmek |
| Talebi yalnızca ‘mağdurum’ ifadesiyle, delilsiz yapmak | Talebin reddi | Kusur, yaralanma ve zarar belgelerini birlikte sunmak |
| Ekonomik durumu belgelememek | Şartın gösterilememesi | Gelir kaybı, gider ve borç belgelerini eklemek |
| Muhtemel tazminatı aşan miktar istemek | Red veya iade riski | Güvenle öngörülebilen kısmı hesapla gerekçelendirmek |
| Kararın niteliğine göre itiraz ve kanun yolunu değerlendirmemek | Süre kaçırma | Mahkemenin ve bölge adliye mahkemesinin yaklaşımını gözetmek |
| Sigortacıya dava öncesi başvuruyu atlamak | En hızlı ödeme yolunun kullanılmaması ve dava şartı sorunu | KTK m.97 başvurusunu yapmak |
| Geçici ödemenin mahsubunu hesap raporunda takip etmemek | Mükerrer veya hatalı mahsup | Ödeme tarihi ve tutarının raporda gösterilmesini istemek |
Tazminat davanız uzarken ekonomik ihtiyaçlarınız için geçici ödeme ve diğer yolları birlikte değerlendirelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Sıkça Sorulan Sorular
TBK 76 geçici ödeme nedir?
Zarar görenin, iddiasının haklılığını gösteren inandırıcı kanıtlar sunması ve ekonomik durumunun da gerektirmesi hâlinde, hâkimin istem üzerine davalının zarar görene dava sürerken ödeme yapmasına karar verebilmesidir. Ödeme hükmedilen tazminattan mahsup edilir.
Trafik kazası tazminat davasında geçici ödeme istenebilir mi?
Evet. TBK m.76 haksız fiilden doğan tazminat davalarında uygulanır. Trafik kazası davalarında kusur raporu, adli rapor, kurul raporu ve gelir kaybı belgeleri gibi inandırıcı kanıtlar ile ekonomik ihtiyaç gösterilirse geçici ödeme talep edilebilir.
Geçici ödemenin şartları nelerdir?
Açık bir talep, görülmekte olan bir tazminat davası, iddianın haklılığını gösteren inandırıcı kanıtlar ve zarar görenin ekonomik durumunun ödemeyi gerektirmesi. Şartlar varsa hâkim geçici ödemeye karar verebilir; takdir yetkisi bulunur.
Geçici ödeme kimden istenir?
Tazminat davasındaki davalılardan istenir. Trafik kazası davalarında bunlar genellikle kusurlu sürücü, işleten, zorunlu trafik sigortacısı ve İMM sigortacısıdır. Sigortacının sorumluluğu poliçe limiti ve teminat kapsamıyla sınırlıdır.
Geçici ödeme ne kadar olur?
Kanun bir sınır veya formül öngörmez; miktar hâkimin takdirindedir. Dosyadaki delillere göre muhtemel tazminat, zarar görenin ekonomik ihtiyacı ve iade riski birlikte gözetilir. Talebin belgelenmiş kalemlere ve hesaba dayandırılması kabul ihtimalini artırır.
Davayı kaybedersem geçici ödemeyi geri verir miyim?
Evet. TBK m.76’ya göre tazminata hükmedilmezse hâkim, davacının aldığı geçici ödemeleri yasal faiziyle birlikte geri vermesine karar verir.
Geçici ödeme kararına itiraz edilebilir mi?
Yargı kararlarında farklı yaklaşımlar vardır. Bazı kararlarda geçici ödeme ihtiyati tedbir niteliğinde görülerek HMK m.394’e göre itiraz usulü uygulanmış, bazı kararlarda ise ara karar sayılarak ancak nihai kararla birlikte istinaf edilebileceği kabul edilmiştir.
Geçici ödeme için teminat gerekir mi?
TBK m.76, ihtiyati tedbirde HMK m.392 uyarınca aranan teminata benzer bir teminat şartı öngörmez. Kararın niteliğine ilişkin tartışmalar nedeniyle somut dosyada mahkemenin yaklaşımı ayrıca değerlendirilmelidir.
Dava açmadan geçici ödeme alabilir miyim?
TBK m.76’daki geçici ödeme görülmekte olan davada istenir. Dava öncesinde ise KTK m.97 uyarınca sigortacıya yazılı başvuru yapılır ve KTK m.99 uyarınca sigortacı gerekli belgelerin ibrazından itibaren sekiz iş günü içinde ödeme yapmakla yükümlüdür.
Geçici ödeme tazminattan nasıl düşülür?
TBK m.76’ya göre hükmedilen tazminattan mahsup edilir. 7589 sayılı Kanun’la TBK m.55’e eklenen oransal mahsup kuralı tahkikat başlayıncaya kadar yapılan ödemelere ilişkindir; dava sırasında yapılan geçici ödemenin mahsup yöntemi ödemenin zamanına ve niteliğine göre değerlendirilir.
Kalıcı maluliyet raporu alınmadan geçici ödeme istenebilir mi?
İstenebilir. Kanun inandırıcı kanıt arar, tam ispat aramaz. Kalıcı rapor henüz yoksa iyileşme dönemine ait kayıp, belgelenmiş giderler, adli rapor ve kusur raporu geçici ödemenin dayanağı olarak öne çıkarılabilir.
Geçici ödeme talebim reddedildi, tekrar isteyebilir miyim?
Yeni delillerin dosyaya gelmesi, örneğin kusur veya kurul raporunun alınması ya da ekonomik durumun ağırlaşması hâlinde talebin yeniden değerlendirilmesi istenebilir. Ret kararına karşı başvurulabilecek yol, kararın niteliğine ilişkin yaklaşıma göre ayrıca değerlendirilmelidir.
📘 İlgili Rehberler
- Tazminat Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
- Trafik Kazasında Kalıcı Maluliyet Tazminatı 2026
- Trafik Kazasında Geçici Maluliyet 2026
- Maluliyet Tazminatı Ne Kadar? 2026 Örnek Hesap Tabloları
- Maluliyet Oranı Sonradan Artarsa Ne Olur? (TBK 75)
- Trafik Sigortası Eksik Ödeme Yaptı: Bakiye Tazminat
- Tazminat Alacağı İçin İhtiyati Haciz Talebi Dilekçesi Örneği
- Tazminat Davasında Adli Yardım Talebi Dilekçesi Örneği
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m.49, 55, 66, 74, 75, 76), 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (m.85, 91, 97, 99), 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m.109, 392, 394), 7589 sayılı Kanun ve yargı kararlarındaki yaklaşımlara dayanır. Örnek tutarlar varsayımsaldır; somut dosyanız için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.
