İstirahat Raporu ve Geçici İş Göremezlik Ödeneği (Rapor Parası): Şartlar ve Süreler

Hastalanıp rapor alan bir çalışanın ilk sorusu hep aynıdır: “Bu raporun parası ödenecek mi, ne kadar ödenecek?”

Bu ödemenin hukuki adı geçici iş göremezlik ödeneğidir ve otomatik değildir. Kanun; kimin, hangi şartlarla, kaçıncı günden itibaren ve hangi oranda alacağını ayrı ayrı düzenlemiştir. Üstelik iş kazası, hastalık ve analık hâlleri için kurallar farklıdır.

Bu rehber; ödeneğin şartlarını, oranlarını, hangi hâllerde kesildiğini ve ret kararına karşı izlenecek yolu açıklıyor.

Ön Şart: Yetkilendirilmiş Hekim veya Kuruldan Rapor

Dört Hâl, Dört Ayrı Kural

Ne Kadar Ödenir?

Kendi nam ve hesabına çalışanlarda ek şartlar

Kanun, kendi nam ve hesabına çalışan sigortalılar bakımından ayrı bir düzen kurar: bu kişilere iş kazası, meslek hastalığı ya da analık hâlinde geçici iş göremezlik ödeneği; genel sağlık sigortası dâhil prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması şartıyla, yatarak tedavi süresince veya yatarak tedavi sonrası bu tedavinin gereği olarak istirahat raporu aldıkları sürede ödenir.

Ancak kanun bir istisna koyar: doğum öncesi ve doğum sonrası çalışılmayan sürelerde geçici iş göremezlik ödeneğinin ödenebilmesi için yatarak tedavi şartı aranmaz.

Sürekli İş Göremezlik: Ayrı Bir Hak

Geçici iş göremezlik ödeneği, rapor süresiyle sınırlı bir ödenektir. Kalıcı sonuç doğan hâllerde ise gelir gündeme gelir:

Ayrıca kanun, sürekli iş göremezlik geliri bağlanmış sigortalılardan aynı engellilik veya meslek hastalığı nedeniyle istirahat raporu alanlara; yazılı istek tarihinden itibaren, hesaplanacak bir günlük geçici iş göremezlik ödeneği ile aylık gelirin otuzda biri arasındaki farkın her gün için ödeneceğini düzenler.

Kurulca belirlenen orana katılmıyorsanız, itiraz usulü için sağlık kurulu raporuna itiraz rehberine bakınız. Sağlık raporlarında sahtecilik ve gerçeğe aykırılığın cezai sonuçları için sahte sağlık raporu cezası rehberimize bakabilirsiniz.

Ödeneğin Kesildiği veya Azaldığı Hâller

Kanun, sigortalının kendisinden kaynaklanan sebeplerle tedavi süresinin uzaması veya iş göremezliğinin artması hâllerini ayrıca düzenlemiştir. Bu hâllerde geçici iş göremezlik ödeneğinde indirim yapılabilir.

Bu nedenle rapor süresince hekim önerilerine uymak, kontrol muayenelerine gitmek ve tedaviyi sürdürmek yalnızca tıbbi değil, hukuki bir gerekliliktir.

İşverenin Sorumluluğu Doğan Hâller

Kanun, bazı hâllerde ödeneğin işverenden tahsil edileceğini düzenler:

İkinci hâl, işe giriş ve periyodik muayene raporlarının niçin önemsenmesi gerektiğini gösterir: rapor alınmaması veya rapora aykırı çalıştırma, doğrudan mali sorumluluk doğurur.

Üçüncü kişinin kusuru

Kanun ayrıca; iş kazası, meslek hastalığı ve hastalığın üçüncü bir kişinin kusuru nedeniyle meydana gelmesi hâlinde, yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değerinin yarısının, zarara sebep olan üçüncü kişilere ve kusuru varsa bunları çalıştıranlara rücû edileceğini düzenler.

Kurumun bu rücû hattı, tedavi giderleri bakımından ayrı bir başlık oluşturur; ayrıntısı için SGK’nın rücu davası rehberine bakınız.

Ödenek Yatmadıysa: Kontrol Listesi

• Rapor kaynağı: Rapor, Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulundan mı alındı?
• Rapor sisteme işlendi mi? Sağlık kuruluşu raporu elektronik ortamda Kuruma bildirdi mi?
• Prim şartı: Hastalık hâlinde, önceki bir yıl içinde 90 gün kısa vadeli sigorta primi var mı?
• Bekleme: Hastalıkta ilk iki gün için ödeme yapılmadığı biliniyor mu?
• Nitelendirme: Olay iş kazası olarak bildirildi mi? Bu, ilk günden ödemeyi ve prim şartının aranmamasını sağlar.
• İşveren bildirimi: İşveren, çalışılmadığına dair bildirimi yaptı mı?
• Banka bilgisi: Kurumdaki IBAN kaydı güncel mi?
• Tedavi: Kontrol muayenelerine gidildi mi; hekim önerilerine uyuldu mu?
• Oran: Yatarak mı ayakta mı tedavi olduğunuz doğru kaydedildi mi? Oran buna göre değişir.
• Süre: Rapor süresi ile ödenen gün sayısı uyuşuyor mu?

Uyuşmazlık Çıkarsa: Hangi Mahkeme?

Kapsam ve ret kararlarına ilişkin genel çerçeve için SGK sağlık giderini ödemiyorsa rehberine bakınız.

Dilekçe Örneği 1 — Kuruma Ödenek Talebi

Dilekçe Örneği 2 — İşverene Bildirim İhtarı

Dilekçe Örneği 3 — İş Mahkemesinde Alacak Davası

Sık Yapılan Beş Hata

Sonuç

Rapor parası, adı üstünde bir ödenektir ve şartları kanunda tek tek sayılmıştır. Belirleyici ilk husus, raporun Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulundan alınmış olmasıdır.

Sonrasında ayrım nettir: iş kazası ve meslek hastalığında ödeme her gün için yapılır ve prim gün şartı aranmaz; hastalıkta ise 90 günlük prim şartı ile üçüncü günden başlama kuralı birlikte işler. Analıkta doğum öncesi ve sonrası sekizer hafta, çoğul gebelikte doğum öncesine iki hafta eklenir.

Miktar bakımından da tek bir oran yoktur: yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisi ödenir. Uyuşmazlık hâlinde ise yol tektir: bu davalar iş mahkemesinde görülür.

Ödeneğin Kesildiği veya Azaldığı Kanuni Hâller

Geçici iş göremezlik ödeneği, rapor alınmasıyla kendiliğinden ve tam olarak ödenmez. Kanun, sigortalının kendi davranışından kaynaklanan bazı hâllerde ödeneğin azaltılmasını veya kesilmesini öngörmüştür.

Birinci satır, uygulamada sıkça karşılaşılan ret gerekçesidir: hekimin önerdiği tedaviye uyulmaması, istirahat şartlarına aykırı davranılması veya kontrol muayenelerine gidilmemesi, tedavi süresinin uzamasına yol açtığında ödeneğin azaltılması sonucunu doğurabilir. Bu gerekçeyle yapılan kesintide, hangi davranışın hangi süre uzamasına yol açtığının somut olarak ortaya konması gerekir.

Rapor Sürecinde Belgelenmesi Gerekenler

Ödenek uyuşmazlıklarının büyük bölümü esastan değil, belge eksikliğinden kaynaklanır.

Üçüncü satır, en sık atlanan adımdır: işverenin çalışılmadığına dair bildirimi yapmaması, rapor usulüne uygun alınmış olsa dahi ödeneğin yatmamasına yol açar. Ödenek gecikmesinde ilk kontrol edilmesi gereken nokta budur; eksiklik işverenden kaynaklanıyorsa talep de ona yöneltilir.

İşyeri muayeneleri için işe giriş ve periyodik muayene raporu rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Rapor parası için ilk şart nedir?

Kanunda ödeneğin verilebilmesi, Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması şartına bağlanmıştır.

Hastalık raporunda ödeme kaçıncı günden başlar?

Hastalık hâlinde geçici iş göremezlik ödeneği, iş göremezliğin üçüncü gününden başlamak üzere her gün için ödenir. Yani ilk iki gün için Kurumca ödenek verilmez.

Hastalıkta kaç gün prim gerekir?

Hastalık sebebiyle iş göremezlikte, iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartı aranır.

İş kazasında da 90 gün prim şartı var mı?

Kanunda iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için ödenek verileceği düzenlenmiştir; bu hâl için doksan günlük prim şartı ve bekleme süresi öngörülmemiştir.

Ödenek ne kadardır?

İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve sigortalı kadının analığı hâlinde verilecek geçici iş göremezlik ödeneği, yatarak tedavilerde günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavilerde ise üçte ikisidir.

Analık hâlinde kaç hafta ödenek verilir?

Doğumdan önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla, doğumdan önceki ve sonraki sekizer haftalık sürede; çoğul gebelik hâlinde doğumdan önceki sekiz haftalık süreye iki hafta ilave edilerek çalışılmayan her gün için ödenek verilir.

Doğuma üç hafta kalana kadar çalışırsam ne olur?

Kanunda, isteği ve hekimin onayıyla doğuma üç hafta kalıncaya kadar çalışılması hâlinde doğum sonrası istirahat süresine eklenen süreler için de geçici iş göremezlik ödeneği verileceği düzenlenmiştir.

Kendi işini yapanlarda şartlar farklı mı?

Farklıdır. Bu sigortalılara iş kazası, meslek hastalığı ya da analık hâlinde ödenek; genel sağlık sigortası dâhil prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması şartıyla, yatarak tedavi süresince veya yatarak tedavi sonrası bu tedavinin gereği olarak alınan istirahat süresinde ödenir. Doğum öncesi ve sonrası sürelerde ise yatarak tedavi şartı aranmaz.

Sürekli iş göremezlik geliri ne zaman bağlanır?

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve engellilik nedeniyle, yetkilendirilen sağlık kurullarının raporlarına istinaden Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücünün en az %10 oranında azaldığı tespit edilen sigortalı sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır.

Sürekli iş göremezlik geliri ne kadardır?

Sürekli tam iş göremezlikte aylık kazancın %70’i oranında gelir bağlanır. Kısmî iş göremezlikte gelir tam gibi hesaplanıp iş göremezlik derecesi oranındaki tutar ödenir. Sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaç ise oran %100 uygulanır.

İşveren iş kazasını bildirmezse ne olur?

Kanunda, iş kazasının öngörülen sürede işveren tarafından Kuruma bildirilmemesi hâlinde, bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneğinin Kurumca işverenden tahsil edileceği düzenlenmiştir.

Sağlık raporu olmadan çalıştırılırsam sonuç ne olur?

Çalışma mevzuatında sağlık raporu alınması gereken işlerde, rapora dayanılmaksızın veya eldeki rapora aykırı olarak bünyece elverişli olmadığı işte çalıştırılan sigortalıya, bu nedenle ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverene ödettirilir.

Tedaviye uymazsam ödeneğim etkilenir mi?

Kanunda, sigortalının kendisinden kaynaklanan sebeplerle tedavi süresinin uzaması veya iş göremezliğinin artması hâlleri ayrıca düzenlenmiş olup bu hâllerde geçici iş göremezlik ödeneğinde indirim yapılabilir.

Ödenek ödenmezse hangi mahkemede dava açılır?

Sosyal güvenlik mevzuatında, aksine hüküm bulunmayan hâllerde bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili uyuşmazlıkların iş mahkemelerinde görüleceği düzenlenmiştir.