Trafik kazasında kemik ve eklem yaralanmaları kadar sık ama çok daha az fark edilen bir hasar türü vardır: sinir yaralanmaları. Motosiklet kazasında omuzun yere çarpmasıyla kolun tamamen güçsüz kalması (brakiyal pleksus yaralanması), kol kırığıyla birlikte elin geriye düşmesi (radial sinir), dirsek yaralanmasından sonra küçük parmakların uyuşması (ulnar sinir), diz çevresi yaralanmasından sonra ayağın yukarı kaldırılamaması (peroneal sinir ve düşük ayak) bunların en tipik örnekleridir. Kemik kaynasa bile sinir iyileşmediğinde geride kalan güç ve duyu kaybı kalıcı olabilir.
Bu rehberde Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin Ek-2 kılavuzunda periferik sinir yaralanmalarının nasıl oranlandığını anlatıyoruz: kolda ve elde duyu ve motor kayıp dereceleri (Tablo 2.10–2.11), spinal sinir, brakiyal pleksus ve periferik sinir tabloları (Tablo 2.12–2.14), bacakta periferik sinir tablosu (Tablo 3.35) ve kas gücü tablosu (Tablo 3.7), tabloların birlikte kullanılma kuralları, kılavuz yöntemine göre örnek hesaplar ve tazminata etkisi. Raporunuzu birlikte değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.
Beş cümlede özet
- Kolda sinir hasarının oranı dört basamakla bulunur: kaybın hangi sinirle ilişkili olduğu belirlenir, duyu kaybı ve ağrı Tablo 2.10’a, motor kayıp Tablo 2.11’e göre derecelendirilir, sinirin tablodaki en yüksek değeri bu dereceyle çarpılır ve sonuç Tablo 2.3 ile kişinin engel oranına çevrilir.
- Tüm brakiyal pleksusun motor ve duyusal kaybı üst ekstremitede %100, yani kişide %60 engel oranına karşılık gelir; üst trunkus (Erb-Duchenne) birleşik kaybı %81, alt trunkus (Dejerine-Klumpke) birleşik kaybı %76 üst ekstremite kaybıdır.
- Kolda radial sinirin dirsek üstü tam motor kaybı %42, ulnar sinirin önkol proksimali birleşik kaybı %50, median sinirin önkol proksimali birleşik kaybı %66 üst ekstremite kaybına karşılık gelir.
- Bacakta Tablo 3.35 kişinin engel oranını doğrudan verir: peroneal sinirin motor kaybı %21, siyatik sinirin motor kaybı %38, femoral sinirin motor kaybı %19’dur; birden fazla sinir hasarında toplam oran alt ekstremitenin tam kaybına denk gelen %50’yi aşamaz.
- Bacakta kas atrofisi tablosu kullanılıyorsa aynı anda periferik sinir, kas gücü ve yürüyüş bozukluğu tabloları kullanılamaz; kısmi motor kayıplar kuvvet testleriyle değerlendirilir.
Sinir hasarı kılavuzda nasıl değerlendirilir?
Periferik sinir, omurilikten çıkıp kol ve bacaktaki kaslara hareket, deriye duyu taşıyan sinirdir. Bir sinir yaralandığında iki tür kayıp ortaya çıkabilir: motor kayıp (kasın güç kaybı veya felci) ve duyu kaybı (uyuşma, his kaybı, yanma veya ağrı). Kılavuz bu iki kaybı ayrı ayrı derecelendirir ve sinirin vücuttaki işlev payına göre oranlar. Yönetmeliğin 10. maddesi uyarınca oran Ek-2 kılavuzuna göre belirlenir; kaza raporunda Yönetmeliğin 9. maddesi gereği var olan kronik hastalıklara ilişkin fonksiyon kayıpları yazılmaz. Sinir yaralanmasından sonra süren kronik ağrının nörojenik ağrı maddesiyle mi sinir tablosuyla mı değerlendirileceği için kaza sonrası kronik ağrı ve maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz.
Kılavuzda sinir hasarı üç yerde karşımıza çıkar. Kol ve el için kas-iskelet sistemi bölümündeki “Periferik sinir lezyonlarına bağlı üst ekstremite engellilik oranları” başlığı (Tablo 2.10–2.14); bacak için alt ekstremite bölümündeki “Periferik sinir zedelenmesi” başlığı (Tablo 3.35) ile kas gücü tabloları (Tablo 3.6–3.7); boyun ve bel kaynaklı sinir kökü hasarları için ise omurga bölümündeki spinal sinir kaybı tabloları. Beyin veya omurilik hasarına bağlı kol ve bacak bozuklukları ise sinir sistemi bölümündeki ayrı tablolarla değerlendirilir.
Sinir hasarının türüne göre kılavuzda uygulanacak bölüm
| Hasarın yeri | Örnek | Kılavuzdaki bölüm |
|---|---|---|
| Koldaki periferik sinirler | Radial, ulnar, median, aksiler, muskulokutanöz sinir | Kas-iskelet sistemi, üst ekstremite: Tablo 2.10, 2.11, 2.14 |
| Brakiyal pleksus (kol sinir ağı) | Motosiklet kazasında omuz yaralanması, Erb-Duchenne, Dejerine-Klumpke | Tablo 2.10, 2.11, 2.13 |
| Kola giden spinal sinirler | C5–T1 sinir kökleri | Tablo 2.12; omurga kaynaklı ise omurga bölümü |
| Bacaktaki periferik sinirler | Siyatik, peroneal (düşük ayak), femoral, tibial dalları | Alt ekstremite: Tablo 3.35; kısmi kayıpta Tablo 3.6–3.7 |
| Bel ve boyun kaynaklı sinir kökü | Disk hernisi veya kırığa bağlı radikülopati | Omurga bölümü: spinal sinir kaybı tabloları |
| Beyin veya omurilik hasarı | Felç, tek kolda veya bacakta santral kaynaklı güç kaybı | Sinir sistemi bölümü: Tablo 4.1–4.3 |
Kolda sinir hasarı: dört basamaklı yöntem
Kılavuz, periferik sinir lezyonuna bağlı üst ekstremite engelliliğinin belirlenmesinde izlenecek basamakları açıkça sayar. Birinci basamakta duyu kaybı, ağrı, motor kayıp veya kuvvet kaybının hangi periferik sinirle ilişkili olduğu belirlenir. İkinci basamakta duyu kaybı ve ağrının ciddiyeti Tablo 2.10’a, motor kayıp Tablo 2.11’e göre derecelendirilir. Üçüncü basamakta etkilenen sinir yapısına göre duyusal ve motor kaybın üst ekstremitede neden olduğu en yüksek engellilik; spinal sinirler için Tablo 2.12’den, brakiyal pleksus için Tablo 2.13’ten, periferik sinirler için Tablo 2.14’ten bulunur. Dördüncü basamakta her sinir yapısı için bu en yüksek değer, duyu veya motor kayıp derecesine karşılık gelen yüzdeyle çarpılır.
Hem motor hem duyu lifleri taşıyan sinirlerde bu basamaklar her işlev için ayrı ayrı uygulanır; bulunan motor ve duyu kaybı oranları Balthazard formülüyle birleştirilerek üst ekstremite için toplam engellilik yüzdesi hesaplanır. Birden fazla sinir etkilenmişse, her birinin oranı ayrı ayrı bulunup yine Balthazard formülüyle birleştirilir. Üst ekstremite yüzdesi Tablo 2.3 ile kişinin engel oranına çevrilir; kolda sinir hasarı dışında başka kayıplar veya iki kolda tutulum varsa her durum için oran ayrı saptanıp Balthazard formülüyle birleştirilir. Kılavuz ayrıca her kutanöz innervasyon alanının veya dermatomun ayrı ayrı değerlendirileceğini belirtir.
Tablo 2.10: Ağrı veya duyu kaybına bağlı derecelendirme
| Derece | Duyu kaybı veya ağrının tanımı | Duyu kaybı yüzdesi |
|---|---|---|
| 5 | Duyu kaybı, anormal duyu veya ağrı yok | %0 |
| 4 | Aktivite sırasında unutulan bozulmuş yüzeyel duyu (azalmış hafif dokunma) veya ağrıyla birlikte olan veya olmayan hafif duyu kaybı | %1–25 |
| 3 | Bazı aktiviteleri etkileyen, anormal duyu veya hafif ağrının eşlik ettiği bozulmuş yüzeyel duyu (azalmış hafif dokunma ve iki nokta ayırımı) | %26–60 |
| 2 | Bazı aktiviteleri engelleyen, anormal duyu veya orta derecede ağrının eşlik ettiği azalmış yüzeyel ve taktil duyu | %61–80 |
| 1 | Birçok aktiviteyi engelleyen, anormal duyu veya ciddi ağrının eşlik ettiği yüzeyel ve taktil duyu kaybı (derin duyu korunmuş) | %81–99 |
| 0 | Aktiviteyi tam engelleyen anormal duyu, ciddi ağrı ve tam duyu kaybı | %100 |
Tablo 2.11 ve Tablo 3.6: Kas kuvvetine göre motor kayıp derecelendirmesi
| Derece | Kas kuvvetinin değerlendirilmesi | Motor kayıp yüzdesi |
|---|---|---|
| 5 | Yerçekimine karşı maksimum dirençle engellenemeyen aktif hareket | %0 |
| 4 | Kısmi direnç ve yerçekimine karşı aktif hareket | %1–25 |
| 3 | Sadece yerçekimine karşı aktif hareket | %26–50 |
| 2 | Yerçekimi ortadan kaldırıldığında aktif hareket | %51–75 |
| 1 | Hafif kontraksiyon, hareket yok | %76–99 |
| 0 | Kontraksiyon ve hareket yok | %100 |
Derecelerin her birine bir yüzde aralığı karşılık gelir; aralık içindeki değer muayene bulgularına göre belirlenir. Bu nedenle raporda yalnızca derece değil, seçilen yüzde ve gerekçesi de yer almalıdır. Kas kuvvetinin sıfırdan beşe kadar derecelendirilmesi ve duyu muayenesi, elektrodiagnostik testlerle (EMG ve sinir iletim çalışmaları) desteklendiğinde rapor çok daha denetlenebilir hâle gelir.
Brakiyal pleksus ve spinal sinir yaralanmaları
Brakiyal pleksus, boyundan çıkan C5–T1 sinir köklerinin koltuk altında oluşturduğu ve kolun tüm hareket ve duyusunu sağlayan sinir ağıdır. Motosiklet kazalarında omuzun sert biçimde aşağı çekilmesi veya başın yana savrulması sonucu bu ağ yaralanabilir. Kılavuzun Tablo 2.13’üne göre tüm brakiyal pleksusun duyu, motor ve birleşik kaybı üst ekstremitede %100 kayba, Tablo 2.3 uyarınca kişide %60 engel oranına karşılık gelir; bu, kolun tamamen kaybıyla aynı düzeydir.
Pleksusun yalnızca bir kısmı yaralandığında daha düşük oranlar uygulanır. Kılavuzun yöntemiyle bir örnek verelim: üst trunkus (Erb-Duchenne) yaralanmasında motor kaybın tam (derece 0, %100), duyu kaybının ise derece 3 (aralığın üst sınırı %60) olduğu bir mağdurda motor kayıp %75 × %100 = %75, duyu kaybı %25 × %60 = %15 üst ekstremite kaybıdır; Balthazard ile birleştirildiğinde yaklaşık %79 üst ekstremite, kişide %47 engel oranı bulunur.
Tablo 2.13: Brakiyal pleksus (en yüksek üst ekstremite yüzdeleri)
| Yapı | Duyu kaybı veya ağrı | Motor kayıp | Birleşik kayıp | Birleşik kayıpta kişinin engel oranı |
|---|---|---|---|---|
| Tüm brakiyal pleksus (C5–C8, T1) | %100 | %100 | %100 | %60 |
| Üst trunkus (C5, C6) – Erb-Duchenne | %25 | %75 | %81 | %49 |
| Orta trunkus (C7) | %5 | %35 | %38 | %23 |
| Alt trunkus (C8, T1) – Dejerine-Klumpke | %20 | %70 | %76 | %46 |
Tablo 2.12: Spinal sinirlerin tek taraflı kayıpları (en yüksek üst ekstremite yüzdeleri)
| Spinal sinir | Duyu kaybı veya ağrı | Motor kayıp | Birleşik kayıp | Birleşik kayıpta kişinin engel oranı |
|---|---|---|---|---|
| C5 | %5 | %30 | %34 | %20 |
| C6 | %8 | %35 | %40 | %24 |
| C7 | %5 | %35 | %38 | %23 |
| C8 | %5 | %45 | %48 | %29 |
| T1 | %5 | %20 | %24 | %14 |
Boyun omurgası kırığı veya disk hernisine bağlı sinir kökü hasarlarında omurga bölümündeki spinal sinir kaybı tabloları ve yaralanma modeli uygulanır; bu değerlendirme için omurga yaralanmalarında maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz.
Sinir hasarı raporunuzda derecelendirme, sinir tablosu ve birleştirme hesabının kılavuza uygun yapılıp yapılmadığını birlikte kontrol edelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Koldaki periferik sinirler: radial, ulnar, median ve diğerleri
Tablo 2.14, koldaki her periferik sinir için duyu, motor ve birleşik kayıpta üst ekstremitede ulaşılabilecek en yüksek yüzdeleri gösterir. Değerler, sinirin hangi seviyede yaralandığına göre de değişir: örneğin median ve ulnar sinirde önkolun üst kısmındaki yaralanma, alt kısmındaki yaralanmadan daha yüksek oranlanır; çünkü yukarıdaki yaralanma daha fazla kası etkiler. Trafik kazalarında kol kırıklarına eşlik eden radial sinir yaralanması (elin ve parmakların geriye kaldırılamaması), dirsek yaralanmalarına eşlik eden ulnar sinir yaralanması (küçük parmak tarafında uyuşma ve el içi kaslarında güçsüzlük) ve el bileği kesilerinde median sinir yaralanması (başparmak, işaret ve orta parmakta his kaybı, kavrama güçsüzlüğü) sık görülür.
Kılavuz yöntemine göre birkaç örnek hesap: dirsek üstünde tam radial sinir felci (motor derece 0) %42 × %100 = %42 üst ekstremite, kişide %25 eder; aynı mağdurda derece 4 hafif duyu kaybı (%25) da varsa duyu kaybı %5 × %25 = %1,25 olup Balthazard ile toplam yaklaşık %43 üst ekstremite, kişide %26 bulunur. Önkol distalinde ulnar sinir yaralanmasında motor derece 3 (%50) ve duyu derece 3 (%60) olan mağdurda motor %35 × %50 = %17,5, duyu %7 × %60 = %4,2; birleşik yaklaşık %21 üst ekstremite, kişide %13 eder. Önkol distalinde median sinir yaralanmasında duyu derece 2 (%80) ve motor derece 4 (%25) olan mağdurda duyu %39 × %80 = %31,2, motor %10 × %25 = %2,5; birleşik yaklaşık %33 üst ekstremite, kişide %20 eder. Aynı kolda bu ulnar ve median yaralanmaları birlikte bulunuyorsa Balthazard ile yaklaşık %47 üst ekstremite, kişide %28 engel oranına ulaşılır. Örneklerde derece aralıklarının üst sınırı esas alınmıştır; somut raporda seçilen yüzde muayene bulgularına göre belirlenir.
Tablo 2.14: Koldaki periferik sinirler (en yüksek üst ekstremite yüzdeleri; seçilmiş satırlar)
| Sinir | Duyu kaybı veya ağrı | Motor kayıp | Birleşik kayıp | Birleşik kayıpta kişinin engel oranı |
|---|---|---|---|---|
| Aksiler | %5 | %35 | %38 | %23 |
| Muskulokutanöz | %5 | %25 | %29 | %17 |
| Radial (dirsek üstü, triceps kaybı) | %5 | %42 | %45 | %27 |
| Radial (dirsek, triceps sağlam) | %5 | %35 | %38 | %23 |
| Median (önkol proksimali) | %39 | %44 | %66 | %40 |
| Median (anterior interosseöz dal) | %0 | %15 | %15 | %9 |
| Median (önkol distali) | %39 | %10 | %45 | %27 |
| Ulnar (önkol proksimali) | %7 | %46 | %50 | %30 |
| Ulnar (önkol distali) | %7 | %35 | %40 | %24 |
| Supraskapularis | %5 | %16 | %20 | %12 |
| Uzun torasik | %0 | %15 | %15 | %9 |
| Torakodorsal | %0 | %10 | %10 | %6 |
| Başparmağın ulnar palmar dalı | %11 | %0 | %11 | %7 |
| Başparmağın radial palmar dalı | %7 | %0 | %7 | %4 |
Kılavuz yöntemine göre kol sinir hasarı örnekleri
| Örnek | Hesap (üst ekstremite) | Üst ekstremite | Kişinin engel oranı |
|---|---|---|---|
| Dirsek üstü tam radial sinir felci | %42 × %100 | %42 | %25 |
| Aynı mağdurda hafif duyu kaybı eklenmesi | %42 ile %5 × %25 Balthazard | %43 | %26 |
| Önkol distali ulnar: motor derece 3, duyu derece 3 | %35 × %50 ile %7 × %60 Balthazard | %21 | %13 |
| Önkol distali median: duyu derece 2, motor derece 4 | %39 × %80 ile %10 × %25 Balthazard | %33 | %20 |
| Aynı kolda ulnar ve median birlikte | İki sinir oranı Balthazard | %47 | %28 |
| Erb-Duchenne: motor tam, duyu derece 3 | %75 × %100 ile %25 × %60 Balthazard | %79 | %47 |
| Tüm brakiyal pleksus kaybı | %100 | %100 | %60 |
Parmaklarda sinir dallarının yaralanmasına bağlı duyu kaybı, parmak düzeyinde ampütasyon ve hareket kısıtlılığıyla birlikte değerlendirilir; bu kayıplar parmak düzeyinde birleştirildikten sonra el, üst ekstremite ve kişi oranına çevrilir. Parmak ve eklem tabloları için omuz, dirsek, el bileği ve parmak yaralanmalarında maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz.
Bacakta sinir hasarı: siyatik, peroneal ve düşük ayak
Alt ekstremitede sinir hasarı kılavuzun “Periferik sinir zedelenmesi” başlığı altında Tablo 3.35 ile değerlendirilir. Bu tablo, üst ekstremitedeki yöntemin aksine, kişinin engel oranını doğrudan verir; parantez içinde alt ekstremite yüzdesi, köşeli parantez içinde ayak yüzdesi gösterilir. Her sinir için motor kayıp, duyusal kayıp ve disestezi (yanma, karıncalanma gibi anormal duyu) ayrı sütunlarda oranlanmıştır.
Kılavuz bu bölüm için üç önemli kural koyar. Birden fazla periferik sinir zedelenmesine bağlı engellilik, alt ekstremitenin tam kaybıyla ortaya çıkan engel oranını (%50) aşmamalıdır. Kısmi motor kayıplar kuvvet testleriyle değerlendirilmelidir. Periferik sinir bozuklukları kas kuvveti kaybı ve atrofi dışındaki diğer alt ekstremite bozukluklarına eşlik ediyorsa, kişinin engel oranı Balthazard yöntemiyle belirlenir.
Trafik kazalarında en sık görülen bacak sinir hasarı peroneal sinir yaralanmasıdır. Diz dışındaki fibula başı kırıkları veya diz çıkıklarında yaralanan bu sinir, ayak bileğini ve parmakları yukarı kaldıran kasları çalıştırır; tam kaybında ayak yürürken aşağı düşer ve kişi ayağını sürür veya dizini yüksek kaldırarak yürür (düşük ayak). Tablo 3.35’e göre peroneal sinirin motor kaybı kişide %21, duyusal kaybı %3, disestezisi %3 engel oranına karşılık gelir; tam motor ve duyusal kayıp Balthazard ile yaklaşık %23.4 eder. Kalça kırığı veya çıkığıyla birlikte görülebilen siyatik sinir hasarında motor kayıp %38, duyusal kayıp %9, disestezi %6’dır; üçü birlikte Balthazard ile yaklaşık %47.0 eder ve %50 sınırının altında kalır.
Tablo 3.35: Alt ekstremitede periferik sinir yaralanması – kişinin engel oranı (alt ekstremite yüzdesi) [ayak yüzdesi]
| Sinir | Motor | Duyusal | Disestezi |
|---|---|---|---|
| Femoral | 19 (37) | 1 (2) | 4 (7) |
| Obturator | 4 (7) | 0 | 0 |
| Superior gluteal | 31 (62) | 0 | 0 |
| İnferior gluteal | 19 (37) | 0 | 0 |
| Lateral femoral kutanöz | 0 | 1 (2) | 4 (7) |
| Siyatik | 38 (75) | 9 (17) | 6 (12) |
| Peroneal | 21 (42) | 3 (5) | 3 (5) |
| Yüzeyel peroneal | 0 | 3 (5) | 3 (5) |
| Sural | 0 | 1 (2) | 3 (5) |
| Medial plantar | 3 (5) [7] | 3 (5) [7] | 3 (5) [7] |
| Lateral plantar | 3 (5) [7] | 3 (5) [7] | 3 (5) [7] |
Bacakta kısmi güç kaybı: kas gücü tablosu (Tablo 3.7)
Sinir tamamen kopmamış, kısmen iyileşmişse kılavuz kısmi motor kayıpların kuvvet testleriyle değerlendirilmesini ister. Tablo 3.7, kalça, diz, ayak bileği ve ayak başparmağı kas grupları için Tablo 3.6’daki kas kuvveti derecelerine göre kişinin engel oranını verir. Aynı bölgede birden fazla kas grubunda motor kayıp varsa (örneğin kalçada fleksiyon, ekstansiyon ve abduksiyonda), önce Balthazard yöntemiyle ekstremite engel oranı hesaplanır, sonra kişinin oranına dönüştürülür.
Peroneal sinirin kısmi iyileştiği bir düşük ayak dosyasında örneğin ayak bileğini yukarı kaldıran kasların gücü derece 3 ise Tablo 3.7’de ayak bileği ekstansiyonu için kişide %13, derece 4 ise %6 engel oranı bulunur. Kılavuzun alt ekstremite bölümündeki kombinasyon kuralları da önemlidir: kas atrofisi tablosu kullanılacaksa aynı anda periferik sinir hasarı, kas güçsüzlüğü veya yürüyüş bozukluğu tabloları kesinlikle kullanılamaz; yürüyüş bozukluğu tablosu (Tablo 3.4) ise yalnız başına kullanılır. Değerlendiren hekim, hangi yöntemin en objektif olduğuna karar vermelidir.
Tablo 3.7: Alt ekstremitede kas kuvveti kaybı – kişinin engel oranı (alt ekstremite yüzdesi) [ayak yüzdesi]
| Kas grubu | Derece 0–2 | Derece 3 | Derece 4 |
|---|---|---|---|
| Kalça fleksiyon | 8 (15) | 5 (10) | 3 (5) |
| Kalça ekstansiyon | 19 (37) | 14 (27) | 9 (17) |
| Kalça abduksiyon | 31 (62) | 19 (37) | 13 (25) |
| Diz fleksiyon | 13 (25) | 9 (17) | 6 (12) |
| Diz ekstansiyon | 13 (25) | 9 (17) | 6 (12) |
| Ayak bileği fleksiyon | 19 (37) [53] | 13 (25) [35] | 9 (17) [24] |
| Ayak bileği ekstansiyon | 13 (25) [35] | 13 (25) [35] | 6 (12) [17] |
| Ayak bileği inversiyon | 6 (12) [17] | 6 (12) [17] | 3 (5) [7] |
| Ayak bileği eversiyon | 6 (12) [17] | 6 (12) [17] | 3 (5) [7] |
| Ayak başparmağı ekstansiyon | 4 (7) [10] | 4 (7) [10] | 1 (2) [3] |
| Ayak başparmağı fleksiyon | 6 (12) [17] | 6 (12) [17] | 3 (5) [7] |
Alt ekstremitede tabloların birlikte kullanılma kuralları
| Kural | Kılavuzdaki dayanak | Pratik sonucu |
|---|---|---|
| Birden fazla sinir hasarı %50’yi aşamaz | Periferik sinir zedelenmesi bölümü | Siyatik ve femoral birlikte olsa bile tavan %50 |
| Kısmi motor kayıp kuvvet testiyle değerlendirilir | Periferik sinir zedelenmesi bölümü; Tablo 3.6–3.7 | Kısmen iyileşen sinirde Tablo 3.7 uygulanır |
| Kas atrofisi tablosu ile sinir, kas gücü ve yürüyüş tabloları birlikte kullanılamaz | Kas atrofisi bölümü; Tablo 3.1 | Hangi yöntemin seçildiği raporda gerekçelendirilmeli |
| Yürüyüş bozukluğu tablosu yalnız başına kullanılır | Tablo 3.4 açıklaması | Başka tabloyla birleştirilmez |
| Diğer bozukluklara eşlik ederse Balthazard | Periferik sinir zedelenmesi bölümü | Kırık, ankiloz gibi kayıplarla birleştirilir (kas gücü ve atrofi hariç) |
| Aynı ekstremitenin farklı yerlerinde bozukluklar | Alt ekstremite genel açıklaması | Önce ayrı ayrı oran, sonra Balthazard |
Ağrı, uyuşma ve yanma: nöropatik ağrı nasıl değerlendirilir?
Sinir yaralanmalarının en rahatsız edici sonuçlarından biri, geçmeyen yanıcı ağrı ve uyuşmadır. Kılavuzun kol tablolarında ağrı, duyu kaybıyla birlikte Tablo 2.10’da derecelendirilir; “duyu kaybı veya ağrı” sütunu bu nedenle hem his kaybını hem ağrıyı kapsar. Bacakta ise Tablo 3.35’teki disestezi sütunu anormal duyuyu ayrıca oranlar.
Sinir sistemi bölümünde ise “nörojenik kaynaklı ağrılar” başlığı altında primer baş ağrıları, nevraljiler ve santral veya periferik kaynaklı nöropatik ağrılar için ayrı oranlar yer alır; bu başlıkta günlük aktiviteyi orta derecede etkileyen ağrıya %10, önemli oranda etkileyen ağrıya %15 engel oranı öngörülür ve kılavuz ağrının kronik olmasını ve tedavi altındayken değerlendirilmesini şart koşar. Aynı ağrının hem periferik sinir tablosunda hem nörojenik ağrı başlığında iki kez oranlanmaması için raporda hangi tablonun esas alındığı açıkça gösterilmelidir.
Sinir hasarında iyileşme süreci, rapor zamanlaması ve elektrodiagnostik testler
Sinir yaralanmaları kemik yaralanmalarından farklı bir iyileşme takvimine sahiptir. Hasar görmüş sinir, kopmamışsa aylar içinde kendiliğinden toparlanabilir; onarım ameliyatı yapılmışsa sinirin yeniden büyümesi uzun zaman alır. Bu nedenle kazadan kısa süre sonra verilen bir rapor, kalıcı kaybı olduğundan yüksek veya düşük gösterebilir. Kılavuz alt ekstremite bölümünde, kişinin durumunun zaman içinde değişebilme ihtimali varsa raporun süreli verilmesini ve devamlı rapordan önce iyileşmenin durduğunun, son bir yıldır düzelme olmadığının tespit edilmesini ister. Yönetmeliğin 9. maddesi de tıbbi tedavi ve rehabilitasyon süreci esnasında süreli rapor verileceğini düzenler.
Sinir hasarının varlığı ve derecesi, EMG ve sinir iletim çalışmaları gibi elektrodiagnostik testlerle objektif olarak gösterilebilir. Kılavuzun omurga bölümü, radikülopati kategorilerinde bulguların elektrodiagnostik testlerle gösterilmesini ölçütler arasında sayar. Periferik sinir yaralanmalarında da kas gücü ve duyu muayenesinin yanında güncel elektrodiagnostik bulguların rapora eklenmesi, derece seçiminin denetlenebilmesi bakımından önemlidir. İyileşme döneminin kaybı için trafik kazasında geçici maluliyet rehberimize, kalıcı oranın sonradan artması hâlinde maluliyet oranı sonradan artarsa ne olur? yazımıza, rapor beklenirken sürelerin korunması için maluliyet raporu ve zamanaşımı rehberimize bakabilirsiniz.
Sinir hasarı oranları yaklaşık kaç TL tazminata karşılık gelir?
Aşağıdaki tablo, kaza tarihinde 35 yaşında, 2026 net asgari ücretiyle çalışan ve kazada hiç kusuru bulunmayan bir erkek mağdur için, TRH-2010 yaşam tablosu ve yargı uygulamasındaki yerleşik yöntemle hesaplanan kalıcı maluliyet tazminatını gösterir. Brakiyal pleksus yaralanması gibi ağır sinir hasarlarında hesaplanan tutar, 2026 zorunlu trafik sigortasının kişi başı 3.600.000 TL limitini aşabilir; aşan kısım için kusurlu sürücü, işleten ve varsa İMM sigortacısına başvurulur. Hesap yönteminin ayrıntıları için maluliyet tazminatı ne kadar?, limit aşımı için trafik sigortası limiti yetmedi: aşan tazminat kimden alınır? yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sinir hasarı oranlarının kalıcı maluliyet tazminatına karşılığı (35 yaş, erkek, asgari ücret, karşı taraf %100 kusurlu)
| Durum | Kişinin engel oranı | Yaklaşık tazminat |
|---|---|---|
| Peroneal sinir kısmi (ayak bileği ekstansiyonu derece 4) | %6 | 801.904 TL |
| Peroneal sinir kısmi (ayak bileği ekstansiyonu derece 3) | %13 | 1.737.458 TL |
| Önkol distali ulnar sinir (örnek) | %13 | 1.737.458 TL |
| Tam düşük ayak (peroneal motor ve duyusal kayıp) | %23 | 3.073.964 TL |
| Önkol distali median sinir (örnek) | %20 | 2.673.012 TL |
| Dirsek üstü tam radial sinir felci | %25 | 3.341.265 TL |
| Siyatik sinir motor, duyusal ve disestezi kaybı | %47 | 6.281.579 TL |
| Erb-Duchenne üst trunkus (örnek) | %47 | 6.281.579 TL |
| Tüm brakiyal pleksus kaybı | %60 | 8.019.037 TL |
Tutarlara iyileşme dönemi kaybı, fizik tedavi, ortez (örneğin düşük ayak için ayak bileği ortezi) ve bakıcı giderleri ile manevi tazminat dahil değildir. Elini veya ayağını ince beceri gerektiren işlerde kullanan mağdurlarda mesleki kayıp ayrıca tartışılabilir. Ortez ve tıbbi malzeme giderleri için ortez, protez ve tıbbi malzeme temini, ağır hasarlarda uzun süreli giderler için ağır maluliyette yaşam boyu giderler, bakım ihtiyacı için trafik kazasında bakıcı gideri yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sinir hasarı kazadan mı, tedaviden mi? İlliyet bağı
Sinir hasarı dosyalarında sigortacıların sık başvurduğu savunma, hasarın kazadan değil tedaviden, örneğin kırık ameliyatından, enjeksiyondan veya alçı basısından kaynaklandığıdır. Genel Şartların 1 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren değişikliğine göre ilgili kurum ve kuruluşlarca düzenlenen trafik kazasına ilişkin belgelerde illiyet bağına ilişkin bir tespit varsa, bu tespitin aksini ispat sigorta şirketine aittir. Kaza günü acil servis kaydında ve ilk muayenelerde kolda veya bacakta güç kaybı ve uyuşmanın not edilmiş olması, hasarın kazayla bağlantısını gösteren en güçlü delildir.
Tedavi sırasındaki bir hata sinir hasarına yol açmış veya mevcut hasarı ağırlaştırmışsa, kazaya sebep olanın sorumluluğunun yanında sağlık kuruluşunun sorumluluğu da gündeme gelebilir; bu durumda sorumluluğun paylaşımı için trafik kazası sonrası tıbbi hata ile artan maluliyet rehberimize bakabilirsiniz. Böyle bir dosyada illiyet bağı ve sorumluluğun paylaşımı somut tıbbi kayıtlar ve bilirkişi incelemesiyle ortaya konmalıdır. Enjeksiyona bağlı siyatik sinir zedelenmesi için enjeksiyon hatası ve siyatik sinir zedelenmesi, kaza günü raporların önemi için adli rapor ile maluliyet raporu farkı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Raporda dikkat edilecek noktalar ve itiraz
Sinir hasarı raporları, derecelendirmeye dayandığı için değerlendirmeyi yapan hekimin muayenesine ve seçtiği yüzdeye çok bağlıdır. Raporda hangi sinirin hangi seviyede etkilendiği, motor ve duyu kaybının ayrı ayrı derecesi, derece aralığında seçilen yüzde, sinir tablosundaki en yüksek değer, çarpım ve birleştirme hesabı açıkça görülmelidir. Aşağıdaki tablo, uygulamada sık karşılaşılan hataları özetler.
Sinir hasarı raporlarında sık görülen hatalar
| Hata | Sonucu | Doğru uygulama |
|---|---|---|
| Sinir hasarının hiç değerlendirilmemesi, yalnızca kırığa bakılması | Güç ve duyu kaybının orana yansımaması | Periferik sinir tablolarının ayrıca uygulanması |
| Sinirin yaralanma seviyesinin belirtilmemesi | Median ve ulnarda düşük satırın uygulanması | Proksimal veya distal seviyenin gerekçeli belirlenmesi |
| Yalnızca motor veya yalnızca duyu kaybının değerlendirilmesi | Oranın eksik çıkması | İki kaybın ayrı ayrı derecelendirilip Balthazard ile birleştirilmesi |
| Derece aralığında seçilen yüzdenin gerekçesiz bırakılması | Denetlenemeyen oran | Muayene bulgularıyla gerekçelendirme |
| Kolda sinir oranının doğrudan kişi oranı gibi yazılması | Oranın hatalı çıkması | Tablo 2.3 ile kişi oranına çevirme |
| Bacakta atrofi tablosunun sinir tablosuyla birlikte kullanılması | Kılavuzun kombinasyon kuralına aykırılık | Tek bir objektif yöntemin seçilmesi |
| Birden fazla bacak sinirinde %50 sınırının aşılması | Kılavuza aykırı oran | Toplam oranın %50 ile sınırlanması |
| İyileşme süreci tamamlanmadan kalıcı oran verilmesi | Oranın gerçeği yansıtmaması | Süreli rapor ve güncel EMG ile yeniden değerlendirme |
Rapora Yönetmeliğin 12. maddesi uyarınca teslimden itibaren otuz gün içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz edilebilir; davada alınan bilirkişi raporuna HMK m.281 uyarınca iki hafta içinde itiraz edilir ve HMK m.293 uyarınca uzman görüşü sunulabilir. Ayrıntılar için trafik kazasında maluliyet raporuna itiraz, maluliyet raporuna itiraz dilekçesi örneği ve uzman görüşü sunulması dilekçesi örneği yazılarımıza bakabilirsiniz. Kalıcı kayıp nedeniyle engelli haklarından yararlanmak isteyenler için trafik kazası sonrası engelli raporu ve haklar rehberimiz yol gösterir.
Kol veya bacaktaki sinir hasarınızın kılavuza göre doğru oranlanıp oranlanmadığını, EMG ve muayene bulgularınızla birlikte değerlendirelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Sıkça Sorulan Sorular
Sinir hasarında maluliyet oranı nasıl hesaplanır?
Kolda kaybın hangi sinirle ilişkili olduğu belirlenir, duyu kaybı ve ağrı Tablo 2.10’a, motor kayıp Tablo 2.11’e göre derecelendirilir, sinirin tablodaki en yüksek değeri dereceye karşılık gelen yüzdeyle çarpılır, motor ve duyu kayıpları Balthazard ile birleştirilir ve sonuç Tablo 2.3 ile kişinin engel oranına çevrilir. Bacakta Tablo 3.35 kişinin oranını doğrudan verir.
Brakiyal pleksus yaralanmasında maluliyet oranı yüzde kaç?
Tüm brakiyal pleksusun kaybı üst ekstremitede %100, kişide %60 engel oranına karşılık gelir. Üst trunkus (Erb-Duchenne) birleşik kaybı %81 üst ekstremite (kişide %49), alt trunkus (Dejerine-Klumpke) birleşik kaybı %76 üst ekstremite (kişide %46) olarak en yüksek değerlerdir.
Radial sinir felcinde maluliyet oranı ne kadar?
Tablo 2.14’e göre dirsek üstü radial sinir yaralanmasında motor kayıp en fazla %42, birleşik kayıp %45 üst ekstremite kaybıdır. Tam motor kayıpta %42 üst ekstremite, kişide %25 engel oranı bulunur.
Ulnar sinir hasarında maluliyet oranı yüzde kaç?
Önkol proksimalinde ulnar sinirin birleşik kaybı en fazla %50 üst ekstremite (kişide %30), önkol distalinde %40 üst ekstremite (kişide %24) kayıptır. Kısmi kayıplarda bu değerler duyu ve motor kayıp derecesine göre çarpılarak hesaplanır.
Median sinir hasarı nasıl oranlanır?
Önkol proksimalinde median sinirin birleşik kaybı en fazla %66 üst ekstremite (kişide %40), önkol distalinde %45 üst ekstremite (kişide %27) kayıptır. Median sinirde duyu kaybının payı yüksektir; distal yaralanmada duyu kaybı en fazla %39’dur.
Düşük ayakta (peroneal sinir) maluliyet oranı ne kadar?
Tablo 3.35’e göre peroneal sinirin motor kaybı kişide %21, duyusal kaybı %3, disestezisi %3 engel oranına karşılık gelir; tam motor ve duyusal kayıp Balthazard ile yaklaşık %23.4 eder. Kısmi iyileşmede kas gücü tablosu uygulanır.
Siyatik sinir hasarında maluliyet oranı yüzde kaç?
Tablo 3.35’e göre siyatik sinirin motor kaybı kişide %38, duyusal kaybı %9, disestezisi %6 engel oranıdır; üçü birlikte Balthazard ile yaklaşık %47.0 eder. Birden fazla bacak siniri etkilense bile toplam oran %50’yi aşamaz.
Sinir kısmen iyileşti, oran nasıl belirlenir?
Kolda motor ve duyu kaybının derecesi yeniden belirlenir ve dereceye karşılık gelen yüzde kullanılır. Bacakta kılavuz kısmi motor kayıpların kuvvet testleriyle değerlendirilmesini ister; Tablo 3.7’de ilgili kas grubunun kuvvet derecesine göre oran bulunur.
Kolumda uyuşma ve yanma var, bu orana yansır mı?
Evet. Kolda ağrı ve anormal duyu Tablo 2.10’da duyu kaybıyla birlikte derecelendirilir; bacakta Tablo 3.35’te disestezi ayrıca oranlanır. Kronik nöropatik ağrılar için sinir sistemi bölümünde ayrı oranlar da vardır; aynı ağrının iki kez oranlanmamasına dikkat edilmelidir.
Sinir hasarında kalıcı rapor ne zaman alınmalı?
Sinir iyileşmesi aylar sürebildiğinden erken rapor kalıcı durumu yansıtmayabilir. Kılavuz alt ekstremitede devamlı rapordan önce son bir yıldır düzelme olmadığının tespitini ister; Yönetmeliğin 9. maddesi de tedavi ve rehabilitasyon sürecinde süreli rapor verileceğini düzenler.
EMG raporu maluliyet değerlendirmesinde gerekli mi?
Kılavuz, periferik sinir tablolarında derecelendirmeyi kas gücü ve duyu muayenesine dayandırır; omurga bölümünde radikülopati bulgularının elektrodiagnostik testlerle gösterilmesini ölçütler arasında sayar. Güncel EMG ve sinir iletim bulguları, derece seçiminin denetlenebilmesi için rapora eklenmelidir.
Sinir hasarı ameliyattan kaynaklandıysa ne olur?
Sigortacı hasarın kazadan değil tedaviden kaynaklandığını ileri sürebilir. 2026 Genel Şartlarına göre resmî belgelerde illiyet tespiti varsa aksini ispat sigortacıya aittir. Tedavide hata hasarı ağırlaştırmışsa sağlık kuruluşunun sorumluluğu da ayrıca değerlendirilir.
📘 İlgili Rehberler
- Tazminat Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
- Trafik Kazasında Kalıcı Maluliyet Tazminatı 2026
- Omuz, Dirsek, El Bileği ve Parmak Yaralanmalarında Maluliyet Oranı
- Omurga Yaralanmalarında Maluliyet Oranı 2026
- Kırıklarda Maluliyet Oranı 2026
- Kafa Travması ve Beyin Hasarında Maluliyet Oranı 2026
- Maluliyet Tazminatı Ne Kadar? 2026 Örnek Hesap Tabloları
- Trafik Kazasında Maluliyet Raporuna İtiraz
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (m.9, 10, 12) ve Ek-2 Engel Alanları Kılavuzu’nun kas-iskelet sistemi (Tablo 2.3, 2.10–2.14, 3.1, 3.4–3.7, 3.35) ve sinir sistemi bölümleri, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları ve 6100 sayılı HMK hükümlerine dayanır. Örnek hesaplarda derece aralıklarının üst sınırı esas alınmıştır; tutarlar varsayımsaldır. Somut dosyanız için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.
