Trafik kazasından sonra kırıklar kaynar, yaralar kapanır, kontrol muayeneleri “iyileşti” diye sonuçlanır; ama bazı mağdurlar için ağrı bitmez. Boyundan kola yayılan yanma, belden bacağa inen sızı, kırık kaynamış olmasına rağmen elde veya ayakta süren şiddetli ağrı, dokunmaya bile dayanamayan bir cilt, kesilen bir uzvun artık var olmayan parmaklarında hissedilen ağrı… Kronik ağrı, kişinin uykusunu, çalışma kapasitesini, ruh hâlini ve sosyal hayatını aylarca, bazen yıllarca etkiler.
Mağdurların en sık sorduğu soru şudur: “Ağrım geçmiyor ama raporda maluliyet oranım düşük çıktı; ağrı hiç hesaba katılmıyor mu?” Cevap, ağrının kaynağına ve rapora nasıl yansıtıldığına bağlıdır. Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ekindeki kılavuz, ağrıyı tek bir yerde değil, sinir sistemi, kas-iskelet sistemi ve ruh sağlığı bölümlerindeki farklı tablolarda ele alır ve her birinde farklı şartlar arar. Bu rehberde bu tabloları, ağrının hangi durumda ve hangi oranla değerlendirildiğini, aynı ağrının iki kez oranlanmasını önleyen kuralları, örnek hesapları ve oranın düşük kaldığı durumlarda ağrının tazminat dosyasındaki diğer etkilerini anlatıyoruz. Dosyanız için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.
Beş cümlede özet
- Kılavuzun sinir sistemi bölümündeki nörojenik kaynaklı ağrılar maddesi, günlük aktiviteyi kısmen etkileyen ağrıya %5, orta derecede etkileyene %10, önemli oranda etkileyene %15 oran öngörür; bu madde nevraljileri ve santral veya periferik kaynaklı nöropatik ağrıları kapsar ve ağrının kronik olmasını, tedavi altındayken değerlendirilmesini şart koşar.
- Sinir kökü ve periferik sinir yaralanmalarında ağrı, kas-iskelet sistemi bölümündeki duyu kaybı veya ağrı tablolarıyla (%0–%100 derece yüzdesi) derecelendirilip ilgili sinirin azami değeriyle çarpılarak oranlanır.
- Omurga yaralanmalarında tıbbi olarak tespit edilmiş kalıcı ağrı ve hareket kısıtlılığı, disk ve yumuşak doku lezyonu tablosunda ayrıca karşılık bulur; örneğin ameliyat edilmiş bel disk lezyonunda kalıcı ağrı ve rijidite %10’dur.
- Kılavuz, trigeminal nevraljide nörojenik ağrı maddelerinden puan alan kişinin ayrıca puan almayacağını açıkça belirtir; aynı ağrının iki farklı tablodan iki kez oranlanmaması genel bir denetim ölçütüdür.
- Oran düşük kalsa bile kronik ağrı; algoloji ve fizik tedavi giderleri, uzayan iyileşme dönemi kaybı, mesleğe etkisi ve özellikle manevi tazminatın belirlenmesinde ayrıca değerlendirilmelidir.
Kılavuz ağrıya nasıl bakar?
Kılavuzun kas-iskelet sistemi bölümü, engellilik yüzdeleri belirlenirken hastalık tanısının değil, ortaya çıkan bozukluğun vücutta neden olduğu fonksiyon kaybının öncelikle dikkate alınacağını belirtir. Bu yaklaşım ağrı için de geçerlidir: kılavuz ağrıyı tek başına bir tanı olarak değil, çoğu zaman bir işlev kaybının bileşeni olarak ele alır. Ağrı, sinir kökü veya periferik sinir hasarına bağlıysa duyu kaybı ve ağrı tablolarında; omurga yaralanmasına bağlıysa omurga tablolarında; protez ameliyatı sonrasında kalıyorsa protez puanlama tablolarında; sinir sisteminden kaynaklanan kronik bir ağrıysa nörojenik ağrılar maddesinde; ruhsal bir bozukluğun parçasıysa ruh sağlığı bölümünde karşılık bulur. Protez puanlamasının diğer kategorileri ve birleştirme kuralları için kalça, ayak bileği ve protezde maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz.
Bu nedenle kronik ağrı dosyasında ilk soru “ağrı var mı?” değil, “ağrının kaynağı nedir ve kılavuzun hangi tablosuna girer?” sorusudur. Raporda ağrının kaynağı tespit edilmeden, yalnızca ağrı yakınmasına dayanılarak oran verilmesi de, ağrının hiç değerlendirilmemesi de itiraza açık bir sonuç doğurur.
Kılavuzda ağrının değerlendirildiği başlıca yerler
| Ağrının kaynağı | Kılavuzdaki yeri | Değerlendirme yöntemi |
|---|---|---|
| Sinir sisteminden kaynaklanan kronik ağrı (nöropatik ağrı, nevralji) | Sinir sistemi – Nörojenik kaynaklı ağrılar | Günlük aktiviteye etkisine göre %5 / %10 / %15 |
| Yüzde trigeminal sinir ağrısı | Sinir sistemi – Kranial sinir bozuklukları | Trigeminal nevralji %15; nörojenik ağrıdan puan alınmışsa ayrıca verilmez |
| Sinir kökü sıkışması veya zedelenmesi (boyun, bel) | Kas-iskelet – Tablo 1.8 ve Tablo 1.10 | Ağrı veya duyu kaybı derecesi × sinir kökünün azami değeri |
| Kol ve bacakta periferik sinir yaralanması | Kas-iskelet – Tablo 2.10 ve alt ekstremite sinir tablosu | Ağrı veya duyu kaybı derecesi × sinirin azami değeri |
| Omurga yaralanması, disk lezyonu | Kas-iskelet – Omurga tabloları (Tablo 1.7 dahil) | Tıbbi olarak tespit edilmiş kalıcı ağrı ve rijidite |
| Kalça veya diz protezi sonrası ağrı | Kas-iskelet – Tablo 3.31 ve 3.32 | Ağrı, fonksiyon ve hareket puanlaması |
| Damar yaralanmasına bağlı iskemik ağrı | Kas-iskelet – Tablo 3.36; kardiyovasküler bölüm | Yürüme mesafesi ve istirahat ağrısı |
| Ağrıya eşlik eden ruhsal bozukluk | Ruh sağlığı – Somatoform bozukluklar ve diğerleri | Tedaviyle işlevselliğin düzelme derecesi |
Nörojenik kaynaklı ağrılar: %5, %10 ve %15
Kılavuzun sinir sistemi bölümünde “Nörojenik Kaynaklı Ağrılar” başlığı altında üç derece yer alır: günlük aktiviteyi kısmen etkileyen ağrı %5, günlük aktiviteyi orta derecede etkileyen ağrı %10, günlük aktiviteyi önemli oranda etkileyen ağrı %15. Başlığa bağlı notta bu maddenin primer baş ağrılarını, nevraljileri ve santral veya periferik kaynaklı nöropatik ağrıları kapsadığı; ağrının kronik olmasının ve tedavi altında iken değerlendirilmesinin gerekli olduğu belirtilir. Kılavuzun aynı bölümündeki bir not, günlük aktivite kavramıyla sağlıklı birinin gündelik kişisel, sosyal ve mesleki aktivitelerinin kastedildiğini açıklar.
Nöropatik ağrı, sinir dokusunun kendisinin zarar görmesinden kaynaklanan ve çoğu zaman yanma, elektrik çarpması, batma veya dokunmaya aşırı duyarlılık şeklinde tarif edilen ağrıdır. Trafik kazalarında sinir yaralanmaları, kol sinir ağının (brakiyal pleksus) zedelenmesi, omurilik yaralanmaları ve uzuv kayıpları sonrasında görülebilir. Kılavuzun aradığı iki şart bu dosyalarda belirleyicidir: ağrının kronikleşmiş olması ve kişinin tedavi altındayken değerlendirilmesi. Bu nedenle nöroloji veya algoloji takibi, kullanılan ilaçlar, uygulanan sinir blokajları ve bunlara rağmen ağrının günlük aktiviteyi ne ölçüde etkilediği kayıtlarla gösterilmelidir.
Kılavuz – Nörojenik kaynaklı ağrılar
| Derece | Tanım | Engel oranı | Kılavuzun aradığı şart |
|---|---|---|---|
| 1 | Günlük aktiviteyi kısmen etkileyen ağrı | %5 | Ağrı kronik olmalı |
| 2 | Günlük aktiviteyi orta derecede etkileyen ağrı | %10 | Tedavi altında iken değerlendirilmeli |
| 3 | Günlük aktiviteyi önemli oranda etkileyen ağrı | %15 | Kapsam: primer baş ağrıları, nevraljiler, santral veya periferik kaynaklı nöropatik ağrılar |
| İlgili madde | Trigeminal nevralji | %15 | Nörojenik ağrı maddelerinden puan almışsa bu maddeden ayrıca puan almaz |
Kaza sonrası geçmeyen ağrınız maluliyet raporunda hiç değerlendirilmediyse, ağrının kaynağına göre hangi tablonun uygulanması gerektiğini birlikte inceleyelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Sinir kökü ve periferik sinir ağrısı: derece × azami değer
Boyun ve bel yaralanmalarında sinir kökünün sıkışması veya zedelenmesi, kola veya bacağa yayılan ağrıya ve uyuşmaya yol açar. Kılavuz bu durumları kas-iskelet sistemi bölümündeki spinal sinir kayıplarına bağlı engellilik başlığında, Tablo 1.8, 1.9 ve 1.10’un birlikte kullanılmasıyla değerlendirir. Tablo 1.8 duyu kaybı veya ağrının derecesini yüzde olarak belirler; Tablo 1.10 ise her sinir kökü için ağrı veya duyu kaybına bağlı azami değeri gösterir. Kişinin oranı, derece yüzdesinin sinir kökünün azami değeriyle çarpılmasıyla bulunur. Kol ve bacaktaki periferik sinir yaralanmalarında da aynı derecelendirme Tablo 2.10 ve alt ekstremite sinir tablosuyla uygulanır.
Tablo 1.8 / Tablo 2.10 – Duyu kaybı veya ağrının derecelendirilmesi
| Derece | Duyu kaybı veya ağrının tanımı | Derece yüzdesi |
|---|---|---|
| 5 | Duyu kaybı, anormal duyu veya ağrı yok | %0 |
| 4 | Aktivite sırasında unutulan bozulmuş yüzeyel duyu veya ağrıyla birlikte olan ya da olmayan hafif duyu kaybı | %25 |
| 3 | Bazı aktiviteleri etkileyen, anormal duyunun veya hafif ağrının eşlik ettiği bozulmuş yüzeyel duyu | %60 |
| 2 | Bazı aktiviteleri engelleyen, anormal duyunun veya orta derecede ağrının eşlik ettiği azalmış yüzeyel ve dokunma duyusu | %80 |
| 1 | Birçok aktiviteyi engelleyen, anormal duyunun veya ciddi ağrının eşlik ettiği yüzeyel ve dokunma duyusu kaybı | %90 |
| 0 | Aktiviteyi tam engelleyen anormal duyu, ciddi ağrı ve tam duyu kaybı | %100 |
Tablo 1.10’da ağrı veya duyu kaybına bağlı azami değerler C5, C7, C8, T1, L3 ve L5 kökleri için %5, C6 ve L4 kökleri için %8 olarak gösterilmiştir. Bu değerlerin düşüklüğü dikkat çekicidir: örneğin C6 kökünde orta derecede ağrı (derece 2, %80) bulunan bir kişinin bu kökten aldığı oran %80 × %8 = %6,4’tür. Sinir kökünde kas gücü kaybı da varsa Tablo 1.9’daki motor kayıp ayrıca derecelendirilip köke ait motor azami değerle çarpılır; kılavuz, her bir deri innervasyon alanının veya dermatomun ayrı ayrı değerlendirilip Balthazard yöntemiyle hesaplanacağını belirtir. Periferik sinir yaralanmalarının ayrıntılı tabloları için sinir hasarında maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz.
Omurga yaralanmasında kalıcı ağrı ve rijidite
Kılavuzun omurga bölümündeki disk ve yumuşak doku lezyonlarına ilişkin tablo (Tablo 1.7), “tıbbi olarak tespit edilmiş ağrı ve rijidite” ifadesine özel olarak yer verir. Tabloda boyun (servikal), sırt (torakal) ve bel (lomber) bölgeleri için ayrı sütunlar vardır. Kazaya bağlı disk yaralanmasında ağrı ve hareket kısıtlılığı kalıcı hâle gelmişse, dejeneratif değişikliklerin derecesine ve ameliyat yapılıp yapılmadığına göre farklı oranlar uygulanır. Kılavuzun kendi örneğinde de kalıcı ağrı ve rijidite ile ameliyat edilmiş bel disk lezyonu için Tablo 1.7’ye göre %10 engellilik verildiği gösterilmiştir.
Tablo 1.7 – Disk ve yumuşak doku lezyonlarında ağrı ve rijidite (seçilmiş satırlar)
| Durum | Servikal | Torakal | Lomber |
|---|---|---|---|
| Ameliyat edilmemiş, belirti yok (kalıcı) | %0 | %0 | %0 |
| Ameliyat edilmemiş, stabil; tıbbi olarak tespit edilmiş yaralanma, ağrı, rijidite; görüntülemede hiç ya da minimal dejeneratif değişiklik | %4 | %2 | %5 |
| Ameliyat edilmemiş, stabil; tıbbi olarak tespit edilmiş yaralanma, ağrı, rijidite; orta-ciddi dejeneratif değişiklik (disk hernisi dahil) | %6 | %3 | %7 |
| Ameliyat edilmiş disk lezyonu, kalıcı işaret ve belirti yok | %7 | %4 | %8 |
| Ameliyat edilmiş disk lezyonu, tıbbi olarak tespit edilmiş kalıcı ağrı ve rijidite | %9 | %5 | %10 |
| Birden fazla seviye | Her seviye için %1 ilave | Her seviye için %1 ilave | Her seviye için %1 ilave |
| İkinci operasyon | %2 ilave | %2 ilave | %2 ilave |
Omurga yaralanmalarında kılavuz iki ayrı değerlendirme modeli öngörür ve travma durumlarında ilk tercihin yaralanma modeli olduğunu belirtir; ayrıca omurga değerlendirmesinde engelin kalıcı ve stabil olmasını arar. Bu nedenle ağrı ve rijidite içeren satırların hangi model içinde ve neden uygulandığı raporda gösterilmelidir. Omurga tablolarının tamamı için bel ve boyun fıtığı ile omurga yaralanmalarında maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz.
Protez, damar yaralanması ve ağrı
Kalça veya diz kırıklarından sonra protez ameliyatı yapılan mağdurlarda kılavuz, fizik muayene bulgularının yanında tanıya dayalı bir puanlama yöntemi de öngörür. Kalça protezi sonrası puanlamada ağrı yoksa 44, hafifse 40, orta ve nadiren varsa 30, ortaysa 20, şiddetliyse 10 puan verilir; diz protezi sonrası puanlamada ise ağrı yoksa 50, hafif veya nadiren varsa 45, yalnızca merdiven çıkarken 40, yürürken ve merdiven çıkarken 30, orta ve nadiren 20, orta ve sürekli 10, şiddetliyse 0 puan verilir. Toplam puan ayrı bir dönüşüm tablosuyla engel oranına çevrilir. Bu puanlamada ağrı en ağırlıklı bileşendir; protez sonrası süren ağrının raporda doğru derecelendirilmesi, oranı doğrudan etkiler. Kılavuz bu tür durumlarda fizik muayene bulgularının mı tanısal ölçütlerin mi kişinin durumunu daha iyi tanımlayacağına hastanın lehine düşünerek karar verilmesini ister.
Bacak damarlarının yaralanmasına bağlı dolaşım bozukluğunda ise kılavuzun alt ekstremite periferik vasküler hastalık tablosu, belli bir mesafe yürüdükten sonra ortaya çıkan bacak ağrısını (klaudikasyon) ve istirahat ağrısını ölçüt olarak kullanır: istirahat ağrısı olmayan sınıf 1’de %5’ten, istirahatte şiddetli ve sabit ağrı bulunan sınıf 5’te %90’a kadar oran öngörülür. Kırık ve protezlerin ayrıntıları için kırıklarda maluliyet oranı ve diz bağı, menisküs ve diz protezinde maluliyet oranı rehberlerimize bakabilirsiniz.
Kompleks bölgesel ağrı sendromu, fantom ağrı ve baş ağrısı
Kompleks bölgesel ağrı sendromu, bir kırık veya yumuşak doku yaralanmasından sonra, yaralanmanın ağırlığıyla orantısız, şiddetli ve süreğen ağrı, şişlik, renk ve ısı değişiklikleri, terleme bozukluğu ve zamanla eklem sertliğiyle seyredebilen bir tablodur. El ve ayak kırıklarından sonra görülebilir. Kılavuzda bu sendroma özgü ayrı bir madde bulunmaz. Bu nedenle değerlendirmede ağrı bileşeni nörojenik kaynaklı ağrılar maddesiyle veya etkilenen sinir tablosuyla, eklem sertliği ve hareket kısıtlılığı ise ilgili eklemin hareket açıklığı tablolarıyla ele alınıp Balthazard formülüyle birleştirilebilir. Hangi tablonun neden kullanıldığı ve aynı kaybın iki kez oranlanmadığı raporda açıklanmalıdır.
Uzuv kaybından sonra kesilen bölgede hissedilen fantom ağrı ve güdükteki sinir ağrısı için de kılavuzda ayrı bir madde yoktur; uzuv kaybı oranının yanında bu ağrının periferik kaynaklı nöropatik ağrı olarak ayrıca değerlendirilip değerlendirilemeyeceği somut bulgulara göre tartışılır. Kafa travması sonrası süren baş ağrılarında ise dikkat edilmesi gereken bir nokta vardır: nörojenik ağrılar maddesinin notunda primer baş ağrıları sayılmıştır; travmaya bağlı ortaya çıkan baş ağrısının bu kapsamda değerlendirilip değerlendirilemeyeceği sağlık kurulunun gerekçeli değerlendirmesine bağlıdır. Bu konular için uzuv kaybında maluliyet oranı ve kafa travması ve beyin hasarında maluliyet oranı rehberlerimize bakabilirsiniz.
Ağrının ruhsal yansıması: somatoform bozukluk ve depresyon
Uzun süren ağrı çoğu zaman ruhsal sağlığı da etkiler; uyku bozukluğu, depresyon, kaygı ve bedensel yakınmaların ön plana çıktığı ruhsal bozukluklar gelişebilir. Kılavuzun ruh sağlığı bölümü, engellilik oranlarının belirtilere göre değil işlevsellik düzeyine göre verileceğini belirtir. Anksiyete bozuklukları ve somatoform bozukluklar için tedaviyle işlevselliği tam düzelende %0, kısmen düzelende %20, düzelmeyende %40 oran öngörülür; travma sonrası stres bozukluğu ve depresif bozukluklar ayrı derecelendirmelere sahiptir. Kılavuz, geçici işlev kaybına neden olan ruhsal hastalıkların bir yıl sonra değerlendirilip kesin karara varılacağını da düzenler.
Kronik ağrıya bağlı ruhsal bozuklukta dikkat edilmesi gereken iki nokta vardır. Birincisi, ruhsal bozukluğun kazayla ve ağrıyla bağlantısının psikiyatri kayıtlarıyla ortaya konmasıdır. İkincisi, aynı yakınmanın hem ağrı tablosundan hem ruhsal bozukluk tablosundan iki kez oranlanmamasıdır: nöropatik ağrının kendisi ile ağrıya eşlik eden ayrı bir ruhsal bozukluğun ayrı işlev kayıpları olarak gösterilmesi gerekir. Kaza sonrası ruhsal etkilerin ayrıntıları için trafik kazası sonrası psikolojik travma ve TSSB rehberimize bakabilirsiniz.
Ağrı dosyalarında çift sayma riski ve doğru yaklaşım
| Durum | Risk | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Yüzde trigeminal sinir ağrısı ve nörojenik ağrı maddesi | Aynı ağrının iki kez oranlanması | Kılavuz açıkça tek maddeden puan verilmesini öngörür |
| Sinir kökü ağrısı (Tablo 1.8) ve nöropatik ağrı maddesi | Aynı radiküler ağrının iki tablodan oranlanması | Ağrının kaynağına uygun tek tablonun gerekçeyle seçilmesi |
| Periferik sinir yaralanması (Tablo 2.10) ve nöropatik ağrı | Duyu-ağrı kaybının tekrar sayılması | Sinir tablosu ile nörojenik ağrı arasında tercih yapılması |
| Disk lezyonunda ağrı-rijidite (Tablo 1.7) ve sinir kökü ağrısı | Farklı işlev kayıplarının karıştırılması | Omurga ve sinir kaybının ayrı bulgularla gösterilmesi |
| Kronik ağrı ve somatoform bozukluk | Aynı yakınmanın ruhsal tabloda tekrarlanması | Ruhsal bozukluğun ayrı işlev kaybıyla ve psikiyatri kaydıyla gösterilmesi |
| Kompleks bölgesel ağrı sendromunda ağrı ve eklem sertliği | Hareket kaybı ile ağrının karıştırılması | Ağrı ve hareket kısıtlılığının ayrı ayrı oranlanıp birleştirilmesi |
Örnek hesaplar
Aşağıdaki örnekler kılavuz hükümleriyle yapılmış varsayımsal hesaplardır. Gelir net asgari ücret olarak alınmış, karşı tarafın tam kusurlu olduğu varsayılmış ve yargı uygulamasındaki yerleşik yöntem ile TRH-2010 yaşam tablosu kullanılmıştır. İlk örnek, aynı ağrının hangi tabloyla değerlendirildiğinin sonucu nasıl değiştirdiğini göstermek için iki seçenekle verilmiştir; iki seçenek birbirine eklenmez. Oranları birleştirmek için maluliyet oranı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Kronik ağrıda örnek oran ve tazminat hesapları (varsayımsal)
| Mağdur ve durum | Oran hesabı | Oran | Kalıcı maluliyet tazminatı |
|---|---|---|---|
| 35 yaş, erkek; boyun yaralanması sonrası C6 kökünde orta derecede ağrı – sinir kökü tablosuyla | Tablo 1.8 derece 2 (%80) × C6 azami %8 | %6,4 (yaklaşık %6) | 801.904 TL |
| Aynı mağdur – nöropatik ağrı maddesiyle değerlendirilirse | Günlük aktiviteyi orta derecede etkileyen ağrı | %10 | 1.336.506 TL |
| 45 yaş, kadın; kazaya bağlı bel disk hernisi ameliyatı sonrası kalıcı ağrı ve rijidite | Tablo 1.7 lomber | %10 | 1.159.967 TL |
| 30 yaş, erkek; el bileği kırığı sonrası kompleks bölgesel ağrı sendromu | Önemli oranda nörojenik ağrı %15 + el bileği hareket kısıtlılığı %5 (Balthazard) | %19 | 2.845.340 TL |
| 40 yaş, kadın; nöropatik ağrı ve tedaviyle kısmen düzelen somatoform bozukluk | Somatoform %20 + orta derecede nörojenik ağrı %10 (Balthazard) | %28 | 3.700.710 TL |
İlk iki satır, ağrının hangi tabloya göre değerlendirildiğinin tazminatı yaklaşık iki kat değiştirebildiğini göstermektedir. Bu nedenle raporda ağrının kaynağının, uygulanan tablonun ve seçimin gerekçesinin açıkça yazılması gerekir; gerekçesiz bir seçime hem mağdur hem karşı taraf itiraz edebilir. Tutarlar yalnızca kalıcı maluliyet tazminatını gösterir; iyileşme dönemi kaybı, tedavi giderleri ve manevi tazminat ayrıca istenir.
Oran düşük, ağrı ağır: tazminat dosyasındaki diğer etkiler
Kılavuzdaki ağrı oranları, ağrının kişinin hayatındaki ağırlığıyla kıyaslandığında düşük kalabilir. Ancak maluliyet oranı, bedensel zarar tazminatının yalnızca bir kalemini belirler. TBK m.54, bedensel zararda tedavi giderlerini, kazanç kaybını, çalışma gücünün azalmasından doğan kayıpları ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıpları ayrı ayrı sayar. Kronik ağrı bu kalemlerin her birine yansır: algoloji takibi, ağrı kesici ve sinir ilaçları, sinir blokajları, fizik tedavi ve rehabilitasyon giderleri tedavi gideri olarak istenir; ağrı nedeniyle uzayan iyileşme dönemi, geçici iş göremezlik süresini uzatır; ağır bedensel iş gerektiren bir mesleğin ağrı nedeniyle sürdürülememesi ekonomik geleceğin sarsılması kapsamında değerlendirilir.
Kronik ağrının en belirgin etkisi ise manevi tazminattadır. TBK m.56 uyarınca bedensel bütünlüğü zedelenen kişiye, olayın özelliklerini göz önünde tutarak uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verilebilir. Yıllarca süren ağrı, uykusuzluk ve yaşam kalitesindeki kayıp, manevi tazminatın belirlenmesinde gözetilen başlıca unsurlardandır. Maluliyet oranı sıfır veya çok düşük çıkan dosyalarda bile bu kalemler ayrıca talep edilebilir. Bu konular için kalıcı maluliyette manevi tazminat, maluliyet oranı sıfır çıkarsa tazminat, tedavi giderlerini kim öder? ve ekonomik geleceğin sarsılması yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kronik ağrının tedavi giderleri, uzayan iyileşme dönemi ve manevi tazminat talebine doğru yansıtılması için dosyanızı birlikte hazırlayalım.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Ağrının ispatı ve kazayla bağlantısı
Ağrı öznel bir yakınma olduğundan, kronik ağrı dosyalarında sigortacının ve karşı tarafın en sık savunması ağrının abartıldığı, kazadan önce de var olduğu veya yaşa bağlı değişikliklerden kaynaklandığıdır. 1 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren zorunlu trafik sigortası Genel Şartları değişikliğiyle maluliyet ile kaza arasındaki illiyet bağının bulunmadığını ispat yükü sigortacıya bırakılmıştır. Bununla birlikte ağrının kaynağının ve süregenliğinin nesnel kayıtlarla desteklenmesi, hem sağlık kurulu değerlendirmesinde hem mahkemedeki bilirkişi incelemesinde belirleyicidir.
Kazadan hemen sonraki acil ve poliklinik kayıtlarında ağrının bölgesinin ve niteliğinin yazılı olması, sinir hasarının elektronöromiyografi (EMG) ile, sinir kökü veya disk yaralanmasının manyetik rezonans ile gösterilmesi, düzenli nöroloji, ortopedi, fizik tedavi veya algoloji takibi ve kullanılan tedavilerin reçete kayıtları bu bakımdan önemlidir. Kazadan önce benzer yakınmalar nedeniyle sağlık kuruluşuna başvurulmadığının gösterilmesi de önceden var olan hastalık savunmasına karşı etkili bir delildir. İlliyet bağı için illiyet bağı ve ispat yükü, rapora itiraz için maluliyet raporuna itiraz ve uzman görüşü sunulması için uzman görüşü sunulması dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kronik ağrı dosyasında delil ve denetim listesi
| Delil veya kontrol noktası | Neyi gösterir? | Eksikse etkisi |
|---|---|---|
| Kazadan hemen sonraki acil ve poliklinik kayıtları | Ağrının kazayla eş zamanlı başladığı | Sonradan ortaya çıkan yakınma savunması |
| Manyetik rezonans, tomografi ve EMG | Ağrının nesnel kaynağı (sinir, disk, kırık) | Ağrının dayanaksız sayılması |
| Nöroloji, algoloji ve fizik tedavi takip kayıtları | Ağrının kronikleştiği ve tedavi altında sürdüğü | Kılavuzdaki ‘kronik ve tedavi altında’ şartının karşılanamaması |
| Reçeteler, blokaj ve girişim kayıtları | Tedavinin yoğunluğu ve süresi | Ağrının ağırlığının gösterilememesi |
| Kaza öncesi sağlık kayıtları | Önceden benzer yakınma olmadığı | Önceden var olan hastalık savunmasının karşılanamaması |
| Raporda uygulanan tablo ve gerekçe | Ağrının hangi tablodan neden oranlandığı | Çift sayma veya eksik değerlendirme itirazı |
| Günlük aktiviteye etkinin açıklanması | Nörojenik ağrıda derecenin dayanağı | Derecenin keyfî görünmesi |
| Psikiyatri kayıtları (varsa) | Ağrıya eşlik eden ayrı ruhsal bozukluk | Ruhsal kaybın değerlendirme dışında kalması |
Rapor zamanı ve süreç
Kılavuz, nörojenik ağrıların kronik olması ve tedavi altında iken değerlendirilmesi gerektiğini, omurga yaralanmalarında engelin kalıcı ve stabil olmasını, ruhsal bozukluklarda geçici işlev kaybının bir yıl sonra kesinleştirilmesini arar. Bu nedenle kronik ağrı dosyalarında kalıcı raporun erken alınması, ağrının henüz kronikleşmediği veya tedavinin tamamlanmadığı gerekçesiyle değerlendirme dışında kalmasına yol açabilir. Rapor beklenirken zamanaşımı süresinin nasıl yönetileceği için maluliyet raporu ve zamanaşımı, iyileşme dönemi için trafik kazasında geçici maluliyet rehberlerimize bakabilirsiniz.
Sigortacıya KTK m.97 uyarınca yapılacak başvuruda ağrının tedavi kayıtları ve rapor eklenmelidir. Dava aşamasında rapordaki tablo seçimi veya derecelendirme hatalıysa HMK m.281 uyarınca itiraz edilir; gerekirse nöroloji, fizik tedavi ve algoloji uzmanlarını içeren bir heyetten rapor alınması istenir. Ağrının ileride kötüleşme ihtimali, örneğin kompleks bölgesel ağrı sendromunun ilerlemesi söz konusuysa, TBK m.75 uyarınca hükmün değiştirilmesi hakkının saklı tutulması istenebilir; bunun için maluliyet oranı sonradan artarsa yazımıza bakabilirsiniz. Kaza sonrası tedavide yapılan bir hata ağrının kronikleşmesine yol açtıysa tıbbi hata ile artan maluliyet rehberimiz yol gösterir.
Sık yapılan hatalar
Kronik ağrı dosyalarında tazminatı düşüren hatalar çoğunlukla ağrının kayda geçirilmemesi ve rapordaki tablo seçiminin denetlenmemesinden kaynaklanır.
Kronik ağrı dosyalarında sık yapılan hatalar
| Hata | Olası sonucu | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Ağrıyı hekimlere düzenli olarak bildirmemek | Ağrının kayıtlarda görünmemesi | Her kontrolde ağrının yerini ve etkisini kayda geçirtmek |
| Tedaviyi yarıda bırakmak | ‘Tedavi altında’ şartının karşılanamaması | Algoloji ve nöroloji takibini sürdürmek |
| Kalıcı raporu ağrı kronikleşmeden almak | Ağrının değerlendirme dışında kalması | Kronikleşme ve tedavi sürecini beklemek |
| Raporda tablo seçimini denetlememek | Düşük oranlı tablonun gerekçesiz uygulanması | Ağrının kaynağına uygun tablonun seçildiğini denetlemek |
| Aynı ağrıyı iki tablodan istemek | Çift sayma itirazı ve güvenilirlik kaybı | Ayrı işlev kayıplarını ayrı bulgularla göstermek |
| Ağrıya eşlik eden ruhsal bozukluğu hiç değerlendirtmemek | Ruhsal kaybın dışarıda kalması | Psikiyatri değerlendirmesi ve kaydı almak |
| Oran düşük diye manevi tazminatı az istemek | Ağrının ağırlığının tazminata yansımaması | Ağrının yaşam kalitesine etkisini somut olarak ortaya koymak |
| Tedavi giderlerinin belgelerini saklamamak | Giderlerin istenememesi | Reçete, fatura ve seans kayıtlarını saklamak |
Sıkça Sorulan Sorular
Trafik kazası sonrası geçmeyen ağrı maluliyet oranına yansır mı?
Evet, ağrının kaynağına göre yansıyabilir. Kılavuz ağrıyı sinir sistemi bölümündeki nörojenik kaynaklı ağrılar maddesinde, sinir kökü ve periferik sinir tablolarında, omurga tablolarında, protez puanlamalarında ve ruh sağlığı bölümünde farklı şartlarla değerlendirir. Raporda ağrının kaynağı ve uygulanan tablo gösterilmelidir.
Nöropatik ağrıda maluliyet oranı kaç?
Kılavuzun nörojenik kaynaklı ağrılar maddesine göre günlük aktiviteyi kısmen etkileyen ağrı %5, orta derecede etkileyen ağrı %10, önemli oranda etkileyen ağrı %15’tir. Ağrının kronik olması ve tedavi altında iken değerlendirilmesi gerekir.
Boyundan kola yayılan ağrım var, oran nasıl hesaplanır?
Sinir kökü ağrısında Tablo 1.8’e göre ağrının derecesi (%0–%100) belirlenir ve Tablo 1.10’daki ilgili kökün azami değeriyle çarpılır. Örneğin C6 kökünde orta derecede ağrı %80 × %8 = %6,4 eder. Kas gücü kaybı da varsa ayrıca oranlanıp birleştirilir.
Bel fıtığı ameliyatından sonra ağrım sürüyor, oran nedir?
Kılavuzun disk ve yumuşak doku lezyonları tablosuna göre ameliyat edilmiş bel disk lezyonunda tıbbi olarak tespit edilmiş kalıcı ağrı ve rijidite %10’dur; boyun bölgesinde %9, sırt bölgesinde %5’tir. Birden fazla seviye veya ikinci operasyon için ilave oran öngörülür.
Kompleks bölgesel ağrı sendromu (Sudeck) maluliyet oranı kaç?
Kılavuzda bu sendroma özgü ayrı bir madde yoktur. Ağrı bileşeni nörojenik ağrılar maddesiyle veya etkilenen sinir tablosuyla, eklem sertliği ise ilgili eklemin hareket açıklığı tablosuyla değerlendirilip Balthazard formülüyle birleştirilebilir; seçimin gerekçesi raporda gösterilmelidir.
Kaza sonrası baş ağrılarım geçmiyor, oran verilir mi?
Nörojenik kaynaklı ağrılar maddesinin notunda primer baş ağrıları sayılmıştır. Travmaya bağlı baş ağrısının bu kapsamda değerlendirilip değerlendirilemeyeceği sağlık kurulunun gerekçeli değerlendirmesine bağlıdır; kafa travmasına bağlı diğer bozukluklar ayrıca değerlendirilir.
Uzuv kaybından sonra fantom ağrım var, ayrıca oran alır mıyım?
Kılavuzda fantom ağrı için ayrı bir madde bulunmaz. Uzuv kaybı oranının yanında bu ağrının periferik kaynaklı nöropatik ağrı olarak ayrıca değerlendirilip değerlendirilemeyeceği somut bulgulara ve raporun gerekçesine göre tartışılır.
Aynı ağrı için iki ayrı tablodan oran alınabilir mi?
Hayır. Kılavuz trigeminal nevraljide, nörojenik ağrı maddelerinden puan alan kişinin ayrıca puan almayacağını açıkça belirtir. Aynı ağrının iki tablodan iki kez oranlanması çift sayma olur; farklı işlev kayıpları ise ayrı bulgularla gösterilerek birleştirilebilir.
Ağrı nedeniyle depresyona girdim, bu da oranlanır mı?
Ruh sağlığı bölümü işlevsellik düzeyine göre oran verir; örneğin somatoform bozukluklarda tedaviyle işlevselliği kısmen düzelende %20, düzelmeyende %40 öngörülür. Ruhsal bozukluğun kazayla bağlantısı psikiyatri kayıtlarıyla gösterilmeli ve ağrıyla aynı kayıp iki kez oranlanmamalıdır.
Maluliyet oranım çok düşük ama ağrım çok ağır. Ne yapabilirim?
Oran yalnızca kalıcı maluliyet tazminatını belirler. Kronik ağrı nedeniyle tedavi giderleri, uzayan iyileşme dönemi kaybı, mesleğe etkisi ve özellikle manevi tazminat ayrıca istenebilir. Rapordaki tablo seçimi ve derecelendirme de denetlenmeli, hatalıysa itiraz edilmelidir.
Ağrının kazadan kaynaklandığını nasıl ispatlarım?
Kazadan hemen sonraki acil kayıtları, manyetik rezonans ve EMG gibi incelemeler, düzenli takip ve tedavi kayıtları ile kazadan önce benzer yakınma olmadığını gösteren sağlık kayıtları temel delillerdir. 2026 Genel Şartlarına göre illiyet bağının bulunmadığını ispat yükü sigortacıdadır.
Kronik ağrı için rapor ne zaman alınmalı?
Kılavuz nörojenik ağrıların kronik ve tedavi altında iken değerlendirilmesini, omurga engelinin kalıcı ve stabil olmasını, ruhsal bozuklukların bir yıl sonra kesinleştirilmesini arar. Rapor bu şartlar oluşmadan alınırsa ağrı değerlendirme dışında kalabilir; zamanaşımı süresi de ayrıca takip edilmelidir.
📘 İlgili Rehberler
- Tazminat Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
- Trafik Kazasında Kalıcı Maluliyet Tazminatı 2026
- Sinir Hasarında Maluliyet Oranı
- Omurga Yaralanmalarında Maluliyet Oranı
- Trafik Kazası Sonrası Psikolojik Travma ve TSSB
- Maluliyet Oranı Sıfır Çıkarsa Tazminat
- Kalıcı Maluliyette Manevi Tazminat
- Koku, Tat, Ses ve Konuşma Kaybında Maluliyet Oranı
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (RG 20.2.2019/30692) ve Ek-2 kılavuzunun sinir sistemi (nörojenik kaynaklı ağrılar, kranial sinir bozuklukları), kas-iskelet sistemi (Tablo 1.7, 1.8, 1.10, 2.10, 3.31, 3.32, 3.36) ve ruh sağlığı bölümleri, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m.54, 56, 75), 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.97, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları ve 6100 sayılı HMK m.281 hükümlerine dayanır. Oran ve tazminat örnekleri varsayımsaldır; somut oran sağlık kurulunca belirlenir. Somut dosyanız için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.


