İlliyet Bağında İspat Yükü Sigortacıya Geçti (2026 Değişikliği)

Özet: 12 Haziran 2026 değişikliğiyle ZMSS Genel Şartları’na eklenen tek cümle, bedensel zarar davalarında ispat dengesini mağdur lehine çeviriyor: “Trafik kazasına ilişkin belgelerde illiyet bağı ile ilgili tespitin yer alması durumunda bu tespitin aksini ispat sigorta şirketine aittir.” Bu, genel hukuk kuralının (iddia eden ispatlar) bu özel alanda tersine döndüğü, dava stratejisini doğrudan değiştiren bir kuraldır. Ayrıca sigortacı Kurul Raporu’na itiraz ederse, mağdurun itiraz masraflarını karşılamakla yükümlü tutulmuştur. Kazadan önce var olan engel, fıtık veya kireçlenme gibi durumlarda kazaya bağlı oranın nasıl ayrılacağı için kazadan önce var olan engel veya hastalıkta maluliyet tazminatı rehberimize bakabilirsiniz.

Değişikliğin Tam Metni ve Yeri

Hüküm, Genel Şartların A.5 maddesindeki “Sakatlanma Teminatı” tanımı içinde yer alır: “Tazminat ödemesinde, ilgili kurum ve kuruluşlarca tanzim edilecek trafik kazasına ilişkin belgelerde illiyet bağı ile ilgili tespitin yer alması durumunda bu tespitin aksini ispat sigorta şirketine aittir.” Aynı cümlenin devamında sigortacının bir başka yükümlülüğü daha düzenlenir: “Sigortacı söz konusu rapor hakkında ilgili mevzuat uyarınca itiraz usulüne başvurduğunda mağdurun itiraz üzerine yaptığı belgelenmiş harcamalarını bu teminat kapsamında karşılamakla yükümlüdür.”

İlliyet Bağı Nedir? Kısa Bir Hatırlatma

İlliyet bağı (nedensellik bağı), bir zararın belirli bir olayın sonucu olduğunu gösteren hukuki bağlantıdır. Türk hukukunda tazminat sorumluluğunun doğması için zarar ile fiil arasında bu bağın varlığı aranır. Türk doktrininde baskın görüş, uygun illiyet bağı teorisini esas alır: bir olay, olayların olağan akışına ve hayat tecrübesine göre böyle bir zararı meydana getirmeye elverişliyse, illiyet bağı kurulmuş sayılır.

Genel ispat kuralı, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.190’da düzenlenir: “İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.” Bu genel kurala göre, kural olarak illiyet bağını ispatlaması gereken taraf, tazminat talep eden mağdurdur. 2026 değişikliği, işte tam bu genel kuralın istisnasını yaratmaktadır — ancak yalnızca belirli bir koşul altında.

Genel Kuraldan Sapma: Hangi Koşulda, Ne Zaman?

“İlgili Kurum ve Kuruluşlarca Tanzim Edilen Belgeler” Nelerdir?

Madde metni, hangi belgelerin bu tespiti taşıyabileceğini tek tek saymaz; “ilgili kurum ve kuruluşlarca tanzim edilecek trafik kazasına ilişkin belgeler” ifadesini kullanır. Uygulamada bu, tipik olarak şu belgeleri kapsar:

Bu belgelerden herhangi birinde, yaralanmanın/sakatlığın kaza ile bağlantılı olduğuna dair açık bir ifade veya tespit yer alıyorsa, bu tespitin aksini ispat artık sigortacının yüküdür.

Kurul Raporu Tam Olarak Nedir?

Genel Şartların tanımlar maddesinde (A.2) ayrıca tanımlanan “Kurul Raporu”, 20.02.2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ile Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğe göre düzenlenen; sakatlık oranını, geçici iş göremezlik süresini ve bakıcı ihtiyacını gösteren rapordur.

Sürekli iş göremezlik/maluliyet oranının nasıl tespit edildiği ve bu tespitin bağlayıcılığı için Maluliyet (Sürekli İş Göremezlik) Oranının Tespiti ve Bağlayıcılığı yazımıza bakabilirsiniz.

Sigortacı Rapora İtiraz Ederse: Masraf Kuralı

Madde, sigortacının Kurul Raporu’na itiraz etme hakkını ortadan kaldırmaz — ilgili mevzuat uyarınca itiraz usulüne başvurabilir. Ancak bu itiraz bedava değildir: “mağdurun itiraz üzerine yaptığı belgelenmiş harcamalarını bu teminat kapsamında karşılamakla yükümlüdür.”

Bu, sigortacının “önce reddet, sonra görüşürüz” stratejisinin maliyetini artıran bir denge unsurudur — itirazın kendisi hâlâ mümkündür, ama mağdura külfet yüklemeden yürütülmesi gerekir.

Bu Değişikliğin Dava Stratejisine Etkisi

Önceki uygulamada, kaza raporlarındaki illiyet bağı tespitini sigortacının reddetmesi hâlinde, bu tespiti savunmak büyük ölçüde mağdurun/davacının yükündeydi. Yeni rejimde, elde resmî bir tespit varken sigortacı bunu pasif biçimde reddedemez; kendi delilleriyle aksini göstermek zorundadır.

Önceden Var Olan Rahatsızlık: En Sık Karşılaşılan Uyuşmazlık

Uygulamada illiyet bağı tartışmasının en yoğun yaşandığı nokta, mağdurun kazadan önce de var olan bir rahatsızlığının bulunduğu hâllerdir. Sigortacılar sıklıkla, tespit edilen sakatlığın tamamen veya kısmen kaza öncesi bir duruma bağlı olduğunu ileri sürerek illiyet bağını tartışmaya açar.

2026 kuralının bu tartışmadaki rolü şudur: Kurul Raporu, mevcut hâliyle kazanın etkisine dair bir tespit içeriyorsa (örneğin “%X oranındaki sakatlığın kazaya bağlı olduğu” ifadesi), bu tespitin aksini — yani sakatlığın kazadan bağımsız olduğunu — ispatlamak artık sigortacının yüküdür. Mağdurun, önceden sağlıklı olduğunu ayrıca ispatlaması beklenmez.

Gecikmeli Ortaya Çıkan Zararlarda İlliyet Bağı

Bazı bedensel zararlar kaza anında değil, zaman içinde ortaya çıkar veya ağırlaşır (örneğin bir omurga yaralanmasının ilerleyici etkileri). Bu durumlarda illiyet bağı tespiti, kaza tarihinden sonraki bir tarihli tıbbi belgelerde yer alabilir. Kuralın lafzı (“trafik kazasına ilişkin belgelerde illiyet bağı ile ilgili tespitin yer alması”) buna açıkça engel değildir; belgenin kaza anında değil, sonraki bir tarihte düzenlenmiş olması, tespitin bu kural kapsamında değerlendirilmesini kendiliğinden dışlamaz. Belirleyici olan, tespitin kazaya atıf yapıp yapmadığıdır.

İlliyet Bağının Kesilmesiyle Karıştırılmamalı

Bu yazının konusu olan kural, illiyet bağının varlığının ispatına ilişkindir. Bununla karıştırılmaması gereken ayrı bir konu, illiyet bağının sonradan kesilmesidir — mücbir sebep, üçüncü kişinin kusuru veya zarar görenin ağır kusuru gibi hâllerde, başlangıçta var olan illiyet bağının hukuken kesildiğinin ileri sürülmesi. Bu, tamamen ayrı bir savunma hattıdır ve genel doktrini için Olası Kusur ve İlliyet Bağının Kesilmesi (Mücbir Sebep, 3. Kişi Kusuru) yazımıza bakabilirsiniz.

Zaman Bakımından Uygulama

Hangi Teminatlar Bu Kuraldan Etkileniyor?

Bu ispat yükü değişikliği, mağdurun dosyasını hazırlarken hangi belgeye öncelik vereceğini de netleştirir: elde bir Kurul Raporu veya adli tıp raporu varsa, bu belgenin illiyet bağına dair ifadesi dosyanın merkezine konmalıdır. Bedensel zarar tazminatının genel kalemleri için Bedensel Zararda Tazminat: İş Göremezlik, Tedavi ve Bakım Giderleri yazımıza bakabilirsiniz.

Dosyaya Eklenecek Deliller

İtiraz ve Dava Yolları

Bu değişikliğin bütününü kapsayan çerçeve için ZMSS Genel Şartları 1 Temmuz 2026 Değişikliği — Tam Rehber yazımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaza öncesi bir rahatsızlığım vardı, sigorta bunu bahane edip reddedebilir mi?

Kurul Raporu kazanın etkisine dair bir tespit içeriyorsa, sakatlığın kazadan bağımsız olduğunu ispatlamak sigortacının yüküdür; mağdurun ayrıca önceden sağlıklı olduğunu ispatlaması beklenmez.

Sakatlığım kaza sonrası zamanla ortaya çıktı, bu kural yine de geçerli mi?

Evet, belirleyici olan tespitin kazaya atıf yapıp yapmadığıdır; belgenin kaza anından sonraki bir tarihte düzenlenmiş olması kendiliğinden bu kuralın uygulanmasını engellemez.

İlliyet bağını artık hiç ispatlamama gerek yok mu?

Hayır, bu doğru değildir. Kural yalnızca resmî belgelerde illiyet bağına dair bir tespit bulunduğunda devreye girer; böyle bir tespit yoksa genel kural (mağdurun ispatlaması) geçerliliğini korur.

Bu değişiklik ne zaman yürürlüğe girdi?

12 Haziran 2026 tarihli ve 33278 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ZMSS Genel Şartları değişikliğiyle, 1 Temmuz 2026’da yürürlüğe girmiştir.

Kurul Raporu nedir?

Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ile Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğe göre, Sağlık Bakanlığı’nca yetkilendirilmiş hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenen; sakatlık oranını, geçici iş göremezlik süresini ve bakıcı ihtiyacını gösteren rapordur.

Kurul Raporu ile adli tıp raporu aynı şey mi?

Hayır. Kurul Raporu sigorta başvurusu aşamasında yetkili hastane sağlık kurullarınca; adli tıp raporu ise dava veya soruşturma aşamasında Adli Tıp Kurumu veya yetkili üniversite hastanelerince düzenlenir.

Sigorta şirketi Kurul Raporuna itiraz edebilir mi?

Evet, ilgili mevzuat uyarınca itiraz usulüne başvurabilir; ancak bu durumda mağdurun itiraz üzerine yaptığı belgelenmiş harcamaları karşılamakla yükümlüdür.

Hangi belgeler illiyet bağı tespiti sayılır?

Madde belgeleri tek tek saymaz; uygulamada kaza tespit tutanağı, hastane epikriz raporu, adli tıp raporu ve Kurul Raporu gibi resmî belgeler bu kapsamda değerlendirilir.

Bu kural hangi teminatta geçerli?

Hüküm doğrudan Sakatlanma Teminatı içinde düzenlenmiştir; sağlık giderleri ve destekten yoksun kalma teminatlarında da benzer mantık dolaylı olarak işleyebilir.

İlliyet bağının kesilmesi ile bu kural aynı şey mi?

Hayır. Bu kural illiyet bağının varlığının ispatına ilişkindir; illiyet bağının mücbir sebep veya üçüncü kişi kusuruyla sonradan kesilmesi, tamamen ayrı bir savunma konusudur.

Sigortacı hiçbir gerekçe göstermeden reddedebilir mi?

Resmî bir belgede tespit varsa, sigortacının bunu pasif biçimde reddetmesi yeterli değildir; aksini kendi delilleriyle ispatlaması gerekir.

İspat yükü genel kuralı nedir?

HMK m.190 uyarınca, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf, o vakıayı ispatla yükümlüdür; kural olarak bu, tazminat talep eden mağduru işaret eder.

1 Temmuz 2026 öncesi kazalarda bu kural geçerli mi?

Değişiklik 1/7/2026’da yürürlüğe girdiğinden, bu tarihten önceki kazalarda hangi rejimin uygulanacağı zaman bakımından uygulama kurallarına göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Maluliyet oranına itiraz etmek istiyorum, süre var mı?

İtiraz süreçleri somut rapora ve başvurulan mercie göre değişir; sigortacı ile mağdur arasındaki itiraz süreci ile mahkeme/tahkim süreçlerindeki süreler farklı işleyebilir.

Bu kural sadece trafik kazalarında mı geçerli?

Burada anlatılan hüküm, ZMSS Genel Şartları kapsamındaki trafik kazası kaynaklı bedensel zarar taleplerine ilişkindir.

Adli soruşturmadaki bilirkişi raporu da bu kapsamda mı?

Madde geniş bir ifade (“ilgili kurum ve kuruluşlarca tanzim edilecek belgeler”) kullandığından, adli süreçte düzenlenen resmî raporlar da somut olayda bu kapsamda değerlendirilebilir.

Bu içerik, 12/6/2026 tarihli ve 33278 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ve 1/7/2026 tarihinde yürürlüğe giren “Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarında Değişiklik Yapılmasına Dair Genel Şartlar”, 20/2/2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.190 ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Metin Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz. Somut olayınıza ilişkin değerlendirme için bir avukata başvurunuz.