Trafik kazasında yaralanan birinin koku alamaması, yemeklerin tadını kaybetmesi, sesinin kısılıp bir daha düzelmemesi veya yoğun bakımdan sonra nefes borusunda kalan darlık nedeniyle nefes darlığı çekmesi, ilk bakışta kırık veya uzuv kaybı kadar ağır görünmeyebilir. Oysa bu kayıplar kişinin günlük hayatını, güvenliğini ve mesleğini derinden etkiler. Koku alamayan biri gaz kaçağını veya bozulmuş yiyeceği fark edemez; sesini kaybeden bir öğretmen, satış temsilcisi veya çağrı merkezi çalışanı işini sürdüremez; kalıcı trakeostomisi olan bir mağdurun hem nefes alması hem konuşması değişir.
Bu yaralanmalar çoğu zaman kafa travması, yüz ve burun kırıkları, boyun bölgesine gelen darbeler veya ağır yaralanmaların tedavisi sırasında uygulanan uzun süreli solunum desteği sonrasında ortaya çıkar. Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ekindeki kılavuzun kulak burun boğaz bölümü, koku ve tat kaybını, konuşma ve ses bozukluklarını ve hava yolu darlıklarını kendine özgü yöntemlerle oranlar. Bu rehberde bu yöntemleri, raporda dikkat edilecek noktaları, örnek hesapları ve düşük görünen oranların tazminat dosyasında nasıl değerlendirilmesi gerektiğini anlatıyoruz. Dosyanız için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.
Beş cümlede özet
- Kılavuza göre koku ve tat duyusu objektif olarak değerlendirilemediğinden, bu duyuları iki taraflı bozabilecek bir hastalık veya arıza, örneğin travma, objektif olarak ortaya konursa ve gerekli tedavi uygulanmışsa her biri için %3 oran verilir.
- Konuşma ve ses bozuklukları; konuşmanın akıcılığı, artikülasyon, dil ve ses olmak üzere dört alanda 0–10 arasında puanlanır (Tablo 4) ve toplam puan Tablo 5 ile %0 ile %40 arasında bir engel oranına çevrilir; değerlendirme konuşma cihazı ve protezi kullanılmadan yapılır.
- Hava yolu darlıkları nefes darlığının hangi aktivitede ortaya çıktığına ve muayene bulgularına göre %5, %10, %20, %40 ve %90 ve üzeri olmak üzere beş sınıfta değerlendirilir; uyku apnesi bu sınıflandırmaya dahil değildir.
- Kalıcı trakeotomisi ve stoması olan kişilerde engel oranı %40 olarak belirlenmiştir ve konuşma engeline ait oran bu orana Balthazard formülüyle eklenir.
- Oranın düşük olması tazminatın önemsiz olduğu anlamına gelmez; aşçı, öğretmen veya ses sanatçısı gibi meslekler bakımından ekonomik geleceğin sarsılması ve manevi tazminat ayrıca değerlendirilmelidir.
Kılavuzda koku, tat, ses ve hava yolu nerede düzenlenir?
Kılavuzun kulak burun boğaz bölümü; işitme, konuşma ve ses, denge, yüz, hava yolu defektleri, koku ve tat duyusu kaybı ile çiğneme ve yutma başlıklarından oluşur. Trafik kazası sonrası bu alanlardaki kayıplar çoğu zaman birlikte görülür: örneğin ön kafa tabanını etkileyen bir kafa travması hem koku kaybına hem de beyin hasarına bağlı konuşma bozukluğuna yol açabilir; boyun bölgesine gelen bir darbe hem ses kısıklığına hem de nefes yolu darlığına neden olabilir. Bu nedenle her kaybın doğru başlıktan ayrı ayrı oranlanması ve ardından kılavuzun genel kuralı olan Balthazard formülüyle birleştirilmesi gerekir.
Beyin hasarına bağlı konuşma ve anlama bozukluğu (afazi), sinir hasarına bağlı konuşma ve yutma bozukluğu (dizartri ve disfaji) ise sinir sistemi bölümünde ayrıca tablolanmıştır. Aynı konuşma kaybının hem kulak burun boğaz bölümündeki konuşma tablosundan hem sinir sistemi tablosundan oranlanması çift sayma olur; raporda hangi tablonun neden seçildiği açıklanmalıdır. Bu tablolar için kafa travması ve beyin hasarında maluliyet oranı ve çene kırığı, çiğneme ve yutma bozukluğunda maluliyet oranı rehberlerimize bakabilirsiniz.
Kafa, yüz ve boyun travmalarında kulak burun boğaz kayıplarının kılavuzdaki yeri
| Kayıp | Kılavuz başlığı | Değerlendirme yöntemi | Rehber |
|---|---|---|---|
| Koku ve tat kaybı | KBB – Koku ve tat duyusu kaybı | Nedenin objektif gösterilmesi; her biri %3 | Bu yazı |
| Ses kısıklığı, konuşma bozukluğu | KBB – Konuşma ve ses (Tablo 4 ve 5) | Dört alanda puanlama; %0–%40 | Bu yazı |
| Nefes yolu darlığı, trakeostomi | KBB – Hava yolu defektleri | Nefes darlığı ve muayene; %5–%90+ | Bu yazı |
| Denge bozukluğu, baş dönmesi | KBB – Denge | En az 6 ay takip; %5–%35 | Görme ve işitme kaybı rehberi |
| İşitme kaybı | KBB – İşitme | Odyometri ve tablolar | Görme ve işitme kaybı rehberi |
| Burun kırığı ve burun kaybı | KBB – Yüz | Şekil bozukluğu ve doku kaybı sınıfları | Yüzde sabit iz rehberi |
| Çiğneme ve yutma bozukluğu | KBB – Çiğneme ve yutma | Rehabilitasyondan 6 ay sonra diyet kısıtlaması | Çene ve yutma rehberi |
| Beyin hasarına bağlı afazi | Sinir sistemi – Yüksek kortikal fonksiyonlar | Afazinin derecesi | Kafa travması rehberi |
Koku ve tat kaybı: neden yalnızca %3?
Kılavuzun kulak burun boğaz bölümündeki koku ve tat duyusu kaybı başlığı, bu duyuların objektif olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığını kabul eder. Bu nedenle kılavuz, doğrudan duyunun ölçülmesine değil, bu duyuları iki taraflı olarak bozabileceğine karar verilen bir hastalık veya arızanın varlığına bakar. Kılavuzun saydığı nedenler arasında yaygın kafa içi, burun veya ağız tümörleri, harici veya cerrahi travmalar, doğumsal anomaliler ve sendromlar ile nörolojik veya dahili hastalıklar yer alır. Bu nedenlerden birinin varlığı objektif olarak ortaya konulursa, bu duyuların kaybolduğu kabul edilerek her biri için %3 engel oranı verilir.
Kılavuz ayrıca bu değerlendirmenin yapılabilmesi için tat veya koku kaybına sebep olan hastalık veya durum için gerekli tedavinin uygulanmış olmasını şart koşar. Trafik kazalarında koku kaybı en sık, ön kafa tabanını etkileyen kırıklar ve beynin ön bölümündeki zedelenmeler gibi kafa travmalarından sonra görülür. Bu dosyalarda kaza sonrası çekilen tomografi ve manyetik rezonans görüntüleri, kulak burun boğaz ve nöroloji muayene kayıtları, kaybın kazadan hemen sonra fark edilip kayda geçirilmesi belirleyici önem taşır. Kaza günlerindeki kayıtlarda koku veya tat kaybından hiç söz edilmemesi, sonradan ileri sürülen kaybın kazayla bağlantısının sorgulanmasına yol açabilir.
Koku ve tat kaybında kılavuzun aradığı şartlar
| Şart | Kılavuzdaki karşılığı | Dosyada nasıl gösterilir? |
|---|---|---|
| Duyunun kendisinin objektif ölçülememesi | Koku ve tat duyusunun objektif değerlendirilmesi mümkün değildir | Kayıp beyanının nedenle desteklenmesi |
| İki taraflı bozabilecek bir nedenin varlığı | Bu duyuları bilateral olarak bozabileceğine karar verilen hastalık veya arıza | Kafa tabanı kırığı, ön beyin zedelenmesi, burun ve sinüs yaralanmasının görüntülenmesi |
| Nedenin objektif olarak ortaya konması | Harici veya cerrahi travmaların varlığının objektif olarak ortaya konulması | Tomografi, manyetik rezonans, muayene ve epikriz kayıtları |
| Tedavinin tamamlanması | Gerekli tedavi uygulanmış olmalı | Tedavi ve kontrol kayıtları |
| Oran | Her bir duyu için %3 | Koku ve tat birlikte kaybedilmişse iki oranın birleştirilmesi |
Koku ve tat kaybının birlikte bulunduğu durumda iki %3’lük oran Balthazard formülüyle birleştirildiğinde yaklaşık %5,9 bulunur. Bu oran tek başına düşüktür; ancak koku ve tat kaybının kişinin mesleğine ve güvenliğine etkisi, tazminat dosyasında oranın ötesinde bir anlam taşır. Aşağıda bu konuya ayrıca değiniyoruz.
Konuşma ve ses bozuklukları: Tablo 4 ve Tablo 5
Kılavuz, konuşma bozukluklarına yol açan nedenler arasında afazi, dizartri, apraksi, akıcı konuşma bozuklukları, larenjektomi (gırtlağın alınması), artikülasyon bozuklukları ve ses bozukluklarını sayar. Trafik kazalarında ses kısıklığı; gırtlağa doğrudan gelen darbeler, ses tellerini hareket ettiren sinirin boyun veya göğüs yaralanmasında ya da bu bölgelere yapılan ameliyatlarda zarar görmesi ve uzun süreli solunum tüpü kullanımına bağlı ses teli hasarları sonucunda ortaya çıkabilir.
Kılavuz, muayenenin olabildiğince sessiz bir ortamda yapılmasını, değerlendirmenin standardının normal kişinin günlük yaşamdaki ortalama performansı olmasını ve konuşmanın değerlendirilmesi sırasında konuşma cihazları ve protezlerinin kullanılmamasını öngörür. Ortalama kişinin yüksek sesle konuşabildiği, sesi tek nefeste en az 10 saniye sürdürebildiği, en az 10 kelimelik bir cümleyi bir nefeste söyleyebildiği, dakikada 75–100 kelime oluşturabildiği varsayılır. Muayene eden hekim kişiden yaklaşık 2,5 metre uzakta durur ve kişi kılavuzda yer alan kısa bir paragrafı okurken konuşmasını dinler; okuma bilmeyen kişiden adını, haftanın günlerini ve ayları söylemesi istenir. Ardından konuşma dört alanda ayrı ayrı puanlanır.
Tablo 4 – Konuşma engeli puanının hesaplanması (özet)
| Alan | 0 puan | 3 puan | 6 puan | 8 puan | 10 puan |
|---|---|---|---|---|---|
| Konuşmanın akıcılığı | Normal | 3–4 sözcükte akıcılık bozukluğu | 5–6 sözcükte | 7–8 sözcükte | 9–10 sözcükte |
| Artikülasyon / fonoloji | Normal ses kazanımı | 1 seste hata | 2 seste hata | 3 seste hata | 4 veya daha fazla seste hata |
| Dil | Anlama ve ifade normal | Beş komuttan birini anlayamama veya konuşma kurallarında güçlük | İkisini anlayamama | Üçünü anlayamama | Hiç anlayamama veya kendini ifade edememe |
| Ses | Solunum, fonasyon, rezonans, tını ve gürlük normal | Bu parametrelerden birinde sorun | İkisinde sorun | Üçünde sorun | Afoni (sesin tamamen yokluğu) |
Ses alanında kılavuz, fonasyon sorunlarını nefesli, hışırtılı, boğuk, gergin ses ve sert başlangıçlar; rezonans sorunlarını ise sesin genizden gelmesi veya genizsiz olması olarak örneklendirir. Dört alanın puanları toplanarak 0–40 arasında bir konuşma engeli puanı elde edilir ve bu puan Tablo 5’e göre engel oranına çevrilir.
Tablo 5 – Konuşma engeli puanına göre engel oranı
| Konuşma engeli puanı | Konuşma engeli yüzdesi | Engel oranı |
|---|---|---|
| 0–3 | %0 – %7,6 | %0 |
| 4–5 | %7,7 – %15,3 | %10 |
| 6–8 | %15,4 – %23,0 | %20 |
| 9–12 | %23,1 – %30,7 | %22 |
| 13–15 | %30,8 – %38,4 | %24 |
| 16–18 | %38,5 – %46,1 | %26 |
| 19–21 | %46,2 – %53,8 | %28 |
| 22–24 | %53,9 – %61,5 | %30 |
| 25–27 | %61,6 – %69,2 | %32 |
| 28–30 | %69,3 – %76,9 | %34 |
| 31–33 | %77,0 – %84,6 | %36 |
| 35–37 | %84,7 – %92,3 | %38 |
| 38–40 | %92,4 – %100 | %40 |
Tablonun yapısı önemli bir sonucu gösterir: yalnızca ses alanında iki parametrede sorun bulunan, örneğin sesi nefesli ve kısık olan bir kişinin puanı 6’dır ve engel oranı %20 olur. Sesi tamamen kaybolmuş (afoni) ama diğer alanları normal olan bir kişinin puanı ise 10’dur ve oranı %22’dir. Bu nedenle puanlamanın her alan için ayrı ayrı yapılıp yapılmadığı, özellikle akıcılık ve artikülasyon alanlarının atlanıp atlanmadığı raporda denetlenmelidir. Kılavuz, işitme kaybına eşlik eden konuşma bozukluklarında da bu tablodan belirlenen oranın işitme engeli oranıyla Balthazard formülüyle birleştirileceğini düzenler; işitme kaybı için görme ve işitme kaybında maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz.
Ses veya konuşma kaybınız raporda eksik puanlandıysa, Tablo 4’teki dört alanın ayrı ayrı değerlendirilip değerlendirilmediğini birlikte denetleyelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Hava yolu darlığı ve trakeostomi
Ağır trafik kazası yaralanmalarında hastalar çoğu zaman yoğun bakımda uzun süre solunum cihazına bağlı kalır ve bazılarına boyundan nefes borusuna açılan bir delik (trakeostomi) açılır. Bu süreçten sonra nefes borusunda veya gırtlakta darlık gelişebilir. Gırtlağa veya nefes borusuna doğrudan gelen darbeler ile yüz ve burun kırıkları da hava yolunda kalıcı darlık bırakabilir. Kılavuzun hava yolu defektleri başlığı bu durumları, nefes darlığının hangi aktivitede ortaya çıktığına ve muayenede burun, yutak, gırtlak, nefes borusu ve bronşlarda görülen kısmi veya kalıcı darlığa göre beş sınıfta değerlendirir.
Kılavuz – Hava yolu defektleri
| Sınıf | Nefes darlığının ortaya çıktığı durum | Engel oranı |
|---|---|---|
| Sınıf 1 | İstirahatte nefes darlığı yok; yürüme, merdiven çıkma gibi normal aktivitelerde ve güç isteyen aktivitelerde de nefes darlığı görülmez | %5 |
| Sınıf 2 | İstirahatte ve düz yolda yürüme, bir kat merdiven çıkma gibi gündelik aktivitelerde yok; stres, zorlanma, koşuşturma, yokuş çıkma gibi aktivitelerde görülür | %10 |
| Sınıf 3 | İstirahatte yok; arada dinlenme olsa bile düz yolda uzun yürüme, bir kat merdiven çıkma gibi gündelik aktivitelerde görülür | %20 |
| Sınıf 4 | İstirahatte nefes darlığı var ama yatağa bağımlı değil; kişisel temizlik ve giyinme dışındaki gündelik aktiviteler nefes darlığı yapar | %40 |
| Sınıf 5 (tam bağımlı) | İstirahatte ciddi nefes darlığı, kendiliğinden solunum yetersiz, solunum desteği gerekir | %90 ve üzeri |
| Kalıcı trakeotomi ve stoma | Kalıcı trakeotomili ve stomalı hastalar | %40 + konuşma engeli oranı (Balthazard) |
Kılavuz, hava yolu defektlerinde nefes darlığının en önemli belirti olduğunu, bu öznel belirtinin ilk önce egzersiz veya zorlanma sırasında görüldüğünü ve istirahat hâlinde de nefes darlığı varsa bunun patolojinin oldukça ciddi olduğunu gösterdiğini belirtir; uyku apnesi bu sınıflandırmaya dahil edilmemiştir. Nefes darlığı öznel bir yakınma olduğundan, muayenede darlığın endoskopi veya görüntüleme ile gösterilmesi sınıflandırmanın dayanağını oluşturur. Akciğerin kendisindeki hasara bağlı solunum kaybı ise göğüs hastalıkları bölümündeki solunum fonksiyon testleriyle değerlendirilir; iki kaybın ayrımı için göğüs travmasında maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz.
Yoğun bakım sürecinde uygulanan entübasyon veya trakeostomiye bağlı darlıklarda, darlığın tedavinin olağan bir riski mi yoksa tıbbi bir hatanın sonucu mu olduğu da gündeme gelebilir. Kazaya sebep olan kişi, kaza nedeniyle zorunlu hâle gelen tedavinin olağan risklerinden de sorumludur; ağır bir tıbbi hata ise sorumluluğun paylaşımını etkileyebilir. Bu konu için trafik kazası sonrası tıbbi hata ile artan maluliyet rehberimize bakabilirsiniz.
Denge bozukluğu ve burun yaralanmaları kısaca
Kafa travmaları ve iç kulak yaralanmaları kalıcı baş dönmesi ve denge bozukluğu bırakabilir. Kılavuz, vestibüler bozuklukların hasta stabil olduktan sonra en az 6 ay süreyle takip edilip değerlendirileceğini düzenler; destekleyici objektif bulguların varlığı ve günlük aktivitelerin ne ölçüde yardımsız yapılabildiğine göre sınıf 1’de %5, sınıf 2’de %15, sınıf 3’te %25, eve bağımlı kalmayı gerektiren sınıf 4’te %35 oran öngörülür. Denge bozukluğunun ayrıntıları için görme ve işitme kaybında maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz.
Burun kırıkları ise çoğu zaman kılavuzun yüz başlığında, şekil bozukluğu ve doku kaybına göre değerlendirilir: fiziksel görünümü bozan burun eğriliği %2, yanakla birlikte burun çökmesi %6, burnun kozmetik deformiteye yol açan kısmi kaybı %15, burnun tam kaybı %47’dir. Burun kırığı iki taraflı kalıcı burun tıkanıklığı bırakmışsa hava yolu defektleri başlığı, koku kaybına yol açmışsa koku ve tat başlığı ayrıca uygulanabilir. Yüzdeki şekil bozukluklarının ayrıntıları için yüzde sabit iz tazminatı rehberimize bakabilirsiniz.
Örnek hesaplar
Aşağıdaki örnekler kılavuz hükümleriyle yapılmış varsayımsal hesaplardır. Gelir aksi belirtilmedikçe net asgari ücret olarak alınmış, karşı tarafın tam kusurlu olduğu varsayılmış ve yargı uygulamasındaki yerleşik yöntem ile TRH-2010 yaşam tablosu kullanılmıştır. Birden fazla kayıpta kılavuzun genel kuralı olan Balthazard formülü uygulanmıştır; kendi oranlarınızı birleştirmek için maluliyet oranı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Koku, tat, ses ve hava yolu kayıplarında örnek hesaplar (varsayımsal)
| Mağdur ve kayıp | Oran hesabı | Oran | Kalıcı maluliyet tazminatı |
|---|---|---|---|
| 35 yaş, erkek; ön kafa tabanı kırığı sonrası koku ve tat kaybı | %3 + %3 | %5,9 | 801.904 TL (asgari ücretle); belgelenmiş aylık net 40.000 TL gelirle 1.016.545 TL |
| 35 yaş, erkek; koku ve tat kaybına ek olarak sınıf 1 denge bozukluğu | %5 + %3 + %3 | %10,6 | Oran arttıkça tazminat orantılı artar |
| 40 yaş, kadın; boyun travması sonrası ses teli felci, ses iki parametrede bozuk | Ses alanı 6 puan → Tablo 5 | %20 | 2.643.364 TL |
| 30 yaş, erkek; yoğun bakım sonrası nefes borusu darlığı (sınıf 3) ve ses bozukluğu (6 puan) | %20 + %20 | %36 | 5.391.170 TL |
| 50 yaş, erkek; gırtlak yaralanması sonrası kalıcı trakeostomi ve afoni (10 puan) | %40 + %22 | %53 | 4.605.067 TL |
Tutarlar yalnızca kalıcı maluliyet tazminatını gösterir; iyileşme dönemi kaybı, tedavi giderleri, ses terapisi ve cihaz giderleri ile manevi tazminat ayrıca istenir. Tazminat hesabının esasları için maluliyet tazminatı ne kadar? rehberimize bakabilirsiniz.
Düşük oran, yüksek kayıp: meslek ve manevi tazminat
Koku ve tat kaybı için öngörülen %3’lük oran, bu kaybın bazı meslekler için taşıdığı ağırlığı yansıtmaz. Aşçı, pastacı, gıda kontrol uzmanı, parfüm veya kozmetik sektörü çalışanı, şarap veya çay tadım uzmanı için koku ve tat duyusu mesleğin özüdür. Benzer şekilde itfaiyeci, doğalgaz tesisatçısı veya kimya sektöründe çalışan biri için koku duyusu bir güvenlik aracıdır. Ses kısıklığı ise öğretmen, avukat, satış temsilcisi, çağrı merkezi çalışanı, din görevlisi, spiker veya ses sanatçısı gibi sesini iş aracı olarak kullanan kişilerde oranın çok ötesinde bir kayıp doğurur.
TBK m.54, bedensel zararda çalışma gücünün azalmasından doğan kayıpların yanında ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıpları da ayrı bir zarar kalemi olarak sayar. Kılavuz mesleğe göre oran vermediğinden, bu tür kayıplar standart hesabın dışında, mağdurun mesleğini sürdürememesinden veya kariyerinde gerilemesinden doğan gelir farkı üzerinden ayrıca ortaya konmalıdır. Aynı şekilde koku ve tat kaybının yemek yeme, sosyal yaşam ve güvenlik duygusu üzerindeki etkisi, sesini kaybetmenin iletişim ve kimlik üzerindeki etkisi manevi tazminatın belirlenmesinde gözetilir. Bu konular için ekonomik geleceğin sarsılması ve meslek kaybı ve kalıcı maluliyette manevi tazminat rehberlerimize bakabilirsiniz.
Mesleğe göre koku, tat ve ses kaybının dosyada gösterilmesi
| Meslek grubu | Etkilenen işlev | Gösterilmesi gereken |
|---|---|---|
| Aşçı, pastacı, gıda üretimi ve kontrolü | Koku ve tat | Mesleğin bu duyulara dayandığı, işten ayrılma veya görev değişikliği |
| Parfüm, kozmetik, tadım uzmanlığı | Koku ve tat | Uzmanlık gerektiren işin sürdürülememesi ve gelir farkı |
| İtfaiye, doğalgaz, kimya sektörü | Koku (güvenlik) | İş güvenliği nedeniyle görevden alınma |
| Öğretmen, avukat, din görevlisi | Ses | Sesin sürekli kullanımının zorunlu olduğu, rapor veya görev değişikliği |
| Satış, çağrı merkezi, spiker, ses sanatçısı | Ses ve konuşma | Performans kayıtları, sözleşme kaybı, gelir farkı |
Diğer tazminat kalemleri
Koku, tat, ses ve hava yolu kayıplarında kalıcı maluliyet tazminatının yanında başka zarar kalemleri de doğar. Ses ve konuşma terapisi seansları, kulak burun boğaz kontrolleri, gırtlak veya nefes borusu darlığı için tekrarlanan genişletme işlemleri, kalıcı trakeostomisi olan mağdurlarda kanül, filtre, aspirasyon cihazı ve bakım malzemeleri ile ses protezi ve konuşma cihazı giderleri TBK m.54 kapsamında tedavi gideri olarak istenebilir. Bu giderlerin sosyal güvenlik kurumu ve sigortacı arasındaki paylaşımı için trafik kazasında tedavi giderlerini kim öder? ve cihaz temini için ortez, protez ve tıbbi malzeme temini yazılarımıza bakabilirsiniz.
İyileşme döneminde çalışılamayan süre için kazanç kaybı ayrıca hesaplanır; ses teli felci gibi durumlarda bu dönem aylarca sürebilir. Bunun için trafik kazasında geçici maluliyet rehberimize bakabilirsiniz. Tazminat talebinin ilk adımı KTK m.97 uyarınca sigortacıya yazılı başvurudur; başvuru ve sonrasındaki süreç için sigortaya başvuru, sigortacının eksik ödeme yapması hâlinde trafik sigortası eksik ödeme yaptı ve dava açılırken talebin sonradan artırılması için talep artırım dilekçesi yazılarımız yol gösterir. Kafa travması sonrası koku kaybıyla birlikte ruhsal etkiler de ortaya çıkmışsa trafik kazası sonrası psikolojik travma ve TSSB rehberimize bakabilirsiniz.
Raporun denetlenmesi ve süreç
Koku, tat ve ses kayıplarında raporun dayanağı çoğu zaman öznel yakınmalar olduğundan, karşı taraf ve sigortacı kaybın varlığını veya kazayla bağlantısını sorgulamaya eğilimlidir. 1 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren zorunlu trafik sigortası Genel Şartları değişikliğiyle maluliyet ile kaza arasındaki illiyet bağının bulunmadığını ispat yükü sigortacıya bırakılmıştır; ancak dosyada kaybın nedenini ve kazayla bağlantısını gösteren objektif kayıtların bulunması yine belirleyicidir. Raporda kılavuzun aradığı şartların, puanlamanın ve sınıflandırmanın gerekçesiyle gösterilmesi gerekir; eksik veya gerekçesiz bir rapora HMK m.281 uyarınca itiraz edilebilir.
Ses teli felci ve bazı hava yolu darlıkları zaman içinde kısmen düzelebildiğinden, kalıcı raporun tedavi ve rehabilitasyon süreci tamamlandıktan sonra alınması önemlidir. Tedavi uzarken zamanaşımı ve rapor bekleme sürecinin nasıl yönetileceği için maluliyet raporu ve zamanaşımı, rapor başvurusu için maluliyet raporu nasıl alınır?, itiraz için maluliyet raporuna itiraz ve kalıcı oranın sıfır çıkması hâlinde talep edilebilecekler için maluliyet oranı sıfır çıkarsa tazminat yazılarımıza bakabilirsiniz.
Koku, tat, ses ve hava yolu raporunda denetlenecekler
| Kayıp | Kontrol noktası | Eksikse etkisi |
|---|---|---|
| Koku ve tat | Nedenin görüntüleme ve muayene ile objektif gösterilmesi | Kaybın kabul edilmemesi |
| Koku ve tat | Tedavinin tamamlanmış olması | Değerlendirmenin erken yapıldığı itirazı |
| Koku ve tat | İki duyunun ayrı ayrı oranlanıp birleştirilmesi | Oranın eksik kalması |
| Konuşma ve ses | Dört alanın ayrı ayrı puanlanması | Toplam puanın ve oranın düşük kalması |
| Konuşma ve ses | Cihaz veya protez kullanılmadan değerlendirme | Kaybın olduğundan az görünmesi |
| Konuşma ve ses | Sinir sistemi tablosuyla çift sayma yapılmaması | Raporun itiraza açık hâle gelmesi |
| Hava yolu | Darlığın endoskopi veya görüntüleme ile gösterilmesi | Sınıflandırmanın dayanaksız kalması |
| Kalıcı trakeostomi | %40’a konuşma engeli oranının Balthazard ile eklenmesi | Konuşma kaybının dışarıda kalması |
Koku, tat veya ses kaybınız kazadan sonra raporda yer almadıysa ya da oran kılavuza uygun belirlenmediyse, dosyanızı birlikte değerlendirelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Sık yapılan hatalar
Bu kayıplarda tazminatı en çok düşüren hatalar, kaybın erken dönemde kayda geçirilmemesi ve raporun kılavuz yöntemine uygun düzenlenmemesidir.
Koku, tat, ses ve hava yolu kayıplarında sık yapılan hatalar
| Hata | Olası sonucu | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Koku veya tat kaybını hastanede hekime söylememek | Kazayla bağlantının sorgulanması | Kaybı ilk fark edildiğinde muayene kaydına geçirtmek |
| Görüntüleme kayıtlarını dosyaya koymamak | Nedenin objektif gösterilememesi | Tomografi ve manyetik rezonans raporlarını eklemek |
| Yalnızca koku kaybını oranlatıp tat kaybını unutmak | Oranın eksik kalması | Her iki duyunun ayrı ayrı değerlendirilmesini istemek |
| Ses kaybında yalnızca ses alanını puanlatmak | Akıcılık ve artikülasyon kayıplarının dışarıda kalması | Tablo 4’teki dört alanın tamamını denetlemek |
| Kalıcı trakeostomide konuşma kaybını eklememek | Toplam oranın %40’ta kalması | Konuşma engeli oranının Balthazard ile eklenmesini istemek |
| Düşük oran nedeniyle meslek kaybını ileri sürmemek | Ekonomik geleceğin sarsılması kaleminin kaybı | Mesleğe etkiyi belgelerle ayrıca ortaya koymak |
| Raporu tedavi tamamlanmadan almak | Erken değerlendirme itirazı veya değişen tablonun yansımaması | Tedavi ve rehabilitasyon sonrasını beklemek |
| Aynı konuşma kaybını iki tablodan oranlatmak | Çift sayma itirazı | Tablo seçiminin gerekçesini raporda göstermek |
Sıkça Sorulan Sorular
Trafik kazası sonrası koku kaybında maluliyet oranı kaç?
Kılavuza göre koku duyusunu iki taraflı bozabilecek bir travma veya hastalığın varlığı objektif olarak ortaya konursa ve gerekli tedavi uygulanmışsa koku kaybı için %3 oran verilir. Tat kaybı da ayrıca %3 olarak değerlendirilir; ikisi birlikte varsa Balthazard formülüyle yaklaşık %5,9 bulunur.
Koku kaybı nasıl ispatlanır?
Kılavuz koku ve tat duyusunun objektif olarak değerlendirilemeyeceğini kabul eder; bu nedenle kaybın nedeninin, örneğin kafa tabanı kırığı veya ön beyin zedelenmesinin, tomografi, manyetik rezonans ve muayene kayıtlarıyla objektif olarak ortaya konması gerekir. Kaybın kazadan sonra erken dönemde kayda geçirilmesi de önemlidir.
Tat kaybı ayrıca tazmin edilir mi?
Evet. Kılavuz koku ve tat duyusunun her biri için %3 oran öngörür. İki kayıp birlikte varsa oranlar Balthazard formülüyle birleştirilir ve kalıcı maluliyet tazminatı bu birleşik oran üzerinden hesaplanır.
Ses kısıklığında maluliyet oranı nasıl belirlenir?
Konuşma; akıcılık, artikülasyon, dil ve ses olmak üzere dört alanda 0–10 arasında puanlanır (Tablo 4) ve toplam puan Tablo 5 ile engel oranına çevrilir. Örneğin yalnızca seste iki parametrede sorun varsa puan 6, oran %20’dir; sesin tamamen kaybında (afoni) puan 10, oran %22’dir.
Konuşma bozukluğunda en yüksek oran kaç?
Tablo 5’e göre konuşma engeli puanı 38–40 olduğunda engel oranı %40’tır. Beyin hasarına bağlı afazi ise sinir sistemi bölümündeki ayrı tabloyla değerlendirilir ve aynı kayıp iki tablodan birden oranlanmaz.
Konuşma değerlendirmesi cihazla mı yapılır?
Hayır. Kılavuz, konuşmanın değerlendirilmesi sırasında konuşma cihazları ve protezlerinin kullanılmamasını öngörür. Değerlendirme sessiz bir ortamda, kişinin kısa bir paragrafı okuması veya günleri ve ayları söylemesi dinlenerek yapılır.
Kalıcı trakeostomide maluliyet oranı kaç?
Kılavuza göre kalıcı trakeotomili ve stomalı hastalarda engel oranı %40 olarak belirlenmiştir. Kişide konuşma engeli de varsa, Tablo 5’ten bulunan oran bu %40’a Balthazard formülüyle eklenir.
Yoğun bakımdan sonra nefes borumda darlık kaldı, oran nasıl belirlenir?
Hava yolu defektleri başlığına göre nefes darlığının hangi aktivitede ortaya çıktığı ve muayenede görülen darlık esas alınır: sınıf 1 %5, sınıf 2 %10, sınıf 3 %20, istirahatte nefes darlığı olan sınıf 4 %40, solunum desteği gereken sınıf 5 %90 ve üzeri.
Burun kırığında maluliyet oranı kaç olur?
Kılavuzun yüz başlığında fiziksel görünümü bozan burun eğriliği %2, yanakla birlikte burun çökmesi %6, burnun kısmi kaybı %15, tam kaybı %47’dir. Kırık iki taraflı kalıcı burun tıkanıklığı veya koku kaybı bırakmışsa bu kayıplar ayrıca değerlendirilebilir.
Kazadan sonra baş dönmesi ve denge bozukluğu devam ediyor, oran nedir?
Kılavuza göre vestibüler bozukluklar hasta stabil olduktan sonra en az 6 ay takip edilerek değerlendirilir; objektif bulgular ve günlük aktivitelere etkisine göre %5, %15, %25 veya %35 oran verilir. Ayrıntılar görme ve işitme kaybı rehberimizde yer alır.
Aşçıyım, koku ve tat kaybım için yalnızca %3 mü alırım?
Kalıcı maluliyet oranı kılavuza göre belirlenir; ancak mesleğin koku ve tat duyusuna dayanması, TBK m.54’teki ekonomik geleceğin sarsılması kalemi kapsamında ayrıca değerlendirilebilir. Mesleğin sürdürülemediği veya gelir kaybı yaşandığı belgelerle ortaya konmalıdır.
Ses kısıklığı zamanla düzelebilir mi, rapor ne zaman alınmalı?
Ses teli felci ve bazı darlıklar tedavi ve rehabilitasyonla kısmen düzelebilir. Bu nedenle kalıcı raporun tedavi süreci tamamlandıktan sonra alınması, erken alınan raporun tabloyu yanlış yansıtma riskini azaltır.
📘 İlgili Rehberler
- Tazminat Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
- Trafik Kazasında Kalıcı Maluliyet Tazminatı 2026
- Kafa Travması ve Beyin Hasarında Maluliyet Oranı
- Görme ve İşitme Kaybında Maluliyet Oranı
- Çene Kırığı, Çiğneme ve Yutma Bozukluğu
- Yüzde Sabit İz Tazminatı
- Göğüs Travmasında Maluliyet Oranı
- Ekonomik Geleceğin Sarsılması ve Meslek Kaybı
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (RG 20.2.2019/30692) ve Ek-2 kılavuzunun kulak burun boğaz bölümü (konuşma ve ses Tablo 4-5, denge, yüz, hava yolu defektleri, koku ve tat duyusu kaybı), 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m.54, 56), 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.97, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları ve 6100 sayılı HMK m.281 hükümlerine dayanır. Oran ve tazminat örnekleri varsayımsaldır; somut oran sağlık kurulunca belirlenir. Somut dosyanız için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.
