Çene Kırığı, Diş Kaybı ve Çiğneme-Yutma Bozukluğunda Maluliyet Oranı ve Tazminat 2026: Alt ve Üst Çene, Dil, Dudak, İmplant ve Protez Giderleri (Yönetmelik Tabloları)

Trafik kazalarında yüz ve ağız bölgesi çok sık yaralanır: direksiyona veya ön panele çarpan yüz, motosikletten düşerken yere vuran çene, kasksız veya açık kasklı sürücülerde kırılan dişler, hava yastığının darbesi ya da yayaya çarpan aracın kaputu. Alt çene (mandibula) ve üst çene (maksilla) kırıkları, diş kayıpları, dil ve dudak yaralanmaları hem görünümü hem de yemek yeme, konuşma ve yutma gibi temel işlevleri etkiler. Çene kırıklarında aylarca sürebilen tedavi süreci, kalıcı diş kayıplarında ise yıllara yayılan implant ve protez giderleri gündeme gelir.

Bu rehberde Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin Ek-2 kılavuzunda çene, diş, dil ve dudak yaralanmalarının nasıl oranlandığını anlatıyoruz: kulak burun boğaz bölümündeki yüz sınıflarından ağız ve çeneye ilişkin maddeler, çiğneme ve yutma bozukluğu tablosu, kranial sinir kaynaklı yutma bozuklukları, kısmi diş kayıplarının durumu, rapor zamanlaması, implant ve protez giderleri, örnek hesaplar ve tazminata etkisi. Yüz yaralanmalarının estetik boyutu ve yüzdeki izler için ayrıca yüzde sabit iz rehberimize bakabilirsiniz. Dosyanızı birlikte değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.

Çene ve ağız yaralanmaları kılavuzda nerede değerlendirilir?

Yönetmeliğin 10. maddesi uyarınca engel oranı Ek-2 kılavuzuna göre belirlenir; kaza raporunda Yönetmeliğin 9. maddesi gereği önceden var olan kronik hastalıklara ilişkin fonksiyon kayıpları yazılmaz. Çene, diş, dil ve dudak yaralanmaları kılavuzun birkaç farklı başlığında karşımıza çıkar. Anatomik kayıplar ve şekil bozuklukları kulak burun boğaz bölümünün “Yüz” başlığındaki beş sınıfta; yemek yeme ve yutmadaki işlev kaybı aynı bölümün “Çiğneme ve yutma” başlığında; sinir hasarına bağlı yutma ve konuşma bozuklukları sinir sistemi bölümündeki “Dizartri ve disfaji” tablosunda; yüz felci ve trigeminal nevralji ise kranial sinir bozuklukları başlığında değerlendirilir. Konuşma bozuklukları için kulak burun boğaz bölümünde ayrıca konuşma ve ses başlığı bulunur.

Bu dağınık yapı, raporda bir kaybın atlanmasına veya aynı kaybın iki kez oranlanmasına yol açabilir. Örneğin alt çenenin bir kısmının kaybı hem yüz sınıflarında anatomik kayıp olarak hem de çiğneme bozukluğu olarak ortaya çıkabilir. Kılavuz birden fazla kaybın Balthazard yöntemiyle birleştirilmesini öngörür; ancak birleştirmenin, farklı işlev kayıplarını mı yoksa aynı kaybın farklı görünümlerini mi kapsadığı raporda gerekçelendirilmelidir.

Diş kaybında maluliyet oranı

Kılavuzun yüz sınıflandırmasında, “Yüzde ileri derecede şekil bozukluğu” başlıklı sınıf 4 içinde travma, tümör veya ameliyat sonrası en az bir alveoler arktaki bütün kalıcı dişlerin kaybına %17 engel oranı verilir. Alveoler ark, dişlerin dizildiği çene kavsidir; bu madde, alt çenedeki veya üst çenedeki bütün kalıcı dişlerin kaybını ifade eder. Kılavuzda bunun dışında tek bir dişin veya birkaç dişin kaybı için ayrı bir oran öngörülmemiştir.

Bu nedenle trafik kazasında bir veya birkaç diş kaybeden mağdurun raporunda çoğu zaman kalıcı maluliyet oranı çıkmaz. Ancak bu, tazminat hakkının olmadığı anlamına gelmez. TBK m.54 uyarınca tedavi giderleri tazmin edilir; kaybedilen dişlerin yerine yapılan implant, köprü, kron veya protez ile bunların ileride yenilenmesi gereken giderler, kanal tedavileri ve ortodontik düzeltmeler, bu kapsamda değerlendirilir. Diş kaybının çiğnemede kalıcı kısıtlamaya yol açtığı durumlarda çiğneme ve yutma başlığı da ayrıca gündeme gelebilir. Kalıcı oran çıkmayan dosyalarda istenebilecek kalemler için maluliyet oranı sıfır çıkarsa tazminat alınır mı? rehberimize bakabilirsiniz.

Alt çene, üst çene, dil ve dudak kayıpları: yüz sınıflarındaki ilgili maddeler

Kılavuzun “Yüz” başlığı, kayıpları beş sınıfta toplar: sınıf 1’de yüzdeki anormallik daha çok cilt yapısı ve dış görünümle sınırlıdır; sınıf 2’de yüzün bir kısmının destek yapısında kayıp; sınıf 3’te yüzün anatomik bir kısmında kayıp; sınıf 4’te yüzde ileri derecede şekil bozukluğu; sınıf 5’te kişinin fiziksel, psikolojik ve duygusal durumunu belirgin şekilde etkileyen ve ileri derecede fonksiyon bozukluğuna yol açan şekil bozuklukları vardır. Aşağıdaki tablo, bu sınıflardaki maddelerden çene, diş, dil ve dudağa ilişkin olanları gösterir. Burun, dış kulak ve alın kemiği gibi yüzün diğer bölgelerine ilişkin maddeler ile yüzdeki izlerin değerlendirmesi için yüzde sabit iz tazminatı rehberimize bakabilirsiniz.

Çene kırıklarının çoğu, plak ve vidalarla veya çenelerin bir süre birbirine bağlanmasıyla (intermaksiller fiksasyon) kemik kaybı olmadan iyileşir. Bu durumda yüz sınıflarındaki anatomik kayıp maddeleri uygulanmaz; kalıcı oran, kırığın geride bıraktığı çiğneme ve yutma kısıtlaması, diş kaybı, yüz felci veya duyu bozukluğu gibi sonuçlara göre belirlenir. Kemik kaybıyla sonuçlanan parçalı kırıklar, ateşli silah yaralanmasına benzer ağır ezilmeler veya kemiğin çıkarılmasını gerektiren enfeksiyonlar ise anatomik kayıp maddelerinin konusudur.

Çiğneme ve yutma bozukluğu

Çene kırıkları, çene ekleminin hasarı, diş kayıpları veya dil yaralanmaları sonrasında mağdur, katı gıdaları çiğneyemeyebilir, lokmaları yutmakta zorlanabilir ya da yalnızca ezilmiş veya sıvı gıdalarla beslenmek zorunda kalabilir. Kılavuzun kulak burun boğaz bölümündeki “Çiğneme ve yutma” başlığı bu durumu doğrudan beslenmedeki kısıtlamaya göre oranlar. Kılavuza göre çiğneme ve yutma bozuklukları, gerekli rehabilitasyon uygulandıktan en az 6 ay sonra diyet alımındaki kısıtlamalara göre değerlendirilir.

Hasta sıvı, yarı katı ve yumuşak diyetlerden bazılarını sınırlı alabiliyorsa %10; yalnızca sıvı ya da yalnızca yarı katı veya yumuşak gıdaları alabiliyorsa %30; ancak nazogastrik sonda veya gastrostomi ile beslenebiliyorsa %50 engel oranı verilir. Bu ölçüt, mağdurun beyanına dayalı gibi görünse de raporda beslenme durumunu destekleyen muayene bulgularının, gerekiyorsa yutma değerlendirmesinin (örneğin videofloroskopi) ve kilo takibinin yer alması, değerlendirmenin denetlenebilirliği bakımından önemlidir. Kılavuzda çene ekleminin açılma kısıtlılığı için ayrı bir ölçüm tablosu bulunmadığından, ağız açıklığının azalmasının beslenmeye etkisi de bu başlık altında ortaya konur.

Sinir hasarına bağlı yutma ve konuşma bozukluğu

Kafa ve boyun travmalarında yutma ve konuşmayı yöneten kranial sinirler (glossofaringeal, vagus ve hipoglossal sinirler, yani IX, X ve XII. kranial sinirler) yaralanabilir. Kılavuzun sinir sistemi bölümündeki “Dizartri ve disfaji” tablosu bu durumu üç derecede oranlar: hafif derecede dizartri, distoni veya disfoniyle birlikte sıvı ve yarı katı gıdaları yutma zorluğu %15; orta derecede dizartri veya disfajiyle birlikte boğuk ses, burundan geri kaçma ve sıvı ile yarı katı gıdaların aspirasyonu %35; oral salgıları bile yutamayacak şiddette yutma zorluğu %55.

Yüz ve çene travmalarında yüz siniri de etkilenebilir. Kılavuza göre periferik fasiyal paralizide hafif durum (minimum fonksiyon bozukluğu veya estetik kayıp) %5, orta durum (göz hafif kapanıyor, ağız çevresi kontrolü yapılamıyor veya ağız çevresi kontrolü var ama göz çevresi kontrolü yok) %15, ağır durum (ağız ve göz kasları felçli) %30’dur. Trigeminal nevralji %15 olup, hasta nörojenik ağrı maddelerinden puan almışsa bu kategoriden ayrıca puan almaz. Kranial sinir bozukluklarının neden olduğu fonksiyon kayıpları, kılavuza göre tedaviye rağmen düzelmeyen durumlarda engellilik olarak değerlendirilir. Örneğin orta derecede yüz felci (%15) ile bir çene arkındaki bütün dişlerin kaybı (%17) birlikte bulunan bir mağdurda Balthazard yöntemiyle yaklaşık %29,4 bulunur. Kafa travmasına bağlı diğer nörolojik sonuçlar için kafa travması ve beyin hasarında maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz.

Birden fazla kayıpta birleştirme ve çift sayma riski

Ağır yüz ve çene yaralanmalarında birden fazla kayıp bir arada bulunur. Yönetmeliğin 10. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca birden fazla fonksiyon kaybı Balthazard yöntemiyle birleştirilir. Örneğin travma sonucu alt çenenin segmenter rezeksiyonu (%13) ile birlikte bazı gıdaları sınırlı alabilme düzeyinde çiğneme kısıtlaması (%10) bulunan bir mağdurda yaklaşık %21,7; hemimandibulektomi (%33) ile birlikte yalnızca yumuşak gıdalarla beslenebilme (%30) bulunan bir mağdurda yaklaşık %53,1; bir çene arkındaki bütün dişlerin kaybı (%17) ile tam fonksiyon bozukluğu yapan dudak arızası (%25) bulunan bir mağdurda yaklaşık %37,8 engel oranı bulunur.

Ancak bazı yüz sınıfı maddelerinin tanımı işlev kaybını da içerir: örneğin dilin fonksiyon kaybına ilişkin sınıf 5 maddesi, “konuşma ve yutmayı zorlaştıracak derecede” kaybı açıkça anar; üst çenenin tam kaybına ilişkin madde “fonksiyon kaybı ile birlikte” ifadesini kullanır. Bu durumlarda aynı yutma veya konuşma kaybının hem yüz sınıfında hem çiğneme-yutma veya konuşma başlığında ayrıca oranlanması çift sayma tartışması doğurabilir. Raporun hangi kaybı hangi maddeyle karşıladığını açıkça göstermesi, hem mağdur hem sigortacı açısından itiraz riskini azaltır. Birleştirme hesabı için maluliyet oranı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Çene kırığında iyileşme süreci ve rapor zamanlaması

Çene kırıklarında tedavi çoğu zaman ameliyatla kemiğin plak ve vidalarla sabitlenmesi veya çenelerin birkaç hafta birbirine bağlanmasıyla yapılır. Bu süreçte mağdur yalnızca sıvı veya ezilmiş gıdalarla beslenir, konuşması zorlaşır ve çoğu zaman çalışamaz. Tedavinin ardından ağız açıklığını artırmaya yönelik egzersizler, diş ve kapanış düzeltmeleri, implant için kemik iyileşmesinin beklenmesi gibi uzun bir rehabilitasyon dönemi gelebilir. Bu dönemin kazanç kaybı ve giderleri, kalıcı maluliyetten bağımsız olarak tazminat konusudur.

Kalıcı oranın zamanlaması bakımından kılavuz, çiğneme ve yutma bozukluklarının gerekli rehabilitasyondan en az 6 ay sonra değerlendirilmesini açıkça şart koşar; kranial sinir bozukluklarının da tedaviye rağmen düzelmeyen durumlarda engellilik olarak değerlendirileceğini belirtir. Yönetmeliğin 9. maddesi tıbbi tedavi ve rehabilitasyon süreci esnasında süreli, tamamlandıktan sonra sürekli veya süreli rapor verileceğini düzenler. Bu bekleme sürecinde zamanaşımı süreleri işlemeye devam ettiğinden sürelerin ayrıca takip edilmesi gerekir; bunun için maluliyet raporu ve zamanaşımı rehberimize, iyileşme dönemi kaybı için trafik kazasında geçici maluliyet rehberimize bakabilirsiniz.

Diş tedavisi, implant ve protez giderleri

Diş ve çene yaralanmalarında tazminatın önemli bir kısmını tedavi giderleri oluşturur. TBK m.54 uyarınca bedensel zararda tedavi giderleri tazmin edilir. KTK m.98 uyarınca trafik kazalarında sağlık hizmet bedelleri kural olarak Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır; ancak diş protezi ve implant gibi uygulamaların SGK tarafından karşılanması sınırlı koşullara bağlıdır ve özel diş hekimliği uygulamalarında fark ücretleri doğabilir. SGK’nın karşılamadığı veya kısmen karşıladığı, tıbben gerekli ve kazayla bağlantılı diş tedavileri sorumlulardan istenebilir.

İmplant ve protezlerin belirli aralıklarla yenilenmesi gerekebilir; genç mağdurlarda bu yenileme giderleri yaşam boyu tekrarlanan bir kalem hâline gelir. Bu giderlerin hekim raporu, tedavi planı ve fiyat teklifleriyle belgelenmesi, bilirkişi hesabında gelecekteki giderlerin de gözetilmesini sağlar. Kalıcı dişler henüz tamamlanmamış çocuk mağdurlarda ise diş gelişimi ve çene büyümesi üzerindeki etkiler, tedavinin yıllara yayılmasına yol açabilir.

Tedavi giderlerinin paylaşımı için trafik kazasında tedavi giderlerini kim öder?, SGK’nın karşılamadığı giderler için SGK sağlık giderini ödemiyorsa, uzun süreli ve yenilenen giderler için ağır maluliyette yaşam boyu giderler, çocuk mağdurlar için çocuk mağdurda trafik kazası tazminatı ve manevi tazminat için kalıcı maluliyette manevi tazminat yazılarımıza bakabilirsiniz.

Bu oranlar yaklaşık kaç TL tazminata karşılık gelir?

Aşağıdaki tablo, kaza tarihinde 35 yaşında, 2026 net asgari ücretiyle çalışan ve kazada hiç kusuru bulunmayan bir erkek mağdur için, TRH-2010 yaşam tablosu ve yargı uygulamasındaki yerleşik yöntemle hesaplanan kalıcı maluliyet tazminatını gösterir. Birden fazla kayıp bulunan örneklerde oranlar Balthazard yöntemiyle birleştirilmiştir. Ağır yaralanmalarda hesaplanan tutar, 2026 zorunlu trafik sigortasının kişi başı 3.600.000 TL limitini aşabilir; aşan kısım için kusurlu sürücü, işleten ve varsa İMM sigortacısına başvurulur. Hesap yöntemi için maluliyet tazminatı ne kadar?, limit aşımı için trafik sigortası limiti yetmedi: aşan tazminat kimden alınır? yazılarımıza bakabilirsiniz.

Tutarlara iyileşme dönemi kaybı, diş tedavisi, implant ve protez giderleri ile manevi tazminat dahil değildir. Birkaç diş kaybında olduğu gibi kalıcı oran çıkmayan dosyalarda bu kalemler tazminatın esasını oluşturur.

Ceza boyutu ve sigorta süreci

Trafik kazasında çene kırığı ve diş kaybı, taksirle yaralama suçu bakımından da değerlendirilir. TCK m.89/2 uyarınca yaralanmanın vücutta kemik kırılmasına, duyu veya organlardan birinin işlevinin sürekli zayıflamasına, konuşmada sürekli zorluğa veya yüzde sabit ize neden olması hâlinde ceza artırılır. Diş kırıkları ve kayıplarının ceza hukukundaki niteliği adli tıp rehberindeki ölçütlere göre ayrıca değerlendirilir; bu değerlendirme maluliyet oranından bağımsızdır. Adli rapor ile maluliyet raporunun farkı için adli rapor ile maluliyet raporu farkı yazımıza bakabilirsiniz.

Sigorta sürecinde, diş tedavisi faturaları ve implant planları çoğu zaman sigortacıya yapılan ilk başvuruda eksik kalır. KTK m.97 uyarınca yapılacak yazılı başvuruda iyileşme dönemi kaybı, tedavi giderleri ve varsa kalıcı maluliyet tazminatının birlikte talep edilmesi, sonradan bakiye talebi ve temerrüt tartışmalarını azaltır. Sigortacı kalıcı oran çıkmadığı gerekçesiyle tedavi giderlerini ödemezse izlenecek yol için trafik sigortası eksik ödeme yaptı rehberimize bakabilirsiniz.

Raporda dikkat edilecek noktalar ve itiraz

Çene ve ağız yaralanmalarında raporların en sık eksikliği, yalnızca kırığın veya diş kaybının adının yazılıp işlevsel sonuçların değerlendirilmemesidir. Aşağıdaki tablo, raporda kontrol edilmesi gereken başlıca noktaları gösterir.

Rapora Yönetmeliğin 12. maddesi uyarınca teslimden itibaren otuz gün içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz edilebilir; davada alınan bilirkişi raporuna HMK m.281 uyarınca iki hafta içinde itiraz edilir ve HMK m.293 uyarınca uzman görüşü sunulabilir. Ayrıntılar için trafik kazasında maluliyet raporuna itiraz ve uzman görüşü sunulması dilekçesi örneği yazılarımıza bakabilirsiniz. Yüz bölgesindeki yanıklar için yanık yaralanmalarında maluliyet oranı, iç organ yaralanmaları için iç organ yaralanmalarında maluliyet oranı rehberlerimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Trafik kazasında diş kaybında maluliyet oranı yüzde kaç?

Kılavuzun yüz sınıflarına göre travma sonrası en az bir çene arkındaki bütün kalıcı dişlerin kaybı %17 engel oranıdır. Bir veya birkaç dişin kaybı için kılavuzda ayrı bir oran bulunmaz; bu durumda tedavi, implant ve protez giderleri ile manevi tazminat istenebilir.

Birkaç dişim kırıldı, tazminat alabilir miyim?

Kalıcı maluliyet oranı çıkmasa bile TBK m.54 uyarınca tedavi giderleri, iyileşme dönemi kaybı ve implant, kron veya protez gibi giderler ile ileride gerekecek yenileme giderleri istenebilir; ayrıca manevi tazminat talep edilebilir.

Çene kırığında maluliyet oranı kaç?

Kemik kaybı olmadan iyileşen çene kırığında oran, geride kalan çiğneme-yutma kısıtlaması, diş kaybı veya sinir hasarı gibi sonuçlara göre belirlenir. Kemik kaybı varsa alt çenede segmenter rezeksiyon %13, hemimandibulektomi %33, ön segmentte %50’den fazla kayıp %56’dır.

Üst çene kırığında maluliyet oranı nasıl belirlenir?

Burun ve sinüs boşluğuna açılan üst çene kayıplarında medial duvar kaybı %10, medial duvara ilaveten veya dışında bir duvarın kaybı %35, alveoler çıkıntıda %50’den fazla kayıpla tam kayıp %45’tir. Kayıp yoksa işlevsel sonuçlar değerlendirilir.

Kazadan sonra katı yemek yiyemiyorum, bu oranlanır mı?

Evet. Çiğneme ve yutma bozuklukları, rehabilitasyondan en az 6 ay sonra diyet kısıtlamasına göre değerlendirilir: bazı gıdaları sınırlı alabilme %10, yalnızca sıvı veya yumuşak gıda alabilme %30, sonda veya gastrostomiyle beslenme %50.

Dil yaralanmasında maluliyet oranı kaç?

Doku kaybı, skarlı fiksasyon veya felce bağlı dilin hafif fonksiyon kaybı %25’tir. Tam dil yokluğu, konuşma ve yutmayı zorlaştıracak derecede dilin en az üçte ikisinin alınması veya iki taraflı hipoglossal sinir felcinde oran %55’tir.

Dudak yaralanması maluliyet oranına yansır mı?

Tam fonksiyon bozukluğu yapan dudak arızaları kılavuzun yüz sınıflarında %25 engel oranıyla değerlendirilir. Fonksiyon bozukluğu yaratmayan izler ise yüzdeki şekil bozukluğu ve iz değerlendirmesi kapsamında ele alınır.

Yutma güçlüğü sinir hasarından kaynaklanıyorsa oran nasıl belirlenir?

IX, X ve XII. kranial sinir hasarına bağlı yutma ve konuşma bozuklukları sinir sistemi bölümündeki tabloya göre hafif %15, orta %35, oral salgıları bile yutamayacak ağır durumda %55 olarak oranlanır.

Çene kırığında kalıcı rapor ne zaman alınmalı?

Kılavuz çiğneme ve yutma bozukluklarının gerekli rehabilitasyondan en az 6 ay sonra değerlendirilmesini şart koşar; kranial sinir bozuklukları da tedaviye rağmen düzelmeyen durumlarda engellilik olarak değerlendirilir. Bu süreçte süreli rapor alınabilir ve zamanaşımı ayrıca takip edilmelidir.

İmplant ve protez giderlerini kim öder?

Trafik kazalarında sağlık hizmet bedelleri kural olarak SGK tarafından karşılanır; ancak diş protezi ve implantın SGK tarafından karşılanması sınırlı koşullara bağlıdır. Karşılanmayan tıbben gerekli ve kazayla bağlantılı giderler, ileride gerekecek yenilemeler dahil sorumlulardan istenebilir.

Çene ekleminde ağız açma kısıtlılığı kaldı, oran verilir mi?

Kılavuzda çene ekleminin açılma kısıtlılığı için ayrı bir ölçüm tablosu bulunmaz. Ağız açıklığının azalmasının beslenmeye etkisi, çiğneme ve yutma başlığında diyet kısıtlamasına göre değerlendirilir.

Diş kaybı ve yüz felci birlikte varsa oran nasıl hesaplanır?

Birden fazla kayıp Balthazard yöntemiyle birleştirilir. Örneğin bir çene arkındaki bütün dişlerin kaybı (%17) ile orta derecede yüz felci (%15) birlikte bulunuyorsa kişinin engel oranı yaklaşık %29,4 olur.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (m.9, 10, 12) ve Ek-2 Engel Alanları Kılavuzu’nun kulak burun boğaz (Yüz, Çiğneme ve yutma) ve sinir sistemi (kranial sinir bozuklukları, dizartri ve disfaji) bölümleri, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m.54, 56), 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (m.97, 98), 5237 sayılı TCK m.89 ve 6100 sayılı HMK hükümlerine dayanır. Tutarlar varsayımsal hesaplardır; somut dosyanız için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.