Trafik kazalarında omurga yaralanmaları iki uç arasında geniş bir yelpazede görülür: arkadan çarpmada boynun ani öne-arkaya savrulmasıyla ortaya çıkan incinmeler, kazadan sonra başlayan bel veya boyun fıtığı yakınmaları, vertebra gövdesinde çökme kırıkları ve en ağır ucunda omurilik hasarına bağlı felç. Bu yaralanmaların hepsinde tazminatın büyüklüğünü belirleyen maluliyet oranı, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin Ek-2 kılavuzundaki omurga tablolarına göre hesaplanır.
Bu rehberde omurga yaralanmalarında kılavuzun öngördüğü iki değerlendirme yöntemini, boyun, sırt ve bel için yaralanma modeli kategorilerini, hareket kısıtlılığı ve fıtık-ameliyat oranlarını, sinir kökü hasarının hesaba katılmasını, omurilik yaralanmalarına bağlı felç tablolarını, kılavuzun kendi örnek hesaplarını ve bu oranların yaklaşık TL karşılığını anlatıyoruz. Kaza ile fıtık arasındaki bağın nasıl kurulacağı ise bu dosyaların en tartışmalı konusu olduğundan ayrıca ele alınıyor. Raporunuzu birlikte değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.
Beş cümlede özet
- Kılavuz omurga için iki yöntem öngörür: travma durumlarında ilk tercih edilen yaralanma modeli ve bu model yetersiz kaldığında kullanılan eklem hareket açıklığı modeli.
- Yaralanma modelinde boyun için kategoriler %0, %8, %18, %28 ve %38; bel için %0, %8, %13, %23 ve %25 oranlarına karşılık gelir.
- Bel bölgesinde ameliyat edilmiş, kalıcı ağrı ve sertlik bırakan bir disk lezyonu Tablo 1.7’ye göre %10 oran alır; ikinci operasyon için %2 eklenir.
- Kılavuz, omurga değerlendirmesi için engelin kalıcı ve stabil olmasını, yaralanma modelinde son on iki ayda değişiklik olmamasını, hareket açıklığı modelinde yetersizliğin en az bir yıldır sürmesini ister.
- Kaza öncesinde var olan dejenerasyonla kazaya bağlı fıtık arasındaki ayrım kritik önemdedir; Yönetmeliğin 9. maddesi kazaya bağlı raporda kronik hastalık kayıplarının yazılmayacağını düzenler.
Omurga yaralanmalarında maluliyet oranı hangi kurallara göre belirlenir?
Trafik kazası sonrası sigortaya sunulacak Kurul Raporu, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarındaki tanım gereği erişkinlerde Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğe göre düzenlenir. Yönetmeliğin 10. maddesine göre oran, Ek-2’deki engel alanları kılavuzundaki tablolara göre yüzde olarak belirlenir ve birden fazla kayıp Balthazard yöntemiyle birleştirilir. Kılavuzun Kas-İskelet Sistemi bölümü, omurga sorunlarında engelliliği belirlemek için iki ayrı değerlendirme yöntemi bulunduğunu açıkça söyler.
Birinci yöntem yaralanma modeli veya tanı ilişkili değerlendirmedir ve kılavuza göre travma durumlarında ilk tercih edilecek yöntemdir. Bu model nörolojik kayıp varlığına, kırık, dislokasyon ve hareket segmentinin bütünlüğüne dayanır. Bir yaralanma yoksa, yöntem yetersiz kalıyorsa veya yaralanma aynı omurga bölgesinde birden fazla segmenti etkiliyorsa ikinci yöntem olan eklem hareket açıklığı modeli kullanılır. Birden fazla omurga bölgesi etkilenmişse her bölge ayrı değerlendirilip sonuçlar Balthazard yöntemiyle birleştirilir.
Kılavuz zamanlama konusunda da açıktır. Yaralanma modeli için engelin kalıcı ve stabil olması, son on iki ayda değişiklik olmaması; eklem hareket açıklığı modeli için patolojinin stabil ve kalıcı olması, yetersizliğin en az bir yıldır devam ediyor olması gerekir. Omurga yaralanmalarında erken alınan rapor bu nedenle kılavuzun aradığı şartları taşımayabilir. Raporun doğru zamanda ve doğru hastaneden alınması için maluliyet raporu nasıl alınır? rehberimize bakabilirsiniz.
Omurgada iki değerlendirme yöntemi
| Ölçüt | Yaralanma modeli | Eklem hareket açıklığı modeli |
|---|---|---|
| Ne zaman kullanılır | Travma durumlarında ilk tercih | Yaralanma yoksa, model yetersizse veya aynı bölgede birden fazla segment etkilenmişse |
| Neye dayanır | Nörolojik kayıp, kırık, dislokasyon, hareket segmenti bütünlüğü | Tanıya bağlı oran, hareket açıklığı ve sinir kökü kaybı |
| Zaman şartı | Engel kalıcı ve stabil, son 12 ayda değişiklik yok | Patoloji stabil ve kalıcı, yetersizlik en az bir yıldır sürüyor |
| Tablolar | Tablo 1.1 (bel), 1.2 (boyun), 1.3 (sırt) | Tablo 1.4–1.6 (hareket), 1.7 (tanı), 1.8–1.10 (sinir kökü) |
| Omurilik bulgusu varsa | Sinir sistemi bölümündeki spinal kord tabloları | Sinir sistemi bölümündeki spinal kord tabloları |
Boyun yaralanmaları: yaralanma modeli kategorileri
Kılavuzun Tablo 1.2’si servikal omurga, yani boyun için yaralanma modeli kategorilerini düzenler. Arkadan çarpmalı kazalarda sık görülen boyun incinmeleri, kazadan sonra ortaya çıkan boyun fıtıkları ve boyun omurlarındaki kırıklar bu tabloya göre sınıflandırılır. Kategori yükseldikçe nörolojik bulgu ve yapısal bozukluk ağırlaşır. Omurga yaralanmasına omurilik hasarı eşlik ediyor ve felç, mesane veya bağırsak kontrolü kaybı gelişmişse değerlendirme spinal kord tablolarıyla yapılır; bunun için omurilik yaralanması, felç ve parapleji maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz.
Tablo 1.2: Servikal omurga (boyun) – yaralanma modeli
| Kategori | Tanım (özet) | Kişinin engel oranı |
|---|---|---|
| I | Klinik bulgu, nörolojik kayıp, yapısal bozukluk ve kırık yok | %0 |
| II | Travmayla ilişkili belirgin kas spazmı, asimetrik hareket azalması veya objektif bulgusu olmayan kök ağrısı; ya da konservatif tedaviyle düzelmiş radikülopatili fıtık; ya da vertebrada %25’ten az çökme, dislokasyonsuz arka eleman kırığı veya yer değiştiren çıkıntı kırığı | %8 |
| III | Elektrodiagnostik testlerle gösterilmiş belirgin radikülopati; ya da aynı seviyede fıtık veya cerrahiyle düzelmiş radikülopati öyküsü; ya da vertebra gövdesinde %25–50 çökme veya spinal kanalı etkileyen arka eleman kırığı (yapısal bütünlüğü bozmadan iyileşmiş) | %18 |
| IV | Hareket segmentinde bütünlük bozulması (komşu vertebralarda 3,5 mm’den fazla kayma veya 11°’den fazla açısal hareket), iki taraflı veya çok seviyeli radikülopati, füzyona bağlı tam veya tama yakın hareket kaybı; ya da nörolojik bulgusuz %50’den fazla çökme | %28 |
| V | Üst ekstremitede yardımcı cihaz gerektiren ciddi fonksiyon kaybı, tek seviyede total veya çok seviyede ciddi nörolojik kayıp; ya da spinal kanalda yapısal bozuklukla birlikte kollarda ciddi motor ve duyu kaybı | %38 |
Arkadan çarpma sonrası gelişen ve halk arasında “boyun incinmesi” diye bilinen yaralanmalarda, kas spazmı ve hareket kısıtlılığı kalıcı ve stabil hâle gelmişse kategori II gündeme gelir. Yakınmalar iyileşmiş ve muayenede bulgu kalmamışsa oran kategori I, yani sıfırdır. Bu durumda bile iyileşme dönemine ait kazanç kaybı ve manevi tazminat istenebilir; ayrıntılar için maluliyet oranı sıfır çıkarsa tazminat alınır mı? yazımıza bakabilirsiniz.
Bel ve sırt yaralanmaları: yaralanma modeli kategorileri
Kılavuzun Tablo 1.1’i lomber omurga (bel), Tablo 1.3’ü torakal omurga (sırt) için aynı mantıkla kategoriler öngörür. Bel bölgesinde oranlar boyuna göre daha düşüktür; sırt bölgesinde ise dördüncü ve beşinci kategorilerin oranları beldekinden yüksektir. Hareket segmenti bütünlüğündeki bozulmanın ölçütü de bölgeye göre farklıdır: belde komşu vertebralarda 5 mm’den fazla kayma veya 11°’den fazla açısal hareket, sırtta 2,5 mm’den fazla kayma aranır.
Tablo 1.1 ve 1.3: Lomber (bel) ve torakal (sırt) omurga – yaralanma modeli
| Kategori | Tanım (özet) | Bel (lomber) | Sırt (torakal) |
|---|---|---|---|
| I | Klinik bulgu, nörolojik kayıp, yapısal bozukluk ve kırık yok | %0 | %0 |
| II | Belirgin kas spazmı, asimetrik hareket azalması veya objektif bulgusuz kök ağrısı; konservatif tedaviyle düzelmiş fıtık; %25’ten az çökme veya basit arka eleman kırığı | %8 | %8 |
| III | Elektrodiagnostik testlerle gösterilmiş belirgin radikülopati; fıtık veya cerrahiyle düzelmiş radikülopati öyküsü; %25–50 çökme veya spinal kanalı etkileyen arka eleman kırığı | %13 | %18 |
| IV | Hareket segmenti bütünlüğünde bozulma; nörolojik bulgusuz %50’den fazla çökme veya (belde) motor bozukluk olmaksızın çok seviyeli yapısal bozukluk | %23 | %23 |
| V | Radikülopati ile hareket segmenti bütünlüğünde bozulmanın birlikte bulunması; ya da tek taraflı nörolojik bulguyla birlikte %50’den fazla çökme | %25 | %28 |
Tablo özet niteliğindedir; her kategorideki kriterler “veya” bağlacıyla ayrılmış alternatiflerdir ve kurulun hangi kritere dayandığını raporda göstermesi gerekir. Radikülopatinin elektronöromiyografi gibi testlerle gösterilip gösterilmediği, kategori II ile III arasındaki farkı belirleyebildiğinden bu tetkiklerin dosyada bulunması önemlidir.
Omurga yaralanmanız raporda doğru kategoriye yerleştirildi mi? Birlikte kontrol edelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Bel ve boyun fıtığında maluliyet oranı: Tablo 1.7
Eklem hareket açıklığı modelinin birinci basamağı, spesifik omurga hastalığı tanısına bağlı oranların bulunduğu Tablo 1.7’dir. Kılavuz, iki veya daha fazla tanı varsa en önemli tek tanının alınacağını belirtir. Fıtık (disk lezyonu) ve omurga ameliyatları bu tablonun en sık uygulanan satırlarıdır. Oranlar boyun, sırt ve bel için ayrı ayrı verilmiştir.
Tablo 1.7: Disk lezyonu (fıtık) ve omurga ameliyatları
| Durum | Boyun | Sırt | Bel |
|---|---|---|---|
| Ameliyat edilmemiş, semptom yok (kalıcı) | %0 | %0 | %0 |
| Ameliyat edilmemiş, stabil; tıbben tespit edilmiş yaralanma, ağrı ve sertlik; görüntülemede hiç veya minimal dejeneratif değişiklik | %4 | %2 | %5 |
| Ameliyat edilmemiş, stabil; tıbben tespit edilmiş yaralanma, ağrı ve sertlik; orta-ciddi dejeneratif değişiklik (fıtık dahil) | %6 | %3 | %7 |
| Opere edilmiş disk lezyonu (disk enjeksiyonu dahil), kalıcı bulgu ve semptom yok | %7 | %4 | %8 |
| Opere edilmiş disk lezyonu, tıbben tespit edilmiş kalıcı ağrı ve sertlik | %9 | %5 | %10 |
| Çok seviyeli (ameliyatlı veya ameliyatsız) | Her seviye için +%1 | Her seviye için +%1 | Her seviye için +%1 |
| İkinci operasyon | +%2 | +%2 | +%2 |
| Üçüncü ve sonraki operasyonlar | +%1 | +%1 | +%1 |
Tablo 1.7: Kırık, dislokasyon, dar kanal ve instabilite ameliyatları
| Durum | Boyun | Sırt | Bel |
|---|---|---|---|
| Tek vertebra gövdesinde %0–25 çökme | %4 | %2 | %5 |
| Tek vertebra gövdesinde %26–50 çökme | %6 | %3 | %7 |
| Tek vertebra gövdesinde %50’den fazla çökme | %10 | %5 | %12 |
| Arka eleman kırığı (pedikül, lamina, eklem veya transvers çıkıntı) | %4 | %2 | %5 |
| Tek vertebranın redükte dislokasyonu | %5 | %3 | %6 |
| Füzyonsuz tek seviyeli dekompresyon, kalıcı bulgu yok | %7 | %4 | %8 |
| Füzyonsuz tek seviyeli dekompresyon, kalıcı bulgu ve semptom var | %9 | %5 | %10 |
| Tek seviyeli spinal füzyon, kalıcı bulgu yok | %8 | %4 | %9 |
| Tek seviyeli spinal füzyon, kalıcı bulgu ve semptom var | %10 | %5 | %12 |
| Çok seviyeli operasyon | Her seviye için +%1 | Her seviye için +%1 | Her seviye için +%1 |
| İkinci operasyon / üçüncü ve sonraki | +%2 / her biri +%1 | +%2 / her biri +%1 | +%2 / her biri +%1 |
Kılavuz, bir vertebranın çökmesine ve arka eleman kırığına bağlı oranlar ile ayrı vertebralardaki kırıklara bağlı oranların Balthazard yöntemiyle birleştirileceğini; iki veya daha fazla vertebra disloke ise de aynı yöntemin uygulanacağını belirtir. Vücudun diğer bölgelerindeki kırıklar için kırıklarda maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz. Fıtık ameliyatı sırasında seviye veya endikasyon hatası yapıldığı düşünülüyorsa bu, ayrı bir sorumluluk konusudur; omurga ve bel fıtığı cerrahisinde malpraktis rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Hareket kısıtlılığı: Tablo 1.4 ve Tablo 1.6
Eklem hareket açıklığı modelinin ikinci basamağında, seçilen omurga bölgesinin hareket açıklığı ölçülür ve karşılık gelen oran tablolardan bulunur. Kılavuzun önemli bir kuralı vardır: aynı bölgede birçok yönde hareket kısıtlılığı varsa elde edilen oranlar Balthazard yöntemi kullanılmadan aritmetik olarak toplanır. Omurgada bir miktar hareket olmasına rağmen ankiloz da varsa, nötral pozisyona en yakın hareket derecesi ankiloz derecesi kabul edilir.
Tablo 1.4: Servikal (boyun) hareket kısıtlılığı
| Hareket | Hareket açıklığı | Engel oranı |
|---|---|---|
| Fleksiyon (öne eğilme) | 0°–14° / 15°–29° / 30°–49° / 50°’nin üzeri | %5 / %4 / %2 / %0 |
| Ekstansiyon (arkaya eğilme) | 0°–19° / 20°–39° / 40°–59° / 60°’nin üzeri | %6 / %4 / %2 / %0 |
| Yana eğilme | 0°–24° / 25°–44° / 45°’nin üzeri | %4 / %2 / %0 |
| Rotasyon (dönme) | 0°–39° / 40°–79° / 80°’nin üzeri | %6 / %3 / %0 |
| Fleksiyonda ankiloz | Nötral / 15° / 30° / 50° | %12 / %20 / %30 / %40 |
| Rotasyonda ankiloz | Nötral / 20° / 40° / 60° / 80° | %12 / %20 / %30 / %40 / %50 |
Tablo 1.6: Lomber (bel) hareket kısıtlılığı
| Hareket | Hareket açıklığı | Engel oranı |
|---|---|---|
| Fleksiyon | 0°–29° / 30°–59° / 60°’nin üzeri | %10 / %4 / %0 |
| Ekstansiyon | 0°–14° / 15°–24° / 25°’nin üzeri | %7 / %3 / %0 |
| Yana eğilme (her yön ayrı) | 0°–9° / 10°–14° / 15°–19° / 20°–24° / 25°’nin üzeri | %5 / %3 / %2 / %1 / %0 |
| Yana eğilmede ankiloz | Nötral / 1°–29° / 30°–44° / 45°–59° / 60°–74° / 75° ve üzeri | %10 / %15 / %20 / %30 / %40 / %50 |
Sırt bölgesi için Tablo 1.5, fleksiyonda 0°–14° hareket için %4, 15°–29° için %2, 30°–59° için %1 oran öngörür. Hareket açıklığının açıölçerle ve kılavuzun tarif ettiği biçimde ölçülmesi gerekir; raporda ölçüm değerleri yazılmamışsa oranın dayanağı denetlenemez.
Sinir kökü hasarı: Tablo 1.8, 1.9 ve 1.10
Eklem hareket açıklığı modelinin üçüncü basamağında, ilgili omurga bölgesinin bağlantılı olduğu kol veya bacakta duyu ya da motor kayıp varsa bunun oranı ayrıca hesaplanır. Kılavuza göre önce Tablo 1.8’den duyu kaybının, Tablo 1.9’dan motor kaybın derecesine karşılık gelen yüzde bulunur; bu yüzde, Tablo 1.10’da o sinir kökü için gösterilen en yüksek değerle çarpılır. Duyu ve motor kayıplar Balthazard yöntemiyle birleştirilir; her iki tarafta kayıp varsa taraflar da aynı yöntemle birleştirilir.
Tablo 1.8 ve 1.9: Duyu ve motor kayıp dereceleri
| Derece | Duyu kaybının tanımı (özet) ve yüzdesi | Kas gücünün tanımı ve yüzdesi |
|---|---|---|
| 5 | Duyu kaybı, anormal duyu veya ağrı yok – %0 | Maksimum dirence karşı aktif hareket – %0 |
| 4 | Aktivite sırasında unutulan hafif duyu bozukluğu veya ağrı – %25 | Kısmi dirence karşı aktif hareket – %25 |
| 3 | Bazı aktiviteleri etkileyen duyu bozukluğu veya hafif ağrı – %60 | Yerçekimine karşı aktif hareket – %50 |
| 2 | Bazı aktiviteleri engelleyen duyu bozukluğu veya orta ağrı – %80 | Yerçekimi ortadan kalkınca aktif hareket – %75 |
| 1 | Birçok aktiviteyi engelleyen duyu kaybı veya ciddi ağrı – %90 | Hafif kasılma, hareket yok – %90 |
| 0 | Aktiviteyi tam engelleyen duyu kaybı ve ciddi ağrı – %100 | Kasılma ve hareket yok – %100 |
Tablo 1.10: Sinir köklerinin en yüksek değerleri
| Sinir kökü | Duyu kaybı veya ağrıya bağlı en yüksek oran | Motor kayba bağlı en yüksek oran |
|---|---|---|
| C5 | %5 | %30 |
| C6 | %8 | %35 |
| C7 | %5 | %35 |
| C8 | %5 | %45 |
| T1 | %5 | %20 |
| L3 | %5 | %20 |
| L4 | %8 | %34 |
| L5 | %5 | %37 |
| S1 | %5 | %20 |
Kılavuzdaki örnekte C5 sinir kökünde üçüncü derece duyu kaybı olan bir hasta için bu basamağın oranı, C5’in en yüksek duyu değeri olan %5 ile üçüncü derece için verilen %60’ın çarpımıyla %3 olarak bulunmuştur. Motor kayıplar ağır olduğunda bu basamak toplam oranı belirgin biçimde yükseltir; bu nedenle nörolojik muayene ve elektronöromiyografi bulgularının raporda ayrıntılı yer alması gerekir.
Kılavuzun kendi örnekleriyle hesap
Kılavuz, omurga bölümünü somut örneklerle bitirir. Aşağıdaki iki örnek, trafik kazası dosyalarında sık karşılaşılan tablolara çok benzer ve hesabın basamaklarının nasıl birleştiğini gösterir.
Birinci örnek, düşme sonrası L2 vertebrada %55, L3 vertebrada %20 yükseklik kaybıyla iyileşmiş kırığı olan, nörolojik bulgusu bulunmayan ancak ağır aktivitelerden sonra bel ağrısı çeken bir hastaya aittir. İkinci örnek, iki kez bel fıtığı ameliyatı olmuş, bel ve bacak ağrısı ile S1 kökünde duyu ve motor kayıp bulunan bir hastaya aittir. Omurga yaralanmasından sonra süren ağrının maluliyet oranına nasıl yansıdığı için kaza sonrası kronik ağrı ve maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz.
Kılavuz Örnek IV: L2 ve L3 kompresyon kırığı
| Basamak | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Tanıya bağlı oran (Tablo 1.7) | L2’de %55 çökme %12; L3’te %20 çökme %5; Balthazard: 12 + (88 × 5 / 100) | %16 |
| Hareket kısıtlılığı (Tablo 1.6) | Ekstansiyon 10° %7 + fleksiyon 30° %4 + sol ve sağ yana eğilme 10° %3 + %3 (aritmetik toplam) | %17 |
| Sinir kökü kaybı | Nörolojik muayene negatif | %0 |
| Birleşik oran | 17 ile 16’nın Balthazard ile birleştirilmesi | %30 |
Kılavuz Örnek III: İki kez ameliyat edilmiş bel fıtığı ve radikülopati
| Basamak | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Tanıya bağlı oran (Tablo 1.7) | Kalıcı ağrı ve sertlikle opere disk %10 + ikinci operasyon %2 | %12 |
| Hareket kısıtlılığı (Tablo 1.6) | Ekstansiyon 20° %3 + fleksiyon 30° %4 + sağ yana eğilme 20° %1 | %8 |
| Sinir kökü kaybı (Tablo 1.8–1.10) | S1 duyu: %25 × 5 ≈ %1; S1 motor: %25 × 20 = %5; Balthazard | %6 |
| Birleşik oran | %12, %8 ve %6’nın Balthazard ile birleştirilmesi | %24 |
Bu örnekler iki kuralı açıkça gösterir: aynı bölgedeki hareket kısıtlılıkları düz toplanır, basamaklar arasında ve farklı kayıplar arasında ise Balthazard yöntemi uygulanır. Raporda bu iki kuralın karıştırılması oranı birkaç puan değiştirebilir. Oranları birleştirmek için maluliyet oranı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Omurilik yaralanması ve felç: sinir sistemi tabloları
Omurga yaralanmasına kortikospinal yol bulguları, yani omurilik hasarının işaretleri eşlik ediyorsa, kılavuz spinal kord lezyonlarına ilişkin tabloların kullanılacağını söyler. Bu tablolar kılavuzun santral ve periferik sinir sistemi bölümündedir ve kişinin ayakta durma ve yürüme kapasitesini, kollarını kullanabilme düzeyini, mesane, bağırsak, solunum ve cinsel fonksiyonlarını ayrı ayrı değerlendirir. Tablo 4.3’ten elde edilen değerler Tablo 4.1 ve 4.2 değerleriyle Balthazard yöntemiyle birleştirilir. Omurilik yaralanmasına eşlik eden mesane, bağırsak ve cinsel fonksiyon kayıpları için pelvis travması sonrası idrar kaçırma ve cinsel fonksiyon kaybında maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz.
Tablo 4.1 ve 4.2: Omurilik hasarında yürüme ve kol fonksiyonu
| Durum | Engel oranı |
|---|---|
| Yürüme: ayağa kalkabiliyor, kısa mesafe yürüyor; eğim, basamak ve uzun mesafede zorlanıyor | %20 |
| Yürüme: ayağa kalkabiliyor, kısa mesafeyi zorlukla ve yardımsız yürüyor, düz zeminle sınırlı | %40 |
| Yürüme: zorlukla ayağa kalkıyor, yardım olmaksızın yürüyemiyor | %60 |
| Yürüme: yardım, mekanik destek veya cihaz olmadan ayağa kalkamıyor | %80 |
| Tek kol (dominant / dominant olmayan): kendine bakım ve günlük aktivitede kullanıyor, ince beceride zorluk | %10 / %5 |
| Tek kol: kendine bakımda zorlukla kullanıyor, ince beceri yok | %25 / %15 |
| Tek kol: kullanabiliyor ama kendine bakımda zorlanıyor | %40 / %30 |
| Tek kol: kendine bakım ve günlük aktivitede kullanamıyor | %60 / %45 |
| Her iki kol: hafif / hafif-orta / ağır-orta / ağır | %20 / %40 / %80 / %90 |
Tablo 4.3: Omurilik hasarına eşlik eden sistem bozuklukları
| Sistem | Durum | Engel oranı |
|---|---|---|
| Mesane | Belli oranda istemli kontrol var, sıkışma veya ara kaçırma | %10 |
| Mesane | Refleks aktivitesi iyi, kapasite sınırlı, istemli kontrol olmadan ara boşalma | %25 |
| Mesane | Refleks aktivitesi bozuk, damlama, istemli kontrol yok | %40 |
| Mesane | Refleks veya istemli kontrol yok | %60 |
| Bağırsak (anorektal) | Refleks düzenleme var, istemli kontrol sınırlı / yok / refleks ve istemli kontrol yok | %20 / %40 / %50 |
| Solunum | Eforda sıkıntı / oturma-kısa yürümeyle sınırlı / yatağa bağımlı / spontan solunum yok | %20 / %50 / %90 / %95 |
| Cinsel fonksiyon | Mümkün ama zorluk var / yalnız refleks, genital duyu yok / cinsel fonksiyon yok | %10 / %20 / %25 |
Aynı tablolar beyin hasarına bağlı felçte de uygulanır; kafa travmasına özgü diğer tablolar için kafa travması ve beyin hasarında maluliyet oranı rehberimize bakabilirsiniz. Omurilik yaralanmalarında oranlar çok yüksek düzeylere ulaşır ve tazminat, zorunlu trafik sigortasının kişi başı 3.600.000 TL’lik sakatlanma teminatını çoğu zaman aşar. Bu dosyalarda sürekli bakıcı gideri, ev ve araç tadilatı, tekerlekli sandalye ve diğer tıbbi cihazlar ayrı kalemler olarak önem kazanır; bunlar için ağır maluliyette yaşam boyu giderler ve trafik kazasında bakıcı gideri yazılarımıza bakabilirsiniz. Mağdurun kendi işlerini göremediği hâllerde vasi atanması gerekebilir; bunun için ağır maluliyette vasi ve kayyım atanması talebi dilekçesi örneğini inceleyebilirsiniz. Limitin aşıldığı durumlarda izlenecek yol trafik sigortası limiti yetmedi: aşan tazminat kimden alınır? yazımızda anlatılıyor.
Kaza fıtığa mı yol açtı? İlliyet bağı ve önceki dejenerasyon
Bel ve boyun fıtığı dosyalarının en tartışmalı sorusu, fıtığın kazadan mı kaynaklandığı yoksa kazadan önce de var olan yaşa bağlı disk dejenerasyonunun mu sonucu olduğudur. Sigorta şirketleri bu dosyalarda çoğu zaman “dejeneratif, kazayla ilgisi yok” savunmasına başvurur. Bu tartışmada üç düzenleme birlikte değerlendirilmelidir.
Birincisi, Yönetmeliğin 9. maddesinin üçüncü fıkrasıdır: kaza ve yaralanmaya bağlı durum bildirir raporda kişinin var olan kronik hastalıklarına ilişkin fonksiyon kayıpları belirtilmez. Yani rapor, kazadan önce var olan dejenerasyona ait kaybı değil, kazanın yol açtığı kaybı göstermelidir. İkincisi, Genel Şartların A.5 maddesidir: ilgili kurum ve kuruluşlarca tanzim edilen trafik kazasına ilişkin belgelerde illiyet bağına ilişkin bir tespit varsa, bu tespitin aksini ispat sigorta şirketine aittir. Acil servis kaydı, epikriz veya adli raporda yakınmanın kazayla bağlantısının yazılı olması bu yüzden önemlidir. Üçüncüsü, Tablo 1.7’nin kendisidir: kılavuz, ameliyat edilmemiş fıtıklarda bile tıbben tespit edilmiş bir yaralanmanın varlığını ve görüntülemedeki dejeneratif değişikliğin düzeyini ayrı ayrı sınıflandırır.
Uygulamada kazanın önceden sessiz seyreden bir dejenerasyonu belirgin hâle getirdiği veya ağırlaştırdığı iddiası da sık görülür. Bu durumda kaza öncesi sağlık kayıtlarında bel veya boyun yakınması bulunup bulunmadığı, kaza ile ilk yakınma arasındaki süre, ilk başvurudaki bulgular ve görüntüleme sonuçları birlikte değerlendirilir. Kazanın mevcut durumu ağırlaştırmadaki payının tıbben ayrıştırılması Adli Tıp veya uzman bilirkişi incelemesini gerektirir. Kaza öncesi sağlık kayıtlarının delil olarak kullanılmasında kişisel sağlık verilerinin korunmasına ilişkin kurallar da gözetilmelidir; 2026 Ek-6 listesinde sigortacının sağlık verilerine erişimi için açık rıza beyanı arandığını ZMSS Genel Şartları 2026 değişikliği yazımızda anlattık. Raporun bağlayıcılığı ve çelişkili raporlar için maluliyet raporu bağlayıcı mı? yazımıza, bilimsel görüş sunmak için uzman görüşü sunulması dilekçesi örneğine bakabilirsiniz.
Fıtık dosyasında illiyet bağını güçlendiren belgeler
| Belge | Ne gösterir | Neden önemli |
|---|---|---|
| Kaza sonrası ilk acil servis kaydı | Bel veya boyun yakınmasının kazadan hemen sonra başladığı | Zaman bağlantısının en güçlü delili |
| Adli rapor ve epikriz | Yaralanmanın kazayla ilişkilendirildiği | Genel Şartlar A.5’teki illiyet tespiti niteliği |
| Kaza öncesi sağlık kayıtları (e-Nabız) | Kazadan önce bel veya boyun şikâyeti olup olmadığı | Kronik hastalık savunmasına karşı delil |
| Erken ve sonraki MR görüntüleri | Akut bulgu ile kronik dejenerasyonun ayrımı | Kazanın payının tıbben değerlendirilmesi |
| Elektronöromiyografi (EMG) | Radikülopatinin objektif tespiti | Yaralanma modelinde kategori III ve üzerinin şartı |
| Fizik tedavi ve ameliyat kayıtları | Tedavi süreci ve operasyon sayısı | Tablo 1.7’deki opere disk ve ek operasyon oranları |
Omurga oranları yaklaşık kaç TL tazminata karşılık gelir?
Aşağıdaki tablo, kaza tarihinde 35 yaşında, 2026 net asgari ücretiyle (aylık 28.075,50 TL) çalışan ve kazada hiç kusuru bulunmayan bir erkek mağdur için, TRH-2010 yaşam tablosu ve yargı uygulamasındaki yerleşik yöntemle hesaplanan yaklaşık kalıcı maluliyet tazminatını gösterir. Varsayımların tamamı ve farklı yaş ile gelir örnekleri maluliyet tazminatı ne kadar? rehberimizde yer alıyor.
Omurga oranlarının yaklaşık TL karşılığı (35 yaş, erkek, asgari ücret, karşı taraf %100 kusurlu)
| Örnek durum | Kişinin engel oranı | Yaklaşık kalıcı maluliyet tazminatı |
|---|---|---|
| Boyun veya bel: yaralanma modeli kategori II | %8 | 1.069.205 TL |
| Bel: yaralanma modeli kategori III | %13 | 1.737.458 TL |
| Boyun: yaralanma modeli kategori III | %18 | 2.405.711 TL |
| Kılavuz Örnek III: iki kez opere bel fıtığı ve S1 radikülopatisi | %24 | 3.207.615 TL |
| Boyun: yaralanma modeli kategori IV | %28 | 3.742.217 TL |
| Kılavuz Örnek IV: L2 ve L3 kompresyon kırığı | %30 | 4.009.518 TL |
| Boyun: yaralanma modeli kategori V | %38 | 5.078.723 TL |
2026 poliçelerinde trafik sigortası kişi başına en fazla 3.600.000 TL sakatlanma teminatı öder; tablodaki %28 ve üzeri oranlar bu varsayımlarla limiti aşar ve aşan kısım kusurlu sürücü ile işletenden istenir. Tutarlara iyileşme dönemi kaybı, bakıcı gideri ve manevi tazminat dahil değildir; iyileşme dönemi için trafik kazasında geçici maluliyet, manevi tazminat için trafik kazasında manevi tazminat rehberimize bakabilirsiniz. Motosiklet kazalarında kask kullanılmaması gibi hâllerde gündeme gelen indirim tartışması için müterafik kusur indirimi yazımızı okuyabilirsiniz.
Omurga raporunda sık görülen hatalar ve itiraz
Omurga yaralanmalarında rapora yapılan itirazların önemli kısmı yöntem seçimi ve basamakların birleştirilmesiyle ilgilidir. İdari itiraz, Sağlık Raporları Yönetmeliği’nin 60. ve 63. maddeleri uyarınca raporun e-Devlet sistemine aktarılmasından itibaren otuz gün içinde il sağlık müdürlüğüne yapılır; raporlar çelişir ve yeniden itiraz edilirse bölge hakem hastanesine gidilir; yargılamada ise bilirkişi raporuna tebliğden itibaren iki hafta içinde HMK m.281 uyarınca itiraz edilir. Hakem hastane kararıyla kesinleşen kazaya bağlı sürekli raporlarda Yönetmeliğin 12. maddesinin altıncı fıkrası yeni başvuruyu kabul etmediğinden, idari yol seçilmeden önce dosyanın bütünü değerlendirilmelidir.
Omurga raporu kontrol listesi
| Olası hata | Kılavuzdaki doğru uygulama | Etkisi |
|---|---|---|
| Stabilite beklenmeden rapor verilmesi | Yaralanma modelinde son 12 ayda değişiklik olmaması; hareket modelinde en az bir yıllık yetersizlik | Kalıcı durum yanlış belirlenir |
| Yöntem seçiminin gerekçesiz yapılması | Travmada ilk tercih yaralanma modeli; yetersizse veya çok segment etkilenmişse hareket modeli | Farklı yöntem farklı oran verebilir |
| Hareket kısıtlılıklarının Balthazard ile birleştirilmesi | Aynı bölgedeki hareket kısıtlılıkları aritmetik toplanır | Oran olduğundan düşük çıkar |
| Basamakların düz toplanması | Tanı, hareket ve sinir kökü basamakları Balthazard ile birleştirilir | Oran hatalı yükselir |
| Sinir kökü kaybının değerlendirilmemesi | Tablo 1.8–1.10 ile duyu ve motor kayıp ayrıca hesaplanır | Nörolojik kayıp oranı hiç eklenmez |
| EMG olmadan radikülopatinin reddi veya kabulü | Kategori III için elektrodiagnostik gösterim veya görüntülemeyle uyumlu bulgu | Kategori hatalı belirlenir |
| Ek operasyonların eklenmemesi | Tablo 1.7: ikinci operasyon +%2, sonrakiler +%1, her ek seviye +%1 | Opere dosyalarda oran eksik kalır |
| Kaza öncesi dejenerasyonun kazaya bağlı kayıpla karıştırılması | Yönetmelik m.9/3: kronik hastalık kayıpları durum bildirir raporda yazılmaz | Oranın kapsamı hatalı belirlenir |
İtiraz yolları ve kaza tarihine göre uygulanacak düzenleme için trafik kazasında maluliyet raporuna itiraz yazımıza, dilekçe metni için maluliyet raporuna itiraz ve Adli Tıp’a sevk talebi dilekçesi örneğine bakabilirsiniz. Başvurudan davaya kadar sürecin kanuni dayanakları trafik kazasında kalıcı maluliyet tazminatı rehberimizde, tahkim ile dava tercihi tahkim mi dava mı? yazımızda yer alıyor. Sigortaya başvuru metni için trafik kazası sigortaya başvuru dilekçesi örneğini kullanabilirsiniz; kaza işe giderken veya görev sırasında olduysa SGK hakları için trafik kazası aynı zamanda iş kazası mı? yazımıza bakın. KTK m.109’daki zamanaşımı sürelerinin rapor sürecinde de işlediğini unutmamak için zamanaşımı hesaplayıcımızı kullanabilirsiniz.
Bel, boyun veya omurga yaralanmanızda raporu ve tazminat hakkınızı birlikte değerlendirelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Sıkça Sorulan Sorular
Trafik kazası sonrası bel fıtığı maluliyet oranı yüzde kaçtır?
Oran fıtığın ameliyatlı olup olmadığına ve kalıcı bulgulara göre değişir. Kılavuzun Tablo 1.7’sine göre bel bölgesinde ameliyat edilmemiş, stabil ve tıbben tespit edilmiş yaralanmalı fıtık dejenerasyonun düzeyine göre %5 veya %7; opere edilmiş ve kalıcı ağrı ile sertlik bırakan disk lezyonu %10 oran alır; ikinci operasyon için %2 eklenir. Hareket kısıtlılığı ve sinir kökü kaybı ayrıca hesaplanır.
Boyun fıtığında maluliyet oranı ne kadar?
Tablo 1.7’ye göre boyun bölgesinde ameliyatsız stabil fıtık %4 veya %6, opere edilmiş ve kalıcı bulgu bırakmayan disk lezyonu %7, kalıcı ağrı ve sertlik bırakan opere disk lezyonu %9 oran alır. Yaralanma modelinde elektrodiagnostik testlerle gösterilmiş radikülopati kategori III olarak %18’dir.
Arkadan çarpma sonrası boyun incinmesinde maluliyet oranı var mı?
Yakınmalar tamamen iyileşmiş ve muayenede bulgu kalmamışsa oran sıfırdır. Kas spazmı veya asimetrik hareket azalması kalıcı ve stabil hâle gelmişse yaralanma modelinde kategori II olarak %8 oran gündeme gelir. Oran sıfır olsa bile iyileşme dönemi kaybı ve manevi tazminat istenebilir.
Omurga kırığında maluliyet oranı nasıl hesaplanır?
Travmada ilk tercih yaralanma modelidir; örneğin belde vertebra gövdesinde %25–50 çökme kategori III olarak %13’tür. Hareket açıklığı modelinde ise Tablo 1.7’deki çökme oranı (belde %5, %7 veya %12), hareket kısıtlılığı ve varsa sinir kökü kaybı Balthazard ile birleştirilir.
Kılavuzdaki yaralanma modeli kategorileri kaç puandır?
Boyun için kategori I–V sırasıyla %0, %8, %18, %28 ve %38; bel için %0, %8, %13, %23 ve %25; sırt için %0, %8, %18, %23 ve %28’dir.
Bel hareket kısıtlılığı oranları toplanır mı, Balthazard mı uygulanır?
Kılavuza göre aynı omurga bölgesinde birçok yönde hareket kısıtlılığı varsa oranlar Balthazard kullanılmadan aritmetik olarak toplanır. Tanı, hareket ve sinir kökü basamaklarından elde edilen oranlar ise Balthazard yöntemiyle birleştirilir.
Omurga raporu ne zaman alınmalı?
Kılavuz yaralanma modelinde engelin kalıcı ve stabil olmasını ve son on iki ayda değişiklik olmamasını, hareket açıklığı modelinde yetersizliğin en az bir yıldır sürmesini ister. Bu nedenle kazadan kısa süre sonra alınan rapor kalıcı durumu göstermeyebilir; zamanaşımı süreleri ise ayrıca takip edilmelidir.
Sigorta ‘fıtık dejeneratif, kazayla ilgisi yok’ diyor, ne yapabilirim?
Yönetmeliğin 9. maddesine göre kazaya bağlı raporda kronik hastalık kayıpları yazılmaz; ancak kaza öncesi şikâyet bulunmadığını ve yakınmanın kazadan hemen sonra başladığını gösteren kayıtlar önemlidir. Genel Şartlar A.5 uyarınca resmî belgelerde illiyet tespiti varsa aksini ispat sigortacıya aittir; kazanın payı gerekirse Adli Tıp incelemesiyle belirlenir.
Sinir sıkışmasına bağlı güç kaybı orana eklenir mi?
Evet. Tablo 1.9’daki motor kayıp yüzdesi, Tablo 1.10’da ilgili sinir kökünün en yüksek değeriyle çarpılır. Örneğin L5 kökünün en yüksek motor değeri %37’dir; duyu ve motor kayıplar Balthazard yöntemiyle birleştirilir.
Omurilik yaralanmasına bağlı felçte oran nasıl belirlenir?
Kılavuzun sinir sistemi bölümündeki spinal kord tabloları uygulanır. Yürüme kapasitesine göre %20 ile %80, kol fonksiyonuna göre ayrı oranlar ve mesane, bağırsak, solunum, cinsel fonksiyon bozuklukları için Tablo 4.3 oranları belirlenir ve Balthazard yöntemiyle birleştirilir.
%24 omurga maluliyeti yaklaşık kaç TL tazminat eder?
Tutar yaşa, gelire ve kusura göre değişir. Kaza tarihinde 35 yaşında, net asgari ücretle çalışan ve hiç kusuru olmayan bir erkek mağdurda, yargı uygulamasındaki yöntem ve TRH-2010 tablosuyla %24 oran yaklaşık 3.207.615 TL kalıcı maluliyet tazminatına karşılık gelir.
Fıtık ameliyatı sonrası durumum kötüleşti, yeni rapor alabilir miyim?
Yönetmeliğin 11. maddesine göre mevcut durumda değişiklik olursa, kişinin talebi ve ilgili branş hekiminin sevki uygun görmesiyle süre aranmaksızın yeniden değerlendirme yapılır. Tablo 1.7 ikinci operasyon için %2, sonraki her operasyon için %1 ilave öngörür. Hakem hastane kararıyla kesinleşmiş kazaya bağlı sürekli raporlarda ise yeni başvuru kısıtlaması vardır.
📘 İlgili Rehberler
- Tazminat Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
- Kırıklarda Maluliyet Oranı 2026: Yönetmelik Tabloları
- Trafik Kazasında Kalıcı Maluliyet Tazminatı 2026
- Maluliyet Tazminatı Ne Kadar? 2026 Örnek Hesap Tabloları
- Maluliyet Raporu Nasıl Alınır? Trafik Kazası 2026
- Maluliyet Oranı Sıfır Çıkarsa Tazminat Alınır mı?
- 🧮 Maluliyet Oranı Hesaplama Aracı (Balthazard)
- Omurga ve Bel Fıtığı Cerrahisinde Malpraktis
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; 20.2.2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ve eki Engel Alanları Kılavuzu (Kas-İskelet Sistemi ile Santral ve Periferik Sinir Sistemi bölümleri), Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu hükümlerine dayanır. Tablolar kılavuzdan özetlenerek aktarılmıştır; kesin oran kurulun muayene ve tetkik bulgularına göre belirlenir ve TL karşılıkları varsayımsal hesaplardır. Somut dosyanız için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.
